ព្យាការី មូហាំម៉ាត់ រ៉សូលុលឡោះ (Muhammad ﷺ)

ព្យាការី មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) កើតចេញពីត្រកូល បានូ ហាស៊ីម (Banu Hashim) នៃកុលសម្ព័ន្ធ កូរ៉ាយស្ហ (Quraysh) ដែលជាពូជពង្សដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ និងបរិសុទ្ធបំផុតរបស់អារ៉ាប់ ដោយមានខ្សែស្រឡាយបន្តផ្ទាល់ចុះមកពី ព្យាការី អ៊ីស្មាអែល និង ព្យាការី អ៊ីប្រាហ៊ីម (عليهما السلام)។ បិតារបស់ទ្រង់មាននាមថា អាប់ឌុលឡោះ (Abdullah ibn Abd al-Muttalib) និងមាតាមាននាមថា លោកស្រី អាមីណះ (Aminah bint Wahb)។

មុនពេលទ្រង់ប្រសូត បិតារបស់ទ្រង់បានទទួលមរណភាពនៅទីក្រុង យ៉ាស្រ៊ីប (ម៉ាឌីណះ) ធ្វើឱ្យទ្រង់ក្លាយជាកូនកំព្រាតាំងពីនៅក្នុងផ្ទៃមាតាមកម៉្លេះ។ ទ្រង់បានប្រសូតនៅថ្ងៃចន្ទ ទី ១២ ខែ រ៉ Rabi' al-Awwal ក្នុងឆ្នាំដំរី (Year of the Elephant / ត្រូវនឹងឆ្នាំ 570 គ.ស.) ដែលជាឆ្នាំដែលអល់ឡោះបានបំផ្លាញកងទ័ពដំរីរបស់ អាប់រ៉ាហា (Abrahah) ដែលប៉ុនប៉ងកម្ទេចក្អពះ។

តាមទំនៀមទម្លាប់របស់ជនជាតិអារ៉ាប់ជាន់ខ្ពស់នៅម៉ាកកះ ទារក មូហាំម៉ាត់ ត្រូវបានបញ្ជូនទៅរស់នៅ និងបំបៅដោះនៅតំបន់វាលខ្សាច់ជាមួយលោកស្រី ហាឡីម៉ះ អាស-សាឌីយ៉ះ (Halimah as-Sa'diyyah) នៃកុលសម្ព័ន្ធ បានូ សាអ៊ាត់ ដើម្បីស្រូបយកខ្យល់អាកាសបរិសុទ្ធ រៀនភាសាអារ៉ាប់ដ៏ត្រឹមត្រូវ និងមានសុខភាពរឹងមាំ។ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ ព្រឹត្តិការណ៍អច្ឆរិយភាព «ការវះទ្រូង» (Shaqq as-Sadr) បានកើតឡើង នៅពេលដែលម៉ាឡាអ៊ីកាត់ ជិបទីល (Gabriel) បានមកលាងសម្អាតដួងចិត្តរបស់ទ្រង់ដោយទឹកហ្សាំហ្សាំ (Zamzam) និងដកចំណែកនៃអារម្មណ៍លោភលន់ចេញ ដើម្បីរៀបចំទ្រង់ជាព្យាការីដ៏បរិសុទ្ធ។

នៅអាយុ ៦ ឆ្នាំ មាតារបស់ទ្រង់ (លោកស្រី អាមីណះ) បានទទួលមរណភាពនៅតំបន់ អាល់-អាប់វ៉ា (Al-Abwa) ខណៈពេលធ្វើដំណើរត្រឡប់មកពីសួរសុខទុក្ខផ្នូរប្តីនៅម៉ាឌីណះ។ បន្ទាប់មក ជីតារបស់ទ្រង់ គឺលោក អាប់ឌុល មុតថឡិប (Abd al-Muttalib) បានមើលថែទ្រង់ដោយក្តីស្រឡាញ់យ៉ាងជ្រាលជ្រៅរហូតដល់គាត់ទទួលមរណភាពនៅពេល មូហាំម៉ាត់ មានអាយុ ៨ ឆ្នាំ។ ក្រោយមក ពូរបស់ទ្រង់ គឺលោក អាប៊ូ ថឡិប (Abu Talib) បានទទួលបន្ទុកចិញ្ចឹមបីបាច់ថែរក្សា និងការពារទ្រង់យ៉ាងស្មោះស្ម័គ្រ។

ក្នុងវ័យកុមារភាព និងយុវវ័យ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) មិនដែលប្រព្រឹត្តអំពើពាលាបាល ឬថ្វាយបង្គំរូបសំណាកដូចអ្នកក្រុងម៉ាកកះឡើយ។ ទ្រង់បានប្រកបមុខរបរជាអ្នកឃ្វាលចៀម និងក្រោយមកជាអ្នកជំនួញដ៏ចំណាន។ ដោយសារតែភាពស្មោះត្រង់ យុត្តិធម៌ និងមិនដែលកុហក សូម្បីតែបន្តិច ប្រជាជនម៉ាកកះទាំងអស់បានប្រសិទ្ធនាមទ្រង់ថា **«អាល់-ស្ហាឌីក អាល់-អាមីន» (Al-Sadiq Al-Amin / អ្នកនិយាយពិត និងអ្នកស្មោះត្រង់គួរជាទីទុកចិត្តបំផុត)**។

នៅអាយុ ២៥ ឆ្នាំ ដោយសារតែភាពល្បីល្បាញខាងសច្ចធម៌ លោកស្រី ខាឌីចះ ប៊ីនទី ឃូវ៉ៃលីទ (Khadijah bint Khuwaylid) ដែលជាស្រ្តីពោះម៉ាយអភិជន និងជាសេដ្ឋីនីដ៏ថ្លៃថ្នូរ បានជ្រើសរើសទ្រង់ឱ្យដឹកនាំក្បួនពាណិជ្ជកម្មទៅកាន់ស្រុកស្ហាម (Sham / Syria) ហើយក្រោយមកបានស្នើសុំរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយទ្រង់។ ពួកគេបានកសាងគ្រួសារដ៏មានសុភមង្គល និងផ្តល់កំណើតដល់បុត្រាបុត្រីជាច្រើន រួមទាំងលោកស្រី ហ្វាទីម៉ះ (Fatimah az-Zahra)។

នៅអាយុ ៣៥ ឆ្នាំ នៅពេលកុលសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់មានជម្លោះស្ទើរតែក្លាយជាសង្គ្រាមស៊ីវិលរឿងការលើកតម្កល់ «ត្បូងខ្មៅ» (Hajar al-Aswad) ក្នុងការជួសជុលក្អពះឡើងវិញ ពួកគេបានព្រមព្រៀងគ្នាឱ្យអ្នកដែលចូលមកក្នុងវិហារមុនគេធ្វើជាចៅក្រមកាត់ក្តី។ នៅពេលពួកគេឃើញ មូហាំម៉ាត់ ដើរចូលមក ពួកគេបានស្រែកព្រមគ្នាដោយក្តីរីករាយថា ៖ «នេះគឺជា អាល់-អាមីន! ពួកយើងយល់ព្រមទទួលយកការកាត់ក្តីរបស់គាត់!»។ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បានលាតក្រណាត់មួយផ្ទាំង លើកត្បូងខ្មៅដាក់លើកណ្តាល ហើយឱ្យមេដឹកនាំកុលសម្ព័ន្ធទាំងអស់កាន់ជ្រុងក្រណាត់ម្នាក់មួយលើកឡើងព្រមគ្នា រួចទ្រង់បានលើកត្បូងខ្មៅដោយព្រះហស្តផ្ទាល់យកទៅដំឡើងនៅកន្លែងដើម ដែលជាការដោះស្រាយជម្លោះប្រកបដោយប្រាជ្ញាញាណដ៏កំពូល។

---

នៅពេលអាយុកាន់តែចម្រើនឡើង ជាពិសេសនៅជិតវ័យ ៤០ ឆ្នាំ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) មានអារម្មណ៍មិនស្រណុកក្នុងចិត្តចំពោះសង្គមម៉ាកកះ ដែលពោរពេញទៅដោយការថ្វាយបង្គំរូបសំណាក អយុត្តិធម៌ ការសម្លាប់កូនស្រីទាំងរស់ និងការបែកបាក់។ ទ្រង់តែងតែចាកចេញពីទីក្រុង ឡើងទៅកាន់រូងភ្នំ ហ៊ីរ៉ ក៏ (Ghar Hira) នៅលើកំពូលភ្នំ ជៈពល់ អាន់-នូរ (Jabal an-Nur / ភ្នំនៃពន្លឺ) ដើម្បីធ្វើសមាធិ ស្វែងរកការពិត និងថ្វាយបង្គំព្រះដ៏ពិតប្រាកដតាមមាគ៌ារបស់ព្យាការី អ៊ីប្រាហ៊ីម។

នៅក្នុងខែរ៉ាម៉ាឌន ឆ្នាំ 610 គ.ស. (ត្រូវនឹងរាត្រី ល៉ៃឡាទុល កាដរ / Laylat al-Qadr) ក្នុងវ័យ ៤០ ឆ្នាំ ខណៈដែលទ្រង់កំពុងសមាធិក្នុងរូងភ្នំដ៏ស្ងាត់ជ្រងំ ម៉ាឡាអ៊ីកាត់ ជិបទីល (Gabriel) បានលេចរូបរាងឡើងប្រកបដោយពន្លឺដ៏ត្រចះត្រចង់ ហើយបានបញ្ជាទៅកាន់ទ្រង់ថា ៖
«اقْرَأْ» (ចូរអ្នកអាន!)
មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បានឆ្លើយតបដោយភាពភ្ញាក់ផ្អើល និងបន្ទាបខ្លួនថា ៖ «مَا أَنَا بِقَارِئٍ» (ខ្ញុំមិនមែនជាអ្នកចេះអានអក្សរឡើយ!)។

ម៉ាឡាអ៊ីកាត់ ជិបទីល បានឱបក្រសោបទ្រង់យ៉ាងណែនរហូតដល់អស់កម្លាំង រួចលែង ហើយពោលជាលើកទីពីរ ៖ «ចូរអ្នកអាន!»។ ទ្រង់បានឆ្លើយដូចដើមវិញ។ រហូតដល់លើកទីបី ជិបទីល បានឱបទ្រង់ម្តងទៀត ហើយបានបញ្ចុះព្រះបន្ទូលដំបូងបង្អស់នៃគម្ពីរគួរអាន ៖

«اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ * خَلَقَ الْإِنسَانَ مِنْ عَلَقٍ * اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ * الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ * عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ»
*(ចូរអ្នកអានដោយព្រះនាមនៃព្រះអម្ចាស់របស់អ្នក ដែលបានបង្កើត! ទ្រង់បានបង្កើតមនុស្សអំពីដុំឈាមកក! ចូរអ្នកអានចុះ ហើយព្រះអម្ចាស់របស់អ្នកទ្រង់មហាថ្លៃថ្នូរបំផុត! ដែលបានបង្រៀន (មនុស្ស) ដោយការប្រើប៊ិច! ទ្រង់បានបង្រៀនមនុស្សនូវអ្វីដែលគេមិនធ្លាប់ដឹងឡើយ! - ស៊ូរ៉ោះ អាល់-អាឡក់: ១-៥)*

ព្យាការី មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បានទន្ទេញព្រះបន្ទូលទាំងនេះជាប់ក្នុងបេះដូង។ ទ្រង់បានរត់ចុះពីលើភ្នំទាំងរន្ធត់ញាប់ញ័រក្នុងព្រះកាយ សំដៅទៅកាន់ផ្ទះជួបភរិយាដ៏ជាទីស្រឡាញ់ គឺលោកស្រី ខាឌីចះ ហើយពោលថា ៖ «زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي» (ចូរយកភួយមករុំខ្លួនខ្ញុំ! ចូរយកភួយមករុំខ្លួនខ្ញុំ!)។

បន្ទាប់ពីភាពភ័យខ្លាចបានស្ងប់ស្ងាត់ ទ្រង់បានរៀបរាប់ដំណើររឿងទាំងអស់ប្រាប់លោកស្រី ខាឌីចះ។ លោកស្រី ខាឌីចះ ដែលជាស្ត្រីប្រកបដោយប្រាជ្ញា បានលួងលោម និងបញ្ជាក់ជំហរយ៉ាងរឹងមាំថា ៖
«ទេ! សូមកុំភ័យព្រួយឡើយ! ស្បថនឹងអល់ឡោះ ទ្រង់នឹងមិនបោះបង់អ្នកឱ្យអាម៉ាស់ជាដាច់ខាត ព្រោះអ្នកតែងតែផ្សារភ្ជាប់ចំណងញាតិសន្តាន ជួយអ្នកទន់ខ្សោយ ផ្តល់ទានដល់អ្នកក្រីក្រ បដិសណ្ឋារកិច្ចភ្ញៀវ និងឈរខាងយុត្តិធម៌ជានិច្ច!»។

បន្ទាប់មក លោកស្រី ខាឌីចះ បាននាំព្យាការីទៅជួបបងប្អូនជីដូនមួយរបស់នាង គឺលោក វ៉ារ៉ាកោះ អ៊ីប៊ន ណាវហ្វាល់ (Waraqah ibn Nawfal) ដែលជាអ្នកប្រាជ្ញចេះដឹងគម្ពីរតាវរ៉ាត និងអ៊ីនជីល។ នៅពេល វ៉ារ៉ាកោះ បានស្តាប់រឿងរ៉ាវ គាត់បានពោលភ្លាមៗថា ៖ «នេះគឺជា អាល់-ណាមូស (Al-Namus / ម៉ាឡាអ៊ីកាត់ ជិបទីល) ដែលធ្លាប់បានចុះមកជួប ព្យាការី មូសា! ឱ ខ្ញុំចង់នៅក្មេង និងរស់នៅទាន់ពេលដែលប្រជាជនរបស់អ្នកនឹងបណ្តេញអ្នកចេញពីស្រុកកំណើតណាស់!»។ ព្យាការីបានសួរថា ៖ «តើពួកគេនឹងបណ្តេញខ្ញុំចេញមែនឬ?»។ វ៉ារ៉ាកោះ បានឆ្លើយថា ៖ «មែនហើយ! គ្មានបុរសណាដែលនាំមកនូវសារលិខិតដូចអ្នកទេ លើកលែងតែត្រូវប្រជាជនខ្លួនធ្វើបាប និងប្រឆាំងជានិច្ច!»។ នេះជាការចាប់ផ្តើមនៃបេសកកម្មព្យាការីដ៏មហិមា។

---

បេសកកម្មនៃការផ្សព្វផ្សាយសាសនាឥស្លាមត្រូវបានបែងចែកជាពីរដំណាក់កាលធំៗ ៖ ការផ្សព្វផ្សាយជាសម្ងាត់ (Sirriyyah) រយៈពេល ៣ ឆ្នាំដំបូង និងការផ្សព្វផ្សាយជាចំហ (Jahriyyah)។

ក្នុងរយៈពេល ៣ ឆ្នាំដំបូង ព្យាការី (ﷺ) បានអំពាវនាវដល់មនុស្សដែលជិតស្និទ្ធបំផុត។ មនុស្សដំបូងគេបង្អស់ដែលបានទទួលយកសាសនាឥស្លាមគឺ ៖
- ពីចំណោមស្ត្រី ៖ លោកស្រី ខាឌីចះ (Khadijah)
- ពីចំណោមកុមារ ៖ អាលី អ៊ីប៊ន អាប៊ី ថឡិប (Ali ibn Abi Talib - អាយុ ១០ ឆ្នាំ)
- ពីចំណោមបុរសពេញវ័យ ៖ អាប៊ូ បាក់រ អាស-សិទ្ទីក (Abu Bakr as-Siddiq)
- ពីចំណោមអ្នកបម្រើ ៖ ហ្ស៉ៃទ អ៊ីប៊ន ហារីសះ (Zayd ibn Harithah) និង ប៊ីឡាល់ អ៊ីប៊ន រ៉ាប៉ាស់ (Bilal ibn Rabah)។
ពួកគេបានជួបជុំគ្នា និងរៀនសូត្រគម្ពីរគួរអានជាសម្ងាត់នៅក្នុងផ្ទះរបស់លោក អាល់-អើរកម (Dar al-Arqam)។

បន្ទាប់ពីមានអ្នកទទួលយកជំនឿប្រមាណ ៤០ នាក់ អល់ឡោះបានបញ្ជាឱ្យប្រកាសជាចំហតាមរយៈអាយ៉ាត់ ៖ «فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ» (ចូរអ្នកប្រកាសជាចំហនូវអ្វីដែលអ្នកត្រូវបានបញ្ជា ហើយចូរងាកចេញពីពួកពហុទេវនិយម!)។

ព្យាការី មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បានឡើងទៅលើកំពូលភ្នំ សាហ្វា (Mount Safa) ហើយស្រែកបន្លឺសម្លេងប្រកាសអាសន្ន ៖ «វ៉ា សាបាហាហ៍!» (សញ្ញាប្រកាសអាសន្នពេលព្រឹក!)។ មនុស្សគ្រប់កុលសម្ព័ន្ធបានរត់មកជួបជុំគ្នា។ ព្យាការីបានសួរថា ៖ «ប្រសិនបើខ្ញុំប្រាប់ពួកអ្នកថា មានកងទ័ពសេះកំពុងលាក់ខ្លួននៅក្រោយភ្នំនេះត្រៀមវាយប្រហារពួកអ្នក តើពួកអ្នកជឿខ្ញុំទេ?»។ ពួកគេទាំងអស់បានឆ្លើយតបព្រមគ្នាថា ៖ «ពិតណាស់ពួកយើងជឿ! ព្រោះពួកយើងមិនដែលឃើញអ្នកនិយាយកុហកសូម្បីតែម្តងណាឡើយ!»។

ពេលនោះ ព្យាការីបានមានបន្ទូលថា ៖ «ដូច្នេះ ចូរដឹងចុះថា ខ្ញុំគឺជាអ្នកដាស់តឿនពួកអ្នក មុនពេលទណ្ឌកម្មដ៏ឈឺចាប់នឹងមកដល់! ចូរពួកអ្នកពោលថា គ្មានព្រះឯណាពិតប្រាកដក្រៅពីអល់ឡោះឡើយ (La ilaha illallah) ពួកអ្នកនឹងទទួលបានជោគជ័យ!»។ ភ្លាមនោះ ពូរបស់ទ្រង់គឺ អាប៊ូ ឡាហាប់ (Abu Lahab) បានស្រែកជេរប្រមាថថា ៖ «សូមឱ្យអ្នកវិនាសពេញមួយថ្ងៃ! តើអ្នកប្រមូលពួកយើងមកគ្រាន់តែដើម្បីរឿងនេះឬ?»។ អល់ឡោះក៏បានបញ្ចុះ ស៊ូរ៉ោះ អាល់-ម៉ាសាដ (Al-Masad) ឆ្លើយតបទៅកាន់ អាប៊ូ ឡាហាប់ ភ្លាមៗ។

ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ពួកកូរ៉ាយស្ហបានចាប់ផ្តើមធ្វើទុក្ខបុកម្នេញយ៉ាងឃោរឃៅ ៖
- ធ្វើទារុណកម្មលើជនទន់ខ្សោយ ដូចជាលោក ប៊ីឡាល់ (Bilal) ដែលត្រូវបានដាក់ថ្មធ្ងន់លើទ្រូងកណ្តាលថ្ងៃក្តៅហួតហែង ប៉ុន្តែលោកនៅតែស្រែកថា «អាហាត់! អាហាត់!» (អល់ឡោះមានតែមួយ!)។
- គ្រួសាររបស់ យ៉ាសៀរ (Yasir) និងលោកស្រី ស៊ូម៉ៃយ៉ះ (Sumayyah) ដែលបានក្លាយជាស្ហាហ៊ីទ (អ្នកពលីជីវិតដើម្បីសាសនា) ដំបូងបង្អស់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រឥស្លាម។
- ដោយសារទារុណកម្មធ្ងន់ធ្ងរ ព្យាការីបានអនុញ្ញាតឱ្យសហការីមួយក្រុមធ្វើចំណាកស្រុកលើកទីមួយ និងទីពីរទៅកាន់ប្រទេស ហាបាសះ (Abyssinia / Ethiopia) ក្រោមការការពាររបស់ស្តេច ណាចាស៊ី (Najashi) ដែលជាស្តេចគ្រិស្តសាសនិកប្រកបដោយយុត្តិធម៌។
- ពួកកូរ៉ាយស្ហបានធ្វើការកាត់ផ្តាច់សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម (Boycott) លើត្រកូល បានូ ហាស៊ីម រយៈពេល ៣ ឆ្នាំនៅក្នុងជ្រលងភ្នំ ស្ហ៊ីអាប់ អាប៊ី ថឡិប រហូតដល់អ្នកមានជំនឿត្រូវហូបស្លឹកឈើ និងស្បែកសត្វដើម្បីរស់ ប៉ុន្តែជំនឿរបស់ពួកគេមិនដែលរង្គោះរង្គើឡើយ។

---

នៅក្នុងឆ្នាំទី ១០ នៃបេសកកម្មព្យាការី ព្រឹត្តិការណ៍សោកសៅជាប្រវត្តិសាស្ត្រពីរបានកើតឡើងផ្ទួនៗគ្នា ៖
១. ការទទួលមរណភាពរបស់លោក អាប៊ូ ថឡិប ដែលជាពូ និងជាខែលការពារទ្រង់ពីពួកកូរ៉ាយស្ហ។
២. ការទទួលមរណភាពរបស់លោកស្រី ខាឌីចះ ដែលជាភរិយាដ៏ជាទីស្រឡាញ់ ជាទីពឹងខាងផ្លូវចិត្ត និងជាអ្នកលះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ដើម្បីឥស្លាម។
ឆ្នាំនោះត្រូវបានប្រសិទ្ធនាមថា **«អាម អាល់-ហ៊ូហ្ស៊ុន» (Aam al-Huzn / ឆ្នាំនៃទុក្ខសោកដ៏ក្រៀមក្រំ)**។

ដោយគ្មានអ្នកការពារនៅម៉ាកកះ ព្យាការី មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បានធ្វើដំណើរដោយថ្មើរជើងទៅកាន់ទីក្រុង តាអ៊ីហ្វ (Ta'if) ចម្ងាយប្រមាណ ៨០ គីឡូម៉ែត្រ ដើម្បីអំពាវនាវដល់កុលសម្ព័ន្ធ សាគីហ្វ (Thaqif)។ ប៉ុន្តែមេដឹកនាំតាអ៊ីហ្វបានបដិសេធយ៉ាងព្រៃផ្សៃ ព្រមទាំងបានបញ្ជាឱ្យក្មេងពាល និងទាសករគប់ដុំថ្មលើទ្រង់តាមដងផ្លូវ រហូតដល់ព្រះបាទារបស់ទ្រង់ហូរឈាមពេញស្បែកជើង។

ទ្រង់បានភៀសព្រះកាយទៅជ្រកក្រោមកន្លែងចម្ការទំពាំងបាយជូរមួយ ហើយបានលើកដៃទូអាទៅកាន់អល់ឡោះដោយពាក្យពេចន៍បន្ទាបខ្លួន និងទឹកភ្នែកដ៏រំជួលចិត្ត ៖
«ឱអល់ឡោះ! ខ្ញុំសូមត្អូញត្អែរចំពោះទ្រង់នូវភាពទន់ខ្សោយនៃកម្លាំងរបស់ខ្ញុំ ការខ្វះខាតនៃឧបាយកលរបស់ខ្ញុំ និងភាពអាម៉ាស់របស់ខ្ញុំនៅចំពោះមុខមនុស្សលោក... ប្រសិនបើទ្រង់មិនខឹងសម្បារនឹងខ្ញុំទេ ខ្ញុំមិនខ្វល់ពីអ្វីទាំងអស់!»។

ពេលនោះ ម៉ាឡាអ៊ីកាត់នៃភ្នំបានចុះមកជាមួយ ជិបទីល ហើយទូលសួរថា ៖ «ឱមូហាំម៉ាត់! ប្រសិនបើអ្នកចង់ ខ្ញុំនឹងកំទេចភ្នំធំៗទាំងពីរឱ្យសង្កត់លើប្រជាជនតាអ៊ីហ្វទាំងស្រុង!»។ ប៉ុន្តែ ព្យាការីនៃសេចក្តីមេត្តាធម៌បានឆ្លើយតបថា ៖ «ទេ! ខ្ញុំសង្ឃឹមថា អល់ឡោះនឹងបង្កើតចេញពីពូជពង្សរបស់ពួកគេនូវមនុស្សដែលនឹងគោរពសក្ការៈចំពោះអល់ឡោះតែមួយ និងមិនស៊ឺរិកអ្វីទាំងអស់ជាមួយទ្រង់!»។

ដើម្បីផ្តល់កម្លាំងចិត្ត និងលួងលោមបេះដូងរបស់ព្យាការី អល់ឡោះបានប្រទានអច្ឆរិយភាពដ៏មហិមា គឺ **អាល់-អ៊ីស្រោះ និង អាល់-មីរ៉ាច (Al-Isra wal-Mi'raj)** ៖
- **អ៊ីស្រោះ (Isra) ៖** ការធ្វើដំណើរក្នុងមួយប៉ព្រិចភ្នែកនៅពេលរាត្រី ដោយជិះសត្វអាល់-ប៊ូរ៉ក់ (Al-Buraq) អមដោយ ជិបទីល ពីវិហារ អាល់-ហារ៉ាម នៅម៉ាកកះ ទៅកាន់វិហារ អាល់-អាកសា (Al-Aqsa) នៅយេរូសាឡឹម។ នៅទីនោះ ព្យាការី មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បានដឹកនាំបណ្តាព្យាការីទាំងអស់តាំងពីអាដាំរហូតដល់អ៊ីសាថ្វាយបង្គំព្រះជុំគ្នា!
- **មីរ៉ាច (Mi'raj) ៖** ការឡើងទៅកាន់ជាន់អាកាសទាំង ៧ ជួបបណ្តាព្យាការីធំៗ (អាដាំ, អ៊ីសា, យ៉ះយ៉ា, យូស៊ុហ្វ, អ៊ីឌ្រីស, ហារូន, មូសា និង អ៊ីប្រាហ៊ីម) រហូតដល់ដើមឈើ ស៊ីដរ៉ាតុល មុនតាហា (Sidrat al-Muntaha) ដែលគ្មានសត្វលោកណាអាចទៅដល់ឡើយ។
- នៅទីនោះ អល់ឡោះបានសន្ទនាផ្ទាល់ជាមួយព្យាការី និងបានប្រទានកាតព្វកិច្ចសឡាត ៥ ពេលក្នុងមួយថ្ងៃ ធ្វើជាចំណងទាក់ទងផ្ទាល់រវាងអ្នកមានជំនឿ និងអល់ឡោះ។

---

នៅពេលរដូវធ្វើហជ្ជមកដល់ ព្យាការី (ﷺ) តែងតែដើរជួបកុលសម្ព័ន្ធផ្សេងៗ។ ក្រុមអ្នកស្រុក យ៉ាស្រ៊ីប (កុលសម្ព័ន្ធ អូស និង ខាហ្សរ៉ាច) បានទទួលយកឥស្លាម ហើយបានធ្វើសច្ចាប្រណិធាននៅ អាល់-អាកាបះ (Bay'ah al-Aqabah) លើកទី ១ និងទី ២ ដោយសន្យាថានឹងការពារព្យាការីដូចការពារក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេ និងបានអញ្ជើញទ្រង់ទៅកាន់ទីក្រុង យ៉ាស្រ៊ីប។

ពួកកូរ៉ាយស្ហបានប្រជុំគ្នានៅ ដារ អាល់-ណាត់វ៉ះ (Dar al-Nadwah) ហើយបានសម្រេចចិត្តជ្រើសរើសយុវជនខ្លាំងៗពីគ្រប់កុលសម្ព័ន្ធដើម្បីធ្វើឃាតព្យាការីព្រមគ្នាក្នុងបន្ទប់គេង ដើម្បីកុំឱ្យត្រកូល បានូ ហាស៊ីម អាចទាមទារសងសឹកបាន។

ប៉ុន្តែអល់ឡោះបានប្រាប់ដំណឹងនេះដល់ព្យាការី។ ព្យាការីបានឱ្យ អាលី អ៊ីប៊ន អាប៊ី ថឡិប គេងនៅលើគ្រែរបស់ទ្រង់ដោយពាក់អាវរងារបស់ទ្រង់ ហើយទ្រង់បានដើរចេញពីផ្ទះកាត់មុខពួកឃាតករដែលកំពុងឡោមព័ទ្ធ ដោយសូត្រអាយ៉ាត់នៃស៊ូរ៉ោះ យ៉ាស៊ីន (Ya-Sin: 9) ៖ «وَجَعَلْنَا مِن بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْنَاهُمْ فَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ» (ហើយយើងបានធ្វើរនាំងនៅពីមុខពួកគេ និងរនាំងនៅពីក្រោយពួកគេ ហើយយើងបានបិទបាំងភ្នែកពួកគេ ដូច្នេះពួកគេមើលមិនឃើញឡើយ!)។

ព្យាការី មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) និងមិត្តសម្លាញ់ដ៏ស្មោះត្រង់ អាប៊ូ បាក់រ បានលាក់ខ្លួននៅក្នុងរូងភ្នំ ស៊ួរ (Ghar Thawr) រយៈពេល ៣ ថ្ងៃ។ នៅពេលពួកកូរ៉ាយស្ហដើរមកដល់មាត់រូងភ្នំ អាប៊ូ បាក់រ បានខ្សឹបដោយក្តីបារម្ភថា ៖ «ឱរ៉សូលុលឡោះ! ប្រសិនបើនរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេឱនមើលក្រោមជើង ពួកគេនឹងឃើញយើងជាមិនខាន!»។ ព្យាការីបានឆ្លើយតបដោយជំនឿយ៉ាងមុតមាំថា ៖
«يَا أَبَا بَكْرٍ، مَا ظَنُّكَ بِاثْنَيْنِ اللَّهُ ثَالِثُهُمَا؟ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا»
*(ឱ អាប៊ូ បាក់រ! តើអ្នកគិតយ៉ាងណាចំពោះមនុស្សពីរនាក់ ដែលមានអល់ឡោះជាអង្គទីបីនោះ? កុំព្រួយបារម្ភឡើយ ពិតណាស់ អល់ឡោះគង់នៅជាមួយពួកយើង! - ស៊ូរ៉ោះ អាត់-តាវបះ: ៤០)*។

បន្ទាប់ពីធ្វើដំណើរដ៏គ្រោះថ្នាក់កាត់វាលខ្សាច់ ព្យាការីបានទៅដល់ភូមិ គូបា (Quba) ជាយក្រុងម៉ាឌីណះ ហើយបានសាងសង់វិហារឥស្លាមដំបូងបង្អស់ (Masjid Quba)។ បន្ទាប់មក ទ្រង់បានចូលទៅកាន់ទីក្រុង យ៉ាស្រ៊ីប (ដែលត្រូវបានប្តូរឈ្មោះជា ម៉ាឌីណះ អាល់-មុន៉ាវ៉ារ៉ោះ / Madinah al-Munawwarah - ទីក្រុងនៃពន្លឺ) ដោយមានប្រជាជនច្រៀងចម្រៀងស្វាគមន៍យ៉ាងកងរំពង ៖ «ថឡាអាល់ បាដ្រូ អាឡៃណា...» (Tala'al Badru 'Alayna)។

នៅម៉ាឌីណះ ព្យាការីបានបង្កើតមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃរដ្ឋឥស្លាម ៖
១. **កសាងវិហារ អាល់-ម៉ាស្ជីដ អាន់-ណាបាវី (Al-Masjid an-Nabawi) ៖** ជាមជ្ឈមណ្ឌលថ្វាយបង្គំព្រះ ការអប់រំ និងការគ្រប់គ្រងរដ្ឋ។
២. **ការចងសម្ព័ន្ធភាតរភាព (Mu'akhah) ៖** បង្រួបបង្រួមរវាងជនភៀសខ្លួនម៉ាកកះ (Muhajirun) និងអ្នកស្រុកម៉ាឌីណះ (Ansar) ឱ្យស្រឡាញ់គ្នាលើសពីបងប្អូនបង្កើត។
៣. **ធម្មនុញ្ញម៉ាឌីណះ (Mithaq al-Madinah) ៖** រដ្ឋធម្មនុញ្ញជាលាយលក្ខណ៍អក្សរដំបូងបង្អស់ក្នុងពិភពលោក ដែលធានាសិទ្ធិស្មើគ្នា សេរីភាពជំនឿសាសនា និងការការពាររួមគ្នារវាងប្រជាជនមូស្លីម និងសហគមន៍ជ្វីហ្វ (Jewish)។

---

បន្ទាប់ពីបានបង្កើតរដ្ឋនៅម៉ាឌីណះ ពួកកូរ៉ាយស្ហនៅតែបន្តគំរាមកំហែង និងរឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកមានជំនឿនៅម៉ាកកះ។ អល់ឡោះបានប្រទានអនុញ្ញាតឱ្យប្រយុទ្ធដើម្បីការពារខ្លួន និងសិទ្ធិសេរីភាព ៖

១. **សមរភូមិ បាដរ (Ghazwah Badr - ឆ្នាំទី ២ នៃហិជរ៉ះ) ៖**
ជាសមរភូមិកាត់សេចក្តីដំបូងបង្អស់។ កងទ័ពមូស្លីមមានចំនួនត្រឹមតែ ៣១៣ នាក់ គ្មានគ្រឿងសព្វាវុធគ្រប់គ្រាន់ បានប្រឈមមុខនឹងកងទ័ពកូរ៉ាយស្ហជាង ១,០០០ នាក់ ដែលប្រដាប់ដោយអាវុធពេញលេញ។ ព្យាការីបានទូអាពេញមួយយប់។ អល់ឡោះបានបញ្ជូនម៉ាឡាអ៊ីកាត់រាប់ពាន់ចុះមកជួយ ហើយមូស្លីមទទួលបានជ័យជំនះជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ដោយមេដឹកនាំកាហ្វៀរធំៗដូចជា អាប៊ូ ចាហាល់ ត្រូវបានកម្ទេច។

២. **សមរភូមិ អ៊ូហ៊ុត (Ghazwah Uhud - ឆ្នាំទី ៣ នៃហិជរ៉ះ) ៖**
ពួកកូរ៉ាយស្ហបានលើកទ័ព ៣,០០០ នាក់មកសងសឹក។ ព្យាការីបានដាក់ពង្រាយអ្នកបាញ់ធ្នូ ៥០ នាក់នៅលើភ្នំ និងបានបញ្ជាយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ថា ៖ «កុំចាកចេញពីទីតាំងនេះជាដាច់ខាត ទោះបីជាឃើញពួកយើងឈ្នះ ឬចាញ់ក៏ដោយ!»។ នៅពេលកងទ័ពមូស្លីមទទួលបានប្រៀប អ្នកបាញ់ធ្នូភាគច្រើនបានធ្វេសប្រហែសចុះមកប្រមូលផលសង្គ្រាម។ មេទ័ពសេះកូរ៉ាយស្ហ ខាលីទ អ៊ីប៊ន វ៉ាលីទ (មុនពេលគាត់ចូលឥស្លាម) បានវាយបកពីក្រោយ ធ្វើឱ្យមូស្លីមរងការខូចខាតយ៉ាងខ្លាំង។ ពូរបស់ព្យាការី គឺលោក ហាំហ្សា (Hamzah ibn Abd al-Muttalib) បានពលីជីវិត ហើយព្យាការីផ្ទាល់បានរងរបួសបាក់ព្រះទន្ត។ នេះជាមេរៀនដ៏ធំបំផុតស្តីពីផលវិបាកនៃការមិនស្តាប់បង្គាប់រ៉សូល។

៣. **សមរភូមិលេណដ្ឋាន / ខាន់ដាក (Ghazwah al-Khandaq - ឆ្នាំទី ៥ នៃហិជរ៉ះ) ៖**
សម្ព័ន្ធមិត្តកាហ្វៀរជាង ១០,០០០ នាក់ (Ahzab) បានមកឡោមព័ទ្ធទីក្រុងម៉ាឌីណះ។ តាមការណែនាំរបស់សហការី សាល់ម៉ាន អាល់-ហ្វារីស៊ី (Salman al-Farsi) កងទ័ពមូស្លីមបានជីកលេណដ្ឋានដ៏ធំជុំវិញម៉ាឌីណះដែលសត្រូវមិនអាចឆ្លងកាត់បាន។ បន្ទាប់ពីការឡោមព័ទ្ធជិតមួយខែក្នុងអាកាសធាតុត្រជាក់ខ្លាំង អល់ឡោះបានបញ្ជូនខ្យល់ព្យុះកំបុតត្បូងដ៏ត្រជាក់បំផ្លាញជំរំសត្រូវ បណ្តេញពួកគេឱ្យដកថយទាំងបរាជ័យដោយមិនបានប្រយុទ្ធសូម្បីតែមួយដាវ។

៤. **សន្ធិសញ្ញា ហូដាយប៊ីយ៉ះ (Sulh al-Hudaybiyyah - ឆ្នាំទី ៦ នៃហិជរ៉ះ) ៖**
ព្យាការីបានដឹកនាំសហការី ១,៤០០ នាក់ទៅធ្វើអ៊ុំរ៉ោះដោយសន្តិវិធី ប៉ុន្តែពួកកូរ៉ាយស្ហបានរារាំងនៅតំបន់ហូដាយប៊ីយ៉ះ។ ព្យាការីបានយល់ព្រមចុះសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពរយៈពេល ១០ ឆ្នាំ ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌមួយចំនួនមើលទៅហាក់ដូចជាមិនចំណេញដល់មូស្លីមក៏ដោយ។ គម្ពីរគួរអានបានហៅសន្ធិសញ្ញានេះថាជា «ជ័យជំនះដ៏ច្បាស់ក្រឡែត» (Fathan Mubina) ព្រោះសន្តិភាពបានបើកឱកាសឱ្យមនុស្សជាតិស្វែងយល់ពីឥស្លាម ហើយក្នុងរយៈពេល ២ ឆ្នាំបន្ទាប់ មនុស្សបានចូលសាសនាឥស្លាមច្រើនជាង ២០ ឆ្នាំមុនបូកបញ្ចូលគ្នា។ ព្យាការីបានផ្ញើសំបុត្រទៅកាន់ស្តេច និងអធិរាជពិភពលោក (ស្តេចរ៉ូម Heraclius, ស្តេចពែរ្ស Chosroes, ស្តេចអេហ្ស៊ីប Muqawqis, និងស្តេចហាបាសះ Negus) ដើម្បីអញ្ជើញពួកគេមកកាន់ឥស្លាម។

---

នៅឆ្នាំទី ៨ នៃហិជរ៉ះ សម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ពួកកូរ៉ាយស្ហ (កុលសម្ព័ន្ធ បានូ បាក់រ) បានបំពានសន្ធិសញ្ញាហូដាយប៊ីយ៉ះដោយបានវាយឆ្មក់សម្លាប់កុលសម្ព័ន្ធ បានូ ឃូហ្សាអា ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់មូស្លីមនៅក្នុងបរិវេណវិហារពិសិដ្ឋ។

ព្យាការី មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បានដឹកនាំកងទ័ពអ្នកមានជំនឿចំនួន ១០,០០០ នាក់ ធ្វើដំណើរឆ្ពោះទៅកាន់ទីក្រុងម៉ាកកះ។ ទ្រង់បានបញ្ជាឱ្យកងទ័ពអុជភ្លើង ១០,០០០ គំនរនៅពេលរាត្រីជុំវិញភ្នំ ដែលធ្វើឱ្យពួកកូរ៉ាយស្ហបាក់ស្បាត និងអស់ស្មារតីតស៊ូ។ មេដឹកនាំកូរ៉ាយស្ហ អាប៊ូ ស៊ូហ្វយ៉ាន (Abu Sufyan) បានចូលមកសុំចុះចាញ់ និងបានទទួលយកសាសនាឥស្លាម។

នៅថ្ងៃទី ២០ ខែរ៉ាម៉ាឌន ឆ្នាំទី ៨ នៃហិជរ៉ះ ព្យាការី មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បានចូលទៅក្នុងទីក្រុងម៉ាកកះដោយសន្តិវិធី ដោយគ្មានការបង្ហូរឈាមសូម្បីតែមួយតំណក់។ ទ្រង់បានជិះលើខ្នងអូដ្ឋ ដោយឱនព្រះសិរសាទាបរហូតស្ទើរតែប៉ះនឹងកែបអូដ្ឋ ដើម្បីបង្ហាញពីការបន្ទាបខ្លួន និងការដឹងគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅចំពោះអល់ឡោះជាម្ចាស់ ដោយគ្មានការអំនួត ឬមោទនភាពដូចស្តេចឈ្នះសង្គ្រាមទូទៅឡើយ។

ទ្រង់បានដើរសំដៅទៅកាន់ក្អពះ ធ្វើការតៈវ៉ាហ្វ និងបានយកដំបងគោះរូបសំណាកក្លែងក្លាយទាំង ៣៦០ ដែលតាំងនៅជុំវិញក្អពះឱ្យដួលបាក់បែកខ្ទេចខ្ទី ដោយសូត្របន្ទូលនៃគម្ពីរគួរអាន ៖
«جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ ۚ إِنَّ الْبَاطِلَ كَانَ زَهُوقًا»
*(សច្ចធម៌បានមកដល់ហើយ ហើយភាពមិនពិតបានវិនាសបាត់បង់ទៅ! ពិតណាស់ ភាពមិនពិតគឺតែងតែវិនាសសាបសូន្យជានិច្ច! - ស៊ូរ៉ោះ អាល់-អ៊ីស្រោះ: ៨១)*។

បន្ទាប់មក ទ្រង់បានបញ្ជាឱ្យលោក ប៊ីឡាល់ ឡើងទៅលើដំបូលក្អពះ ដើម្បីបន្លឺសម្លេងអាហ្សាន (Azan) ជាលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលធ្វើឱ្យជ្រលងភ្នំម៉ាកកះទាំងមូលកក្រើកដោយសម្លេង «អល់ឡាហូ អាកបា»។

ប្រជាជនម៉ាកកះ និងមេដឹកនាំដែលធ្លាប់ធ្វើទារុណកម្ម សម្លាប់សហការី និងបណ្តេញព្យាការីចេញពីស្រុកកំណើតអស់រយៈពេល ២០ ឆ្នាំ បានឈរប្រមូលផ្តុំគ្នានៅមុខក្អពះទាំងភ័យញ័ររន្ធត់ រង់ចាំការកាត់ទោសប្រហារជីវិត។ ព្យាការីបានសួរពួកគេថា ៖
«ឱប្រជាជនកូរ៉ាយស្ហ! តើពួកអ្នកគិតថាខ្ញុំនឹងធ្វើអ្វីចំពោះពួកអ្នក?»។
ពួកគេបានឆ្លើយតបដោយក្តីសង្ឃឹមថា ៖ «អ្នកគឺជាបងប្អូនដ៏ថ្លៃថ្នូរ និងជាកូនប្រុសរបស់បងប្អូនដ៏ថ្លៃថ្នូរ!»។

ពេលនោះ ព្យាការីនៃសេចក្តីមេត្តាធម៌បានពោលពាក្យពេចន៍ប្រវត្តិសាស្ត្រដែលកក្រើកពិភពលោក ដូចដែលព្យាការី យូស៊ុហ្វ ធ្លាប់បានពោលទៅកាន់បងប្អូនរបស់គាត់ថា ៖
«لَا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ، اذْهَبُوا فَأَنْتُمُ الطُّلَقَاءُ»
*(គ្មានការស្តីបន្ទោស ឬការសងសឹកលើពួកអ្នកនៅថ្ងៃនេះឡើយ! ចូរពួកអ្នកទៅចុះ ពួកអ្នកទាំងអស់គ្នាមានសេរីភាពហើយ!)*។

ការលើកលែងទោសជាទូទៅដ៏ធំបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិនេះ បានធ្វើឱ្យប្រជាជនម៉ាកកះរំជួលចិត្តយ៉ាងខ្លាំង ហើយពួកគេបានសម្រុកចូលសាសនាឥស្លាមជាក្រុមៗដោយស្ម័គ្រចិត្ត។

---

នៅឆ្នាំទី ១០ នៃហិជរ៉ះ ព្យាការី មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បានដឹកនាំពិធីបុណ្យហិច្ចជាលើកដំបូង និងចុងក្រោយរបស់ទ្រង់ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា **«ហច្ចាត អាល់-វ៉ាដា» (Hajjat al-Wada' / ហច្ចលា)** ដោយមានសហការីជាង ១០០,០០០ នាក់ចូលរួម។

នៅលើកំពូលភ្នំ ជៈពល់ អារ-រ៉ោះម៉ះ (ភ្នំអារ៉ាហ្វាត់) ព្យាការីបានថ្លែងសុន្ទរកថាប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ល្បីល្បាញ ដែលជាសេចក្តីប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស ៖
- **ភាពពិសិដ្ឋនៃជីវិត និងទ្រព្យសម្បត្តិ ៖** ជីវិត ឈាមជ័រ និងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកទាំងអស់គ្នាគឺពិសិដ្ឋ មិនអាចរំលោភបំពានបានឡើយ។
- **សមភាពពូជសាសន៍ ៖** «គ្មានជនជាតិអារ៉ាប់ណាប្រសើរជាងជនជាតិមិនមែនអារ៉ាប់ឡើយ ហើយគ្មានជនជាតិមិនមែនអារ៉ាប់ណាប្រសើរជាងជនជាតិអារ៉ាប់ឡើយ... គ្មានមនុស្សស្បែកសណាប្រសើរជាងមនុស្សស្បែកខ្មៅឡើយ លើកលែងតែដោយសារការកោតខ្លាចអល់ឡោះ (តាកក្វា) ប៉ុណ្ណោះ! មនុស្សលោកទាំងអស់កើតចេញពីអាដាំ ហើយអាដាំកើតចេញពីដី!»។
- **សិទ្ធិរបស់ស្ត្រី ៖** «ចូរពួកអ្នកកោតខ្លាចអល់ឡោះចំពោះស្ត្រី! ចូរប្រព្រឹត្តចំពោះពួកគេដោយសេចក្តីល្អ និងយុត្តិធម៌!»។
- **ការលុបបំបាត់ការប្រាក់ (Riba) និងការសងសឹកបែបអន្ធការ ៖** ហាមឃាត់ការស៊ីការប្រាក់ទាំងអស់។

នៅចុងបញ្ចប់នៃសុន្ទរកថា ទ្រង់បានចង្អុលម្រាមដៃឡើងទៅលើមេឃ ហើយពោលថា ៖ «اللَّهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ؟» (ឱអល់ឡោះ! តើទូលបង្គំបានពាំនាំសារលិខិតរួចរាល់ហើយឬនៅ?)។ សហការីជាងមួយសែននាក់បានស្រែកព្រមគ្នាថា ៖ «ពិតណាស់ ពួកយើងធ្វើជាសាក្សីថាអ្នកបានពាំនាំ បានបំពេញកាតព្វកិច្ច និងបានទូន្មានយ៉ាងល្អឥតខ្ចោះ!»។ ព្យាការីបានពោលថា ៖ «اللَّهُمَّ اشْهَدْ» (ឱអល់ឡោះ! សូមទ្រង់ធ្វើជាសាក្សីចុះ!)។

នៅថ្ងៃនោះ អល់ឡោះបានបញ្ចុះអាយ៉ាត់ដ៏ពេញលេញ ៖
«الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا»
*(នៅថ្ងៃនេះ យើងបានបំពេញសាសនារបស់ពួកអ្នកឱ្យបានពេញលេញសម្រាប់ពួកអ្នកហើយ ហើយយើងបានផ្តល់ពរជ័យរបស់យើឱ្យបានបរិបូណ៌ដល់ពួកអ្នក ហើយយើងបានពេញចិត្តសាសនាឥស្លាមជាសាសនារបស់ពួកអ្នក! - ស៊ូរ៉ោះ អាល់-ម៉ាអ៊ីដះ: ៣)*។

នៅដើមឆ្នាំទី ១១ នៃហិជរ៉ះ ព្យាការីបានចាប់ផ្តើមធ្លាក់ខ្លួនប្រឈួនជាទម្ងន់។ ក្នុងអំឡុងពេលប្រឈួន ទ្រង់បានបញ្ជាឱ្យលោក អាប៊ូ បាក់រ ធ្វើជាអ៊ីម៉ាំដឹកនាំការសឡាតជំនួសទ្រង់។ ពាក្យផ្តាំផ្ញើចុងក្រោយរបស់ទ្រង់ដែលតែងតែមានបន្ទូលឡើងវិញគឺ ៖ «الصَّلَاةَ الصَّلَاةَ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ» (ចូរកុំភ្លេចការសឡាត! ចូរកុំភ្លេចការសឡាត! និងចូរមើលថែអ្នកដែលនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អ្នក!)។

នៅថ្ងៃចន្ទ ទី ១២ ខែ រ៉ Rabi' al-Awwal ឆ្នាំទី ១១ នៃហិជរ៉ះ (ត្រូវនឹងថ្ងៃទី 8 មិថុនា ឆ្នាំ 632 គ.ស.) ក្នុងបន្ទប់របស់លោកស្រី អាយស្ហះ (Aisha) ព្យាការី មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បានសម្លឹងមើលទៅលើមេឃ ហើយបានបន្លឺពាក្យពេចន៍ចុងក្រោយបង្អស់ថា ៖
«بَلِ الرَّفِيقَ الْأَعْلَى... بَلِ الرَّفِيقَ الْأَعْلَى»
*(ផ្ទុយទៅវិញ ខ្ញុំជ្រើសរើសយកមិត្តដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត (អល់ឡោះ)... ខ្ញុំជ្រើសរើសយកមិត្តដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត!)*។

ដួងព្រលឹងដ៏បរិសុទ្ធរបស់ត្រានៃបណ្តាព្យាការីបានវិលត្រឡប់ទៅកាន់អល់ឡោះវិញក្នុងព្រះជន្ម ៦៣ ព្រះវស្សា។ សហការីទាំងអស់បានស្រក់ទឹកភ្នែក និងស្លុតចិត្តជាខ្លាំង។ ពេលនោះ អាប៊ូ បាក់រ បានឡើងថ្លែងពាក្យពេចន៍ដ៏រឹងមាំដើម្បីរំលឹកស្មារតីប្រជាជាតិថា ៖
«أَلَا مَنْ كَانَ يَعْبُدُ مُحَمَّدًا فَإِنَّ مُحَمَّدًا قَدْ مَاتَ، وَمَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ فَإِنَّ اللَّهَ حَيٌّ لَا يَمُوتُ»
*(អ្នកណាដែលគោរពសក្ការៈចំពោះ មូហាំម៉ាត់ ចូរដឹងចុះថា មូហាំម៉ាត់ បានទទួលមរណភាពហើយ! ប៉ុន្តែអ្នកណាដែលគោរពសក្ការៈចំពោះអល់ឡោះ ពិតណាស់ អល់ឡោះទ្រង់មានជីវិតអមតៈ មិនដែលស្លាប់ឡើយ!)* រួចគាត់បានសូត្រអាយ៉ាត់ ១៤៤ នៃស៊ូរ៉ោះ អាល-អ៊ីមរ៉ាន។

ព្យាការី មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បានបន្សល់ទុកមរតកដ៏អស្ចារ្យបំផុតដែលមិនអាចកាត់ថ្លៃបាន ៖ គម្ពីរគួរអាន និងស៊ុននះ ដែលជាពន្លឺបំភ្លឺមនុស្សជាតិរហូតដល់ថ្ងៃបរលោក។