ត្បូងពេជ្រនៃសីលធម៌ និងការប្រព្រឹត្ត

تفقد الملك للموظفين والعمال في الدولة (ការត្រួតពិនិត្យមន្ត្រីរាជការទូទៅក្នុងរដ្ឋ) ចំពោះមន្ត្រីរាជការទូទៅ មេដឹកនាំត្រូវបង្កើតប្រព័ន្ធអធិការកិច្ចដ៏រឹងមាំ ដើម្បីតាមដានប្រសិទ្ធភាពការងារ និងធានាថារាល់សេវាសាធារណៈត្រូវបានផ្តល់ជូនប្រជាពលរដ្ឋដោយយុត្តិធម៌ និងគ្មានការរើសអើង។

تصفح أحوال الحاشية في زمان السلم (ការតាមដានស្ថានភាពមន្ត្រីក្នុងពេលសន្តិភាព) នៅក្នុងពេលសន្តិភាព មេដឹកនាំមិនត្រូវភ្លេចខ្លួន ឬបណ្តោយឱ្យមន្ត្រីនិងកងទ័ពធ្លាក់ខ្លួនទៅក្នុងភាពខ្ជិលច្រអូស ការសប្បាយហួសហេតុ និងការស៊ីរូងផ្ទៃក្នុងឡើយ ប៉ុន្តែត្រូវតែបន្តការហ្វឹកហ្វឺន និងរក្សាការប្រុងប្រយ័ត្នជានិច្ច។

حسم مواد الفساد وقطع دابره (ការកាត់ផ្តាច់ឫសគល់នៃអំពើពុករលួយ) មេដឹកនាំត្រូវតែកាត់ផ្តាច់ឫសគល់នៃអំពើពុករលួយ (ហាសមុ មូវ៉ាដ្ឌិល ហ្វាសាដ) ដោយភាពម៉ឺងម៉ាត់បំផុត។ ប្រសិនបើរកឃើញថាមន្ត្រីណាម្នាក់ប្រព្រឹត្តអំពើពុករលួយ ស៊ីសំណូក ឬកេងប្រវ័ញ្ចប្រជាជន មេដឹកនាំត្រូវតែដកហូតតំណែង រឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិខុសច្បាប់ និងផ្តន្ទាទោសជាគំរូដល់អ្នកដទៃ ដោយមិនត្រូវយោគយល់ឡើយ។

مراقبة ولاة الأطراف وقادة الثغور (ការត្រួតពិនិត្យអភិបាលខេត្ត និងមេទ័ពការពារព្រំដែន) មេដឹកនាំត្រូវតែតាមដានយ៉ាងដិតដល់នូវឥរិយាបថរបស់អភិបាលខេត្តតាមបណ្តាខេត្តឆ្ងាយៗ និងមេបញ្ជាការកងទ័ពការពារព្រំដែន (វ៉ូឡាតុល អ័ត្វរ៉ាហ្វ)។ ត្រូវប្រាកដថាពួកគេមិនកេងប្រវ័ញ្ចពលរដ្ឋក្នុងតំបន់របស់ខ្លួន មិនក្បត់រដ្ឋអំណាចកណ្តាល និងបំពេញកាតព្វកិច្ចការពារបូរណភាពទឹកដីបានយ៉ាងរឹងមាំ។ លោក អ៊ូម៉ារ ibn អាល់-Khattab តែងតែរាប់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អភិបាលខេត្តមុនពេលចេញទៅបំពេញការងារ និងក្រោយពេលត្រឡប់មកវិញ។

استخبار الملك عن أحوال الرعية بالعدل (ការប្រមូលព័ត៌មានសម្ងាត់អំពីសុខទុក្ខរបស់រាស្ត្រ) មេដឹកនាំត្រូវតែមានបណ្តាញភ្នាក់ងារស្មោះត្រង់ ដើម្បីប្រមូលព័ត៌មានពិតអំពីសុខទុក្ខរបស់រាស្ត្រ តម្លៃទំនិញលើទីផ្សារ និងទង្វើរបស់មន្ត្រីរាជការ។ នេះមិនមែនដើម្បីការស៊ើបការណ៍រំលោភសិទ្ធិឯកជនឡើយ ប៉ុន្តែគឺដើម្បីការពារយុត្តិធម៌ និងដឹងពីទុក្ខលំបាកពិតប្រាកដរបស់ប្រជាជនដែលមិនអាចមកជួបមេដឹកនាំដោយផ្ទាល់បាន។

នៅពេលដែលអ្នកដឹកនាំជាអ្នកស្រាវជ្រាវ និងផ្ទៀងផ្ទាត់ព័ត៌មានយ៉ាងហ្មត់ចត់ វាំងនននៃការធ្វេសប្រហែសនឹងត្រូវបើកចំហ ហើយភាពស្រពេចស្រពិលនឹងរលាយបាត់។ គាត់នឹងដឹកនាំកិច្ចការទាំងឡាយដោយបញ្ញាញាណដ៏ភ្លឺស្វាង ការពារប្រជារាស្ត្រដោយការប្តេជ្ញាចិត្តខ្ពស់ និងប្រុងប្រយ័ត្នមិនទទួលយកពាក្យញុះញង់ឡើយ។

مراقبة أحوال النقود وسك العملة (ការគ្រប់គ្រងរូបិយវត្ថុ និងការបោះពុម្ពរូបិយប័ណ្ណ) ស្ថិរភាពនៃរូបិយប័ណ្ណ (ទិញ៉ារ និងឌៀរហាំ) គឺជាសរសៃឈាមនៃសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។ មេដឹកនាំត្រូវតែគ្រប់គ្រងការបោះពុម្ពប្រាក់ឱ្យបានម៉ឺងម៉ាត់ ការពារកុំឱ្យមានការក្លែងបន្លំប្រាក់ ឬការលួចលាយលោហៈធាតុថោកៗចូល ដែលអាចធ្វើឱ្យប្រាក់បាត់បង់តម្លៃ បង្កជាអតិផរណា និងបំផ្លាញទំនុកចិត្តរបស់ពាណិជ្ជករ។

تفقد الملك للرعية واستقرار الأسواق (ការគិតគូរពីសុខទុក្ខរាស្ត្រ និងស្ថិរភាពទីផ្សារ) មេដឹកនាំត្រូវតែយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់ចំពោះជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជារាស្ត្រ ធានាឱ្យមានការផ្គត់ផ្គង់ស្បៀងអាហារគ្រប់គ្រាន់ និងស្ថិរភាពទីផ្សារ។ ខាលីហ្វះ Abdul ម៉ាលីក ibn Marwan ធ្លាប់បានសរសេរលិខិតទៅកាន់អភិបាលរបស់លោកថា៖ «ចូរកុំចង់បានតែប្រាក់ពន្ធដែលអ្នកប្រមូលបាន ខ្លាំងជាងប្រាក់ដែលអ្នកទុកឱ្យប្រជាជនប្រើប្រាស់ដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិតឡើយ ចូរទុកឱ្យពួកគេមានលទ្ធភាពរកស៊ីដើម្បីភាពរីកចម្រើនយូរអង្វែង»។

الاهتمام بأمن السبل والمسالك (ការធានាសន្តិសុខផ្លូវគមនាគមន៍) ការធានាសន្តិសុខផ្លូវគមនាគមន៍ (អាំនុស ស៊ូប៊ុល) គឺជាកាតព្វកិច្ចចម្បងរបស់រដ្ឋាភិបាល។ មេដឹកនាំត្រូវតែបោសសម្អាតពួកចោរប្លន់ ពួកកាប់ប្លន់តាមដងផ្លូវ និងកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធ្វើដំណើរឱ្យមានសុវត្ថិភាព ដើម្បីឱ្យប្រជាជន និងពាណិជ្ជករអាចធ្វើដំណើរ និងដឹកជញ្ជូនទំនិញដោយភាពកក់ក្តៅ ដែលនឹងនាំមកនូវភាពរុងរឿងដល់សេដ្ឋកិច្ចជាតិ។

مساواة الملك نفسه مع الرعية أمام الشرع (សមភាពនៃមេដឹកនាំ និងរាស្ត្រនៅចំពោះមុខច្បាប់) មេដឹកនាំត្រូវតែដាក់ខ្លួនឱ្យស្មើភាពជាមួយនឹងប្រជារាស្ត្រនៅចំពោះមុខក្រឹត្យក្រមច្បាប់នៃអល់ឡោះ។ ប្រសិនបើមានជម្លោះរវាងមេដឹកនាំ និងរាស្ត្រសាមញ្ញ ពួកគេទាំងពីរត្រូវតែឈរស្មើគ្នានៅចំពោះមុខចៅក្រម (កាឌី)។ ភាពជាគំរូនៃការចុះចូលចំពោះច្បាប់នេះហើយ ដែលជាឫសគល់នៃសេចក្តីស្រឡាញ់ និងការគោរពដ៏ជ្រាលជ្រៅរបស់រាស្ត្រចំពោះមេដឹកនាំ។

معاملة الأخيار بالإكرام والأشرار بالزجر (ការលើកតម្កើងមនុស្សល្អ និងការបង្ក្រាបមនុស្សអាក្រក់) មេដឹកនាំត្រូវតែបែងចែកឱ្យច្បាស់រវាងមនុស្សល្អ និងមនុស្សអាក្រក់៖ មនុស្សល្អ និងសុចរិត ត្រូវតែលើកតម្កើង ផ្តល់កិត្តិយស និងផ្តល់តួនាទីសំខាន់ៗ។ ចំណែកឯមនុស្សអាក្រក់ និងទុច្ចរិត ត្រូវតែដាក់ទណ្ឌកម្ម និងទប់ស្កាត់មិនឱ្យមានឥទ្ធិពលក្នុងសង្គម។ អ្នកប្រាជ្ញបានពោលថា៖ មនុស្សល្អចុះចូលដោយសារការប្រព្រឹត្តល្អ និងការលើកទឹកចិត្ត ចំណែកមនុស្សអាក្រក់ចុះចូលដោយសារភាពម៉ឺងម៉ាត់នៃច្បាប់។

رعاية العلم ومراعاة العلماء والفقهاء (ការលើកស្ទួយវិទ្យាសាស្ត្រ និងការគោរពអ្នកប្រាជ្ញ) មេដឹកនាំត្រូវតែស្គាល់ពីតម្លៃនៃចំណេះដឹង (អាល់ឥលម៍) និងផ្តល់ការឧបត្ថម្ភគាំទ្រដល់បណ្តាអ្នកប្រាជ្ញ អាលីម និងអ្នកច្បាប់ (ហ្វូក្វាហា)។ រដ្ឋដែលរីកចម្រើន គឺជារដ្ឋដែលឱ្យតម្លៃលើការអប់រំ និងចំណេះដឹង។ ការផ្តល់កិត្តិយសដល់អ្នកប្រាជ្ញសាសនា គឺជាផ្នែកមួយនៃការលើកតម្កើងក្រឹត្យក្រមរបស់អល់ឡោះជាម្ចាស់។

مكافأة المحسن ومجازاة المسيء بالعدل (ការផ្តល់រង្វាន់ដល់អ្នកធ្វើល្អ និងការដាក់ទោសអ្នកប្រព្រឹត្តខុស) ចរិតលក្ខណៈដ៏សំខាន់របស់មេដឹកនាំ គឺការផ្តល់រង្វាន់យ៉ាងសក្តិសមដល់អ្នកដែលបានសាងគុណសម្បត្តិ និងការដាក់ទណ្ឌកម្មដោយយុត្តិធម៌ចំពោះអ្នកដែលប្រព្រឹត្តខុស។ ព្យាការី ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «ការលើកលែងទោសរបស់មេដឹកនាំ (ក្នុងរឿងផ្ទាល់ខ្លួន) គឺជាការរក្សាអំណាចឱ្យនៅគង់វង្ស» ប៉ុន្តែប្រសិនបើត្រូវដាក់ទណ្ឌកម្ម គឺត្រូវធ្វើឡើងដើម្បីការអប់រំកែប្រែ មិនមែនដោយសារកំហឹងផ្ទាល់ខ្លួនឡើយ។

ثماني خصال في سياسة المملكة وحراسة الدولة (លក្ខណៈ ៨ យ៉ាងក្នុងការការពាររដ្ឋ និងស្ថិរភាពនយោបាយ) ស្តេច Anushirwan ធ្លាប់បានពោលថា៖ ខ្ញុំសម្រេចបាននូវការកសាងរដ្ឋដ៏រឹងមាំ ដោយសារលក្ខណៈ ៨ យ៉ាង៖ ១. ខ្ញុំមិនដែលលេងសើចចំពោះបទបញ្ជា ឬការហាមឃាត់ឡើយ។ ២. ខ្ញុំមិនដែលក្បត់ពាក្យសន្យា ឬការព្រមានឡើយ។ ៣. ខ្ញុំតែងតាំងមនុស្សដោយសារសមត្ថភាព មិនមែនដោយសារការយល់មុខឡើយ។ ៤. ខ្ញុំផ្តល់រង្វាន់ដោយសារស្នាដៃពិត មិនមែនតាមអារម្មណ៍ឡើយ។ ៥. ខ្ញុំដាក់ទណ្ឌកម្មដើម្បីការអប់រំ មិនមែនដោយសារកំហឹងឡើយ។ ៦. ខ្ញុំកសាងសេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏ជ្រាលជ្រៅក្នុងចិត្តរាស្ត្រ ដោយគ្មានការបាត់បង់សណ្តាប់ធ្នាប់។ ៧. ខ្ញុំរក្សាអំណាចកោតក្រែង ដោយគ្មានការចងគំនុំពីសំណាក់រាស្ត្រឡើយ។ ៨. ខ្ញុំធានាឱ្យមានស្បៀងអាហារគ្រប់គ្រាន់ដល់ប្រជាជនទាំងអស់ និងកាត់បន្ថយការចំណាយខ្ជះខ្ជាយ។

فعل الخير دائما والحكم بالظاهر (ការប្រកាន់ខ្ជាប់អំពើល្អ និងការកាត់ក្តីតាមសកម្មភាពជាក់ស្តែង) មេដឹកនាំត្រូវតែប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការធ្វើអំពើល្អជានិច្ច និងកាត់ក្តីទៅលើមនុស្សលោកតាមតែសកម្មភាពជាក់ស្តែងដែលលេចចេញមកខាងក្រៅ (អាល់ហុកមូ ប៊ីសហ្សាហៀរ) ដោយមិនត្រូវតាមស៊ើបអង្កេត ឬចាប់កំហុសរឿងក្នុងចិត្តដែលគេលាក់បាំងនោះឡើយ ពីព្រោះរឿងក្នុងចិត្តគឺជារឿងរវាងមនុស្សនិងអល់ឡោះ។ ស្តេច Kisra ibn Qubadh ធ្លាប់ត្រូវបានគេរាយការណ៍ថា មន្ត្រីជំនិតមួយចំនួនមានគំនិតមិនល្អក្នុងចិត្ត លោកបានឆ្លើយតបវិញថា៖ «ខ្ញុំគ្រប់គ្រងលើរូបកាយ និងសកម្មភាពជាក់ស្តែង មិនមែនគ្រប់គ្រងលើចិត្តគំនិតឡើយ ដរាបណាពួកគេស្តាប់បង្គាប់ និងបំពេញការងារបានល្អ»។ ចូរមេដឹកនាំប្រព្រឹត្តល្អចំពោះប្រជារាស្ត្រ នោះអល់ឡោះនឹងជួយការពាររដ្ឋអំណាចឱ្យនៅគង់វង្ស និងប្រកបដោយសេចក្តីសុខសាន្ត។