ការបង្ហាញប្រាជ្ញាញាណក្នុងក្បួនច្បាប់ឥស្លាម

ទិដ្ឋភាពទី ២១៖ ការកំណត់អាយុ ១៥ ឆ្នាំគឺជាកម្រិតច្បាប់ជាក់លាក់ (តះឌីដ) មិនមែនជាការប៉ាន់ស្មាន ទិដ្ឋភាពទី ២១ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ នៅពេលដែលយើងកំណត់ការពេញវ័យត្រឹមអាយុ ១៥ ឆ្នាំ នោះវាគឺជា «កម្រិតច្បាប់ច្បាស់លាស់ជាក់លាក់» (تحديد) មិនមែនជាការប៉ាន់ស្មានប្រហាក់ប្រហែល (تقريب) ឡើយ ពីព្រោះរាល់ចំនួនដែលកំណត់ដោយច្បាប់សាសនា (ដូចជាខួបមួយឆ្នាំនៃហ្សាកាត់ ឬចំនួនថ្ងៃនៃអ៊ាដដាស់) គឺត្រូវតែគោរពតាមចំនួនជាក់លាក់នោះ។ មូលដ្ឋានសំអាងគឺហាឌីសរបស់លោក Ibn អ៊ូម៉ារ (﵁) ដែលកំណត់អាយុ ១៥ ឆ្នាំជាព្រំដែនច្បាស់លាស់។ ដូច្នេះ ដរាបណាគេមិនទាន់គ្រប់អាយុ ១៥ ឆ្នាំពេញបរិបូរណ៍ ហើយមិនទាន់មានការបញ្ចេញទឹកកាមទេ សូម្បីតែខ្វះតែពីរបីថ្ងៃក៏ដោយ ក៏គេនៅតែស្ថិតក្នុងស្ថានភាពជាកុមារដែលរួចផុតពីការកត់ត្រាទោសកំហុសដដែល ស្របតាមហាឌីស៖ «ប៊ិចត្រូវបានលើកលែងពីកុមារ រហូតដល់គេយល់សប្តិពេញវ័យ»។

ទិដ្ឋភាពទី ២២៖ សុពលភាពនៃកិច្ចសន្យាទិញលក់ និងប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុរបស់កុមារ ទិដ្ឋភាពទី ២២ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ អ្នកច្បាប់ហ្វិកហ៍ហ៍មួយចំនួនបានយកហាឌីស «ប៊ិចត្រូវបានលើកលែងពីកុមារ» មកធ្វើជាសំអាងថា ការទិញលក់របស់កុមារមិនត្រឹមត្រូវជាដាច់ខាត ពីព្រោះប្រសិនបើការទិញលក់មានសុពលភាព នោះកុមារនឹងត្រូវជាប់កាតព្វកិច្ចទទួលខុសត្រូវលើទំនិញ និងកិច្ចសន្យា ដែលផ្ទុយពីការលើកលែងរបស់ហាឌីស។ ប៉ុន្តែការទាញហេតុផលនេះ ត្រូវបានអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនបកស្រាយបំភ្លឺថា៖ - ការទិញលក់របស់កុមារដែលចេះដឹងខុសត្រូវ (الصبي المميز) គឺអាចមានសុពលភាព ប្រសិនបើមានការអនុញ្ញាតពីអាណាព្យាបាលរបស់គេ (ولي)។ នេះគឺជាការអនុញ្ញាតដើម្បីសាកល្បងសមត្ថភាពគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់កុមារ ស្របតាមព្រះបន្ទូលអល់ឡោះក្នុងគម្ពីរគួរអាន៖ «ហើយចូរអ្នករាល់គ្នាសាកល្បងកុមារកំព្រា រហូតដល់ពួកគេឈានដល់វ័យរៀបការ...» (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់នីសា': ៦)។ - នៅក្នុងករណីនេះ អាណាព្យាបាលគឺជាអ្នកទទួលបន្ទុកផ្លូវច្បាប់លើការធានា និងការប្រគល់ទំនិញ ដូចគ្នានឹងការដែលអាណាព្យាបាលជាអ្នកចេញសងសំណងការខូចខាតដែលកុមារបានបង្កឡើងដូច្នោះដែរ។

ទិដ្ឋភាពទី ២៣៖ សុពលភាពនៃការចូលកាន់សាសនាឥស្លាមរបស់កុមារ ទិដ្ឋភាពទី ២៣ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ មានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញលើបញ្ហាថាតើ ការប្រកាសទទួលយកសាសនាឥស្លាមរបស់កុមារដែលចេះដឹងខុសត្រូវ មានសុពលភាពផ្លូវច្បាប់ដែរឬទេ៖ អ្នកខ្លះបានយកហាឌីសនេះមកសំអាងថា ការចូលកាន់ឥស្លាមរបស់កុមារមិនទាន់មានសុពលភាពឡើយ ពីព្រោះប៊ិចត្រូវបានលើកលែងពីគេ។ ប៉ុន្តែទស្សនៈត្រឹមត្រូវ និងរឹងមាំបំផុត (ជាទស្សនៈរបស់សាធារណរដ្ឋប្រាជ្ញ រួមទាំង អ៊ីម៉ាម អាប៊ូ ហាណីហ្វះ និង អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត) គឺថា៖ - ការចូលកាន់សាសនាឥស្លាមរបស់កុមារគឺត្រឹមត្រូវ និងមានសុពលភាពពេញលេញ ដូចដែលលោក អាលី (អាលី ibn Abi Talib ﵁) បានទទួលយកសាសនាឥស្លាមកាលនៅជាកុមារតូច ហើយការទទួលយករបស់លោកត្រូវបានរ៉ស៊ូលុលឡោះ ﷺ ទទួលស្គាល់។ - ហាឌីស «លើកលែងប៊ិច» គឺសំដៅលើការមិនដាក់ទោសកំហុស និងបាបកម្មលើកុមារប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាការរារាំងផលបុណ្យនៃការមានជំនឿ (អ៊ីម៉ាន) និងការគោរពសក្ការៈរបស់គេឡើយ។ កុមារដែលសឡាត បួស និងធ្វើហัจญ៍ គឺទទួលបានផលបុណ្យយ៉ាងពិតប្រាកដ ដូច្នេះការចូលកាន់សាសនាឥស្លាមរបស់គេក៏មានសុពលភាពដូចគ្នាដែរ។

ទិដ្ឋភាពទី ២៤៖ ការខ្វែងគំនិតគ្នាលើកាតព្វកិច្ចហ្សាកាត់លើទ្រព្យសម្បត្តិរបស់កុមារ ទិដ្ឋភាពទី ២៤ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ អ្នកប្រាជ្ញមានទស្សនៈខុសគ្នាលើកាតព្វកិច្ចដកហ្សាកាត់ (الزكاة) ចេញពីទ្រព្យសម្បត្តិផ្ទាល់ខ្លួនរបស់កុមារ៖ ១. មជ្ឈដ្ឋានរបស់ អ៊ីម៉ាម អាល់-សាហ្វ៊ីអ៊ី, អ៊ីម៉ាម ម៉ាលីក និង អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត៖ ហ្សាកាត់គឺជាកាតព្វកិច្ច (ហ្វើរឌូ) ត្រូវតែដកចេញពីទ្រព្យសម្បត្តិរបស់កុមារ ប្រសិនបើគ្រប់កម្រិតនីសອບនិងខួបមួយឆ្នាំ ដោយអាណាព្យាបាល (វ៉ាលី) ជាអ្នកទទួលបន្ទុកដកជូនជនក្រីក្រ។ មូលហេតុគឺ៖ ហ្សាកាត់គឺជាកាតព្វកិច្ចជាប់នឹងទ្រព្យសម្បត្តិ (خطاب الوضع) ដូចជាកាតព្វកិច្ចចំណាយចិញ្ចឹមសាច់ញាតិ និងកាតព្វកិច្ចសងសំណងការខូចខាតដែរ។ អល់ឡោះជាម្ចាស់បានកំណត់ហ្សាកាត់ក្នុងទ្រព្យរបស់អ្នកមានដើម្បីជួយដល់ជនក្រីក្រ ដូច្នេះវាមិនស្ថិតនៅក្នុងកាតព្វកិច្ចទោសពៃរ៍ផ្ទាល់ខ្លួនដែលត្រូវបានលើកលែងដោយហាឌីសនេះឡើយ។ ២. មជ្ឈដ្ឋានរបស់ អ៊ីម៉ាម អាប៊ូ ហាណីហ្វះ៖ ហ្សាកាត់មិនជាកាតព្វកិច្ចលើទ្រព្យរបស់កុមារឡើយ។ មូលហេតុគឺ៖ លោកចាត់ទុកថាហ្សាកាត់គឺជាការគោរពសក្ការៈ (عبادة) ដែលទាមទារចេតនា (នីយ៉ាត់) ហើយកុមារមិនទាន់ជាប់កាតព្វកិច្ចសាសនានៅឡើយ ស្របតាមហាឌីស៖ «ប៊ិចត្រូវបានលើកលែងពីកុមារ...»។

ទិដ្ឋភាពទី ២៥៖ ការអប់រំទូន្មានកុមារឲ្យបំពេញសឡាតនៅអាយុ ១០ ឆ្នាំ ទិដ្ឋភាពទី ២៥ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ អ្នកប្រាជ្ញទាំងអស់បានឯកភាពគ្នាជាឯកច្ឆន្ទលើការអប់រំទូន្មាន និងវាយប្រដៅស្រាលៗ (ដោយគ្មានការបង្ករបួសស្នាម) លើកុមារដែលធ្វេសប្រហែសក្នុងការសឡាត នៅពេលគេឈានចូលដល់អាយុ ១០ ឆ្នាំ ស្របតាមហាឌីសត្រឹមត្រូវរបស់ណាពី ﷺ៖ «ចូរអ្នករាល់គ្នាបញ្ជាកូនៗរបស់អ្នកឲ្យសឡាតនៅពេលពួកគេមានអាយុ ៧ ឆ្នាំ ហើយចូរវាយប្រដៅពួកគេចំពោះការខកខានសឡាតនៅពេលពួកគេមានអាយុ ១០ ឆ្នាំ»។ បញ្ហានេះ មិនមានភាពផ្ទុយគ្នានឹងហាឌីស «ប៊ិចត្រូវបានលើកលែងពីមនុស្សបីនាក់» ឡើយ ពីព្រោះ៖ - ការលើកលែងប៊ិចក្នុងហាឌីស គឺសំដៅលើការរួចផុតពីបាបកម្ម និងទណ្ឌកម្មផ្លូវច្បាប់នៅថ្ងៃបរលោក (الوجوب والتحريم الأخروي)។ - ចំណែកឯការវាយប្រដៅនៅអាយុ ១០ ឆ្នាំ គឺជាវិធានការអប់រំទូន្មាន (تأديب واستصلاح) ដើម្បីហ្វឹកហាត់កុមារឲ្យស៊ាំនឹងការគោរពសក្ការៈ និងការពារគេកុំឲ្យធ្វេសប្រហែស ដូចជាការទូន្មានសត្វពាហនៈដើម្បីប្រយោជន៍របស់វាដូច្នោះដែរ។ ដូច្នេះ ហាឌីសបញ្ជាឲ្យវាយប្រដៅនេះ គឺជាករណីអប់រំពិសេសដែលមិនប៉ះពាល់ដល់ការលើកលែងទោសបាបកម្មឡើយ។

ទិដ្ឋភាពទី ២៦៖ កាតព្វកិច្ចសងសឡាត (កាឌ័រ) របស់អ្នកដេកលក់ក្រោយពេលភ្ញាក់ដឹងខ្លួន ទិដ្ឋភាពទី ២៦ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ ប្រសាសន៍របស់ណាពី ﷺ៖ «...និងពីអ្នកដេកលក់រហូតដល់គេភ្ញាក់ដឹងខ្លួន» (وَعَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ) បញ្ជាក់ថាកាតព្វកិច្ចសាសនាត្រូវបានលើកលែងក្នុងអំឡុងពេលដេកលក់។ អ្នកប្រាជ្ញហ្វិកហ៍ហ៍ទាំងអស់បានឯកភាពគ្នាជាឯកច្ឆន្ទ (إجماع) ថា៖ ប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់បានដេកលក់តាំងពីដើមម៉ោងសឡាតរហូតដល់ផុតម៉ោង នោះនៅពេលគេភ្ញាក់ដឹងខ្លួន គេត្រូវតែសងសឡាតនោះជាកាតព្វកិច្ចដាច់ខាត ស្របតាមប្រសាសន៍របស់រ៉ស៊ូលុលឡោះ ﷺ៖ «អ្នកណាដែលដេកលក់ភ្លេចសឡាត ឬភ្លេចភ្លាំង ចូរឲ្យគេសឡាតសងនៅពេលដែលគេនឹកឃើញ» (កត់ត្រាដោយ ពូខារី និង មូស្លីម)។ អ្នកប្រាជ្ញអូស៊ូលបានវិភាគថា៖ តើកាតព្វកិច្ចសងនេះកើតឡើងដោយសារ «បទបញ្ជាថ្មី» (أمر جديد) ឬដោយសារ «បទបញ្ជាដើម» (الأمر الأول)? - ទស្សនៈល្បីបំផុតគឺ៖ វាជាកាតព្វកិច្ចដោយសារ «បទបញ្ជាថ្មី» ដែលបានចែងក្នុងហាឌីសផ្ទាល់ ដូច្នេះវាមិនមានភាពផ្ទុយគ្នាទាល់តែសោះនឹងការលើកលែងប៊ិចក្នុងពេលដេកលក់។ - អ្នកខ្លះយល់ថា៖ កាតព្វកិច្ចសឡាតនៅតែជាប់ក្នុងកាតព្វកិច្ចស្មារតី (ثبوت في الذمة) ដូចជាបំណុលដែរ ហើយការដេកលក់គ្រាន់តែជារបាំងបណ្តោះអាសន្នមិនឲ្យមានបាបកម្មប៉ុណ្ណោះ។ នៅពេលភ្ញាក់ឡើង របាំងត្រូវបានរលាយបាត់ ហើយកាតព្វកិច្ចអនុវត្តត្រូវចាប់ផ្តើមឡើងវិញភ្លាម។

ទិដ្ឋភាពទី ២៧៖ ច្បាប់នៃការដេកលក់ក្រោយពេលចូលម៉ោងសឡាត ទិដ្ឋភាពទី ២៧ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ ប្រសិនបើម៉ោងសឡាតបានចូលមកដល់ ហើយបុគ្គលម្នាក់មានលទ្ធភាពបំពេញសឡាតបាន ប៉ុន្តែគេចង់ដេកលក់មុនពេលសឡាត៖ - ប្រសិនបើគេមានទំនុកចិត្តលើខ្លួនឯងច្បាស់ថា នឹងភ្ញាក់ឡើងវិញមុនពេលផុតម៉ោងសឡាតក្នុងរយៈពេលដែលអាចសឡាតទាន់ នោះការដេកនេះគឺអនុញ្ញាតឲ្យធ្វើបាន ( جائز )។ - ប៉ុន្តែប្រសិនបើគេដឹង ឬគិតថាគេនឹងមិនភ្ញាក់ទាន់ពេលទេ នោះការដេកលក់នេះគឺមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឡើយ (មិនអនុញ្ញាត / ហារ៉ាម) ពីព្រោះកាតព្វកិច្ចសឡាតបានចូលមកដល់រូបគេរួចហើយ។ ប្រសិនបើគេដេកលក់ដោយចេតនាបែបនេះ ហើយភ្ញាក់ឡើងផុតម៉ោងសឡាត នោះគេជាប់បាបកម្មធំ (កាពារ៉ោះ) នៃការបោះបង់សឡាត ពីព្រោះបុព្វហេតុនៃការខកខានកើតចេញពីការធ្វេសប្រហែសរបស់គេកាលនៅដឹងខ្លួន។ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណា នៅពេលភ្ញាក់ឡើង គេនៅតែត្រូវសងសឡាតនោះជាកាតព្វកិច្ចដាច់ខាត។

ទិដ្ឋភាពទី ២៨៖ ច្បាប់នៃការដេកលក់មុនពេលចូលម៉ោងសឡាត ទិដ្ឋភាពទី ២៨ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ ប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់ចង់ដេកលក់មុនពេលចូលម៉ោងសឡាត (ដូចជាដេកមុនពេលអាហ្សានស៊ូពុហ៊ី) ទោះបីជាគេដឹងថាការដេកលក់របស់គេអាចនឹងបន្តរហូតដល់ថ្ងៃរះផុតម៉ោងក៏ដោយ ក៏ការដេកនេះមិនត្រូវបានហាមឃាត់ឡើយ ពីព្រោះកាតព្វកិច្ចសឡាតមិនទាន់បានចូលមកដល់រូបគេនៅឡើយទេ។ ភស្តុតាងបញ្ជាក់គឺហាឌីសរបស់ស្ត្រីម្នាក់ដែលបានមករៀបរាប់ចំពោះណាពី ﷺ ពីប្តីរបស់នាង (Safwan ibn អាល់-Mu'attal ﵁) ថាគាត់តែងតែដេកលក់រហូតដល់ថ្ងៃរះ ទើបសឡាតស៊ូពុហ៊ីនៅពេលនោះ ដោយសារតែគាត់មានទម្លាប់នឿយហត់និងគេងលក់ស្កប់ស្កល់ពីយប់។ ពេលនោះ រ៉ស៊ូលុលឡោះ ﷺ បានមានបន្ទូលទៅកាន់គាត់ថា៖ «នៅពេលណាដែលអ្នកភ្ញាក់ឡើង ចូរអ្នកសឡាតចុះ»។ នេះបញ្ជាក់ថាការដេកមុនម៉ោងមិនជាប់បាបកម្មឡើយ ប៉ុន្តែត្រូវតែសឡាតសងភ្លាមនៅពេលភ្ញាក់ឡើង។

ទិដ្ឋភាពទី ២៩៖ ច្បាប់នៃការដាស់អ្នកដេកលក់ឲ្យភ្ញាក់ឡើងសឡាត ទិដ្ឋភាពទី ២៩ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ តើការដាស់អ្នកដេកលក់ដែលមិនទាន់បានសឡាត ជាកាតព្វកិច្ចដែរឬទេ? ១. ចំពោះអ្នកដែលបានដេកលក់ក្រោយពេលចូលម៉ោងសឡាតដោយចេតនាធ្វេសប្រហែស៖ ការដាស់គេឲ្យភ្ញាក់ឡើង គឺជាកាតព្វកិច្ច (واجب) ស្របតាមក្បួននៃការទប់ស្កាត់អំពើខុសឆ្គង (النهي عن المنكر)។ ២. ចំពោះអ្នកដែលបានដេកលក់មុនពេលចូលម៉ោងសឡាត៖ ការដាស់គេមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចដាច់ខាតឡើយ ពីព្រោះគេមិនបានប្រព្រឹត្តល្មើស ប៉ុន្តែវាជាការប្រសើរយ៉ាងខ្លាំង (مستحب / سنت) ក្នុងការដាស់គេ ដរាបណាគ្មានការភ័យខ្លាចពីផលប៉ះពាល់សុខភាព ដើម្បីឲ្យគេទទួលបានផលបុណ្យនៃការសឡាតទាន់ពេលវេលា។ រ៉ស៊ូលុលឡោះ ﷺ មានបន្ទូលថា៖ «សូមអល់ឡោះមេត្តាប្រណីដល់បុរសម្នាក់ដែលបានក្រោកពីយប់ដើម្បីសឡាត ហើយបានដាស់ភរិយារបស់គេឲ្យសឡាតដែរ...» (កត់ត្រាដោយ អាប៊ូ ដាវូដ និង Nasa'i)។ ប្រសិនបើការដាស់ឲ្យសឡាតស៊ុនណាត់ពេលយប់ទទួលបានការសរសើរដល់ម្ល៉េះ ចុះទម្រាំតែការដាស់ឲ្យសឡាតហ្វើរឌូជាកាតព្វកិច្ច តើមានតម្លៃធំធេងយ៉ាងណាទៅ?!

ទិដ្ឋភាពទី ៣០៖ ភាពខុសគ្នារវាងការដេកលក់ស្កប់ស្កល់ និងការងោកមួយភ្លែត (ស៊ីណះ) ទិដ្ឋភាពទី ៣០ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ គ្មានភាពខុសគ្នារវាងការដេកលក់ស្កប់ស្កល់ (نوم ثقيل) និងការដេកលក់ស្រាល (نوم خفيف) ឡើយ ប្រសិនបើស្មារតីដឹងខ្លួនត្រូវបានបាត់បង់ទាំងស្រុង នោះកាតព្វកិច្ចសាសនាត្រូវបានលើកលែងដូចគ្នា។ ប៉ុន្តែចំពោះ «ការងោកមួយភ្លែត» (السِّنَةُ - ស៊ីណះ) ដែលកើតឡើងតែនៅលើភ្នែកដោយមិនទាន់បាត់បង់ស្មារតី និងការដឹងនៅក្នុងចិត្តនោះទេ គឺកាតព្វកិច្ចមិនត្រូវបានលើកលែងឡើយ ហើយវូឌូក៏មិនទាន់បាក់ដែរ។ នេះស្របគ្នានឹងព្រះបន្ទូលអល់ឡោះជាម្ចាស់ក្នុងអាយ៉ាត់គួរអាន៖ «ទ្រង់មិនងោកមួយភ្លែត ហើយក៏មិនដេកលក់ឡើយ» (لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ - ស៊ូរ៉ាត់ អាល់ពាក៉ារ៉ោះ: ២៥៥) ដែលបែងចែកយ៉ាងច្បាស់រវាងការងោក និងការដេកលក់។

ទិដ្ឋភាពទី ៣១៖ ច្បាប់លើមនុស្សសន្លប់ និងមនុស្សស្រវឹង ទិដ្ឋភាពទី ៣១ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ នៅពេលដែលវាត្រូវបានបញ្ជាក់ច្បាស់ថា អ្នកដេកលក់ត្រូវបានលើកលែងប៊ិចដោយសារតែការបាត់បង់ស្មារតី នោះមនុស្សសន្លប់ (المغمى عليه) កាន់តែសមហេតុផលក្នុងការលើកលែងជាងនេះទៅទៀត (بطريق الأولى) ពីព្រោះការសន្លប់ធ្វើឲ្យបាត់បង់ស្មារតីធ្ងន់ធ្ងរជាងការដេកលក់។ អ្នកប្រាជ្ញបានពន្យល់ថា៖ - ការដេកលក់ គ្រាន់តែជាការបាំងបិទស្មារតីបណ្តោះអាសន្ន។ - ការសន្លប់ គឺជាការគ្របសង្កត់លើបញ្ញាស្មារតីយ៉ាងជ្រៅ។ - ភាពវិកលចរិត គឺជាការខូចខាតនៃបញ្ញាស្មារតីតែម្តង។ ចំណែកឯមនុស្សស្រវឹង (السكران)៖ ទោះបីជាគេបាត់បង់ស្មារតីក៏ដោយ ប៉ុន្តែមូលហេតុនៃការបាត់បង់ស្មារតីនេះកើតចេញពីអំពើបាបកម្ម (ការសេពគ្រឿងស្រវឹង) ដូច្នេះអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនបញ្ជាក់ថា គេនៅតែត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះរាល់បទឧក្រិដ្ឋ និងអំពើខូចខាតដែលគេបានប្រព្រឹត្តក្នុងពេលស្រវឹងនោះ ដើម្បីជាការដាក់ទោសចំពោះការបំពានច្បាប់សាសនារបស់គេ។

ទិដ្ឋភាពទី ៣២៖ វិសាលភាពទូទៅនៃអ្នកដេកលក់ និងករណីលើកលែងពិសេសរបស់បណ្តាណាពី ទិដ្ឋភាពទី ៣២ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ ពាក្យថា «ពីអ្នកដេកលក់» (عَنِ النَّائِمِ) គឺជាពាក្យទូទៅដែលគ្របដណ្ដប់លើមនុស្សលោកសាមញ្ញទាំងអស់។ ក៏ប៉ុន្តែ បណ្តាណាពីនិងរ៉ស៊ូលរបស់អល់ឡោះ ត្រូវបានលើកលែងចេញពីភាពអចេតនានេះ ពីព្រោះបេះដូងរបស់បណ្តាណាពីមិនដែលដេកលក់ឡើយ! រ៉ស៊ូលុលឡោះ ﷺ បានមានបន្ទូលបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ ភ្នែកទាំងពីររបស់ខ្ញុំដេកលក់ ប៉ុន្តែបេះដូងរបស់ខ្ញុំមិនដែលដេកលក់ឡើយ» (កត់ត្រាដោយ ពូខារី និង មូស្លីម)។ ដូច្នេះ ការដេករបស់បណ្តាណាពី មិនបានរារាំងនូវវិវរណៈ (វ៉ាហ៊ី) និងការដឹងឮរបស់បេះដូងនោះឡើយ។ ដូចគ្នានេះដែរ ក្នុងអំឡុងពេលដែលណាពី ﷺ ធ្លាក់ខ្លួនឈឺធ្ងន់មុនពេលទទួលមរណភាព ហើយមានសភាពសន្លប់មួយភ្លែតៗ នោះវាគ្រាន់តែជាសម្ពាធនៃជំងឺលើរាងកាយខាងក្រៅប៉ុណ្ណោះ រីឯបេះដូងដ៏បរិសុទ្ធរបស់ទ្រង់នៅតែទទួលបានការការពារ (អ៊ិសម៉ោះ) ពីអល់ឡោះជាម្ចាស់ជានិច្ច។

ទិដ្ឋភាពទី ៣៣៖ ការវិភាគលើខ្សែស្រឡាយរាយការណ៍អំពីមនុស្សវិកលចរិត ទិដ្ឋភាពទី ៣៣ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ ប្រសាសន៍របស់ណាពី ﷺ៖ «...និងពីមនុស្សវិកលចរិតរហូតដល់គេដឹងខ្លួន/ជាសះស្បើយ» (وَعَنِ الْمَجْنُونِ حَتَّى يَفِيقَ)៖ - ក្នុងរាយការណ៍របស់ Uthman ibn Abi Shaybah ប្រើពាក្យ៖ «រហូតដល់គេជាសះស្បើយ» (حَتَّى يَبْرَأَ)។ - ក្នុងរាយការណ៍របស់ Ibn អាល់-Sarh ប្រើពាក្យ៖ «មនុស្សវិកលចរិត និងអ្នកដែលត្រូវគ្របសង្កត់លើបញ្ញា» (المجنون والمغلوب على عقله)។ - ក្នុងរាយការណ៍របស់ Abu Dhabiyan ប្រើពាក្យ៖ «មនុស្សខ្សោយបញ្ញារហូតដល់ជា» (عن المعتوه حتى يبرأ)។ - ក្នុងរាយការណ៍របស់ Ibn Majah ប្រើពាក្យ៖ «រហូតដល់គេដឹងខុសត្រូវ ឬជាសះស្បើយ» (حتى يعقل أو يفيق)។ - ក្នុងរាយការណ៍របស់លោកស្រី អាអ៊ីស្វះ ﵂ ប្រើពាក្យ៖ «ពីអ្នករងគ្រោះមហន្តរាយរហូតដល់ជា» (وعن المبتلى حتى يبرأ)។ ពាក្យទាំងអស់នេះសុទ្ធតែមានន័យប្រហាក់ប្រហែលគ្នា សំដៅលើការបាត់បង់បញ្ញាស្មារតីដែលជាលក្ខខណ្ឌនៃការទទួលខុសត្រូវច្បាប់។ ពាក្យថា «អ្នករងគ្រោះមហន្តរាយ» (المبتلى) ត្រូវបានប្រើសំដៅលើមនុស្សវិកលចរិត ពីព្រោះគ្មានគ្រោះមហន្តរាយខាងរាងកាយណាធ្ងន់ធ្ងរជាងការបាត់បង់បញ្ញាឡើយ លើកលែងតែការបាត់បង់សាសនាប៉ុណ្ណោះ ពីព្រោះបញ្ញាគឺជាអ្វីដែលញែកមនុស្សឲ្យខុសពីសត្វធាតុ។

ទិដ្ឋភាពទី ៣៤៖ និរុត្តិសាស្ត្រ និងវេយ្យាករណ៍នៃពាក្យ «វិកលចរិត» (ជុនូន) ទិដ្ឋភាពទី ៣៤ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ នៅក្នុងភាសាអារ៉ាប់ ជនជាតិអារ៉ាប់ប្រើពាក្យ៖ «ជុណ្ណា អាល់-រ៉ាយុល» (جُنَّ الرَّجُلُ) ក្នុងទម្រង់អកម្ម (مبنيا للمجهول) ដែលមានន័យថា បុរសនោះត្រូវបានបាត់បង់បញ្ញា ឬកើតជំងឺវិកលចរិត។ ហើយពាក្យកិរិយាសព្ទសកម្មគឺ «អាជាន់ណាហុលឡោះ» (أَجَنَّهُ اللَّهُ) មានន័យថា អល់ឡោះបានធ្វើឲ្យគេបាត់បង់បញ្ញា។ ដូច្នេះ នាមកត្តាត្រូវបានហៅថា «ម៉ាជនូន» (مَجْنُون) ដែលមានន័យថា មនុស្សដែលត្រូវបានគ្របដណ្តប់ ឬបាត់បង់នូវបញ្ញាស្មារតី។ ឫសគល់នៃពាក្យ «ជីម-នូន-នូន» (ج-ن-ن) នៅក្នុងភាសាអារ៉ាប់ គឺមានន័យថា «ការបាំងបិទ ឬការលាក់កំបាំង» (الستر والخفاء) ដូចជាពាក្យ «យ៉ាន់ណាស់» (សួនច្បារដែលគ្របដណ្តប់ដោយដើមឈើ), «យ៉ានីន» (គភ៌ដែលលាក់ក្នុងពោះម្តាយ), និង «ជីន» (សត្វជីនដែលមើលមិនឃើញ)។ ដូច្នេះ មនុស្សវិកលចរិតត្រូវបានហៅថា «ម៉ាជនូន» ពីព្រោះបញ្ញាស្មារតីរបស់គេត្រូវបានបាំងបិទមិនឲ្យដំណើរការបាន។

ទិដ្ឋភាពទី ៣៥៖ មនុស្សវិកលចរិតរ៉ាំរ៉ៃ និងមនុស្សវិកលចរិតមួយកាលកំណត់ ទិដ្ឋភាពទី ៣៥ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ ជំងឺវិកលចរិត (الجنون) ត្រូវបានបែងចែកជាពីរប្រភេទ៖ ១. វិកលចរិតរ៉ាំរ៉ៃជាប់ជាប្រចាំ (جنون مطبق)៖ គឺមនុស្សដែលបាត់បង់បញ្ញាស្មារតីរហូតដោយមិនដែលដឹងខ្លួនឡើយ។ ចំពោះបុគ្គលនេះ កាតព្វកិច្ចសាសនា និងការកត់ត្រាទោសកំហុសត្រូវបានលើកលែងជាអចិន្ត្រៃយ៍។ ២. វិកលចរិតមួយកាលកំណត់ ឬមកម្តងម្កាល (جنون منقطع)៖ គឺមនុស្សដែលជួនកាលវិកលចរិត ហើយជួនកាលជាសះស្បើយដឹងខ្លួនឡើងវិញ។ ហាឌីសនេះគ្របដណ្ដប់ទាំងពីរប្រភេទយ៉ាងច្បាស់លាស់៖ - នៅពេលណាដែលជំងឺវិកលចរិតកើតឡើង នោះប៊ិចត្រូវបានលើកលែងមិនកត់ត្រាទោសឡើយ។ - នៅពេលណាដែលគេជាសះស្បើយដឹងខ្លួនឡើងវិញ (حَتَّى يَفِيقَ) នោះកាតព្វកិច្ចច្បាប់ត្រូវចាប់ផ្តើមឡើងវិញភ្លាម ពីព្រោះភាពវិកលចរិតគឺជាបុព្វហេតុនៃការលើកលែង ហើយការដឹងខ្លួនគឺជាបុព្វហេតុនៃកាតព្វកិច្ច។ ដូច្នេះ ច្បាប់វិលជុំតាមបុព្វហេតុរបស់វាជានិច្ច។

ទិដ្ឋភាពទី ៣៦៖ អត្ថន័យនៃពាក្យ «អ្នកដែលត្រូវគ្របសង្កត់លើបញ្ញា» ទិដ្ឋភាពទី ៣៦ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ នៅក្នុងខ្សែស្រឡាយរាយការណ៍របស់ Ibn អាល់-Sarh មានពាក្យថា៖ «មនុស្សវិកលចរិតដែលត្រូវគេគ្របសង្កត់លើបញ្ញារបស់គេ» (المجنون المغلوب على عقله)។ ពាក្យថា «ត្រូវគ្របសង្កត់លើបញ្ញា» គឺជាការពន្យល់បំភ្លឺបន្ថែមលើពាក្យវិកលចរិត ដោយបញ្ជាក់ថា៖ - ធាតុពិតនៃបញ្ញាគឺជាសភាវគតិធម្មជាតិ (صفة غريزية) នៅក្នុងខ្លួនមនុស្ស ប៉ុន្តែជំងឺវិកលចរិតបានចូលមកគ្របសង្កត់ និងធ្វើឲ្យដំណើរការនៃបញ្ញានោះខូចខាត។ - ការប្រើពាក្យរបស់ហាឌីសថា «ត្រូវគ្របសង្កត់លើបញ្ញា» (مغلوب على عقله) គឺមានភាពសុក្រឹត និងត្រឹមត្រូវជាងពាក្យរបស់អ្នកច្បាប់មួយចំនួនដែលពោលថា «បញ្ញាត្រូវបានរលាយបាត់ទាំងស្រុង» ពីព្រោះបញ្ញានៅតែមាន ប៉ុន្តែត្រូវបានកម្លាំងជំងឺគ្របសង្កត់មិនឲ្យដំណើរការបាន។

ទិដ្ឋភាពទី ៣៧៖ ការសម្របសម្រួលរវាងខ្សែស្រឡាយរាយការណ៍របស់លោកស្រី អាអ៊ីស្វះ និង Ibn Majah ទិដ្ឋភាពទី ៣៧ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ នៅក្នុងហាឌីសរបស់លោកស្រី អាអ៊ីស្វះ (អាយសះ ﵂) ដែលកត់ត្រាដោយ Ibn Majah បានចែងថា៖ «ប៊ិចត្រូវបានលើកលែងពីមនុស្សបីនាក់៖ ពីអ្នកដេកលក់រហូតដល់ភ្ញាក់, ពីកុមារតូចរហូតដល់ធំ, និងពីមនុស្សវិកលចរិតរហូតដល់ដឹងខ្លួន ឬជាសះស្បើយ»។ ហើយនៅក្នុងរាយការណ៍របស់ អាប៊ូ ប៉ាកកើ ibn Abi Shaybah ប្រើពាក្យថា៖ «...និងពីអ្នករងគ្រោះមហន្តរាយរហូតដល់ជាសះស្បើយ» (وعن المبتلى حتى يبرأ)។ អ្នកខ្លះប្រហែលជាយល់ច្រឡំថា ពាក្យ «អ្នករងគ្រោះមហន្តរាយ» គឺជាជំពូកមនុស្សទីបួនបន្ថែមពីលើមនុស្សទាំងបី ប៉ុន្តែវាមិនមែនដូច្នោះឡើយ! បំណងរបស់ Ibn Majah គឺចង់បង្ហាញថា លោក អាប៊ូ ប៉ាកកើ ibn Abi Shaybah ប្រើពាក្យ «អ្នករងគ្រោះមហន្តរាយ» ជំនួសឲ្យពាក្យ «មនុស្សវិកលចរិត» ប៉ុណ្ណោះ រីឯអត្ថន័យគឺដូចគ្នាបេះបិទ។ ដូច្នេះ ចំនួននៃជំពូកមនុស្សនៅក្នុងគ្រប់ខ្សែស្រឡាយរាយការណ៍ទាំងអស់ គឺនៅតែមាន ៣ ជំពូកដដែលដោយឥតប្រែប្រួល។

ទិដ្ឋភាពទី ៣៨៖ ការបន្ថែមពាក្យ «មនុស្សចាស់វង្វេងវង្វាន់» (អាល់-ខរ៉ាហ្វ) និងសេចក្តីសន្និដ្ឋានបញ្ចប់គម្ពីរ ទិដ្ឋភាពទី ៣៨ នៃការបកស្រាយហាឌីស៖ នៅក្នុងសៀវភៅ ស៊ូណាន់ន់ អាប៊ូ ដាវូដ (Sunan Abi Dawud) មានរាយការណ៍បន្ថែមពីលោក អាលី (អាលី ﵁) ពីរ៉សូលុលឡោះ ﷺ ដោយមានបន្ថែមពាក្យថា៖ «និងមនុស្សចាស់វង្វេងវង្វាន់» (الْخَرَفُ - អាល់-ខរ៉ាហ្វ)។ ពាក្យនេះសំដៅលើ៖ មនុស្សចាស់ជរាខ្លាំងដែលខួរក្បាល និងបញ្ញាស្មារតីរបស់គាត់បានចុះខ្សោយវង្វេងវង្វាន់ដោយសារវ័យជរា ដែលធ្វើឲ្យគាត់លែងចេះវិនិច្ឆ័យដឹងខុសត្រូវ។ - ជំងឺវង្វេងវង្វាន់របស់មនុស្សចាស់ (الخرف) មិនដូចជំងឺវិកលចរិតធម្មតាទេ ពីព្រោះវាបណ្តាលមកពីភាពចាស់ជរានៃកោសិកា ហើយជាទូទៅមិនអាចព្យាបាលជាសះស្បើយឡើងវិញបានឡើយរហូតដល់ស្លាប់។ - ដូច្នេះ បុគ្គលដែលចាស់ជរាវង្វេងវង្វាន់ គឺត្រូវបានលើកលែងកាតព្វកិច្ចច្បាប់ និងរួចផុតពីការកត់ត្រាទោសកំហុសដូចគ្នានឹងមនុស្សវិកលចរិតដែរ ពីព្រោះលក្ខខណ្ឌនៃការទទួលខុសត្រូវគឺបញ្ញាស្មារតី។ សរុបសេចក្តីមក៖ បើពិនិត្យលើទម្រង់ខាងក្រៅ ជំពូកមនុស្សដែលត្រូវបានលើកលែងមាន ៥ គឺ៖ ១. កុមារ ២. អ្នកដេកលក់ ៣. មនុស្សសន្លប់ ៤. មនុស្សវិកលចរិត ៥. មនុស្សចាស់វង្វេងវង្វាន់។ ប៉ុន្តែបើពិនិត្យលើខ្លឹមសារច្បាប់ គឺមានតែ ៣ ជំពូកប៉ុណ្ណោះ ពីព្រោះមនុស្សសន្លប់ស្ថិតក្នុងន័យដូចអ្នកដេកលក់ ហើយមនុស្សចាស់វង្វេងវង្វាន់ស្ថិតក្នុងន័យដូចមនុស្សវិកលចរិត។ --- សៀវភៅ «ការបំភ្លឺនូវគតិបណ្ឌិត និងវិធានការច្បាប់ពីហាឌីសនៃការលើកលែងប៊ិច» (إبراز الحكم من حديث رفع القلم) ត្រូវបានបញ្ចប់ដោយជំនួយ និងការអនុគ្រោះដ៏ប្រពៃពីអល់ឡោះជាម្ចាស់។ ការសរសើរទាំងឡាយជារបស់អល់ឡោះជាម្ចាស់នៃពិភពលោកទាំងមូល ហើយសូមអល់ឡោះប្រទានពរជ័យ និងសេចក្តីសុខក្សេមក្សាន្តយ៉ាងបរិបូរណ៍ជូនដល់មេដឹកនាំរបស់យើង គឺណាពីមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ព្រមទាំងក្រុមគ្រួសារ និងសហការីទាំងអស់របស់ទ្រង់ រហូតដល់ថ្ងៃបរលោក។