បណ្តាសំណួរ-ចម្លើយច្បាប់ឥស្លាមដែលបានឆ្លើយ

ដោយព្រះនាមនៃអល់ឡោះដ៏មេត្តាប្រណីបំផុត។ សេចក្តីផ្តើម ការសរសើរទាំងឡាយគឺជារបស់អល់ឡោះ យើងសូមសរសើរព្រះអង្គ យើងសូមជំនួយពីព្រះអង្គ និងសូមការអភ័យទោសពីព្រះអង្គ។ យើងសូមជ្រកកោននឹងអល់ឡោះឱ្យផុតពីអំពើអាក្រក់នៃចិត្តគំនិត និងអំពើបាបទាំងឡាយរបស់យើង។ អ្នកណាដែលអល់ឡោះបានណែនាំផ្លូវត្រូវ នោះគ្មាននរណាម្នាក់អាចធ្វើឱ្យគេវង្វេងបានឡើយ ហើយអ្នកណាដែលអល់ឡោះបានទុកឱ្យវង្វេង នោះគ្មាននរណាម្នាក់អាចណែនាំផ្លូវត្រូវដល់គេបានឡើយ។ ខ្ញុំសូមធ្វើសក្ខីភាពថា គ្មានព្រះជាម្ចាស់ណាផ្សេងក្រៅពីអល់ឡោះតែមួយគត់ ដោយគ្មានដៃគូសម្រាប់ព្រះអង្គឡើយ ហើយខ្ញុំសូមធ្វើសក្ខីភាពថា មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) គឺជាបាវបម្រើ និងជារ៉សូលរបស់ព្រះអង្គ។ «ឱអ្នកដែលមានជំនឿទាំងឡាយ! ចូរអ្នកទាំងឡាយកោតខ្លាចអល់ឡោះឱ្យបានត្រឹមត្រូវតាមកាតព្វកិច្ចកោតខ្លាចព្រះអង្គ ហើយកុំឱ្យអ្នកទាំងឡាយស្លាប់ទៅដោយមិនមែនជាអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាមឡើយ»។ (អាល់អ៊ឹមរ៉ន៖ ១០២) «ឱមនុស្សលោកទាំងឡាយ! ចូរអ្នកទាំងឡាយកោតខ្លាចម្ចាស់របស់អ្នក ដែលបានបង្កើតអ្នកទាំងឡាយចេញពីជីវិតតែមួយ ហើយបង្កើតគូស្រកររបស់វាចេញពីវាដែរ ហើយព្រះអង្គបានបំបែកចេញពីអ្នកទាំងពីរនូវបុរស និងស្ត្រីជាច្រើន។ ចូរអ្នកទាំងឡាយកោតខ្លាចអល់ឡោះ ដែលអ្នកទាំងឡាយតែងតែប្រើព្រះនាមរបស់ព្រះអង្គដើម្បីទាមទារសិទ្ធិពីគ្នាទៅវិញទៅមក និងចូររក្សាទំនាក់ទំនងសាច់ញាតិឱ្យបានល្អ។ ពិតប្រាកដណាស់ អល់ឡោះគឺជាអ្នកឃ្លាំមើលលើអ្នកទាំងឡាយ»។ (អាន់នីសា៖ ១) «ឱអ្នកដែលមានជំនឿទាំងឡាយ! ចូរអ្នកទាំងឡាយកោតខ្លាចអល់ឡោះ ហើយចូរនិយាយពាក្យពេចន៍ដែលត្រឹមត្រូវ។ ព្រះអង្គនឹងកែលម្អអំពើរបស់អ្នកទាំងឡាយ ហើយអភ័យទោសចំពោះបាបកម្មរបស់អ្នកទាំងឡាយ។ អ្នកណាដែលគោរពប្រតិបត្តិតាមអល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ព្រះអង្គ នោះគេពិតជាទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងធំធេង»។ (អាល់អះហ្សាព៖ ៧០-៧១) បន្ទាប់ពីនេះទៅ ពាក្យសម្តីដែលពិតបំផុតគឺព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ ហើយការណែនាំដែលល្អបំផុតគឺការណែនាំរបស់មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសេចក្តីសុខដល់លោក)។ រីឯកិច្ចការដែលអាក្រក់បំផុតគឺការបង្កើតថ្មីក្នុងសាសនា ហើយរាល់ការបង្កើតថ្មីក្នុងសាសនាគឺជាការវង្វេង ហើយរាល់ការវង្វេងគឺស្ថិតនៅក្នុងភ្លើងនរក។ សរុបមក វិធីសាស្ត្រមួយក្នុងចំណោមវិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សាដ៏មានប្រយោជន៍ គឺការសាកសួរអ្នកប្រាជ្ញដើម្បីទទួលបានចម្លើយ ស្របតាមព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ «ចូរអ្នកទាំងឡាយសួរអ្នកដែលមានចំណេះដឹង ប្រសិនបើអ្នកទាំងឡាយមិនដឹង»។ (អាន់នះហ្ល៍៖ ៤៣)។ នៅក្នុងហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវ មានការបញ្ជាក់ថា ជីព្រីល បានមកជួបណាប៊ី (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសេចក្តីសុខដល់លោក) ហើយសួរលោកអំពីឥស្លាម អ៊ីម៉ាន់ និងអ៊ីហ្សាន។ ណាប៊ី ក៏បានឆ្លើយតបទៅនឹងសំណួរទាំងនោះ ហើយនៅចុងបញ្ចប់លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «នេះគឺជាជីព្រីល ដែលបានមកបង្រៀនអ្នកទាំងឡាយអំពីសាសនារបស់អ្នក»។ អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយតែងតែប្រកាន់ខ្ជាប់នូវវិធីសាស្ត្រនេះ ដោយសិស្សគុនរបស់ពួកគេមានភាពខ្នះខ្នែងក្នុងការសាកសួរគ្រូរបស់ខ្លួនអំពីគ្រប់ផ្នែកនៃចំណេះដឹង ហើយកត់ត្រាទុកក្នុងសៀវភៅ ដើម្បីរក្សាទុកនូវការសម្រេចចិត្ត (ហ្វត្វា) របស់ពួកគេ និងដើម្បីឱ្យផលប្រយោជន៍នោះបានផ្សព្វផ្សាយទូលំទូលាយ។ ក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញដ៏ល្បីល្បាញទាំងនោះគឺ ស៊ៃឃុលឥស្លាម អាហ្មាត់ ប៊ីន អាលី ប៊ីន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អាល់គីណានី អាល់មិស្រី អាល់ស្ហាហ្វីអី ដែលល្បីល្បាញក្នុងនាមជា អ៊ីប៊ុន ហាចារ អាល់អាស្កាឡានី (ទទួលមរណភាពឆ្នាំ ៨៥២ ហ.ស)។ លោកគឺជាអ្នកប្រាជ្ញដ៏ឯកក្នុងសម័យកាលរបស់លោក និងជាអ៊ីម៉ាមប្រចាំសម័យ។ លោកគឺជាគោលដៅដែលអ្នកប្រាជ្ញមកពីគ្រប់ទិសទីតែងតែទៅរក រហូតដល់កេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់លោកល្បីល្បាញពាសពេញពិភពលោក។ លោកត្រូវបានគ្រូរបស់លោកមួយចំនួនដូចជា អាល់ហាហ្វីស អាល់អ៊ីរ៉ូគី និង អាល់ហាហ្វីស អាល់ប៊ុលគីនី ព្រមទាំងកូនប្រុសរបស់គាត់ អនុញ្ញាតឱ្យលោកធ្វើការសម្រេចចិត្ត (ហ្វត្វា)។ បន្ទាប់មក លោកក៏បានទទួលតំណែងជាអ្នកផ្តល់ហ្វត្វានៅឯ ដារុលអាដល ក្នុងឆ្នាំ ៨១១ ហ.ស។ សិស្សរបស់លោកគឺ អាល់ហាហ្វីស អាល់សាខាវី (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) បានពណ៌នាអំពីហ្វត្វារបស់លោកថា៖ «ចំពោះហ្វត្វារបស់លោក គឺឈានដល់កម្រិតកំពូលនៃភាពសង្ខេប ប៉ុន្តែនៅតែទទួលបានខ្លឹមសារគ្រប់គ្រាន់ ជាពិសេសចំពោះបញ្ហាដែលមិនមានការចែងទុកពីមុនមក លោកគឺជាអ្នកប្រាជ្ញដ៏ប៉ិនប្រសប់បំផុតក្នុងសម័យកាលរបស់លោក ដែលគ្មាននរណាម្នាក់អាចប្រៀបផ្ទឹមបានឡើយ»។

សូមគោរពសរសើរចំពោះអល់ឡោះ។ មានសំណួរមួយត្រូវបានសួរទៅកាន់អ្នកប្រាជ្ញដ៏ឆ្នើមនៃសម័យកាលរបស់លោក គឺលោកអ៊ីម៉ាម ស៊ីហាប៊ូឌីន អ៊ីប៊ុន ហាចារ អាល់-ហ្សាភីអ៊ី អាល់-អាស្កាឡានី អំពីបុរសម្នាក់ដែលបានលើកឡើងថា៖ មានហាឌីសមួយបានចែងថា «ជនអយុត្តិធម៌ គឺជាឧបករណ៍យុត្តិធម៌របស់អល់ឡោះនៅលើផែនដី ដែលទ្រង់ប្រើវាដើម្បីសងសឹកលើមនុស្សលោក រួចហើយអល់ឡោះនឹងសងសឹកលើជននោះវិញ»។ បន្ទាប់មកមានអ្នកម្នាក់ទៀតបានជំទាស់ថា៖ អ្វីដែលយើងបានឮគឺ «ជនអយុត្តិធម៌ គឺជាបាវបម្រើរបស់អល់ឡោះនៅលើផែនដី ដែលទ្រង់ប្រើវាដើម្បីសងសឹកលើមនុស្សលោក រួចហើយអល់ឡោះនឹងសងសឹកលើជននោះវិញ»។ អ្នកសិក្សារូបនោះក៏បានសួរថា៖ តើគេអាចហៅបុគ្គលដែលប្រព្រឹត្តអំពើអយុត្តិធម៌ថាជា «ឧបករណ៍យុត្តិធម៌» របស់អល់ឡោះបានដោយរបៀបណា?

សួរថា៖ តើមានការលើកឡើងអំពីពាក្យទាំងពីរនេះនៅក្នុងប្រភពព័ត៌មាន (ហាឌីស) ដែរឬទេ? ហើយប្រសិនបើមិនមានការលើកឡើងទេ តើការប្រើប្រាស់ពាក្យបែបនេះអាចអនុញ្ញាតបានដែរឬទេ? ឆ្លើយថា៖ ការសរសើរទាំងឡាយជាកម្មសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះ។ ឱអល់ឡោះ សូមទ្រង់មេត្តាដឹកនាំទូលបង្គំឆ្ពោះទៅរកសេចក្តីពិតក្នុងអ្វីដែលមានការខ្វែងគំនិតគ្នា ដោយសារការអនុញ្ញាតពីទ្រង់។ ចំពោះហាឌីសនេះ ទូលបង្គំមិនបានចងចាំនោះទេ ប៉ុន្តែអត្ថន័យរបស់វាត្រូវបានគេនិយាយតៗគ្នា។ ប្រសិនបើយើងសន្មតថាវាមានវត្តមានមែននោះ ក៏មិនមានបញ្ហាអ្វីដែរ ផ្ទុយទៅវិញ ការរាយការណ៍ដោយប្រើពាក្យថា «អាដលុលឡោះ» (យុត្តិធម៌របស់អល់ឡោះ) គឺមានអត្ថន័យច្បាស់លាស់ជាងការប្រើពាក្យថា «អាប់ឌុលឡោះ» (បាវបម្រើរបស់អល់ឡោះ) ទៅទៀត។ ចំណែកឯសំណួររបស់អ្នកដែលសួរថា តើហេតុអ្វីបានជាអាចពណ៌នាថាទ្រង់មិនមានភាពអយុត្តិធម៌ ហើយបែរជាលើកឡើងថាវាជា «យុត្តិធម៌ពីអល់ឡោះ» ទៅវិញ? ចម្លើយគឺ៖ អត្ថន័យនៃពាក្យថា «យុត្តិធម៌» (អាដល) នៅទីនេះ គឺផ្ទុយពីពាក្យថា «សេចក្តីសប្បុរស» (ហ្វដល)។ យុត្តិធម៌មានន័យថា ការដែលអល់ឡោះតបស្នងទៅតាមទង្វើរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ប្រសិនបើគេធ្វើល្អ គឺទទួលបានផលល្អ ហើយបើគេធ្វើអាក្រក់ គឺទទួលបានផលអាក្រក់។ រីឯសេចក្តីសប្បុរសវិញ គឺការដែលទ្រង់លើកលែងទោសដល់អ្នកដែលប្រព្រឹត្តខុសដោយក្តីមេត្តា។ នេះគឺជាគោលជំហររបស់ក្រុមអ្នកប្រកាន់ខ្ជាប់នូវស៊ុននះ (អហ្លុលស៊ុននះ) ដែលខុសប្លែកពីក្រុមមូអតហ្សីឡះ។ ក្រុមមូអតហ្សីឡះយល់ថា ការដាក់ទណ្ឌកម្មចំពោះអ្នកប្រព្រឹត្តខុសគឺជាកាតព្វកិច្ចដែលអល់ឡោះត្រូវតែធ្វើ ហើយពួកគេអះអាងថា នោះហើយទើបហៅថាជាយុត្តិធម៌។ ហេតុនេះហើយបានជាពួកគេហៅខ្លួនឯងថាជា «អ្នកប្រកាន់យុត្តិធម៌»។ អ្វីដែលក្រុមអហ្លុលស៊ុននះប្រកាន់យកនោះ គឺស្របទៅនឹងព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ «ទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ឱម្ចាស់របស់ខ្ញុំ សូមទ្រង់វិនិច្ឆ័យដោយសេចក្តីពិត» (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់អាំប៊ីយ៉ា៖ ១១២)។ មានន័យថា៖ សូមកុំពន្យារពេលចំពោះអ្នកដែលប្រព្រឹត្តអយុត្តិធម៌ ហើយកុំលើកលែងឱ្យពួកគេឡើយ ប៉ុន្តែសូមឱ្យការដាក់ទណ្ឌកម្មនោះកើតឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ប៉ុន្តែអល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត...

មានសំណួរមួយបានសួរអំពីទស្សនៈរបស់ស្វៃខហ៍ហ្វិហ្ស៍ ចំពោះសៀវភៅ «អាល់-បាហ៍ជះ» ដោយយោងតាមប្រសាសន៍របស់ស្វៃខហ៍ ហ្សៃនុឌឌីន ប៊ីន រ៉ូជ៉ាប់ អាល់-ម៉ាក់ឌីស៊ី នៅក្នុងសៀវភៅ «ត្បាកាត អាល់-ហាន់ណាប៊ីលះ» អំពីជីវប្រវត្តិរបស់ស្វៃខហ៍ អាប់ឌុល ក្វាទ័រ អាល់-គីឡានី ថា៖ «ស្វៃខហ៍ អាប់ប៊ូ អាល់-ហូសៃន អាល់-មុករី អាល់-ស្វាត់ណូហ្វី ជនជាតិអេហ្ស៊ីប បានចងក្រងសៀវភៅចំនួនបីភាគអំពីជីវប្រវត្តិរបស់ស្វៃខហ៍ អាប់ឌុល ក្វាទ័រ ដែលមានចំណងជើងថា «អាល់-បាហ៍ជះ»។ ខ្ញុំបានអានសៀវភៅនេះខ្លះៗ ហើយចិត្តរបស់ខ្ញុំមិនអាចទទួលយក ឬទុកចិត្តលើការដកស្រង់អ្វីមួយពីក្នុងសៀវភៅនេះបានឡើយ លើកលែងតែរឿងរ៉ាវណាដែលល្បីល្បាញ និងមានប្រភពច្បាស់លាស់ពីប្រភពដទៃទៀត។ មូលហេតុគឺដោយសារតែនៅក្នុងសៀវភៅនោះមានការរៀបរាប់ច្រើនពេកពីអ្នកដែលមិនស្គាល់អត្តសញ្ញាណ ហើយវាពោរពេញទៅដោយពាក្យសម្តីដែលហួសហេតុ ការអះអាងមិនសមហេតុផល និងរឿងរ៉ាវមិនពិតជាច្រើនរាប់មិនអស់ ដែលមិនអាចយកមកភ្ជាប់ជាមួយស្វៃខហ៍ អាប់ឌុល ក្វាទ័រ បានឡើយ។» បន្ទាប់មក ខ្ញុំក៏បានរកឃើញថា កាល់ម៉ាល ហ្សាក់ហ្វ័រ អាល់-អ៊ូដហ្វូអ៊ី បានលើកឡើងថា៖ ស្វៃខហ៍ អាល់-ស្វាត់ណូហ្វី...

ប្រសិនបើវាជាការណ៍ដែលសមហេតុផល និងស្របតាមគោលការណ៍សាសនា នោះយើងអាចទទួលយកបាន ប៉ុន្តែបើមិនដូច្នោះទេ គួរតែជៀសវាង។ ការគិតល្អចំពោះអ្នកដែលអះអាងពីការណ៍ទាំងនោះ ទាមទារឱ្យមានការសន្មតថា រឿងរ៉ាវទាំងនោះកើតឡើងក្នុងស្ថានភាពដែលបុគ្គលនោះមិនដឹងខ្លួន ឬមិនមែនជាចេតនារបស់គេឡើយ។ ចំណែកប្រភេទទីបី៖ គឺរឿងរ៉ាវដែលស្ថិតក្នុងភាពស្រពិចស្រពិលរវាងការណ៍ទាំងពីរ (រវាងការណ៍ដែលត្រឹមត្រូវ និងមិនត្រឹមត្រូវ) ក្នុងករណីនេះ យើងគួរតែសម្រេចចិត្តយកការបកស្រាយក្នុងផ្លូវដែលត្រឹមត្រូវ ទោះបីជាត្រូវប្រើការបកស្រាយបែបប្រៀបធៀបក៏ដោយ។ នេះខុសពីករណីមុន ដែលយើងអាចសង្ស័យបានថាវាប្រហែលជាមិនមែនជារឿងពិត។ គ្មានការសង្ស័យឡើយថា អ្នកណាដែលគ្មានការយល់ដឹងជ្រៅជ្រះក្នុងការត្រួតពិនិត្យអ្នករាយការណ៍ហាឌីស ហើយបែរជាមានបំណងចង់ប្រមូលរឿងរ៉ាវឱ្យបានច្រើន នោះគេនឹងក្លាយជាអ្នកដែលប្រមូលគ្រប់យ៉ាងដោយមិនរើសមុខ ទាំងរឿងល្អ និងរឿងអាក្រក់ ដោយមិនដឹងខ្លួនឡើយ។ នេះគឺជាស្ថានភាពរបស់អ្នកដែលចងក្រងសៀវភៅ «អាល់-បាហ៍ជះ»។ ពិតណាស់ អ៊ីម៉ាមទាំងឡាយរបស់យើងបានកំណត់នូវវិធានមួយសម្រាប់រឿងរ៉ាវដែលគេសង្ស័យថាជាការអស្ចារ្យ (ការ៉ាម៉ាត) ដើម្បីបែងចែករវាងអ្វីដែលទទួលយកបាន និងអ្វីដែលត្រូវច្រានចោល។ ពួកគេបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើការណ៍នោះកើតឡើងចំពោះបុគ្គលណាម្នាក់ ឬចេញពីបុគ្គលណាម្នាក់ដោយស្ថិតនៅលើមាគ៌ាដ៏ត្រឹមត្រូវ នោះវាគឺជាការ៉ាម៉ាត (ការអស្ចារ្យដែលអល់ឡោះប្រទានឱ្យ) ដូចជាករណីរបស់ស្វាហាពះ អាប់ឌុល ក្វាទ័រ ជាដើម។ សៃឃុលអ៊ីស្លាម អ៊ីហ្ស៊ូឌីន ប៊ីន អាប់ឌូស សាឡាម បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «គ្មានការ៉ាម៉ាតរបស់បុគ្គលណាម្នាក់ដែលបានមកដល់យើងតាមរយៈការរាយការណ៍តៗគ្នា (តាវ៉ាធួរ) ច្រើនដូចជាការ៉ាម៉ាតរបស់ស្វាហាពះ អាប់ឌុល ក្វាទ័រ នោះឡើយ»។ យើងបានទទួលការណ៍នេះដោយអត្ថន័យដូចគ្នា តាមរយៈខ្សែសង្វាក់នៃការរាយការណ៍ដ៏ត្រឹមត្រូវពី ហាភីស ស៊ីរ៉ូហ្វូឌីន អាលី ប៊ីន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អាល់-យូណៃនី ថាគាត់បានឮ អ៊ីបនូ អាប់ឌូស សាឡាម និយាយបែបនេះ។ នៅក្នុងការរាយការណ៍មួយទៀតរបស់ អ៊ីម៉ាម ហ្សាហាប៊ី ពីគាត់ (អ៊ីបនូ អាប់ឌូស សាឡាម) ត្រូវបានគេសួរថា៖ «ទោះបីជាមានការដឹងឮពីជំនឿរបស់គាត់ (មានន័យថាបញ្ហាដែលគាត់មានទស្សនៈខុសពីក្រុមហាន់បាលី និងក្រុមអាស្ហារី ដែលគាត់ក៏ជាផ្នែកមួយនៃក្រុមទាំងនោះដែរ) មែនឬ?»។ គាត់ក៏ឆ្លើយថា៖ «បាទ ព្រោះវាជាការចាំបាច់...»។

គោលជំហរមិនមែនជាកត្តាចាំបាច់នោះទេ ប្រសិនបើហេតុការណ៍ដែលកើតឡើងពីបុគ្គលណាម្នាក់ត្រូវបានបកស្រាយក្នុងទម្រង់ដែលផ្ទុយពីបទបញ្ញត្តិនៃសាសនាដ៏បរិសុទ្ធ នោះវាមិនមែនជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីភាពជាអ្នកគោរពប្រតិបត្តិ (វីលាយ៉ះ) ឬជាការផ្តល់កិត្តិយស (ការ៉ាម៉ាស់) ពីអល់ឡោះនោះឡើយ។ នេះគឺជាព្រំដែនកំណត់ដែលបែងចែករវាងការ៉ាម៉ាស់ដែលបញ្ជាក់ពីភាពជាអ្នកគោរពប្រតិបត្តិ និងរឿងអស្ចារ្យដែលមិនបញ្ជាក់ពីភាពជាអ្នកគោរពប្រតិបត្តិឡើយ ផ្ទុយទៅវិញវាអាចបង្ហាញពីភាពផ្ទុយគ្នាទៅវិញ។ ដូចដែលបានឃើញនៅក្នុងស្ថានភាពជាច្រើនរបស់ក្រុមអ្នកបង្កើតរឿងថ្មីក្នុងសាសនា (មូបតាស៊ីអះ) ដែលប្រកាន់ខ្ជាប់នូវអ្វីដែលផ្ទុយពីគោលការណ៍សាសនា ព្រោះថាទាំងនោះគឺជាសកម្មភាពរបស់ស្ហៃតន ដែលមានតែមនុស្សល្ងង់ខ្លៅប៉ុណ្ណោះដែលចាញ់បោកវា។ ជួនកាលរឿងអស្ចារ្យទាំងនោះអាចកើតឡើងពីមនុស្សក្នុងស្ថានភាពដែលពួកគេបាត់បង់ស្មារតី ឬមិនដឹងខ្លួន ដែលពួកគេត្រូវបានបែងចែកជាពីរប្រភេទ៖ ប្រភេទទីមួយ៖ អ្នកដែលពីមុនមកស្ថិតនៅលើមាគ៌ាដ៏ត្រឹមត្រូវ នោះចាត់ទុកថាជាការ៉ាម៉ាស់ ប៉ុន្តែមិនត្រូវយកពាក្យសម្តី ឬសកម្មភាពរបស់អ្នកដែលមានស្ថានភាពបែបនេះមកធ្វើជាគំរូឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ គេត្រូវលើកលែងទោសចំពោះអ្វីដែលបានកើតឡើងពីគាត់ ព្រោះគាត់ស្ថិតក្នុងស្ថានភាពបាត់បង់ស្មារតី ដែលជាមូលដ្ឋាននៃការទទួលខុសត្រូវក្នុងសាសនា។ អ្វីដែលប្រសើរបំផុតគឺត្រូវហាមឃាត់មនុស្សទូទៅដែលល្ងង់ខ្លៅ កុំឱ្យនៅក្បែរអ្នកដែលមានស្ថានភាពបែបនេះ ដើម្បីកុំឱ្យពួកគេយល់ច្រឡំថា អ្វីដែលកើតឡើងពីគាត់ក្នុងពេលបាត់បង់ស្មារតីនោះគឺជាសច្ចធម៌ ហើយយកមកធ្វើជាគំរូតាម។ នេះហើយជាមូលហេតុដែលធ្វើឱ្យមនុស្សជាច្រើនវង្វេងផ្លូវ។ សូមអល់ឡោះប្រទានពរជ័យឱ្យយើងទទួលបានជោគជ័យ។ នៅពេលដែលរឿងនេះត្រូវបានយល់ច្បាស់ហើយ នោះសូមបញ្ជាក់ថា ស៊ៃខ៍ អាប់ឌុល ក្វាទ័រ មិនមែនស្ថិតក្នុងចំណោមមនុស្សទាំងនេះឡើយ ផ្ទុយទៅវិញលោកគឺជាអ្នកដែលមានស្មារតីគ្រប់គ្រាន់ជានិច្ច។

មានសំណួរមួយបានសួរទៅកាន់លោកសេក្ខ ស៊ីហាប៊ូឌីន ប៊ីន ហាចារ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) ថា៖ តើមានអ្នកប្រាជ្ញមូស្លីមរូបណាដែលយល់ស្របឱ្យមានការមើលងាយនំប៉័ង ឬបំណែកនំប៉័ងដែលជ្រុះដែរឬទេ? តើការជាន់នំប៉័ងដោយជើងជាទង្វើដែលអនុញ្ញាតដែរឬទេ? ហើយតើអ្វីដែលត្រូវអនុវត្តចំពោះអ្នកដែលប្រព្រឹត្តបែបនេះ? តើការបោះនំប៉័ងចោលលើដីជាទង្វើដែលអនុញ្ញាតដែរឬទេ? ចំពោះពាក្យដែលគេតែងតែលើកឡើងអំពីការគោរពនំប៉័ងថា៖ «ចូរអ្នកទាំងឡាយគោរពនំប៉័ងឱ្យបានល្អ ព្រោះគ្មានប្រជាជាតិណាមួយដែលមើលងាយនំប៉័ងឡើយ លើកលែងតែអល់ឡោះនឹងដាក់ទណ្ឌកម្មពួកគេដោយភាពអត់ឃ្លាន» តើហាឌីសនេះមានភាពត្រឹមត្រូវ (សហីហ៍) ឬទេ? ហើយចុះចំពោះរឿងដែលគេនិយាយថា៖ «មានថ្ងៃមួយ រ៉សូល (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសេចក្តីសុខដល់លោក) បានចូលទៅជួបអ្នកម្នាង អាយ៉ិសហ៍ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងនាង) ហើយលោកបានឃើញបំណែកនំប៉័ងមួយដុំធ្លាក់នៅលើដី លោកក៏រើសវាឡើង រួចថើបវា ហើយដាក់លើក្បាលរបស់លោក បន្ទាប់មកលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ឱ អាយ៉ិសហ៍អើយ! ចូរអ្នកគោរពឱ្យតម្លៃចំពោះព្រះពររបស់អល់ឡោះ ព្រោះថាព្រះពរទាំងនោះកម្រនឹងចាកចេញពីប្រជាជាតិណាមួយ ហើយវិលត្រឡប់មករកពួកគេវិញណាស់» តើនេះជាហាឌីសដែរឬទេ?

លោកបានឆ្លើយតបដោយសេចក្តីដូចតទៅ៖ ខ្ញុំមិនបានដឹងថាមានអ្នកប្រាជ្ញណាម្នាក់យល់ស្របឱ្យមានការប្រមាថមើលងាយចំពោះនំប៉័ងនោះទេ ដូចជាការបោះចោលក្រោមជើង ឬការបោះសំណល់ដែលជ្រុះរាយប៉ាយទៅក្នុងគំនរសំរាមជាដើម។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ក៏មិនមានអ្នកប្រាជ្ញណាម្នាក់កំណត់ឱ្យមានការគោរពជ្រុលហួសហេតុចំពោះនំប៉័ងនោះដែរ ដូចជាការថើបនំប៉័ងជាដើម ផ្ទុយទៅវិញ លោកអ៊ីម៉ាម អះម៉ាត់ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ការថើបនំប៉័ងគឺជាទង្វើដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម។ ដោយសារមិនមានអ្នកប្រាជ្ញណាម្នាក់អនុញ្ញាតឱ្យមានការប្រមាថមើលងាយនំប៉័ងនោះ ដូច្នេះអ្នកណាដែលប្រមាថវា គឺត្រូវចាត់ទុកថាបានប្រព្រឹត្តផ្ទុយនឹងបម្រាមទូទៅស្តីពីការខ្ជះខ្ជាយទ្រព្យសម្បត្តិ។ ហេតុនេះហើយ ទើបការបោះនំប៉័ងចោលក្រោមជើងជាទង្វើដែលត្រូវហាមឃាត់ ព្រោះវាអាចធ្វើឱ្យអ្នកដទៃមានការខ្ពើមរអើម ហើយឈប់បរិភោគវាទាំងដែលពួកគេកំពុងត្រូវការវា។ ចំពោះហាឌីសដែលទាក់ទងនឹងរឿងនេះ គឺមានហាឌីសមួយដែលបញ្ជាក់ថា៖ «ចូរអ្នកទាំងឡាយគោរពនំប៉័ង ព្រោះអល់ឡោះបានផ្តល់កិត្តិយសដល់វា ដូច្នេះអ្នកណាដែលគោរពនំប៉័ង អល់ឡោះនឹងផ្តល់កិត្តិយសដល់អ្នកនោះ»។ ហាឌីសនេះត្រូវបានកត់ត្រាដោយ តបារ៉ានី តាមរយៈការរាយការណ៍របស់ អាប់ប៊ូ សាគីណា ប៉ុន្តែខ្សែសង្វាក់នៃការរាយការណ៍ (សាន់ណាត) របស់វាគឺខ្សោយ។ នៅក្នុងឃ្លាមួយទៀតមានន័យថា៖ «ព្រោះអល់ឡោះបានទម្លាក់ចុះមកសម្រាប់វា (នំប៉័ង) នូវពរជ័យពីផ្ទៃមេឃ ហើយបានបង្កលក្ខណៈឱ្យវាទទួលបានពរជ័យពីផែនដី»។ ហាឌីសនេះត្រូវបានកត់ត្រាដោយ បាហ្សា, តបារ៉ានី និង អ៊ីបនូ ណាភិអ៍ តាមរយៈការរាយការណ៍របស់ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន អ៊ុំមិ ហារ៉ាម ប៉ុន្តែខ្សែសង្វាក់នៃការរាយការណ៍របស់វាគឺខ្សោយខ្លាំងបំផុត។

សំណួរត្រូវបានសួរទៅកាន់លោកហាភីស អំពីហាឌីសរបស់លោកមូអាហ្ស ដែលកត់ត្រាដោយលោកទីរមីហ្ស៊ី ទាក់ទងនឹងការចូលទៅក្នុងឋានសួគ៌របស់ប្រជាជនឋានសួគ៌ ក្នុងសភាពគ្មានរោមលើដងខ្លួន គ្មានពុកមាត់ពុកចង្កា និងមានអាយុ៣៣ឆ្នាំ។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងសៀវភៅខ្លះជាភាសាបើស៊ី បានលើកឡើងថា លោកអ៊ីប្រាហ៊ីម អាល់ខាលីល (សូមអល់ឡោះប្រទានសេចក្តីសុខសាន្តដល់លោក) និងលោកអាប៊ូ បាករ ស៊ីឌីក មានពុកចង្កានៅក្នុងឋានសួគ៌។ តើអ្វីទៅជាគតិបណ្ឌិតក្នុងរឿងនេះ? ហើយតើព័ត៌មាននេះមានភាពត្រឹមត្រូវដែរឬទេ? លោកបានឆ្លើយតបថា៖ មិនមានភស្តុតាងត្រឹមត្រូវណាមួយបញ្ជាក់ថា លោកអាល់ខាលីល និងលោកអាស៊៊ីឌីក មានពុកចង្កានៅក្នុងឋានសួគ៌នោះទេ។ ខ្ញុំមិនដែលឃើញរឿងនេះនៅក្នុងសៀវភៅហាឌីសល្បីៗ ឬឯកសារកត់ត្រាផ្សេងៗឡើយ។ ទោះបីជាមានការលើកឡើងបែបនេះក៏ដោយ ក៏យល់ឃើញថា គតិបណ្ឌិតក្នុងរឿងនេះ ប្រសិនបើវាជាការពិត គឺសម្រាប់លោកអាល់ខាលីល (សូមអល់ឡោះប្រទានសេចក្តីសុខសាន្តដល់លោក) គឺដោយសារតែលោកត្រូវបានចាត់ទុកថាជា...

មានសំណួរមួយបានសួរទៅកាន់លោកហាភីហ្ស (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) អំពីពាក្យអង្វរករ (ឌូអា) ដែលលោកហ្គាហ្សាលីបានលើកឡើងនៅក្នុងសៀវភៅមួយចំនួនរបស់លោកថា៖ «ឱអល់ឡោះ! ទូលបង្គំសូមទ្រង់ប្រទាននូវភាពពេញលេញនៃពរជ័យ និងសូមទ្រង់ប្រទាននូវភាពស្ថិតស្ថេរនៃការការពារពីអំពើបាប»។ តើពាក្យអង្វរករនេះមានប្រភពយោងត្រឹមត្រូវដែរឬទេ? លោកបានឆ្លើយតបថា៖ ខ្ញុំមិនបានដឹងថាវាមានប្រភពយោងនៅក្នុងហាឌីសរបស់រ៉សូល (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសេចក្តីសុខដល់លោក) នោះទេ។

មានសំណួរមួយបានសួរទៅកាន់លោកហាហ្វីស (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) អំពីការអង្វរករ (ឌូអា) ដែលលោក ហាក៊ីម អាត់-ទ័រមីហ្ស៊ី បានលើកឡើងនៅក្នុងសៀវភៅ «ន័រវ៉ាឌីរុល អ៊ូស៊ូល» ដែលថាគួរអានមុនពេលអានខម្ពីរ «អាយ៉াতុល គូរស៊ី» ថា៖ «ឱអល់ឡោះ ខ្ញុំសូមដាក់ជូនទ្រង់នូវអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងដែលជាទីស្រឡាញ់ និងរាល់ដង្ហើមចេញចូល រាល់ការក្រឡេកមើល និងរាល់ការព្រិចភ្នែករបស់ប្រជាជននៅស្ថានសួគ៌ និងស្ថានដី ហើយរាល់អ្វីៗដែលស្ថិតនៅក្នុងចំណេះដឹងរបស់ទ្រង់ ដែលកំពុងកើតឡើង ឬបានកើតឡើងរួចហើយ ខ្ញុំសូមដាក់ជូនទ្រង់នូវអ្វីៗទាំងអស់នោះនូវ «អល់ឡោះ គ្មានព្រះជាម្ចាស់ណាផ្សេងក្រៅពីទ្រង់ឡើយ ទ្រង់ជាព្រះដ៏រស់រានមានជីវិត និងជាព្រះដ៏ទ្រទ្រង់គ្រប់សព្វ...»។ តើហាឌីសនេះត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍) ឬយ៉ាងណា? លោកបានឆ្លើយតបថា៖ ហាឌីសនេះត្រូវបានលោក ហាក៊ីម អាត់-ទ័រមីហ្ស៊ី និងលោក មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អាលី ប៊ីន ប៊ីស្រ៍ បានកត់ត្រាទុកនៅក្នុងសៀវភៅខាងលើ នៅក្នុងផ្នែកទី ២៥៦ ដោយយោងតាមខ្សែសង្វាក់នៃអ្នករាយការណ៍ពី អ៊ីបនូ អាប់បាស ទៅកាន់ រ៉សូល របស់អល់ឡោះ (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសេចក្តីសុខដល់លោក) ថា៖ «នៅពេលដែល មូសា ប៊ីន អ៊ីមរ៉ន បានជួបជាមួយ ជីព្រីល (សូមសន្តិភាពមានដល់លោក) លោកបានសួរថា តើអ្នកដែលអាន អាយ៉াতុល គូរស៊ី ចំនួនប៉ុណ្ណេះៗដង នឹងទទួលបានអ្វីខ្លះ? លោក ជីព្រីល បានរៀបរាប់ពីផលបុណ្យដ៏មហិមាដែលលោក មូសា មិនអាចទ្រាំទ្របាន ទើបលោកបានអង្វរដល់ម្ចាស់របស់លោកកុំឱ្យដាក់បន្ទុកធ្ងន់លើលោក។ បន្ទាប់មក លោក ជីព្រីល បានមកជួបលោកម្តងទៀត ហើយមានប្រសាសន៍ថា៖ ម្ចាស់របស់លោកមានបន្ទូលថា អ្នកណាដែលអានបន្ទាប់ពីបញ្ចប់ការសឡាតកាតព្វកិច្ចម្តងថា៖ ឱអល់ឡោះ ខ្ញុំសូមដាក់ជូនទ្រង់នូវអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងដែលជាទីស្រឡាញ់ និងរាល់ដង្ហើមចេញចូល រាល់ការក្រឡេកមើល និងរាល់ការព្រិចភ្នែក... (រហូតដល់ចប់)»។

លោកក៏ត្រូវបានគេសួរផងដែរ អំពីហាឌីសរបស់លោក អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន ប៊ីន អៅហ្វ ដែលមានន័យថា៖ «មានបីយ៉ាងដែលស្ថិតនៅក្រោមបល្ល័ង្ក (អាល់អើស្ហ) នៅថ្ងៃបរលោក៖ គម្ពីរគួរអាន ដែលនឹងមកជជែកតវ៉ាជំនួសបាវបម្រើរបស់អល់ឡោះ ដោយវាមានអត្ថន័យខាងក្រៅ និងខាងក្នុង, ទំនុកចិត្ត (អាល់អាម៉ាណាស់), និងទំនាក់ទំនងសាច់ញាតិ (អារ៉ហ៊ីម) ដែលវានឹងបន្លឺឡើងថា៖ នរណាដែលរក្សាទំនាក់ទំនងជាមួយខ្ញុំ អល់ឡោះនឹងរក្សាទំនាក់ទំនងជាមួយអ្នកនោះ ហើយនរណាដែលកាត់ផ្តាច់ទំនាក់ទំនងជាមួយខ្ញុំ អល់ឡោះនឹងកាត់ផ្តាច់ទំនាក់ទំនងជាមួយអ្នកនោះ»។ លោកបានឆ្លើយតបថា៖ ហាឌីសនេះត្រូវបានកត់ត្រាដោយលោក ហុមៃដ៍ ប៊ីន ហ្ស៊ិនហ្ស៊ូវ៉ៃហ៍ នៅក្នុងសៀវភៅ «អត្ត័រហ្គីប» របស់លោក ដោយយោងតាមខ្សែសង្វាក់ពីលោក មូស្លីម ប៊ីន អ៊ីប្រាហ៊ីម ពីលោក កាស៊ីរ ប៊ីន អាប់ឌុលឡោះ ដែលបាននិយាយថា៖ លោក ហាសាន់ ប៊ីន អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន ប៊ីន អៅហ្វ បានរៀបរាប់ប្រាប់ខ្ញុំ ពីឪពុករបស់គាត់ដោយផ្ទាល់។ លោកមិនបានបញ្ជាក់ឈ្មោះអ្នករៀបរាប់នោះទេ ប៉ុន្តែបានលើកឡើងនូវខ្លឹមសារស្រដៀងគ្នានេះ ហើយលោកបាននិយាយថា៖ ហាឌីសនេះត្រូវបានរាយការណ៍ដោយបុគ្គលនេះតែម្នាក់គត់។ ខ្ញុំ (អ្នកនិពន្ធ) សូមបញ្ជាក់ថា៖ លោក កាស៊ីរ អាល់យីស្ហ៍ការី ត្រូវបានលោក អ៊ីប៊ុន អាប៊ី ហាត៊ីម លើកឡើងនៅក្នុងសៀវភៅរបស់លោក ដោយបាននិយាយថា៖ លោក អាល់កាវ៉ារីរី, លោក ស៊ីឡាស់ ប៊ីន ម៉ាស៊ូដ និងលោក មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អាប៊ី បាករ អាល់ម៉ុកដាស៊ី ក៏បានរាយការណ៍ពីគាត់ដែរ។ លោក អាល់អ៊ូកៃលី បានលើកឡើងពីគាត់នៅក្នុងសៀវភៅ «អដដូអាហ្វា» (អ្នកដែលមានភាពទន់ខ្សោយក្នុងការរាយការណ៍) ហើយបានលើកយកហាឌីសនេះតាមរយៈខ្សែសង្វាក់របស់លោក មូស្លីម ប៊ីន អ៊ីប្រាហ៊ីម ពីគាត់ ដោយបាននិយាយថា៖ គ្មាននរណាម្នាក់បានគាំទ្រ (រាយការណ៍ស្រប) ជាមួយគាត់លើហាឌីសនេះឡើយ។

លោកត្រូវបានគេសួរអំពីហាឌីសមួយដែលថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានហាមឃាត់មិនឱ្យយកតម្លៃពីការលក់ឆ្កែ និងប្រាក់ចំណូលពីការលេងភ្លេង»។ លោកបានឆ្លើយតបថា៖ អ៊ីម៉ាម អះម៉ាត់ ប៊ីន អូដាយ បានកត់ត្រាទុកក្នុងសៀវភៅ «អាល់កាមីល ហ្វី អ័ដដូអាហ្វា» តាមរយៈខ្សែសង្វាក់នៃអ្នករាយការណ៍ពី ស៊ូឡៃម៉ាន ប៊ីន អាប់ប៊ី ស៊ូឡៃម៉ាន អាល់កាហ្វឡានី អាល់បស្រី ពី មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន ស៊ីរីន ពី អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ។ លោកបានបញ្ជាក់ថា ស៊ូឡៃម៉ាន គឺជាអ្នកដែលត្រូវគេបោះបង់ចោល (មាត់រូក)។ ចំណែកឯ អាល់បាហ្គាវី ក៏បានលើកយកហាឌីសនេះមកបង្ហាញដែរ តាមរយៈខ្សែសង្វាក់នៃអ្នករាយការណ៍ពី អាត់តាំម៉ាម ដែលបានរាយការណ៍ថា ខាលីដ ប៊ីន អាប់ប៊ី យ៉ាហ្ស៊ីដ បានរាយការណ៍ពី ហាំម៉ាត ប៊ីន ហ្សៃដ ពី ហ៊ីសាម ពី មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ពី អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ។ អាត់តាំម៉ាម មានឈ្មោះពិតថា អះម៉ាត់ ប៊ីន ហ្គាលីប ដែលជាអ្នកចងចាំហាឌីស (ហា្វហ្ស) ដ៏ល្បីល្បាញម្នាក់ ប៉ុន្តែលោកក៏ត្រូវបានគេរិះគន់ខ្លះដែរ ហើយគ្រូរបស់លោកគឺ ខាលីដ ប៊ីន អាប់ប៊ី យ៉ាហ្ស៊ីដ វិញ ខ្ញុំមិនស្គាល់អត្តសញ្ញាណរបស់គាត់ឡើយ។

មានសំណួរមួយត្រូវបានសួរអំពីហាឌីសរបស់លោក អានីស (អាណាស) ដែលថា៖ «បុរសម្នាក់បាននិយាយទៅកាន់ព្យាការី ﷺ ថា៖ សូមលោកណែនាំអ្វីមួយដល់ខ្ញុំ! ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ចូរពិចារណាឱ្យបានល្អិតល្អន់មុននឹងសម្រេចចិត្តធ្វើកិច្ចការអ្វីមួយ»។ លោកបានឆ្លើយតបថា៖ ហាឌីសនេះត្រូវបានកត់ត្រាដោយលោក អាល់បាហ្គាវី (អាល់-Baghawi) នៅក្នុងសៀវភៅ «ស៊ើរហ៍ អាប់ស៊ុននះ» (Sharh អាល់-ស៊ូណាន់) តាមពាក្យពេចន៍នេះ ដោយយោងតាមខ្សែសង្វាក់នៃអ្នករាយការណ៍ពីលោក អាបាន ប៊ីន អាប៊ី អាយ៉ាស់ (Aban អ៊ីប៊ីន Abi Ayyash) ដែលរាយការណ៍ពីលោក អានីស។ ប៉ុន្តែលោក អាបាន គឺជាអ្នករាយការណ៍ដែលត្រូវបានគេបោះបង់ចោល (មាត់រូក - Matruk)។ ហាឌីសនេះក៏មានปรากฏនៅក្នុងសៀវភៅ «មូសាន់ណាហ្វ» របស់លោក អាប់ឌុល រ៉ាហ្សាក់ (Abd អាល់-Razzaq) ដែលរាយការណ៍ពីលោក ម៉ូអាម៉ារ (Ma'mar) ពីលោក អាបាន ផងដែរ។

មានសំណួរមួយបានសួរអំពីប្រសាសន៍របស់ ស៊ូហ្វ្យាន អត្តៅរី ដែលបានលើកឡើងថា៖ «កាលពីសម័យមុន ទ្រព្យសម្បត្តិត្រូវបានគេចាត់ទុកជារឿងដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម ប៉ុន្តែនៅសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ វាគឺជាខែលការពារសម្រាប់អ្នកជំនឿ។ លោកក៏បានបន្តទៀតថា៖ ប្រសិនបើគ្មានមាសប្រាក់ទាំងនេះទេ ពួកស្តេចទាំងនោះមុខជាជូតជើងយើងមិនខាន»។ ចំពោះសំណួរនេះ លោកបានឆ្លើយតបថា៖ ប្រវត្តិរឿងនេះត្រូវបានកត់ត្រាដោយ អប៊ូ នូអៃម៍ នៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់ហ៊ីលយ៉ះ» ក្នុងផ្នែកជីវប្រវត្តិរបស់ ស៊ូហ្វ្យាន សូមអល់ឡោះមេត្តាប្រោសប្រណីដល់លោក។

មានសំណួរមួយបានសួរអំពីហាឌីសរបស់លោក អាប់ប៊ូ សៃអីដ អាល់ឃូដរី ដែលមានន័យថា៖ «នឹងមានមនុស្សចំនួន ៧០,០០០ នាក់មកពីប្រជាជាតិរបស់ខ្ញុំដើរតាមដាចចាល់ (Dajjal) ដោយពួកគេស្លៀកពាក់អាវស៊ីជាន (អាល់-sijan)»។ លោកបានឆ្លើយតបថា៖ ហាឌីសនេះត្រូវបានកត់ត្រាដោយ អាប់ឌុល រ៉ាហ្សាក់ នៅក្នុងសៀវភៅ «មូសាន់ណាហ្វ» របស់លោក ដោយផ្អែកលើខ្សែសង្វាក់នៃអ្នករាយការណ៍ពី មូអាំម៉ារ ពី អាប់ប៊ូ ហារូន អាល់អាប់ឌី ពីលោក អាប់ប៊ូ សៃអីដ។ ហាឌីសនេះក៏ត្រូវបានកត់ត្រាដោយ បាឃូវី នៅក្នុងសៀវភៅ «ស៊ើរហ៍ អាប់ស៊ុនណាស់» ផងដែរ។ ចំណែកឯ អាប់ម៉ាត់ និង មូស្លីម បានកត់ត្រាហាឌីសនេះពីលោក អាន់ណាស ប៊ីន ម៉ាលីក ដោយប្រើពាក្យថា «អាល័យហ៊ីម តាយ៉ាលីសាស់» (មានន័យថា ពួកគេស្លៀកពាក់អាវធំ ឬស្បៃគ្របស្មា)។ ម្យ៉ាងទៀត អាប់ប៊ូ យ៉ាឡា ក៏បានកត់ត្រាពីខ្សែសង្វាក់មួយទៀតពីលោក អាន់ណាស ក្នុងទម្រង់ជាហាឌីសម៉ារហ្វូ (ហាឌីសដែលយោងទៅដល់ព្យាការី) ថា៖ «ដាចចាល់នឹងចេញមកពីតំបន់យូដានៃទីក្រុងអះស្បាហាន់ ដោយមានជនជាតិយូដាចំនួន ៧០,០០០ នាក់ដើរតាមវា ហើយពួកគេស្លៀកពាក់អាវស៊ីជាន»។ ពាក្យថា «ស៊ីជាន» (ដែលសរសេរដោយអក្សរ ស៊ីន និង ជីម) គឺសំដៅទៅលើអាវធំ ឬស្បៃគ្របស្មាដែលមានពណ៌បៃតង។

សំណួរត្រូវបានសួរអំពីហាឌីសរបស់លោក អានាស ដែលមានន័យថា៖ «ឧបមារបស់ក្រុមស្វាហាពះរបស់ខ្ញុំនៅក្នុងសហគមន៍របស់ខ្ញុំ គឺប្រៀបដូចជាអំបិលនៅក្នុងម្ហូបអាហារ ដែលម្ហូបនោះមិនអាចឆ្ងាញ់ពិសាបានឡើយ ប្រសិនបើគ្មានអំបិល»។ លោកបានឆ្លើយតបថា៖ ហាឌីសនេះត្រូវបានកត់ត្រាដោយលោក អ៊ីបនុល មូបានក់ នៅក្នុងសៀវភៅ «អាហ្សូហ៍ដ» ដោយយោងតាមខ្សែសង្វាក់ពីលោក អ៊ីស្មាអីល ប៊ីន មុស្លីម អាល់ម៉ាក់គី ពីលោក អាល់ហាសាន់។ វាក៏ត្រូវបានកត់ត្រាដោយលោក បាកាវី នៅក្នុងសៀវភៅ «ស៊ើរហ៍អាស៊ុនណះ» តាមរយៈខ្សែសង្វាក់ពីលោក អាល់ហាសាន់ អាល់បាសរី (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក)។ ប៉ុន្តែលោក អ៊ីស្មាអីល ម្នាក់នេះគឺជាអ្នករាយការណ៍ដែលមានកម្រិតខ្សោយ ហើយលោកគឺជាអ្នកតែម្នាក់គត់ដែលបានរាយការណ៍ហាឌីសនេះពីលោក អាល់ហាសាន់។

មានសំណួរមួយត្រូវបានសួរអំពីហាឌីសរបស់អ៊ុម៉ារ ដែលក្នុងនោះមានការលើកឡើងពីអាប៊ូ បាក្រ នៅចំពោះមុខលោក ហើយលោកក៏បានយំ រួចពោលថា៖ «ខ្ញុំប្រាថ្នាចង់ឱ្យអំពើល្អទាំងអស់របស់ខ្ញុំ មានតម្លៃស្មើនឹងអំពើល្អរបស់គាត់ត្រឹមតែមួយថ្ងៃ ឬមួយយប់ប៉ុណ្ណោះ»។ ចំពោះសំណួរនេះ លោកបានឆ្លើយតបថា៖ អាល់បៃហាក់គី បានកត់ត្រាទុកក្នុងសៀវភៅ «អាល់ដាឡាអិល» តាមរយៈខ្សែសង្វាក់នៃអ្នករាយការណ៍ពី មូហាំម៉ាដ ប៊ីន ស៊ីរីន ដែលបាននិយាយថា៖ «មានបុរសមួយក្រុមត្រូវបានគេលើកឡើងនៅសម័យកាលរបស់អ៊ុម៉ារ ហើយហាក់ដូចជាពួកគេបានលើកតម្កើងអ៊ុម៉ារ ឱ្យខ្ពស់ជាងអាប៊ូ បាក្រ។ លុះរឿងនេះដឹងដល់អ៊ុម៉ារ លោកក៏បានពោលថា៖ សូមស្បថនឹងអល់ឡោះ យប់មួយរបស់អាប៊ូ បាក្រ គឺប្រសើរជាងអ៊ុម៉ារទៅទៀត»។ ហាឌីសនេះមានខ្សែសង្វាក់ដែលដាច់ (មិនជាប់គ្នា)។ ម្យ៉ាងទៀត អាល់បៃហាក់គី ក៏បានកត់ត្រាវាទុកតាមរយៈខ្សែសង្វាក់របស់ ដុបបះ ប៊ីន មូហ្ស៊ីន ពីអ៊ុម៉ារ ដោយមានសេចក្តីលម្អិតវែងជាងនេះ ហើយអាល់ហាក៊ីម ក៏បានកត់ត្រាវាទុកក្នុងសៀវភៅ «អាល់អ៊ីគ្លីល» តាមរយៈខ្សែសង្វាក់ដូចគ្នានេះដែរ។

មានសំណួរមួយបានសួរអំពីហាឌីសរបស់លោក នូបៃហ្សា (Nubaishah) ដែលមានខ្លឹមសារថា៖ «អ្នកណាដែលបរិភោគអាហារក្នុងចានគោមមួយ រួចហើយលិទ្ធចាននោះឱ្យស្អាត នោះចាននោះនឹងពោលទៅកាន់គេថា៖ សូមអល់ឡោះរំដោះអ្នកឱ្យរួចផុតពីភ្លើងនរក ដូចដែលអ្នកបានរំដោះខ្ញុំពីសាតាំងដូច្នោះដែរ»។ លោកបានឆ្លើយតបថា៖ ហាឌីសនេះត្រូវបានកត់ត្រាដោយលោក អះម៉ាត់ នៅក្នុងសៀវភៅមូសណាត (Musnad) របស់លោក តាមរយៈខ្សែសង្វាក់នៃការរាយការណ៍ពី អ៊ុំមូ អាស៊ីម (Umm 'Asim) ដែលទទួលបានពីបុរសម្នាក់នៃកុលសម្ព័ន្ធហ៊ូហ្សៃល៍ (Hudhail) ដែលមានឈ្មោះថា នូបៃហ្សា (Nubaishah) ពីព្យាការីមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) សាឡាត់ឡាហុ អាលៃហិ វ៉ាសាឡាម។

មានសំណួរមួយត្រូវបានសួរអំពីហាឌីសដែលរាយការណ៍ដោយ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន អ៊ូម៉ារ ពីព្យាការីមហាម៉ាត់ ﷺ ដែលមានខ្លឹមសារថា៖ «អ៊ីសា ប៊ីន ម៉ារយ៉ាម នឹងចុះមកកាន់ផែនដី រួចលោកនឹងរៀបការ ហើយមានកូនចៅ។ លោកនឹងរស់នៅលើផែនដីរយៈពេលសែសិបប្រាំឆ្នាំ បន្ទាប់មកលោកនឹងទទួលមរណភាព ហើយគេនឹងបញ្ចុះសពលោកនៅក្នុងផ្នូរតែមួយជាមួយខ្ញុំ។ រួចខ្ញុំ និងអ៊ីសា ប៊ីន ម៉ារយ៉ាម នឹងក្រោកចេញពីផ្នូរតែមួយ រវាងអាប៊ូ បាករ និងអ៊ូម៉ារ»។ អ៊ីបនូ អាល់-ចៅហ្ស៊ី បានលើកឡើងនូវហាឌីសនេះនៅក្នុងសៀវភៅ «អារ-រ៉ាចា ហ្វី ស៊ីរ៉ូទី អាល់-មុស្តាហ្វា»។ លោកបានឆ្លើយតបថា៖ ហាឌីសនេះត្រូវបានលើកឡើងដោយ យូណុស ប៊ីន ប៊ូកៃរ៍ ដែលជាអ្នករាយការណ៍សៀវភៅ «ស៊ីរ៉ូហ៍ ណាបាវីយ៉ះ អាល់-គូប្រូ»។