ការឆ្លើយតប និងបដិសេធក្រុមខុសឆ្គង
ការឆ្លើយតប និងបដិសេធក្រុមខុសឆ្គង
"អត្ថបទច្បាប់ឥស្លាម (ហ្វិក) បុរាណពីប្រភព Turath/OpenITI ដែលមានអត្ថបទភាសាអារ៉ាប់ពេញលេញ និងការបកប្រែជាភាសាខ្មែរ ចំនួន 61 ជំពូក។"
សេចក្តីផ្តើម ដោយព្រះនាមនៃអល់ឡោះដ៏មេត្តាប្រណីបំផុត។ ពាក្យពីអ្នកបោះពុម្ពផ្សាយ ការសរសើរទាំងឡាយចំពោះអល់ឡោះ ដែលទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿តើអ្នកណាដែលមានពាក្យសម្តីល្អជាងអ្នកដែលអំពាវនាវទៅកាន់អល់ឡោះ ហើយធ្វើអំពើល្អ ហើយនិយាយថា៖ ពិតប្រាកដណាស់ ខ្ញុំគឺជាមូស្លីមម្នាក់?﴾ [ហ្វូស្ហ៊ីឡាត់៖ ៣៣]។ ហើយទ្រង់ដ៏មហាឧត្តមបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ចូរអ្នកនិយាយចុះ៖ នេះគឺជាមាគ៌ារបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំអំពាវនាវទៅកាន់អល់ឡោះដោយមានការយល់ដឹងច្បាស់លាស់ ទាំងខ្ញុំ និងអ្នកដែលដើរតាមខ្ញុំ﴾ [យូស៊ូហ្វ៖ ១០៨]។ ហើយរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «នៅពេលដែលមនុស្សម្នាក់ស្លាប់ទៅ អំពើរបស់គេនឹងត្រូវកាត់ផ្តាច់ លើកលែងតែបីយ៉ាង៖ សាដាកោះហ៍ដែលហូរហៀរ (ជាបន្តបន្ទាប់), ឬចំណេះដឹងដែលគេបានផ្តល់ប្រយោជន៍ដល់អ្នកដទៃ, ឬកូនល្អដែលបួងសួងឱ្យគេ»។ [មូស្លីម៖ ១៦១៣]។ ហើយលោក ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «អ្នកដែលបង្ហាញផ្លូវទៅរកអំពើល្អ គឺទទួលបានផលបុណ្យដូចជាអ្នកដែលធ្វើអំពើនោះផ្ទាល់ដែរ»។ [សហ៊ីហ៍ អាល់-ចាមីអ៍៖ ៣៣៩៩]។ លោក អ៊ីបនូ អាល់-កៃយីម (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងសៀវភៅ «ចាឡាអុល អ័ហ្វហាម» ទំព័រ ២៤៩ ថា៖ ការអំពាវនាវទៅកាន់អល់ឡោះដ៏មហាឧត្តម គឺជាភារកិច្ចរបស់ពួកព្យាការី និងអ្នកដែលដើរតាមពួកគេ។ ពួកគេគឺជាតំណាងរបស់ពួកព្យាការីនៅក្នុងប្រជាជាតិរបស់ពួកគេ ហើយមនុស្សលោកគឺជាអ្នកដើរតាមពួកគេ។ អល់ឡោះដ៏មហាឧត្តមបានបញ្ជាឱ្យរ៉សូលរបស់ទ្រង់ផ្សព្វផ្សាយនូវអ្វីដែលត្រូវបានបញ្ចុះមកកាន់លោក ហើយទ្រង់បានធានាដល់លោកនូវការការពារ និងការថែរក្សាពីមនុស្សលោក។ ដូចគ្នានេះដែរ អ្នកដែលផ្សព្វផ្សាយជំនួសលោកពីក្នុងចំណោមប្រជាជាតិរបស់លោក ពួកគេទទួលបានការថែរក្សា និងការការពារពីអល់ឡោះ ស្របទៅតាមការអនុវត្តរបស់ពួកគេចំពោះសាសនារបស់ទ្រង់ និងការផ្សព្វផ្សាយសាសនានោះ។ ព្យាការី ﷺ បានបញ្ជាឱ្យផ្សព្វផ្សាយជំនួសលោក ទោះបីជាត្រឹមតែមួយអាយ៉ាត់ក៏ដោយ ហើយលោកបានបួងសួងដល់អ្នកដែលផ្សព្វផ្សាយជំនួសលោក ទោះបីជាត្រឹមតែមួយហាឌីសក៏ដោយ។ ការផ្សព្វផ្សាយស៊ូណាន់ន់របស់លោកទៅកាន់ប្រជាជាតិ គឺប្រសើរជាងការបាញ់ព្រួញទៅលើករបស់សត្រូវ ព្រោះថាការបាញ់ព្រួញនោះ មនុស្សជាច្រើនអាចធ្វើបាន។ ចំណែកឯការផ្សព្វផ្សាយស៊ូណាន់ន់វិញ គឺមានតែអ្នកស្នងមរតករបស់ពួកព្យាការី និងតំណាងរបស់ពួកគេនៅក្នុងប្រជាជាតិប៉ុណ្ណោះដែលអាចធ្វើបាន។ សូមអល់ឡោះដ៏មហាឧត្តមធ្វើឱ្យយើងក្លាយជាផ្នែកមួយនៃពួកគេ ដោយសារក្តីមេត្តា និងសប្បុរសធម៌របស់ទ្រង់។ ចប់សេចក្តី។ ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបគ្រឹះស្ថានបោះពុម្ពផ្សាយ «ដារុល់ សាបាត» បានទទួលបន្ទុកក្នុងការផ្សព្វផ្សាយនូវអ្វីដែលជាភស្តុតាងដ៏រឹងមាំ ដែលបង្ហាញពីមាគ៌ាដ៏ត្រឹមត្រូវ និងជាការដោះសារចំពោះមុខអល់ឡោះ៖ ﴿ដើម្បីជាការដោះសារទៅកាន់ម្ចាស់របស់អ្នក ហើយសង្ឃឹមថាពួកគេនឹងមានការកោតខ្លាច (ចំពោះអល់ឡោះ)﴾ [អាល់-អារ៉ហ្វ៖ ១៦៤]។ ដូច្នេះហើយ ទើបសៀវភៅនេះ៖ «ការឆ្លើយតបទៅនឹងក្រុមចាហ៍មីយ៉ះ និងក្រុមហ្ស៊ីនឌីក» ដោយអ៊ីម៉ាំនៃស៊ូណាន់ន់ គឺអ៊ីម៉ាំ អះម៉ាត់ ប៊ីន ហាន់បាល (សូមអល់ឡោះធ្វើឱ្យផ្ទៃមុខរបស់លោកភ្លឺថ្លា) បានក្លាយជាព្រួញមួយដែលបាញ់ទៅលើករបស់ក្រុមហ្ស៊ីនឌីក ក្រុមចាហ៍មីយ៉ះ និងអ្នកដែលដើរតាមពួកគេ។ ប្អូនប្រុស សប៊ីរី ប៊ីន សាឡាម៉ះ សាហ៊ីន បានយកចិត្តទុកដាក់ និងធ្វើការស្រាវជ្រាវតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រលើសៀវភៅនេះ ដោយលោកបានរៀបចំ និងថែរក្សាវាបានយ៉ាងល្អប្រសើរ។ យើងសូមអង្វរករដល់អល់ឡោះ សូមឱ្យទ្រង់ប្រទានរង្វាន់ដ៏ល្អបំផុតដល់លោក ចំពោះអ្វីដែលលោកបានធ្វើទាំងក្នុងលោកនេះ និងលោកខាងមុខ។ នៅទីនេះ យើងខ្ញុំក្នុងនាមជាគ្រឹះស្ថាន «ដារុល់ សាបាត» បន្តដំណើររបស់យើង ដោយផ្តល់ជូននូវអំពើល្អ និងពន្លឺដល់អ្នកដែលកំពុងវង្វេងផ្លូវ។ យើងផ្តល់ជូនពួកគេនូវស្បៀងផ្នែកចំណេះដឹង និងស្មារតី តាមរយៈអ្វីដែលគ្រឹះស្ថានបានចេញផ្សាយ និងចែកចាយ។ ដោយសារការសរសើរ និងក្តីមេត្តារបស់អល់ឡោះ យើងបានចេញផ្សាយសៀវភៅល្អៗ និងមានប្រយោជន៍ជាច្រើនដែលជាសៀវភៅសាលាហ្វ៊ីយ៉ះ ដែលចាត់ទុកថាជាចង្កៀងបំភ្លឺក្នុងមាគ៌ានៃការអំពាវនាវ និងការងាររបស់យើង ក្នុងនោះមានដូចជា៖ «អ៊ុំដាតុល់ អះកាម ស៊ូហ្គ្រោ», «អ៊ុំដាតុល់ អះកាម កូបរ៉ូ», «ហ្វត្វាជុំវិញសៀវភៅមួយចំនួន», និង «មន្ទិលសង្ស័យ និងបញ្ហាជុំវិញហាឌីសមួយចំនួន»។ ហើយយើងក៏កំពុងរៀបចំ «សេចក្តីសង្ខេបនៃសៀវភៅ ហ្សាតុល ម៉ាអាដ», «សេចក្តីសង្ខេបនៃជីវប្រវត្តិរបស់រ៉សូល ﷺ» និងការបោះពុម្ពផ្សាយដ៏មានតម្លៃផ្សេងៗទៀត ដែលយើងសូមអង្វរករដល់អល់ឡោះ (ដ៏មហាឧត្តម) សូមឱ្យវាទទួលបានការពេញចិត្តពីអ្នកអាន សិស្សនិស្សិត និងអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ ហើយសូមឱ្យវាជាចំណេះដឹងដែលមានប្រយោជន៍ និងជាអំពើល្អ។ នេះគឺជាអ្វីដែលយើងសង្ឃឹម និងប្រាថ្នា។ អល់ឡោះគឺជាអ្នកនៅពីក្រោយគោលបំណងនេះ ហើយទ្រង់គឺជាអ្នកដឹកនាំទៅកាន់មាគ៌ាដ៏ត្រឹមត្រូវ។ អ្នកបោះពុម្ពផ្សាយ
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
مقدمة
ជំពូកស្តីពីសេចក្តីផ្តើម
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب المقدمات
ជំពូកស្តីពីការរៀបចំសេចក្តីផ្តើម សេចក្តីផ្តើមនៃការស្រាវជ្រាវ ដោយព្រះនាមនៃអល់ឡោះដ៏មេត្តាប្រោសប្រណីបំផុត។ ការសរសើរទាំងឡាយសូមថ្វាយចំពោះអល់ឡោះ ដែលទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយពិតប្រាកដណាស់ នេះគឺជាផ្លូវរបស់ខ្ញុំដ៏ត្រង់ ដូច្នេះចូរអ្នករាល់គ្នាដើរតាមវាចុះ ហើយកុំដើរតាមផ្លូវផ្សេងៗឡើយ ដែលវាធ្វើឱ្យអ្នករាល់គ្នាឃ្លាតឆ្ងាយពីផ្លូវរបស់ទ្រង់។ នោះហើយគឺជាអ្វីដែលទ្រង់បានបង្គាប់ដល់អ្នករាល់គ្នា ដើម្បីឱ្យអ្នករាល់គ្នាមានសេចក្តីកោតខ្លាច (ចំពោះអល់ឡោះ)﴾ [អាល់អាន់អាម៖ ១៥៣]។ ហើយទ្រង់ដ៏មហាវិសុទ្ធបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយកុំធ្វើជាអ្នកដែលដាក់ភាគីជាមួយអល់ឡោះឡើយ។ គឺក្នុងចំណោមអ្នកដែលបានបំបែកសាសនារបស់ពួកគេ ហើយក្លាយជាក្រុមៗ គ្រប់បក្សពួកសុទ្ធតែត្រេកអរនឹងអ្វីដែលពួកគេមាន﴾ [អាររូម្ហ៖ ៣១-៣២]។ ទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយកុំធ្វើដូចជាអ្នកដែលបានបែកបាក់គ្នា និងមានការខ្វែងគំនិតគ្នា បន្ទាប់ពីមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់បានមកដល់ពួកគេឡើយ ហើយពួកគេទាំងនោះនឹងទទួលបានការដាក់ទណ្ឌកម្មដ៏ធំធេង﴾ [អាល់អ៊ឹមរ៉ន៖ ១០៥]។ ខ្ញុំសូមបួងសួងសុំសេចក្តីមេត្តា និងសន្តិភាពចំពោះព្យាការី ដែលជាសេចក្តីមេត្តាដ៏ថ្លៃថ្លា គឺមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អាប់ឌុលឡោះ ដែលបានមានបន្ទូលថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ សម្តីដែលល្អបំផុតគឺគម្ពីររបស់អល់ឡោះ ហើយមាគ៌ាដែលល្អបំផុតគឺមាគ៌ារបស់មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ហើយកិច្ចការដែលអាក្រក់បំផុតគឺការបង្កើតថ្មី (ក្នុងសាសនា) ហើយរាល់ការបង្កើតថ្មីគឺសុទ្ធតែជាការវង្វេង»។ និងសម្តីរបស់ទ្រង់ ﷺ ដែលថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ អ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នាដែលរស់នៅក្រោយពីខ្ញុំ នឹងឃើញមានការខ្វែងគំនិតគ្នាជាច្រើន ដូច្នេះចូរអ្នករាល់គ្នាយ៉ាងណាក៏ដោយត្រូវតែប្រកាន់ខ្ជាប់នូវស៊ូណាន់ន់របស់ខ្ញុំ និងស៊ូណាន់ន់របស់ពួកខាលីហ្វះដែលទទួលបានការណែនាំដ៏ត្រឹមត្រូវ (រ៉ាស៊ីឌីន) ចូរខាំវាឱ្យជាប់ដោយធ្មេញថ្គាម ហើយចូរប្រយ័ត្នចំពោះកិច្ចការដែលបង្កើតថ្មីទាំងឡាយ ព្រោះរាល់ការបង្កើតថ្មីគឺសុទ្ធតែជាប៊ីដអាហ៍ (ការបង្កើតថ្មីក្នុងសាសនា) ហើយរាល់ប៊ីដអាហ៍គឺសុទ្ធតែជាការវង្វេង»។ សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់ អល់-អូហ្សាអី នៅពេលដែលលោកបាននិយាយថា៖ «ចូរអ្នកប្រកាន់ខ្ជាប់នូវអ្វីដែលពួកអ្នកជំនាន់មុន (សាលាហ្វ) បានបន្សល់ទុក ទោះបីជាមនុស្សលោកបដិសេធអ្នកក៏ដោយ ហើយចូរប្រយ័ត្នចំពោះមតិយោបល់របស់មនុស្ស ទោះបីជាពួកគេតុបតែងវាដោយពាក្យសម្តីដ៏ពីរោះយ៉ាងណាក៏ដោយ»។ សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់ អ៊ុមរ៉ន អល់-កូស៊ីរ នៅពេលដែលលោកបាននិយាយថា៖ «ចូរអ្នករាល់គ្នាប្រយ័ត្នចំពោះការឈ្លោះប្រកែក និងការវិវាទ ហើយចូរប្រយ័ត្នចំពោះក្រុមមនុស្សដែលតែងតែសួរថា៖ តើអ្នកយល់យ៉ាងណា? តើអ្នកយល់យ៉ាងណា?»។ សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះ អ៊ុម៉ារ អាល់-ហ្វារូក ដែលបាននិយាយថា៖ «នឹងមានមនុស្សមួយក្រុមមកជជែកតវ៉ាជាមួយអ្នករាល់គ្នាដោយប្រើប្រាស់ភាពស្រពិចស្រពិលនៃគម្ពីរគួរអាន ដូច្នេះចូរអ្នករាល់គ្នាឆ្លើយតបពួកគេដោយប្រើប្រាស់ស៊ូណាន់ន់ ព្រោះថាអ្នកដែលកាន់តាមស៊ូណាន់ន់ គឺជាអ្នកដែលយល់ដឹងច្បាស់បំផុតអំពីគម្ពីររបស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់»។ នេះហើយគឺជា អ៊ីម៉ាំនៃស៊ូណាន់ន់ គឺលោក អ៊ីម៉ាំ អាហ្មាត់ ប៊ីន ហាន់បាល់ ដែលជាអ្នកប្រាជ្ញដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតខាងស៊ូណាន់ន់ បានក្រោកឈរប្រឆាំងនឹងក្រុមមនុស្សដែលបានដោះខ្សែចងនៃសាសនាចេញពីករបស់ពួកគេ គឺក្រុមហ្ស៊ីនឌីក (អ្នកដែលលាក់បាំងការមិនជឿ) និងក្រុមចាហ៍មីយ៉ះ។ នៅក្នុងសារដ៏មានតម្លៃរបស់លោក ដែលលោកបានបដិសេធនូវការអះអាងរបស់ពួកអ្នកវង្វេង។ លោកអ៊ីម៉ាំ អាហ្មាត់ មិនបាននាំមកនូវអ្វីដែលថ្មីឡើយ ប៉ុន្តែលោកបានដើរតាមគន្លងរបស់ពួកអ្នកជំនាន់មុន គឺពួកសហការីរបស់ព្យាការី ﷺ និងពួកតាប៊ីអីន (អ្នកជំនាន់ក្រោយ)។ លោក ស៊ៃឃុលអ៊ីស្លាម អ៊ីបន តៃមីយ៉ះ បាននិយាយថា៖ «លោក អាហ្មាត់ ប៊ីន ហាន់បាល់ ទោះបីជាលោកល្បីល្បាញក្នុងនាមជាអ៊ីម៉ាំនៃស៊ូណាន់ន់ និងជាអ្នកដែលមានភាពអត់ធ្មត់ក្នុងពេលមានវិបត្តិយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មិនមែនដោយសារលោកបង្កើតមតិថ្មី ឬបង្កើតគំនិតថ្មីនោះទេ ប៉ុន្តែដោយសារតែស៊ូណាន់ន់ដែលមានស្រាប់ និងត្រូវបានគេស្គាល់មុនពេលលោក លោកបានរៀនវា អំពាវនាវឱ្យកាន់តាមវា និងអត់ធ្មត់ចំពោះអ្នកដែលសាកល្បងលោកដើម្បីឱ្យលោកចាកចេញពីវា...»។ (បន្តរហូតដល់ចុងបញ្ចប់នៃអត្ថបទ...)
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
مقدمة التحقيق
សេចក្តីផ្តើមរបស់អ្នកនិពន្ធ (សូមអល់ឡោះមេត្តាប្រោសប្រណីដល់លោក) ដោយព្រះនាមនៃអល់ឡោះដ៏មេត្តាប្រោសប្រណីបំផុត ដ៏មហាសប្បុរសបំផុត។ យើងសូមជំនួយពីទ្រង់ ហើយសូមអល់ឡោះប្រទានពរជ័យដល់ព្យាការីមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ដល់ក្រុមគ្រួសារ និងសហការីរបស់លោកទាំងអស់គ្នា។ លោកគ្រូ អ្នកប្រាជ្ញដ៏ឆ្នើម ស៊ៃឃុលអ៊ីស្លាម (Sheikh អាល់-Islam) អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ អាហ៍ម៉ាត់ ប៊ីន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន ហាន់បាល់ អ័ស-ស៊ីបៃនី (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក និងប្រទានឋានសួគ៌ដល់លោក ហើយសូមទ្រង់មេត្តាអភ័យទោសដល់យើង និងលោក ដោយសារគុណធម៌ និងសប្បុរសធម៌របស់ទ្រង់ អាមីន) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ សូមសរសើរតម្កើងដល់អល់ឡោះ ដែលបានបង្កើតឱ្យមានក្រុមអ្នកប្រាជ្ញបន្តវេនគ្នានៅក្នុងគ្រប់សម័យកាល បន្ទាប់ពីការបាត់បង់ព្យាការី។ ពួកគេជាអ្នកអំពាវនាវដល់អ្នកដែលវង្វេងឱ្យត្រឡប់មករកផ្លូវដ៏ត្រឹមត្រូវវិញ ហើយពួកគេអត់ធ្មត់ចំពោះការធ្វើបាបពីសំណាក់អ្នកទាំងនោះ។ ពួកគេធ្វើឱ្យអ្នកដែលស្លាប់ (ដោយសារភាពល្ងង់ខ្លៅ) រស់ឡើងវិញដោយសារគម្ពីររបស់អល់ឡោះ ហើយពួកគេបំភ្លឺភ្នែកអ្នកដែលខ្វាក់ដោយសារពន្លឺរបស់អល់ឡោះ។ តើមានមនុស្សប៉ុន្មាននាក់ដែលធ្លាក់ក្នុងអន្ទាក់របស់អ៊ីប្លីស (សាតាំង) ហើយត្រូវបានពួកគេជួយសង្គ្រោះ? តើមានមនុស្សវង្វេងប៉ុន្មាននាក់ដែលត្រូវបានពួកគេណែនាំឱ្យរកផ្លូវត្រូវ? ពិតជាល្អណាស់នូវឥទ្ធិពលរបស់ពួកគេចំពោះមនុស្សលោក ហើយពិតជាអាក្រក់ណាស់នូវឥទ្ធិពលរបស់មនុស្សលោកចំពោះពួកគេ។ ពួកគេបានកម្ចាត់ចោលនូវការបកស្រាយខុសពីសំណាក់អ្នកជ្រុលនិយម ការអះអាងមិនពិតពីសំណាក់អ្នកបំផ្លាញសាសនា និងការបកស្រាយដោយល្ងង់ខ្លៅពីសំណាក់អ្នកដែលមិនដឹង។ ពួកគេ (អ្នកទាំងនោះ) បានលើកទង់នៃសេចក្តីច្នៃប្រឌិតថ្មីក្នុងសាសនា (ប៊ីដអាហ៍) និងបានដោះលែងខ្សែពួរនៃសេចក្តីវឹកវរ។ ពួកគេមានការខ្វែងគំនិតគ្នាចំពោះគម្ពីរ (គម្ពីរគួរអាន) ប្រឆាំងនឹងគម្ពីរ ហើយពួកគេរួបរួមគ្នាក្នុងការឃ្លាតឆ្ងាយពីគម្ពីរ។ ពួកគេនិយាយអំពីអល់ឡោះ អំពីអល់ឡោះ និងអំពីគម្ពីររបស់អល់ឡោះ ដោយគ្មានចំណេះដឹង។ ពួកគេនិយាយដោយប្រើប្រាស់ពាក្យសម្តីដែលមិនច្បាស់លាស់ (មូតាស៊ីប៊ីហ៍) ហើយពួកគេបោកបញ្ឆោតមនុស្សល្ងង់ដោយការធ្វើឱ្យមានការភាន់ច្រឡំ។ យើងសូមជ្រកកោននឹងអល់ឡោះឱ្យផុតពីសេចក្តីវឹកវររបស់អ្នកវង្វេងទាំងឡាយ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
مقدمة المصنف رحمة الله
ជំពូកពន្យល់អំពីអ្វីដែលពួកហ្ស៊ីនឌីក (អ្នកប្រឆាំងសាសនា) បានវង្វេងនៅក្នុងនោះ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب بيان ما ضلت فيه الزنادقة
ជំពូក៖ ការពន្យល់អំពីអ្វីដែលពួកហ្សិនឌីក (Zanadiqah) បានវង្វេងក្នុងនោះ និយមន័យនៃពាក្យ ហ្សិនឌីក (Zanadiqah) និង ហ្សិនឌីក (Zindiq) លោក អាល់ហ្វៃរូហ្សអាបាឌី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ពាក្យ «ហ្សិនឌីក» (الزنديق)៖ សំដៅលើអ្នកដែលជឿលើទ្វេនិយម (Thaniyyah) ឬអ្នកដែលនិយាយអំពីពន្លឺ និងភាពងងឹត ឬអ្នកដែលមិនជឿលើថ្ងៃបរលោក និងមិនជឿលើអំណាចគ្រប់គ្រងរបស់អល់ឡោះ ឬអ្នកដែលលាក់បាំងការបដិសេធ (កូហ្វរ) ហើយបង្ហាញខ្លួនថាជាអ្នកមានជំនឿ (អ៊ីម៉ាន់)។ ពាក្យនេះជាពាក្យខ្ចីពីភាសាបរទេស «ហ្សាន់ឌីន» (زن دين) ដែលមានន័យថា «សាសនារបស់ស្ត្រី»។ ពហុវចនៈគឺ «ហ្សាន៉ាឌីក» (زنادقة) ឬ «ហ្សាន៉ាឌីក» (زناديق)។ កិរិយាសព្ទគឺ «តាហ្សាន់ដាក» (tezandaqa) ហើយនាមគឺ «ហ្សាន់ដាកោះ» (zandaqah)។ ចំណែកបុរសដែលហៅថា «ហ្សិនឌីក» ឬ «ហ្សិនឌីគី» គឺសំដៅលើអ្នកដែលមានភាពកំណាញ់ខ្លាំង។ (សូមមើល៖ វចនានុក្រម អាល់កាមូស អាល់មូហ៊ីត ទំព័រ ៨៩១)។ លោក ហាភីហ្ស អ៊ីបនូ ហាចារ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ពាក្យ «ប៊ីហ្សាន៉ាឌីក» (بزنادقة) គឺជាពហុវចនៈនៃពាក្យ «ហ្សិនឌីក» (زنديق)។ លោក អាប់ប៊ូ ហាទីម អាល់ស៊ីជិស្តានី និងអ្នកដទៃទៀតបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ពាក្យ «ហ្សិនឌីក» គឺជាពាក្យពែរ្សដែលត្រូវបានខ្ចីមកប្រើ ដែលដើមកំណើតគឺ «ហ្សិនដេហ៍ ការដ» (زنده كرد) មានន័យថា៖ «អ្នកដែលនិយាយអំពីភាពអស់កល្បនៃពេលវេលា» ព្រោះ «ហ្សិនដេហ៍» មានន័យថា៖ ជីវិត និង «ការដ» មានន័យថា៖ ការងារ។ ពាក្យនេះក៏ត្រូវបានប្រើសម្រាប់អ្នកដែលមានការពិចារណាល្អិតល្អន់ក្នុងកិច្ចការនានាផងដែរ។ លោក សាអ្លាប បានមានប្រសាសន៍ថា៖ មិនមានពាក្យនេះនៅក្នុងភាសាអារ៉ាប់ដើមឡើយ។ ពួកគេបានហៅអ្នកដែលមានល្បិចកលខ្លាំងថា «ហ្សិនឌីគី»។ ហើយប្រសិនបើពួកគេចង់សំដៅលើអ្វីដែលមហាជនយល់ ពួកគេហៅថា «មូហ្លីដ» (អ្នកវង្វេង) ឬ «ដាហរី» (អ្នកជឿលើភាពអស់កល្បនៃពេលវេលា)។ លោក អាល់ចាវហារី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ហ្សិនឌីក» គឺជាអ្នកដែលជឿលើទ្វេនិយម (Thaniyyah)។ អ្នកពន្យល់ខ្លះបានបកស្រាយថា៖ គឺអ្នកដែលអះអាងថាមានព្រះផ្សេងទៀតក្រៅពីអល់ឡោះ។ ប៉ុន្តែការបកស្រាយនេះត្រូវបានជំទាស់ថា វាអាចនឹងធ្វើឱ្យពាក្យនេះត្រូវបានប្រើទៅលើអ្នកគោរពបូជាច្រើន (មូស្រ៊ីក) ទាំងអស់។ ការស្រាវជ្រាវត្រឹមត្រូវគឺដូចអ្វីដែលអ្នកនិពន្ធសៀវភៅអំពីសាសនា និងនិកាយបានលើកឡើងថា៖ ដើមកំណើតនៃពួកហ្សិនឌីក គឺអ្នកដែលដើរតាម ដាយសាន (Daysan) បន្ទាប់មក ម៉ានី (Mani) ហើយបន្ទាប់មក ម៉ាសដាក (Mazdak)។ សេចក្តីសន្និដ្ឋាននៃគោលជំហររបស់ពួកគេគឺ៖ ពន្លឺ និងភាពងងឹត គឺជាអ្វីដែលមានពីបុរាណកាលមក ហើយវាបានលាយឡំគ្នាបង្កើតបានជាពិភពលោកទាំងមូល។ ដូច្នេះ អ្នកណាដែលស្ថិតក្នុងចំណោមអ្នកធ្វើអំពើអាក្រក់ គឺមកពីភាពងងឹត ហើយអ្នកណាដែលស្ថិតក្នុងចំណោមអ្នកធ្វើអំពើល្អ គឺមកពីពន្លឺ។ ពួកគេជឿថាចាំបាច់ត្រូវខិតខំញែកពន្លឺចេញពីភាពងងឹត ដែលនាំឱ្យមានការសម្លាប់ជីវិតមនុស្ស។ លោក អ៊ីម៉ាម ប៊ូខូរី (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) បានរាយការណ៍ថា៖ មានបុរសម្នាក់បានសួរ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន អ៊ីដ្រីស អំពីក្រុមមនុស្សដែលនិយាយថា៖ «គម្ពីរគួរអាន (អាល់គួរអាន) គឺជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើតឡើង (មិនមែនជាព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះផ្ទាល់)»។ លោកបានឆ្លើយតបថា៖ «តើពួកគេជាពួកយូដាឬ? ទេ! តើពួកគេជាពួកគ្រិស្តបរិស័ទឬ? ទេ! តើពួកគេជាពួកម៉ាជូស (អ្នកគោរពភ្លើង) ឬ? ទេ! តើពួកគេជានរណា? ពួកគេគឺជាអ្នកដែលអះអាងថាជាអ្នកគោរពឯកភាពអល់ឡោះ (តូហ៊ីត)»។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ពួកគេមិនមែនជាអ្នកគោរពឯកភាពអល់ឡោះឡើយ ពួកគេគឺជាពួកហ្សិនឌីក។ អ្នកណាដែលអះអាងថា គម្ពីរគួរអាន គឺជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើតឡើង គឺគេកំពុងអះអាងថា អល់ឡោះ គឺជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើតឡើង។ អល់ឡោះមិនមែនជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងឡើយ ហើយឈ្មោះរបស់ទ្រង់ក៏មិនមែនជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដែរ។ នេះគឺជាឫសគល់នៃពួកហ្សិនឌីក។ អ្នកណាដែលនិយាយបែបនេះ សូមឱ្យការដាក់បណ្តាសារបស់អល់ឡោះធ្លាក់ទៅលើគេ។ កុំអង្គុយជាមួយពួកគេ ហើយកុំរៀបការជាមួយពួកគេ»។ លោក វ៉ាហ៍ប ប៊ីន ចារីរ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ពួកចាហ៍មីយ៉ះ (Jahmiyyah) គឺជាពួកហ្សិនឌីក ព្រោះពួកគេចង់បដិសេធថា អល់ឡោះមិនបានគង់នៅលើបល្ល័ង្ក (អាល់អើរស៍) ឡើយ។ លោក យ៉ាហ្ស៊ីដ ប៊ីន ហារូន បានស្បថដោយព្រះនាមអល់ឡោះថា៖ «អ្នកណាដែលនិយាយថា គម្ពីរគួរអាន គឺជាអ្វីដែលត្រូវបានបង្កើតឡើង គឺគេជាហ្សិនឌីក។ ត្រូវឱ្យគេសារភាពកំហុស (តៅបាត់) ប្រសិនបើគេមិនព្រមសារភាពទេ ត្រូវតែសម្លាប់គេ»។ (សូមមើល៖ សៀវភៅ ខុលគូ អាហ្វអាល់ អាល់អ៊ីបាដ ទំព័រ ៣០ និងសៀវភៅ អាល់សារីអា លោក អាល់អាជូរី ភាគ ១ ទំព័រ ៤៩៧-៥០០)។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
تعريف الزنادقة والزنديق
ការសង្ស័យរបស់ក្រុមហ្ស៊ីនឌីក (អ្នកបដិសេធសាសនា) ចំពោះព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ៖ ﴿រាល់ពេលដែលស្បែករបស់ពួកគេឆ្អិន...﴾ លោកអាហ្ម័ត បានមានប្រសាសន៍អំពីព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ថា៖ ﴿រាល់ពេលដែលស្បែករបស់ពួកគេឆ្អិន យើងនឹងប្តូរឱ្យពួកគេនូវស្បែកថ្មីផ្សេងទៀត﴾ [ស៊ូរ៉ាត អាន់-នីសា៖ ៥៦]។ ក្រុមហ្ស៊ីនឌីកបានលើកឡើងថា៖ តើមានរឿងអ្វីកើតឡើងចំពោះស្បែកដែលបានប្រព្រឹត្តអំពើបាប ហើយត្រូវបានដុតបំផ្លាញនោះ? ហើយហេតុអ្វីបានជាទ្រង់ប្តូរឱ្យពួកគេនូវស្បែកថ្មីផ្សេងទៀត? យើងយល់ឃើញថា អល់ឡោះកំពុងដាក់ទណ្ឌកម្មទៅលើស្បែកដែលមិនបានប្រព្រឹត្តអំពើបាប នៅពេលដែលទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ «យើងបានប្តូរឱ្យពួកគេនូវស្បែកថ្មីផ្សេងទៀត»។ ពួកគេបានសង្ស័យចំពោះគម្ពីរគួរអាន ហើយបានអះអាងថាវាមានភាពផ្ទុយគ្នា។ ខ្ញុំ (អ្នកនិពន្ធ) បានឆ្លើយតបថា៖ ពិតណាស់ ព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ដែលថា ﴿យើងនឹងប្តូរឱ្យពួកគេនូវស្បែកថ្មីផ្សេងទៀត﴾ មិនមែនមានន័យថាជាស្បែកដែលខុសពីស្បែកដើមរបស់ពួកគេនោះទេ ប៉ុន្តែវាមានន័យថា៖ ﴿យើងនឹងប្តូរឱ្យពួកគេនូវស្បែកថ្មីផ្សេងទៀត﴾ ពោលគឺការធ្វើឱ្យស្បែកនោះមានភាពថ្មីឡើងវិញ។ ពីព្រោះនៅពេលដែលស្បែករបស់ពួកគេឆ្អិន អល់ឡោះនឹងធ្វើឱ្យវាក្លាយជាស្បែកថ្មីឡើងវិញ។ នេះគឺដោយសារតែនៅក្នុងគម្ពីរគួរអានមានទាំងអត្ថបទដែលមានលក្ខណៈជាក់លាក់ (ខាស) និងទូទៅ (អាម) ក៏ដូចជាទិដ្ឋភាពជាច្រើនទៀតដែលអ្នកប្រាជ្ញតែប៉ុណ្ណោះដែលយល់ដឹង។ ចំណែកឯព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ដែលថា៖ ﴿នេះគឺជាថ្ងៃដែលពួកគេមិនអាចនិយាយបាន ហើយពួកគេមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យដោះសារឡើយ﴾ [ស៊ូរ៉ាត អាល់-មូរសាឡាត៖ ៣៥-៣៦]។ ...និងការស្វែងរកការបកស្រាយរបស់វា ហើយគ្មាននរណាម្នាក់ដឹងពីការបកស្រាយរបស់វាឡើយ ក្រៅពីអល់ឡោះ និងអ្នកដែលមានចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះ។ ពួកគេនិយាយថា៖ «យើងជឿជាក់លើវា អ្វីៗទាំងអស់គឺមកពីម្ចាស់របស់យើង» ហើយគ្មាននរណាចងចាំរឿងនេះបានឡើយ ក្រៅពីអ្នកដែលមានបញ្ញាស្មារតី [ស៊ូរ៉ាត អាល-អ៊ឹមរ៉ន៖ ៧]។ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «នៅពេលដែលអ្នកឃើញអ្នកដែលដើរតាមអត្ថបទដែលមានលក្ខណៈស្រពិចស្រពិល (មូតាម៉ាស៊ីហ៍) នៅក្នុងគម្ពីរគួរអាន នោះពួកគេគឺជាអ្នកដែលអល់ឡោះបានសំដៅដល់ (ក្នុងខខាងលើ) ដូច្នេះចូរអ្នកទាំងឡាយប្រយ័ត្នចំពោះពួកគេ»។ (កត់ត្រាដោយ ប៊ូខូរី លេខ ៤៥៤៧ និង មូស្លីម លេខ ២៦៦៥)។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
شك الزنادقة في قوله تعالى: ﴿كلما نضجت جلودهم﴾
ក្រុមអ្នកបដិសេធសាសនា (ហ្ស៊ីនឌីក) បានសង្ស័យទៅលើព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿នេះគឺជាថ្ងៃដែលពួកគេមិននិយាយ﴾។ បន្ទាប់មក ទ្រង់បានមានបន្ទូលនៅក្នុងអាយ៉ាត់មួយទៀតថា៖ ﴿បន្ទាប់មក នៅថ្ងៃបរលោក អ្នករាល់គ្នានឹងឈ្លោះប្រកែកគ្នា នៅចំពោះព្រះភក្ត្រម្ចាស់របស់អ្នករាល់គ្នា﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អហ្ស៊ូម៉ារ៖ ៣១]។ ពួកគេបាននិយាយថា៖ តើនេះអាចចាត់ទុកជាព្រះបន្ទូលដ៏ត្រឹមត្រូវ (មូហ៍កាំ) បានយ៉ាងដូចម្តេច? ... ពួកគេបានលើកឡើងថា៖ ﴿នេះគឺជាថ្ងៃដែលពួកគេមិននិយាយ﴾ រួចហើយទ្រង់ក៏មានបន្ទូលនៅកន្លែងមួយទៀតថា៖ ﴿បន្ទាប់មក នៅថ្ងៃបរលោក អ្នករាល់គ្នានឹងឈ្លោះប្រកែកគ្នា នៅចំពោះព្រះភក្ត្រម្ចាស់របស់អ្នករាល់គ្នា﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អហ្ស៊ូម៉ារ៖ ៣១]។ ពួកគេបានអះអាងថា ព្រះបន្ទូលទាំងនេះផ្ទុយគ្នាទៅវិញទៅមក ទើបពួកគេមានការសង្ស័យទៅលើគម្ពីរគួរអាន។ ចំពោះការពន្យល់នៃអាយ៉ាត់៖ ﴿នេះគឺជាថ្ងៃដែលពួកគេមិននិយាយ﴾។ នេះគឺជាដំណាក់កាលដំបូងនៅពេលដែលសត្វលោកត្រូវបានប្រោសឱ្យរស់ឡើងវិញ ដែលមានរយៈពេលប្រហែលហុកសិបឆ្នាំ ដែលពួកគេមិននិយាយអ្វីទាំងអស់ ហើយក៏មិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេដោះសារដើម្បីដោះខ្លួនឡើយ។ បន្ទាប់មក ទើបពួកគេត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យនិយាយ ទើបពួកគេនិយាយ។ _________ ១. លោកសេក្ខ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អាល់អាមីន អាល់ស៊ិនគីទី (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿នេះគឺជាថ្ងៃដែលពួកគេមិននិយាយ ហើយពួកគេមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យដោះសារឡើយ﴾ អាយ៉ាត់ដ៏ថ្លៃថ្លានេះបង្ហាញថា អ្នកនរកមិននិយាយ ហើយក៏មិនដោះសារដែរ។ ប៉ុន្តែមានអាយ៉ាត់ជាច្រើនទៀតដែលបង្ហាញថា ពួកគេពិតជានិយាយ និងដោះសារមែន ដូចជាព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿សូមស្បថដោយអល់ឡោះ ជាម្ចាស់របស់យើង យើងមិនមែនជាអ្នកដែលធ្វើស៊ិរិក (ដាក់ភាគីជាមួយអល់ឡោះ) ឡើយ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អាល់អាន់អាម៖ ២៣] និងព្រះបន្ទូលដែលថា៖ ﴿ពួកគេបានបង្ហាញការចុះចាញ់ (ដោយនិយាយថា) យើងមិនបានធ្វើអំពើអាក្រក់អ្វីឡើយ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អាន់ណាស់ល៖ ២៨] និងព្រះបន្ទូលដែលថា៖ ﴿ទេ យើងមិនបានអង្វរករអ្វីឡើយពីមុនមក﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ ហ្គោហ្វៀរ៖ ៧៤] និងព្រះបន្ទូលដែលថា៖ ﴿សូមស្បថដោយអល់ឡោះ យើងពិតជាស្ថិតក្នុងភាពវង្វេងដ៏ច្បាស់លាស់ នៅពេលដែលយើងធ្វើឱ្យអ្នករាល់គ្នាស្មើនឹងម្ចាស់នៃសកលលោក ហើយគ្មានអ្នកណាមួយធ្វើឱ្យយើងវង្វេងក្រៅពីពួកឧក្រិដ្ឋជនឡើយ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អះស្ហូអារ៉ោះ៖ ៩៧-៩៩] និងព្រះបន្ទូលដែលថា៖ ﴿ឱម្ចាស់របស់យើងអើយ! ពួកគេទាំងនេះហើយដែលធ្វើឱ្យយើងវង្វេង﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អាល់អារ៉ហ្វ៖ ៣៨] និងអាយ៉ាត់ដទៃទៀត។ ចម្លើយចំពោះបញ្ហានេះមានច្រើនទិដ្ឋភាព៖ ទីមួយ៖ ថ្ងៃបរលោកមានដំណាក់កាលជាច្រើន ក្នុងដំណាក់កាលខ្លះពួកគេនិយាយ ហើយក្នុងដំណាក់កាលខ្លះទៀតពួកគេមិននិយាយ។ ទីពីរ៖ ពួកគេមិននិយាយអ្វីដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់ពួកគេឡើយ ហើយអ្វីដែលគ្មានប្រយោជន៍គឺចាត់ទុកថាដូចជាមិនមាន។ ទីបី៖ បន្ទាប់ពីអល់ឡោះមានបន្ទូលទៅកាន់ពួកគេថា៖ ﴿ចូរនៅស្ងៀមក្នុងនោះចុះ ហើយកុំនិយាយជាមួយយើងទៀតឡើយ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អាល់មូអ៊មីនូន៖ ១០៨] ការនិយាយរបស់ពួកគេក៏ត្រូវកាត់ផ្តាច់ ហើយមិននៅសល់អ្វីក្រៅពីការដកដង្ហើមធំ និងការស្រែកថ្ងូរឡើយ។ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយព្រះបន្ទូលបានធ្លាក់ទៅលើពួកគេ ដោយសារតែពួកគេបានធ្វើអំពើអយុត្តិធម៌ ដូច្នេះពួកគេមិននិយាយអ្វីឡើយ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អាន់ណាំល៖ ៨៥] ហើយទិដ្ឋភាពទីបីនេះ គឺសំដៅទៅលើទិដ្ឋភាពទីមួយ។ សូមមើល៖ សៀវភៅ "ដាហ្វអ៊ុល អ៊ីហាម អ៊ីដទ្រីរ៉ាប់ អាន់ អាយ៉ាត៊ីល គីតាប" (ការបំបាត់ការសង្ស័យអំពីភាពផ្ទុយគ្នានៃអាយ៉ាត់គម្ពីរ) ភាគ ១០ ទំព័រ ២០៥ (ឧបសម្ព័ន្ធនៃតាហ្វស៊ីរ អ័ដ្វាវុល បាយ៉ាន)។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
شك الزنادقة في قوله: ﴿هذا يوم لا ينطقون﴾
ពួកហ្ស៊ីនឌីក (អ្នកបដិសេធសាសនា) បានសង្ស័យចំពោះព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿នៅថ្ងៃនោះ នឹងគ្មានខ្សែស្រឡាយរវាងពួកគេឡើយ﴾។ ចំពោះព្រះបន្ទូលរបស់ទ្រង់ដែលថា៖ ﴿នៅថ្ងៃនោះ នឹងគ្មានខ្សែស្រឡាយរវាងពួកគេឡើយ ហើយពួកគេក៏មិនសួរនាំគ្នាទៅវិញទៅមកដែរ﴾ [អាល់-មូអ៊មីនូន៖ ១០១]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលនៅក្នុងអាយ៉ាត់មួយទៀតថា៖ ﴿ពួកគេបានបែរទៅរកគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយសួរនាំគ្នា﴾ [អាល់-ស្វាហ្វាត៖ ៥០]។ ពួកគេបាននិយាយថា៖ តើនេះអាចចាត់ទុកជាអាយ៉ាត់ដែលច្បាស់លាស់ (មូហ៍កាំ) យ៉ាងដូចម្តេចទៅ? ហេតុនេះហើយ ទើបពួកគេមានការសង្ស័យចំពោះគម្ពីរគួរអាន។ ចំពោះព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ ដ៏មហិមារថា៖ ﴿នៅថ្ងៃនោះ នឹងគ្មានខ្សែស្រឡាយរវាងពួកគេឡើយ ហើយពួកគេក៏មិនសួរនាំគ្នាទៅវិញទៅមកដែរ﴾។ (ការបកស្រាយរបស់ស្វៃខ៍ អាល់-ស្វិនគីត៊ី រ៉ាហ៊ីមហ៊ុលឡោះ)៖ ព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿នៅពេលដែលត្រែត្រូវបានផ្លុំ នោះនឹងគ្មានខ្សែស្រឡាយរវាងពួកគេឡើយនៅថ្ងៃនោះ ហើយពួកគេក៏មិនសួរនាំគ្នាទៅវិញទៅមកដែរ﴾ [អាល់-មូអ៊មីនូន៖ ១០១]។ អាយ៉ាត់ដ៏ថ្លៃថ្លានេះ បង្ហាញថាពួកគេនឹងគ្មានខ្សែស្រឡាយរវាងគ្នានឹងគ្នាឡើយនៅថ្ងៃនោះ ហើយពួកគេក៏មិនសួរនាំគ្នាទៅវិញទៅមកនៅថ្ងៃបរលោកដែរ។ ប៉ុន្តែមានអាយ៉ាត់ដទៃទៀតដែលបង្ហាញពីភាពមាននៃខ្សែស្រឡាយរវាងពួកគេ ដូចជាព្រះបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿ថ្ងៃដែលមនុស្សម្នាក់នឹងរត់គេចពីបងប្រុសរបស់ខ្លួន﴾ [អាបាសា៖ ៣៤]។ ហើយក៏មានអាយ៉ាត់ដទៃទៀតដែលបង្ហាញថាពួកគេនឹងសួរនាំគ្នាទៅវិញទៅមក ដូចជាព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះថា៖ ﴿ពួកគេបានបែរទៅរកគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយសួរនាំគ្នា﴾ [អាល់-ស្វាហ្វាត៖ ២៧]។ ចម្លើយចំពោះចំណុចទីមួយ៖ អត្ថន័យនៃការបដិសេធខ្សែស្រឡាយ គឺការកាត់ផ្តាច់នូវផលប្រយោជន៍ និងឥទ្ធិពលរបស់វា ដែលធ្លាប់មាននៅក្នុងលោកិយនេះ ដូចជាសេចក្តីស្រឡាញ់ ការជួយគ្នាទៅវិញទៅមក ការរក្សាទំនាក់ទំនង និងការអួតអាងអំពីពូជពង្សវង្សត្រកូល មិនមែនមានន័យថាបដិសេធទៅលើការពិតនៃខ្សែស្រឡាយនោះទេ។ ចម្លើយចំពោះចំណុចទីពីរ មានបីទិដ្ឋភាព៖ ទីមួយ៖ ការបដិសេធការសួរនាំ គឺនៅក្រោយពេលផ្លុំត្រែលើកទីមួយ និងមុនពេលផ្លុំលើកទីពីរ ចំណែកការបញ្ជាក់ថាមានការសួរនាំ គឺនៅក្រោយពេលផ្លុំត្រែទាំងពីរលើកនោះ។ ទីពីរ៖ ការបដិសេធការសួរនាំ គឺនៅពេលដែលពួកគេកំពុងរវល់នឹងការសន្លប់ ការគិតគូរពីអំពើបាប និងការឆ្លងកាត់ស្ពានស៊ិរ៉ត (ស្ពានឆ្លងទៅឋានសួគ៌) ចំណែកការបញ្ជាក់ថាមានការសួរនាំ គឺនៅក្រៅពីពេលវេលានោះ។ នេះជាការយល់ឃើញរបស់អាល់-ស៊ូឌី តាមរយៈអាល់៊ី ប៊ីន អាប៊ី ថលហ៍ហ៍ ពីអ៊ីប៊ុន អាប់បាស។ ទីបី៖ ការសួរនាំដែលត្រូវបានបដិសេធ គឺជាការសួរនាំជាក់លាក់មួយ ពោលគឺការដែលពួកគេម្នាក់ៗសុំការលើកលែងទោសពីគ្នាទៅវិញទៅមក ចំពោះសិទ្ធិដែលពួកគេជំពាក់គ្នា ដោយសារតែពួកគេអស់សង្ឃឹមក្នុងការទទួលបានការជួយគ្នា ទោះបីជាអ្នកដែលត្រូវគេសុំនោះជាឪពុក កូន ម្តាយ ឬប្តីប្រពន្ធក៏ដោយ។ អ្នកនិពន្ធសៀវភៅ «អាល់-អ៊ីតក្វាន» ក៏បានលើកឡើងនូវទិដ្ឋភាពទាំងបីនេះផងដែរ។ សូមមើល៖ «ដ័ហ្វអ៊ុ អ៊ីហាម អាល់-អ៊ីដត្វារ៉ាប់» (១០/១៤៥-១៤៦)។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
شك الزنادقة في قوله: ﴿فلا أنساب بينهم يومئذ﴾
នេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទខាងលើ៖ នេះគឺនៅពេលមានការផ្លុំត្រែលើកទីពីរ នៅពេលដែលពួកគេក្រោកចេញពីផ្នូរ ពួកគេមិនសួរនាំគ្នា ហើយក៏មិននិយាយស្តីអ្វីឡើយនៅទីកន្លែងនោះ។ លុះដល់ពេលដែលពួកគេត្រូវបានកាត់ទោស ហើយបានចូលទៅក្នុងឋានសួគ៌ និងឋាននរក ទើបពួកគេងាកទៅសួរនាំគ្នាទៅវិញទៅមក។ នេះគឺជាការពន្យល់ចំពោះអ្វីដែលពួកហ្សិនឌីក (អ្នកបដិសេធសាសនា) មានការសង្ស័យ។ ពួកហ្សិនឌីកបានសង្ស័យទៅលើព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿តើអ្វីដែលនាំឱ្យអ្នកទាំងឡាយធ្លាក់ចូលទៅក្នុងនរកសាក័រ?﴾។ ចំណែកឯព្រះបន្ទូលរបស់ទ្រង់ដែលថា៖ ﴿តើអ្វីដែលនាំឱ្យអ្នកទាំងឡាយធ្លាក់ចូលទៅក្នុងនរកសាក័រ? ពួកគេឆ្លើយថា៖ យើងមិនមែនជាអ្នកដែលធ្វើសឡាតនោះទេ﴾ [អាល់មុដាស់ស៊ីរ៖ ៤២-៤៣]។ ហើយទ្រង់បានមានព្រះបន្ទូលនៅក្នុងអាយ៉ាត់មួយទៀតថា៖ ﴿ដូច្នេះ វិនាសកម្មនឹងកើតមានដល់អ្នកដែលធ្វើសឡាត﴾ [អាល់ម៉ាអូន៖ ៤]។ ពួកគេបាននិយាយថា៖ «ពិតណាស់ អល់ឡោះបានថ្កោលទោសក្រុមមនុស្សដែលធ្វើសឡាត ដោយទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា៖ ﴿ដូច្នេះ វិនាសកម្មនឹងកើតមានដល់អ្នកដែលធ្វើសឡាត﴾»។ លោកស្ហៃខ៍ អាល់ស៊ិនគីត៊ី (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿ដូច្នេះ វិនាសកម្មនឹងកើតមានដល់អ្នកដែលធ្វើសឡាត﴾ [អាល់ម៉ាអូន៖ ៤] អាយ៉ាត់នេះអាចធ្វើឱ្យអ្នកល្ងង់ខ្លៅយល់ច្រឡំថា អល់ឡោះបានគំរាមកំហែងអ្នកដែលធ្វើសឡាតដោយការវិនាសកម្ម។ ខណៈពេលដែលមានអាយ៉ាត់មួយទៀតបញ្ជាក់ថា ការមិនធ្វើសឡាតគឺជាមូលហេតុមួយនៃការចូលទៅក្នុងនរកសាក័រ នោះគឺព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿តើអ្វីដែលនាំឱ្យអ្នកទាំងឡាយធ្លាក់ចូលទៅក្នុងនរកសាក័រ? ពួកគេឆ្លើយថា៖ យើងមិនមែនជាអ្នកដែលធ្វើសឡាតនោះទេ﴾ [អាល់មុដាស់ស៊ីរ៖ ៤២-៤៣]។ ចម្លើយចំពោះរឿងនេះគឺច្បាស់លាស់បំផុត៖ ការគំរាមកំហែងដោយការវិនាសកម្មគឺសំដៅទៅលើព្រះបន្ទូលរបស់ទ្រង់ដែលថា៖ ﴿គឺអ្នកទាំងឡាយណាដែលធ្វេសប្រហែសចំពោះសឡាតរបស់ពួកគេ អ្នកទាំងឡាយណាដែលធ្វើដើម្បីឱ្យគេឃើញ (អួតអាង)﴾ [អាល់ម៉ាអូន៖ ៥-៦]។ ពួកគេគឺជាពួកមូណាហ្វិកហ៍ (អ្នកក្បត់សាសនា) តាមការបញ្ជាក់យ៉ាងត្រឹមត្រូវ។ យើងលើកយកចម្លើយនេះមកបង្ហាញ ទោះបីជាការសង្ស័យនោះខ្សោយ ហើយចម្លើយចំពោះវាមានភាពច្បាស់លាស់ក៏ដោយ ក៏ព្រោះតែពួកហ្សិនឌីកដែលមិនធ្វើសឡាត តែងតែយកអាយ៉ាត់នេះមកធ្វើជាលេសដើម្បីបោះបង់ចោលសឡាត។ យើងធ្លាប់បានឮពីមនុស្សដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត និងអ្នកដទៃទៀតថា មានបុរសម្នាក់បាននិយាយទៅកាន់អ្នកបំពានដែលមិនធ្វើសឡាតថា៖ «ហេតុអ្វីបានជាអ្នកមិនធ្វើសឡាត?»។ គាត់ក៏ឆ្លើយថា៖ «ព្រោះអល់ឡោះបានគំរាមកំហែងចំពោះការធ្វើសឡាតដោយការវិនាសកម្ម នៅក្នុងព្រះបន្ទូលរបស់ទ្រង់ដែលថា៖ ﴿ដូច្នេះ វិនាសកម្មនឹងកើតមានដល់អ្នកដែលធ្វើសឡាត﴾»។ បុរសនោះក៏និយាយទៅកាន់គាត់ថា៖ «ចូរអានអាយ៉ាត់បន្ទាប់ពីនោះមក»។ គាត់ក៏ឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំមិនចាំបាច់អានអាយ៉ាត់បន្ទាប់ពីនោះទេ ត្រឹមនេះគឺគ្រប់គ្រាន់ហើយក្នុងការព្រមានកុំឱ្យធ្វើសឡាត»។ ហើយក៏មានកំណាព្យមួយឃ្លាដែលស្រដៀងនឹងករណីនេះថា៖ «ចូរទុកវិហារសម្រាប់អ្នកគោរពបូជាដែលស្នាក់នៅទីនោះចុះ ហើយចូរទៅកាន់ហាងស្រាដែលគេកំពុងចាក់ស្រាឱ្យយើងផឹកវិញទៅ»។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
شك الزنادقة في قوله: ﴿ما سلككم في سقر،﴾
មានការលើកឡើងអំពីក្រុមមនុស្សមួយក្រុម ដែលពួកគេបានចូលទៅក្នុងនរក ដោយសារតែពួកគេមិនបានធ្វើសឡាត ហើយពួកគេបានសង្ស័យលើគម្ពីរគួរអានដោយសារតែរឿងនេះ ដោយពួកគេបានអះអាងថាវាមានភាពផ្ទុយគ្នា។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ចំពោះប្រសាសន៍របស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ﴾ (គឺវិនាសអន្តរាយដល់អ្នកដែលធ្វើសឡាត) គឺទ្រង់មានបំណងសំដៅទៅលើក្រុមមូណាហ្វិកហ៍ (អ្នកក្បត់សាសនា) ដែលពួកគេគឺ៖ ﴿الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ سَاهُونَ﴾ (គឺអ្នកដែលធ្វេសប្រហែសចំពោះសឡាតរបស់ពួកគេ) រហូតដល់ហួសពេលវេលា។ ﴿الَّذِينَ هُمْ يُرَاءُونَ﴾ (គឺអ្នកដែលធ្វើដើម្បីតែបង្ហាញមុខ) មានន័យថា ប្រសិនបើមានអ្នកឃើញពួកគេ ពួកគេក៏ធ្វើសឡាត ហើយបើគ្មានអ្នកឃើញទេ ពួកគេក៏មិនធ្វើសឡាតដែរ។ ចំណែកប្រសាសន៍របស់ទ្រង់ដែលថា៖ ﴿مَا سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ، قَالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ﴾ (អ្វីដែលនាំឱ្យអ្នកចូលទៅក្នុងនរកសាក័រ? ពួកគេឆ្លើយថា៖ យើងមិនមែនជាអ្នកធ្វើសឡាតទេ)។ មានន័យថា គឺសំដៅទៅលើអ្នកដែលជឿលើឯកភាពអល់ឡោះ (តូហ៊ីត) និងអ្នកមានជំនឿ។ នេះគឺជាចំណុចដែលពួកហ្ស៊ីនឌីក (ពួកអ្នកបដិសេធសាសនា) បានសង្ស័យ។ ប្រសិនបើអល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានគំរាមកំហែងនូវសេចក្តីវិនាសដល់អ្នកដែលធ្វើសឡាត ប៉ុន្តែធ្វេសប្រហែសក្នុងសឡាតរបស់ខ្លួន និងធ្វើដើម្បីបង្ហាញមុខនោះ តើនឹងទៅជាយ៉ាងណាសម្រាប់អ្នកដែលមិនធ្វើសឡាតទាល់តែសោះ? ពិតណាស់ សេចក្តីវិនាសទាំងស្រុងគឺសម្រាប់អ្នកនោះ ហើយគេនឹងត្រូវទទួលនូវបណ្តាសារបស់អល់ឡោះរហូតដល់ថ្ងៃបរលោក ប្រសិនបើគេមិនត្រឡប់ខ្លួន (តៅបាត់) វិញ។ ការសង្ស័យរបស់ពួកហ្ស៊ីនឌីកចំពោះប្រសាសន៍របស់អល់ឡោះថា៖ ﴿خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ﴾ (ទ្រង់បានបង្កើតអ្នកពីដី) ចំពោះប្រសាសន៍របស់អល់ឡោះ ៖ ﴿خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ﴾ (ទ្រង់បានបង្កើតអ្នកពីដី) [ស៊ូរ៉ាត់ ហ្វាតិរ៖ ១១]។ បន្ទាប់មកទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ ﴿مِنْ طِينٍ لازِبٍ﴾ (ពីដីឥដ្ឋដែលស្អិត) [ស៊ូរ៉ាត់ ស្វាហ្វាត៖ ១១]។ បន្ទាប់មកទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ ﴿مِنْ سُلالَةٍ﴾ (ពីសារធាតុចម្រាញ់ចេញពីដី) [ស៊ូរ៉ាត់ មុអ៊ሚនូន៖ ១២]។ បន្ទាប់មកទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ ﴿مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ﴾ (ពីដីភក់ដែលប្រែពណ៌) [ស៊ូរ៉ាត់ ហ៊ីជរ៖ ២៦]។ បន្ទាប់មកទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ ﴿مِنْ صَلْصَالٍ كَالْفَخَّارِ﴾ (ពីដីស្ងួតដូចជាគ្រឿងស្មូន) [ស៊ូរ៉ាត់ រ៉ហ៍ម៉ាន៖ ១៤]។ ពួកគេបានសង្ស័យលើគម្ពីរគួរអាន ហើយនិយាយថា៖ នេះគឺជាការបំភាន់ដែលខចែងផ្ទុយគ្នាទៅវិញទៅមក។ យើងឆ្លើយតបថា៖ នេះគឺជាដំណាក់កាលនៃការបង្កើតអាដាំ (អា.ស)។ អល់ឡោះបានបង្កើតគាត់នៅដំណាក់កាលដំបូងពីដី បន្ទាប់មកពីដីឥដ្ឋដែលមានពណ៌ក្រហម ខ្មៅ និងស ហើយមានទាំងដីល្អ និងដីប្រៃ។ ដូចគ្នានេះដែរ កូនចៅរបស់គាត់ក៏មានទាំងអ្នកល្អ អ្នកអាក្រក់ មានទាំងអ្នកស្បែកខ្មៅ ក្រហម និងស។ បន្ទាប់មក អល់ឡោះបានធ្វើឱ្យដីនោះសើមរហូតក្លាយជាដីឥដ្ឋ នោះហើយជាប្រសាសន៍របស់ទ្រង់ថា "ពីដីឥដ្ឋ"។ នៅពេលដែលដីឥដ្ឋនោះស្អិតជាប់គ្នា វាបានក្លាយជាដីឥដ្ឋស្អិត (ឡាហ្ស៊ីប) មានន័យថាជាប់គ្នា។ បន្ទាប់មកទ្រង់មានបន្ទូលថា ﴿مِنْ سُلالَةٍ مِنْ طِينٍ﴾។ មានន័យថា៖ ដូចជាដីឥដ្ឋនៅពេលដែលគេច្របាច់ វាក៏ហូរចេញពីចន្លោះម្រាមដៃ បន្ទាប់មកវាក៏ស្អុយរលួយក្លាយជាដីភក់ (ហាំអិន ម៉ាសនូន)។ ដូច្នេះទ្រង់បានបង្កើតគាត់ពីដីភក់នោះ ហើយនៅពេលដែលវាស្ងួត វាបានក្លាយជាដីស្ងួតដូចគ្រឿងស្មូន (សល់សាល) មានន័យថា វាមានសំឡេងកកិតដូចជាសំឡេងគ្រឿងស្មូន មានសូរដូចជាសូររបស់គ្រឿងស្មូន។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
شك الزنادقة في قوله: ﴿خلقكم من تراب﴾
នេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទខាងលើ៖ នេះគឺជាការពន្យល់អំពីការបង្កើតអាដាំ (អាដាំ)។ ចំណែកឯប្រសាសន៍របស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿ចេញពីសារធាតុចម្រាញ់នៃទឹកដ៏អន់ថយ﴾ [អស្សាចដះ៖ ៨]។ នេះគឺជាការចាប់ផ្តើមនៃការបង្កើតកូនចៅរបស់គាត់ (អាដាំ)។ «សារធាតុចម្រាញ់» មានន័យថា ទឹកកាមនៅពេលដែលវាចេញមកពីបុរស។ នោះហើយជាអត្ថន័យនៃប្រសាសន៍របស់ទ្រង់៖ ﴿ចេញពីទឹក﴾ មានន័យថា ទឹកកាម។ ﴿ដ៏អន់ថយ﴾ មានន័យថា ខ្សោយ។ នេះគឺជាអ្វីដែលពួកហ្ស៊ីនឌីក (ពួកអ្នកបដិសេធសាសនា) មានការសង្ស័យ។ ពួកហ្ស៊ីនឌីកបានសង្ស័យទៅលើប្រសាសន៍របស់ទ្រង់ដែលថា៖ ﴿ម្ចាស់នៃទិសខាងកើត និងទិសខាងលិច﴾។ ចំណែកឯប្រសាសន៍របស់ទ្រង់ដែលថា៖ ﴿ម្ចាស់នៃទិសខាងកើត និងទិសខាងលិច﴾ [អស្ស៊ូអរ៉ូ៖ ២៨]។ ﴿ម្ចាស់នៃទិសខាងកើតទាំងពីរ និងម្ចាស់នៃទិសខាងលិចទាំងពីរ﴾ [អររ៉ះម៉ាន់៖ ១៧]។ ﴿ម្ចាស់នៃទិសខាងកើតទាំងឡាយ និងទិសខាងលិចទាំងឡាយ﴾ [អាល់ម៉ាអារីជ៖ ៤០]។ ពួកគេបានសង្ស័យចំពោះគម្ពីរគួរអាន ហើយនិយាយថា៖ តើនេះអាចជាពាក្យសម្តីដ៏ត្រឹមត្រូវ (មូហ្កាំ) យ៉ាងដូចម្តេចទៅ? (កំណត់សម្គាល់៖ អ៊ីមាម អ៊ីប៊ុន អាល់កៃយីម រ៉ាហ៊ីមហ៊ុលឡោះ បានបកស្រាយដើម្បីលុបបំបាត់ការសង្ស័យនេះថា៖ ក្នុងន័យនេះហើយដែលពាក្យថា «ទិសខាងកើត» និង «ទិសខាងលិច» ត្រូវបានលើកឡើងក្នុងគម្ពីរគួរអាន ខ្លះជារូបភាពពហុវចនៈ ខ្លះជាទ្វេវចនៈ និងខ្លះទៀតជាឯកវចនៈ គឺដើម្បីឱ្យសមស្របទៅតាមបរិបទនៃទីតាំងនីមួយៗ។ ទីមួយ៖ ដូចជាប្រសាសន៍របស់ទ្រង់៖ ﴿ដូច្នេះ ខ្ញុំសូមស្បថដោយម្ចាស់នៃទិសខាងកើតទាំងឡាយ និងទិសខាងលិចទាំងឡាយ﴾ [អាល់ម៉ាអារីជ៖ ៤០]។ ទីពីរ៖ ដូចជាប្រសាសន៍របស់ទ្រង់៖ ﴿ម្ចាស់នៃទិសខាងកើតទាំងពីរ និងម្ចាស់នៃទិសខាងលិចទាំងពីរ តើមួយណាទៀតនៃអំណោយទានរបស់ម្ចាស់អ្នកទាំងពីរដែលអ្នកទាំងពីរនឹងបដិសេធ?﴾ [អររ៉ះម៉ាន់៖ ១៧]។ ទីបី៖ ដូចជាប្រសាសន៍របស់ទ្រង់៖ ﴿ម្ចាស់នៃទិសខាងកើត និងទិសខាងលិច គ្មានព្រះណាផ្សេងក្រៅពីទ្រង់ឡើយ ដូច្នេះចូរយកទ្រង់ជាអ្នកការពារចុះ﴾ [អាល់មូហ្សាំមិល៖ ៩]។ ចូរពិចារណាឱ្យជ្រៅជ្រះនូវប្រាជ្ញាដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់នេះ ក្នុងការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ពាក្យទាំងនេះទៅជាឯកវចនៈ ពហុវចនៈ និងទ្វេវចនៈ តាមបរិបទរបស់វាចុះ អ្នកនឹងឃើញពីភាពអស្ចារ្យ និងភាពថ្លៃថ្នូរនៃគម្ពីរគួរអាន ហើយថាវាគឺជាការទម្លាក់ចុះពីព្រះដ៏មានប្រាជ្ញា និងជាទីសរសើរ។ នៅកន្លែងដែលប្រើពាក្យពហុវចនៈ គឺសំដៅទៅលើ៖ ទិសខាងកើត និងទិសខាងលិចនៃព្រះអាទិត្យក្នុងថ្ងៃនីមួយៗនៃឆ្នាំ ដែលវាមានច្រើន។ នៅកន្លែងដែលប្រើពាក្យឯកវចនៈ គឺសំដៅទៅលើ៖ ជើងមេឃនៃទិសខាងកើត និងទិសខាងលិច។ នៅកន្លែងដែលប្រើពាក្យទ្វេវចនៈ គឺសំដៅទៅលើ៖ ទិសខាងកើតនៃការរះឡើង និងការធ្លាក់ចុះ និងទិសខាងលិចទាំងពីររបស់វា។ ព្រះអាទិត្យចាប់ផ្តើមរះឡើងរហូតដល់ចំណុចខ្ពស់បំផុតរបស់វា នោះគឺជាទិសខាងកើតនៃការរះឡើងរបស់វា ដែលបង្កើតឱ្យមានរដូវស្លឹកឈើជ្រុះ និងរដូវរងា...)។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
شك الزنادقة في قوله: ﴿رب المشرق والمغرب﴾
ចំពោះប្រសាសន៍របស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿ព្រះអម្ចាស់នៃទិសខាងកើត និងទិសខាងលិច﴾ គឺសំដៅទៅលើថ្ងៃដែលរយៈពេលនៃពេលយប់ និងពេលថ្ងៃមានភាពស្មើគ្នា ហើយអល់ឡោះបានស្បថដោយទិសខាងកើត និងទិសខាងលិចរបស់វា។ ចំណែកប្រសាសន៍របស់ទ្រង់ដែលថា៖ ﴿ព្រះអម្ចាស់នៃទិសខាងកើតទាំងពីរ និងព្រះអម្ចាស់នៃទិសខាងលិចទាំងពីរ﴾ គឺសំដៅទៅលើថ្ងៃដែលវែងបំផុតក្នុងមួយឆ្នាំ និងថ្ងៃដែលខ្លីបំផុតក្នុងមួយឆ្នាំ ហើយអល់ឡោះបានស្បថដោយទិសខាងកើតទាំងពីរ និងទិសខាងលិចទាំងពីររបស់វា។ រីឯប្រសាសន៍របស់ទ្រង់ដែលថា៖ ﴿ព្រះអម្ចាស់នៃទិសខាងកើតទាំងឡាយ និងព្រះអម្ចាស់នៃទិសខាងលិចទាំងឡាយ﴾ គឺសំដៅទៅលើទិសខាងកើត និងទិសខាងលិចទាំងអស់ក្នុងមួយឆ្នាំ។ នេះគឺជាចំណុចដែលពួកអ្នកបដិសេធសាសនា (ហ្ស៊ីនឌីក) មានការសង្ស័យ។ ... ចំពោះប្រសាសន៍របស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿ហើយពិតណាស់ មួយថ្ងៃនៅឯព្រះអម្ចាស់របស់អ្នក គឺស្មើនឹងមួយពាន់ឆ្នាំ តាមអ្វីដែលអ្នករាប់នោះ﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់ហាច៖ ៤៧)។ ហើយទ្រង់បានមានប្រសាសន៍ក្នុងអាយ៉ាត់មួយទៀតថា៖ ﴿ទ្រង់ចាត់ចែងកិច្ចការពីមេឃចុះមកផែនដី រួចហើយកិច្ចការនោះនឹងឡើងទៅកាន់ទ្រង់វិញ ក្នុងមួយថ្ងៃដែលមានកម្រិតស្មើនឹងមួយពាន់ឆ្នាំ តាមអ្វីដែលអ្នករាប់នោះ﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាសស៊ិតដះ៖ ៥)។ ហើយទ្រង់បានមានប្រសាសន៍ក្នុងអាយ៉ាត់មួយទៀតថា៖ ﴿ពួកម៉ាឡាអ៊ីកាត់ និងវិញ្ញាណ (ជីព្រីល) ឡើងទៅកាន់ទ្រង់ ក្នុងមួយថ្ងៃដែលមានកម្រិតស្មើនឹងហាសិបពាន់ឆ្នាំ ដូច្នេះចូរអ្នកអត់ធ្មត់ដោយការអត់ធ្មត់ដ៏ល្អប្រសើរចុះ﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់ម៉ាអារីជ៖ ៤-៥)។ ពួកគេ (ពួកអ្នកបដិសេធសាសនា) បាននិយាយថា៖ តើនេះអាចជាពាក្យសម្ដីដ៏ត្រឹមត្រូវ (មូហ្កាំ) យ៉ាងដូចម្តេចទៅ ខណៈដែលវាផ្ទុយគ្នាទៅវិញទៅមក? ចំពោះប្រសាសន៍របស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿ហើយពិតណាស់ មួយថ្ងៃនៅឯព្រះអម្ចាស់របស់អ្នក គឺស្មើនឹងមួយពាន់ឆ្នាំ តាមអ្វីដែលអ្នករាប់នោះ﴾ នេះគឺជាថ្ងៃដែលអល់ឡោះបានបង្កើតមេឃ និងផែនដី ដែលក្នុងមួយថ្ងៃៗគឺស្មើនឹងមួយពាន់ឆ្នាំ។ ចំណែកប្រសាសន៍របស់ទ្រង់ដែលថា៖ ﴿ទ្រង់ចាត់ចែងកិច្ចការពីមេឃចុះមកផែនដី រួចហើយកិច្ចការនោះនឹងឡើងទៅកាន់ទ្រង់វិញ ក្នុងមួយថ្ងៃដែលមានកម្រិតស្មើនឹងមួយពាន់ឆ្នាំ﴾ គឺដោយសារតែជីព្រីលតែងតែចុះមកជួបព្យាការី ﷺ ហើយឡើងទៅកាន់មេឃវិញក្នុងមួយថ្ងៃដែលមានកម្រិតស្មើនឹងមួយពាន់ឆ្នាំ នោះគឺដោយសារតែចម្ងាយពីមេឃមកផែនដីគឺស្មើនឹងការធ្វើដំណើររយៈពេលប្រាំរយឆ្នាំ ដូច្នេះការចុះមកគឺប្រាំរយឆ្នាំ និងការឡើងទៅវិញគឺប្រាំរយឆ្នាំ សរុបទៅគឺមួយពាន់ឆ្នាំ។ ទាក់ទងនឹងការបកស្រាយឱ្យមានភាពចុះសម្រុងគ្នារវាងអាយ៉ាត់ទាំងនេះ មានពីរទស្សនៈ៖ ទស្សនៈទីមួយ៖ គឺជាអ្វីដែលអ៊ីប៊ុន អាប់ប៊ី ហាទីម បានដកស្រង់តាមរយៈ ស៊ីម៉ាក ពី អ៊ីក្រ៊ីមមះ ពី អ៊ីប៊ុន អាប់ប៊ីអាស ដែលថា៖ ថ្ងៃមួយពាន់ឆ្នាំក្នុងស៊ូរ៉ាត់ អាល់ហាច គឺជាថ្ងៃមួយក្នុងចំណោមថ្ងៃទាំងប្រាំមួយដែលអល់ឡោះបានបង្កើតមេឃ និងផែនដី។ ចំណែកថ្ងៃមួយពាន់ឆ្នាំក្នុងស៊ូរ៉ាត់ អាសស៊ិតដះ គឺជាកម្រិតនៃការធ្វើដំណើរនៃកិច្ចការ និងការឡើងទៅកាន់ទ្រង់។ រីឯថ្ងៃហាសិបពាន់ឆ្នាំ គឺជាថ្ងៃបរលោក (ថ្ងៃកិយាម៉ាត់)។ ទស្សនៈទីពីរ៖ គឺសំដៅទៅលើថ្ងៃបរលោកទាំងអស់។ ការខុសគ្នានៃរយៈពេលគឺអាស្រ័យទៅលើស្ថានភាពរបស់អ្នកជំនឿ និងអ្នកបដិសេធ។ អ្វីដែលបញ្ជាក់រឿងនេះគឺប្រសាសន៍របស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿នៅថ្ងៃនោះ គឺជាថ្ងៃដ៏លំបាកមួយ សម្រាប់ពួកអ្នកបដិសេធ វាមិនមែនជាថ្ងៃងាយស្រួលឡើយ﴾ (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់មុតដាស់ស៊ីរ៖ ៩-១០)។ អ្នកនិពន្ធគម្ពីរ "អាល់អ៊ីតកូន" បានលើកឡើងនូវទស្សនៈទាំងពីរនេះ ហើយចំណេះដឹងពិតប្រាកដគឺស្ថិតនៅឯអល់ឡោះ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
شك الزنادقة في قوله: ﴿وإن يوما عند ربك كألف سنة مما تعدون﴾
ចំពោះព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿ក្នុងថ្ងៃមួយដែលមានកម្រិតស្មើនឹងហាសិបពាន់ឆ្នាំ﴾ [អាល់-ម៉ាអាហ៊ីជ៖ ៤] គឺមានន័យថា៖ ប្រសិនបើមានអ្នកដទៃក្រៅពីអល់ឡោះជាអ្នកទទួលបន្ទុកគណនាកម្មរបស់មនុស្សលោក នោះគេនឹងមិនអាចបញ្ចប់ការគណនានោះបានឡើយ ទោះបីជាក្នុងរយៈពេលហាសិបពាន់ឆ្នាំក៏ដោយ។ ប៉ុន្តែអល់ឡោះទ្រង់នឹងបញ្ចប់ការគណនានោះក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែពាក់កណ្តាលនៃថ្ងៃមួយនៃថ្ងៃក្នុងលោកិយនេះប៉ុណ្ណោះ នៅពេលដែលទ្រង់ចាប់ផ្តើមគណនាកម្មរបស់មនុស្សលោក។ នោះហើយគឺជាព្រះបន្ទូលរបស់ទ្រង់ដែលថា៖ ﴿ហើយយើងគ្រប់គ្រាន់ហើយក្នុងការជាអ្នកគណនា﴾ [អាល់-អាំប៊ីយ៉ាអ៍៖ ៤៧] ដែលមានន័យថា ការគណនាដ៏រហ័ស។ អំពីព្រះបន្ទូលរបស់ទ្រង់ដែលថា៖ ﴿ក្នុងថ្ងៃមួយដែលមានកម្រិតស្មើនឹងហាសិបពាន់ឆ្នាំ﴾ មានអ្នកប្រាជ្ញបានពន្យល់ថា៖ វាគឺជាចុងបញ្ចប់នៃកិច្ចការរបស់ទ្រង់ ចាប់ពីផ្នែកខាងក្រោមនៃផែនដី រហូតដល់ចុងបញ្ចប់នៃកិច្ចការរបស់ទ្រង់នៅពីលើមេឃទាំងប្រាំពីរជាន់ ដែលមានកម្រិតស្មើនឹងហាសិបពាន់ឆ្នាំ។ ចំណែកឯថ្ងៃដែលមានកម្រិតស្មើនឹងមួយពាន់ឆ្នាំវិញ គឺសំដៅទៅលើការចុះមកនៃបញ្ជាពីមេឃមកកាន់ផែនដី និងពីផែនដីឡើងទៅកាន់មេឃក្នុងរយៈពេលមួយថ្ងៃ ដែលមានកម្រិតស្មើនឹងមួយពាន់ឆ្នាំ ពីព្រោះចម្ងាយរវាងមេឃ និងផែនដីគឺស្មើនឹងការធ្វើដំណើរចំនួនប្រាំរយឆ្នាំ។ ការសង្ស័យរបស់ក្រុមហ្ស៊ីនឌីក (អ្នកបដិសេធសាសនា) ចំពោះព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿និងថ្ងៃដែលយើងប្រមូលផ្តុំពួកគេទាំងអស់គ្នា បន្ទាប់មកយើងនឹងនិយាយទៅកាន់អ្នកដែលបានធ្វើស៊ិរគ (ដាក់ភាគីជាមួយអល់ឡោះ) ថា៖ តើភាគីដែលពួកអ្នកធ្លាប់អះអាងនោះនៅឯណា?﴾ រហូតដល់ព្រះបន្ទូលដែលថា៖ ﴿សូមស្បថដោយអល់ឡោះជាម្ចាស់របស់យើង យើងមិនធ្លាប់ជាអ្នកធ្វើស៊ិរគឡើយ﴾ [អាល់-អាន់អាម៖ ២២-២៣]។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
شك الزنادقة في قوله: ﴿ويوم نحشرهم جميعا ثم نقول للذين أشركوا﴾
ពួកគេបានបដិសេធថា៖ ពួកគេមិនមែនជាអ្នកធ្វើស៊ិរិក (អ្នកដាក់ភាគីជាមួយអល់ឡោះ) ឡើយ។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលនៅក្នុងអាយ៉ាត់មួយទៀតថា៖ ﴿ហើយពួកគេមិនលាក់បាំងរាល់ពាក្យសម្តីពីអល់ឡោះឡើយ﴾ [អាន់នីសា៖ ៤២]។ ដូច្នេះ ពួកគេមានការសង្ស័យចំពោះគម្ពីរគួរអាន ហើយពួកគេបានអះអាងថាវាមានភាពផ្ទុយគ្នា។ (ចំណារពន្យល់៖ លោកស្ហៃឃ៍ អាប់ឌុលឡោះ អាល់ស៊ិនគីទី រ៉ហ៊ីមហ៊ុលឡោះ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ បន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿ហើយពួកគេមិនលាក់បាំងរាល់ពាក្យសម្តីពីអល់ឡោះឡើយ﴾ [អាន់នីសា៖ ៤២] អាយ៉ាត់នេះបង្ហាញថា ពួកកាហ្វេរ (អ្នកបដិសេធជំនឿ) នឹងមិនលាក់បាំងអ្វីមួយពីដំណឹងរបស់ពួកគេឡើយនៅថ្ងៃបរលោក។ ប៉ុន្តែមានអាយ៉ាត់ដទៃទៀតដែលបង្ហាញពីភាពផ្ទុយគ្នា ដូចជាបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿បន្ទាប់មក ការសាកល្បងរបស់ពួកគេមិនមែនជាអ្វីក្រៅពីការនិយាយថា៖ សូមស្បថនឹងអល់ឡោះជាម្ចាស់របស់យើង យើងមិនមែនជាអ្នកធ្វើស៊ិរិកឡើយ﴾ [អាល់អាន់អាម៖ ២៣] និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ដែលថា៖ ﴿ពួកគេបានចុះចាញ់ដោយនិយាយថា៖ យើងមិនបានធ្វើអំពើអាក្រក់អ្វីឡើយ﴾ [អាន់ណះល៖ ២៨] និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ដែលថា៖ ﴿ផ្ទុយទៅវិញ យើងមិនបានអង្វរករអ្វីឡើយពីមុនមក﴾ [ហ្គាហ្វៀរ៖ ៧៤]។ វិធីនៃការបង្រួបបង្រួមអាយ៉ាត់ទាំងនេះ គឺដូចអ្វីដែលលោក អ៊ីបនុ អាប់បាស រ៉ឌីយ៉ាល់ឡោះហ៊ូ អាន់ហ៊ូម៉ា បានពន្យល់ នៅពេលដែលលោកត្រូវបានសួរអំពីបន្ទូលរបស់ទ្រង់ដែលថា៖ ﴿សូមស្បថនឹងអល់ឡោះជាម្ចាស់របស់យើង យើងមិនមែនជាអ្នកធ្វើស៊ិរិកឡើយ﴾ [អាល់អាន់អាម៖ ២៣] ជាមួយនឹងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ដែលថា៖ ﴿ហើយពួកគេមិនលាក់បាំងរាល់ពាក្យសម្តីពីអល់ឡោះឡើយ﴾។ ការបង្រួបបង្រួមនោះគឺថា៖ អណ្តាតរបស់ពួកគេនឹងនិយាយថា៖ សូមស្បថនឹងអល់ឡោះជាម្ចាស់របស់យើង យើងមិនមែនជាអ្នកធ្វើស៊ិរិកឡើយ។ បន្ទាប់មក អល់ឡោះនឹងបិទមាត់របស់ពួកគេ ហើយដៃ និងជើងរបស់ពួកគេនឹងធ្វើសាក្សីចំពោះអ្វីដែលពួកគេបានប្រព្រឹត្ត។ ដូច្នេះ ការលាក់បាំងសេចក្តីពិតគឺស្ថិតនៅលើអណ្តាត ហើយការមិនលាក់បាំងគឺស្ថិតនៅលើដៃ និងជើង។ ការបង្រួបបង្រួមនេះត្រូវបានចង្អុលបង្ហាញដោយបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿នៅថ្ងៃនេះ យើងនឹងបិទមាត់របស់ពួកគេ ហើយដៃរបស់ពួកគេនឹងនិយាយប្រាប់យើង ហើយជើងរបស់ពួកគេនឹងធ្វើសាក្សីចំពោះអ្វីដែលពួកគេបានសាងឡើង﴾ [យ៉ាស៊ីន៖ ៦៥]។ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះបានឆ្លើយតបដោយលើកឡើងពីភាពខុសគ្នានៃពេលវេលា ពោលគឺពួកគេលាក់បាំងនៅពេលមួយ ហើយមិនលាក់បាំងនៅពេលមួយទៀត។ ចំណេះដឹងគឺស្ថិតនៅឯអល់ឡោះ។) ការសង្ស័យរបស់ពួកហ្ស៊ីនឌីក (អ្នកដែលលាក់បាំងការបដិសេធជំនឿ) ចំពោះបន្ទូលរបស់ទ្រង់ដែលថា៖ ﴿សូមស្បថនឹងអល់ឡោះជាម្ចាស់របស់យើង យើងមិនមែនជាអ្នកធ្វើស៊ិរិកឡើយ﴾។ ចំពោះបន្ទូលរបស់ទ្រង់ដែលថា៖ ﴿សូមស្បថនឹងអល់ឡោះជាម្ចាស់របស់យើង យើងមិនមែនជាអ្នកធ្វើស៊ិរិកឡើយ﴾ [អាល់អាន់អាម៖ ២៣] នោះគឺដោយសារតែពួកមូស្រ៊ីគីន (អ្នកធ្វើស៊ិរិក) ទាំងនេះ នៅពេលដែលពួកគេឃើញអល់ឡោះលើកលែងទោសដល់អ្នកដែលមានតូហ៊ីត (ការឯកភាពអល់ឡោះ) ពួកគេខ្លះនិយាយទៅកាន់គ្នាទៅវិញទៅមកថា៖ ប្រសិនបើទ្រង់សួរយើង យើងនឹងនិយាយថា៖ យើងមិនមែនជាអ្នកធ្វើស៊ិរិកឡើយ។ ដូច្នេះ នៅពេលដែលអល់ឡោះប្រមូលផ្តុំពួកគេ... (ចំណារពន្យល់៖ លោកអាល់ស៊ូយូទី រ៉ហ៊ីមហ៊ុលឡោះ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ លោក អាប់ឌុល ប៊ិន ហុមៃដ៍, អ៊ីបនុ អាប់ប៊ី សៃបះ, អ៊ីបនុ ចារីរ៍, អ៊ីបនុ អាល់មុនហ្ស៊ីរ៍, អ៊ីបនុ អាប់ប៊ី ហាតឹម និងអាប៊ូ សៃឃ៍ បានដកស្រង់សម្តីពីលោក មូហ្សាហ៊៊ីត អំពីបន្ទូលរបស់ទ្រង់ដែលថា៖ ﴿សូមស្បថនឹងអល់ឡោះជាម្ចាស់របស់យើង យើងមិនមែនជាអ្នកធ្វើស៊ិរិកឡើយ﴾ លោកបាននិយាយថា៖ នេះគឺជាសម្តីរបស់ពួកមូស្រ៊ីគីន នៅពេលដែលពួកគេឃើញអំពើបាបត្រូវបានលើកលែងទោស ហើយអល់ឡោះមិនលើកលែងទោសដល់អ្នកធ្វើស៊ិរិកឡើយ៖ ﴿ចូរមើលចុះ តើពួកគេកុហកយ៉ាងដូចម្តេច...﴾)
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
شك الزنادقة في قوله: ﴿والله ربنا ما كنا مشركين﴾
រូបសំណាករបស់ពួកគេ ហើយទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ ﴿តើដៃគូទាំងឡាយរបស់អញ ដែលពួកអ្នកធ្លាប់បានអះអាងនោះ នៅឯណា?﴾ [អាល់-ក្សស្វោះ៖ ៦២]។ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿បន្ទាប់មក ការដោះសាររបស់ពួកគេមិនមែនជាអ្វីផ្សេងឡើយ ក្រៅពីពួកគេនិយាយថា៖ សូមស្បថនឹងអល់ឡោះជាម្ចាស់របស់យើង យើងមិនមែនជាអ្នកធ្វើស៊ិរិក (ដាក់ភាគីជាមួយអល់ឡោះ) ឡើយ﴾ [អាល់-អាន់អាម៖ ២៣]។ នៅពេលដែលពួកគេលាក់បាំងការធ្វើស៊ិរិក អល់ឡោះក៏បានបិទមាត់របស់ពួកគេ ហើយឱ្យអវយវៈផ្សេងៗនិយាយជំនួសវិញ។ ដូច្នេះ អវយវៈទាំងនោះក៏បាននិយាយសារភាពអំពីទង្វើនោះ។ នោះហើយគឺជាព្រះបន្ទូលរបស់ទ្រង់ដែលថា៖ ﴿នៅថ្ងៃនេះ យើងនឹងបិទមាត់របស់ពួកគេ ហើយដៃរបស់ពួកគេនឹងនិយាយប្រាប់យើង រីឯជើងរបស់ពួកគេនឹងធ្វើជាសាក្សីចំពោះអ្វីដែលពួកគេធ្លាប់បានប្រព្រឹត្ត﴾ [យ៉ាស៊ីន៖ ៦៥]។ ដូច្នេះ អល់ឡោះ (មហាឧត្តម និងមហាថ្លៃថ្លា) បានប្រាប់អំពីអវយវៈទាំងឡាយនៅពេលដែលវាធ្វើជាសាក្សី។ នេះគឺជាការពន្យល់ចំពោះអ្វីដែលពួកហ្ស៊ីនឌីក (ពួកអ្នកបដិសេធសាសនា) មានការសង្ស័យ។ ... ចំពោះព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ (មហាឧត្តម និងមហាថ្លៃថ្លា) ដែលថា៖ ﴿នៅថ្ងៃដែលថ្ងៃជំនុំជម្រះមកដល់ ពួកឧក្រិដ្ឋជននឹងស្បថថា ពួកគេមិនបានរស់នៅក្នុងលោកនេះលើសពីមួយម៉ោងឡើយ﴾ [អារ-រូម្ហ៖ ៥៥]។ ហើយទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ ﴿ពួកគេខ្សឹបខ្សៀវគ្នានៅក្នុងចំណោមពួកគេថា៖ ពួកអ្នកមិនបានរស់នៅទីនេះលើសពីដប់ថ្ងៃឡើយ﴾ [ត្វោះហា៖ ១០៣]។ ហើយទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ ﴿ពួកអ្នកមិនបានរស់នៅទីនេះលើសពីមួយថ្ងៃឡើយ﴾ [ត្វោះហា៖ ១០៤]។ ហើយទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ ﴿ពួកអ្នកមិនបានរស់នៅទីនេះលើសពីរយៈពេលដ៏ខ្លីឡើយ﴾ [អាល់-អ៊ីស្រ៉ោះ៖ ៥២]។ ហើយដោយសារតែហេតុផលនេះហើយ ទើបពួកហ្ស៊ីនឌីកមានការសង្ស័យ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
شك الزنادقة في قوله: ﴿ويوم تقوم الساعة يقسم المجرمون ما لبثوا غير ساعة﴾
ការសង្ស័យរបស់ក្រុមហ្ស៊ីនឌីក (អ្នកបដិសេធសាសនា) ចំពោះព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ «ពួកអ្នកមិនបានស្នាក់នៅ (ក្នុងផ្នូរ ឬក្នុងលោកិយ) លើសពីដប់ថ្ងៃឡើយ»។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
شك الزنادقة في قوله: ﴿إن لبثتم إلا عشرا﴾
ក្រុមអ្នកបដិសេធសាសនា (ហ្ស៊ីនឌីក) បានសង្ស័យចំពោះព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿ពួកអ្នកមិនបានស្នាក់នៅឡើយ ក្រៅពីដប់យប់ប៉ុណ្ណោះ﴾។ ចំពោះព្រះបន្ទូលរបស់ទ្រង់ដែលថា៖ ﴿ពួកអ្នកមិនបានស្នាក់នៅឡើយ ក្រៅពីដប់យប់ប៉ុណ្ណោះ﴾ គឺនៅពេលដែលពួកគេចេញពីផ្នូររបស់ពួកគេ ហើយបានឃើញនូវអ្វីដែលពួកគេធ្លាប់បដិសេធពីមុនមក អំពីរឿងការរស់ឡើងវិញ។ ពួកគេខ្លះបាននិយាយទៅកាន់គ្នាទៅវិញទៅមកថា៖ «ពួកអ្នកមិនបានស្នាក់នៅក្នុងផ្នូរឡើយ ក្រៅពីដប់យប់ប៉ុណ្ណោះ»។ បន្ទាប់មកពួកគេយល់ថាដប់យប់នោះច្រើនពេក ក៏និយាយថា៖ ﴿ពួកអ្នកមិនបានស្នាក់នៅឡើយ ក្រៅពីមួយថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ﴾ នៅក្នុងផ្នូរ។ បន្ទាប់មកពួកគេយល់ថាមួយថ្ងៃនោះច្រើនពេក ក៏និយាយថា៖ ﴿ពួកអ្នកមិនបានស្នាក់នៅឡើយ ក្រៅពីរយៈពេលដ៏ខ្លីប៉ុណ្ណោះ﴾។ បន្ទាប់មកពួកគេយល់ថាពេលវេលាដ៏ខ្លីនោះនៅតែច្រើនពេក ក៏និយាយថា៖ «ពួកអ្នកមិនបានស្នាក់នៅឡើយ ក្រៅពីមួយម៉ោងនៃពេលថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ»។ នេះគឺជាការពន្យល់ចំពោះអ្វីដែលក្រុមអ្នកបដិសេធសាសនាបានសង្ស័យ។ ﴿ពួកអ្នកមិនបានស្នាក់នៅឡើយ ក្រៅពីដប់យប់ប៉ុណ្ណោះ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ តូហា៖ ១០៣] និងព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ដែលថា៖ ﴿នៅថ្ងៃដែលថ្ងៃជំនុំជម្រះមកដល់ ពួកឧក្រិដ្ឋជននឹងស្បថថា ពួកគេមិនបានស្នាក់នៅឡើយ ក្រៅពីមួយម៉ោងប៉ុណ្ណោះ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ រ៉ូម៖ ៥៥]។ ចម្លើយចំពោះរឿងនេះ គឺអ្វីដែលគម្ពីរគួរអាន (អាល់គួរអាន) បានបង្ហាញឱ្យឃើញ នោះគឺថា៖ ពួកគេខ្លះនិយាយថា «យើងបានស្នាក់នៅមួយថ្ងៃ ឬផ្នែកខ្លះនៃមួយថ្ងៃ» អ្នកខ្លះទៀតនិយាយថា «យើងបានស្នាក់នៅមួយម៉ោង» ហើយអ្នកខ្លះទៀតនិយាយថា «យើងបានស្នាក់នៅដប់យប់»។ ចំណុចដែលគម្ពីរគួរអានបង្ហាញឱ្យឃើញអំពីបញ្ហានេះ គឺវាបានបញ្ជាក់ថា អ្នកដែលមានការយល់ដឹងច្បាស់លាស់ជាងគេ មានបញ្ញាឈ្លាសវៃជាងគេ និងមានវិធីសាស្ត្រត្រឹមត្រូវជាងគេ គឺអ្នកដែលនិយាយថា៖ «រយៈពេលនៃការស្នាក់នៅរបស់ពួកអ្នកគឺមួយថ្ងៃ»។ នោះគឺព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ដែលថា៖ ﴿នៅពេលដែលអ្នកដែលមានវិធីសាស្ត្រត្រឹមត្រូវជាងគេក្នុងចំណោមពួកគេនិយាយថា៖ ពួកអ្នកមិនបានស្នាក់នៅឡើយ ក្រៅពីមួយថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ តូហា៖ ១០៤]។ នេះបង្ហាញឱ្យឃើញពីភាពខុសគ្នានៃសម្តីរបស់ពួកគេអំពីរយៈពេលនៃការស្នាក់នៅរបស់ពួកគេ ហើយចំណេះដឹងគឺស្ថិតនៅឯអល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។ ក្រុមអ្នកបដិសេធសាសនាបានសង្ស័យចំពោះព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿ថ្ងៃដែលអល់ឡោះនឹងប្រមូលពួកអ្នកនាំសារ ហើយទ្រង់នឹងសួរថា៖ តើពួកអ្នកទទួលបានចម្លើយអ្វីខ្លះ? ពួកគេនឹងឆ្លើយថា៖ យើងគ្មានចំណេះដឹងអ្វីឡើយ﴾។ ចំពោះព្រះបន្ទូលរបស់ទ្រង់ដែលថា៖ ﴿ថ្ងៃដែលអល់ឡោះនឹងប្រមូលពួកអ្នកនាំសារ ហើយទ្រង់នឹងសួរថា៖ តើពួកអ្នកទទួលបានចម្លើយអ្វីខ្លះ? ពួកគេនឹងឆ្លើយថា៖ យើងគ្មានចំណេះដឹងអ្វីឡើយ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ ម៉ាអ៊ីដាហ៍៖ ១០៩]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលនៅក្នុងខគម្ពីរមួយទៀតថា៖ ﴿ហើយពួកសាក្សីនឹងនិយាយថា៖ ទាំងនេះហើយគឺជាអ្នកដែលបានកុហកប្រឆាំងនឹងម្ចាស់របស់ពួកគេ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ ហ៊ូដ៖ ១៨]។ ពួកគេ (ក្រុមអ្នកបដិសេធសាសនា) បាននិយាយថា៖ «តើវាអាចទៅរួចយ៉ាងដូចម្តេច ដែលពួកគេ (ពួកអ្នកនាំសារ) ឆ្លើយថា៖ យើងគ្មានចំណេះដឹងអ្វីឡើយ?»។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
شك الزنادقة في قوله: ﴿يوم يجمع الله الرسل فيقول ماذا أجبتم قالوا لا علم لنا﴾
ហើយទ្រង់បានជូនដំណឹងអំពីពួកគេថា ពួកគេនិយាយថា៖ «ទាំងនេះគឺជាអ្នកដែលបានកុហកចំពោះម្ចាស់របស់ពួកគេ»។ ពួកគេបានអះអាងថា គម្ពីរគួរអានមានខ្លឹមសារផ្ទុយគ្នាទៅវិញទៅមក។ (ចំណារពន្យល់៖ លោកស៊ៃឃ៍ អាប់ឌុលឡោះ អាល់-ហ្ស៊ិនគីត៊ី (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿នៅថ្ងៃដែលអល់ឡោះប្រមូលផ្តុំពួកអ្នកនាំសារ (រ៉សូល) ហើយទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ តើពួកអ្នកទទួលបានចម្លើយអ្វីខ្លះ? ពួកគេឆ្លើយថា៖ យើងគ្មានចំណេះដឹងអ្វីឡើយ ពិតប្រាកដណាស់ ទ្រង់គឺជាអ្នកដែលដឹងច្បាស់បំផុតនូវរាល់អ្វីដែលកំបាំង﴾ [អាល់ម៉ាអ៊ីដាហ៍៖ ១០៩]។ អាយ៉ាត់នេះអាចយល់បានថា ពួកអ្នកនាំសារនឹងមិនធ្វើជាសាក្សីលើប្រជាជាតិរបស់ពួកគេនៅថ្ងៃបរលោកឡើយ។ ប៉ុន្តែមានអាយ៉ាត់ដទៃទៀតដែលបង្ហាញថា ពួកគេនឹងធ្វើជាសាក្សីលើប្រជាជាតិរបស់ពួកគេ ដូចជាព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿តើវានឹងទៅជាយ៉ាងណា នៅពេលដែលយើងនាំសាក្សីម្នាក់ពីគ្រប់ប្រជាជាតិ ហើយយើងនាំអ្នក (មូហាំម៉ាត់ (ﷺ)) មកធ្វើជាសាក្សីលើពួកគេទាំងនេះ?﴾ [អានីសាអ៍៖ ៤១] និងព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿និងថ្ងៃដែលយើងបញ្ជូនសាក្សីម្នាក់ពីក្នុងចំណោមពួកគេមកលើពួកគេ ហើយយើងនាំអ្នកមកធ្វើជាសាក្សីលើពួកគេទាំងនេះ﴾ [អាន់ណះល៍៖ ៨៩]។ ចំពោះចម្លើយចំពោះបញ្ហានេះមានបីចំណុច៖ ទីមួយ៖ គឺជាជម្រើសរបស់លោក អ៊ីប៊ុន ជារីរ៍ ហើយលោក អ៊ីប៊ុន កាស៊ីរ៍ បានមានប្រសាសន៍ថា វាជាចម្លើយដ៏ល្អឥតខ្ចោះ។ អត្ថន័យគឺថា៖ យើងគ្មានចំណេះដឹងអ្វីក្រៅពីចំណេះដឹងដែលទ្រង់ដឹងច្បាស់ជាងយើងនោះទេ។ ដូច្នេះ យើងគ្មានចំណេះដឹងអ្វីឡើយបើធៀបនឹងចំណេះដឹងរបស់ទ្រង់ដែលគ្របដណ្តប់លើគ្រប់សព្វ។ យើងទោះបីជាដឹងថាអ្នកណាឆ្លើយតបនឹងយើង ក៏យើងដឹងត្រឹមតែរូបភាពខាងក្រៅប៉ុណ្ណោះ យើងគ្មានចំណេះដឹងលើរឿងខាងក្នុងឡើយ។ ទ្រង់គឺជាអ្នកដែលដឹងច្បាស់នូវរាល់អាថ៌កំបាំង និងអ្វីដែលលាក់កំបាំងនៅក្នុងចិត្ត។ ដូច្នេះចំណេះដឹងរបស់យើងបើធៀបនឹងចំណេះដឹងរបស់ទ្រង់ គឺស្មើនឹងគ្មានចំណេះដឹងអ្វីទាំងអស់។ ទីពីរ៖ គឺជាមតិរបស់លោក មូហ្សាហ៊ិត, អាល់-ស៊ូឌី និង អាល់-ហាសាន់ អាល់-បាសរី ដូចដែលលោក អ៊ីប៊ុន កាស៊ីរ៍ និងអ្នកដទៃទៀតបានដកស្រង់សម្តីពួកគេមក។ ពួកគេបាននិយាយថា៖ ពួកគេនិយាយថា «យើងគ្មានចំណេះដឹងអ្វីឡើយ» គឺដោយសារតែភាពភ័យខ្លាចដ៏ខ្លាំងក្លានៃថ្ងៃបរលោកដែលបានគ្របសង្កត់លើពួកគេ។ បន្ទាប់មក ភាពភ័យខ្លាចនោះក៏រលាយបាត់ទៅវិញ ហើយពួកគេក៏បានធ្វើជាសាក្សីលើប្រជាជាតិរបស់ពួកគេ។ ទីបី៖ គឺជាមតិដែលខ្សោយជាងគេ។ គឺអត្ថន័យនៃព្រះបន្ទូលដែលថា ﴿តើពួកអ្នកទទួលបានចម្លើយអ្វីខ្លះ?﴾ មានន័យថា តើពួកគេបានធ្វើអ្វីខ្លះបន្ទាប់ពីអ្នក? ហើយតើពួកគេបានបង្កើតអ្វីខ្លះបន្ទាប់ពីអ្នក? ពួកគេឆ្លើយថា ﴿យើងគ្មានចំណេះដឹងអ្វីឡើយ﴾។ លោក អ៊ីប៊ុន កាស៊ីរ៍ និងអ្នកដទៃទៀតបានលើកឡើងពីមតិនេះ ប៉ុន្តែវាជាមតិដែលឃ្លាតឆ្ងាយពីអត្ថន័យជាក់ស្តែងនៃគម្ពីរគួរអាន។ សូមមើល៖ ដ័ហ្វអ៊ុ អ៊ីហាម អាល់-អ៊ីដ្តិរ៉ាប (១០/៧៩-៨០)។ ការសង្ស័យរបស់ពួកហ្ស៊ីនឌីក (អ្នកបដិសេធសាសនា) ចំពោះព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿ថ្ងៃដែលអល់ឡោះប្រមូលផ្តុំពួកអ្នកនាំសារ ហើយទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ តើពួកអ្នកទទួលបានចម្លើយអ្វីខ្លះ?﴾ ចំពោះព្រះបន្ទូលដែលថា៖ ﴿ថ្ងៃដែលអល់ឡោះប្រមូលផ្តុំពួកអ្នកនាំសារ ហើយទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ តើពួកអ្នកទទួលបានចម្លើយអ្វីខ្លះ?﴾ [អាល់ម៉ាអ៊ីដាហ៍៖ ១០៩] គឺទ្រង់នឹងសួរពួកគេនៅពេលដែលនរកបញ្ចេញសម្លេងដ៏គួរឱ្យខ្លាច។ ទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ តើពួកអ្នកទទួលបានចម្លើយអ្វីខ្លះទាក់ទងនឹងការគោរពសក្ការៈតែមួយគត់ចំពោះអល់ឡោះ (តូហ៊ីត)? នៅពេលនោះ សតិបញ្ញារបស់ពួកគេនឹងបាត់បង់ដោយសារភាពភ័យខ្លាចនៃសម្លេងនរក ពួកគេក៏និយាយថា៖ ﴿យើងគ្មានចំណេះដឹងអ្វីឡើយ﴾ [អាល់ម៉ាអ៊ីដាហ៍៖ ១០៩]។ បន្ទាប់មក សតិបញ្ញារបស់ពួកគេក៏ត្រឡប់មកវិញ ហើយពួកគេក៏និយាយថា៖ ﴿ទាំងនេះ...﴾)។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
شك الزنادقة في قوله: ﴿يوم يجمع الله الرسل فيقول ماذا أجبتم﴾
﴿អ្នកទាំងឡាយដែលបានកុហកប្រឌិតលើម្ចាស់របស់ពួកគេ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ហ៊ូដ៖ ១៨] នេះគឺជាការពន្យល់អំពីអ្វីដែលពួកហ្ស៊ីនឌីក (អ្នកដែលងាកចេញពីសេចក្តីពិត) មានការសង្ស័យ។ ការសង្ស័យរបស់ពួកហ្ស៊ីនឌីក ចំពោះព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿នៅថ្ងៃនោះ ផ្ទៃមុខជាច្រើននឹងស្រស់បំព្រង ដោយសម្លឹងមើលទៅម្ចាស់របស់ពួកគេ﴾ ចំពោះព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿នៅថ្ងៃនោះ ផ្ទៃមុខជាច្រើននឹងស្រស់បំព្រង ដោយសម្លឹងមើលទៅម្ចាស់របស់ពួកគេ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់អាល់គីយ៉ាម៉ោះ៖ ២២-២៣]។ ហើយទ្រង់បានមានព្រះបន្ទូលនៅក្នុងអាយ៉ាត់មួយទៀតថា៖ ﴿ភ្នែកទាំងឡាយមិនអាចយល់ឃើញទ្រង់បានឡើយ ប៉ុន្តែទ្រង់យល់ឃើញភ្នែកទាំងឡាយ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់អាល់អាន់អាម៖ ១០៣]។ ពួកគេបាននិយាយថា៖ តើនេះអាចទៅរួចដូចម្តេច? ទ្រង់បានផ្តល់ដំណឹងថា ពួកគេនឹងសម្លឹងមើលទៅម្ចាស់របស់ពួកគេ ហើយទ្រង់ក៏បានមានព្រះបន្ទូលនៅក្នុងអាយ៉ាត់មួយទៀតថា៖ ﴿ភ្នែកទាំងឡាយមិនអាចយល់ឃើញទ្រង់បានឡើយ...﴾។ ដូច្នេះ ពួកគេបានសង្ស័យលើគម្ពីរគួរអាន ហើយពួកគេបានអះអាងថា អាយ៉ាត់ខ្លះនៃគម្ពីរគួរអានផ្ទុយនឹងអាយ៉ាត់ខ្លះទៀត។ ចំពោះព្រះបន្ទូលដែលថា៖ ﴿នៅថ្ងៃនោះ ផ្ទៃមុខជាច្រើននឹងស្រស់បំព្រង﴾ មានន័យថា មានភាពស្រស់ស្អាត និងភ្លឺថ្លា ﴿ដោយសម្លឹងមើលទៅម្ចាស់របស់ពួកគេ﴾ មានន័យថា ពួកគេនឹងបានឃើញម្ចាស់របស់ពួកគេនៅក្នុងឋានសួគ៌។ ចម្លើយចំពោះការសង្ស័យនេះមានបីចំណុច៖ ទីមួយ៖ អត្ថន័យនៃពាក្យថា "ភ្នែកមិនអាចយល់ឃើញទ្រង់បាន" គឺសំដៅលើជីវិតនៅលោកិយនេះ ដូច្នេះវាមិនផ្ទុយនឹងការឃើញទ្រង់នៅថ្ងៃបរលោកនោះទេ។ ទីពីរ៖ វាជាអាយ៉ាត់ទូទៅដែលត្រូវបានកំណត់ជាក់លាក់ចំពោះការឃើញរបស់ពួកមូមិន (អ្នកជំនឿ) ចំពោះទ្រង់នៅថ្ងៃបរលោក ហើយនេះមានន័យជិតស្និទ្ធនឹងចំណុចទីមួយ។ ទីបី៖ គឺជាការពិតដែលថា អ្វីដែលត្រូវបានបដិសេធនៅក្នុងអាយ៉ាត់នេះ គឺការយល់ឃើញដែលបង្កប់នូវន័យនៃការឡោមព័ទ្ធ ឬការដឹងច្បាស់ពីខ្លឹមសារពិតរបស់អល់ឡោះ។ ចំណែកឯការឃើញជាទូទៅ គឺអាយ៉ាត់នេះមិនបានបដិសេធឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការឃើញអល់ឡោះគឺជារឿងពិត ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយអាយ៉ាត់គួរអានជាច្រើន ហាឌីសដែលត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍) និងការឯកភាពគ្នារបស់អ្នកប្រាជ្ញស៊ុននី (អះលូស៊ុនន៉ោះ វ៉ាល់ជះម៉ាអា)។ សេចក្តីសន្និដ្ឋាននៃចម្លើយនេះគឺ៖ ការយល់ឃើញ (អ៊ីដ្រក់) គឺមានន័យចង្អៀតជាងការឃើញ (រូអ្យ៉ោះ) ពីព្រោះការយល់ឃើញមានន័យថា ការឡោមព័ទ្ធ។ ជនជាតិអារ៉ាប់តែងនិយាយថា៖ "ខ្ញុំបានឃើញវត្ថុមួយ ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនបានយល់ឃើញវាឡើយ"។ ដូច្នេះ អត្ថន័យនៃ "ភ្នែកមិនអាចយល់ឃើញទ្រង់" គឺ៖ ភ្នែកមិនអាចឡោមព័ទ្ធទ្រង់បានឡើយ ដូចដែលទ្រង់បានផ្តល់ចំណេះដឹងដល់មនុស្សលោក ប៉ុន្តែមនុស្សលោកមិនអាចឡោមព័ទ្ធចំណេះដឹងរបស់ទ្រង់បានឡើយ។ អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយបានឯកភាពគ្នាថា ការបដិសេធនូវអ្វីដែលចង្អៀត (ការយល់ឃើញ) មិនមានន័យថាជាការបដិសេធនូវអ្វីដែលទូលំទូលាយ (ការឃើញ) នោះទេ។ ម្យ៉ាងទៀត គ្មាននរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមសត្វលោកដែលអាចយល់ឃើញខ្លឹមសារពិតរបស់អល់ឡោះបានឡើយ។ ភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីភាពត្រឹមត្រូវនៃចំណុចនេះ គឺអ្វីដែលត្រូវបានកត់ត្រាដោយអ្នកប្រាជ្ញទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) ពីហាឌីសរបស់អាប៊ូមូសា ដែលបានលើកឡើងថា៖ "វាំងននរបស់ទ្រង់គឺពន្លឺ ឬភ្លើង ប្រសិនបើទ្រង់បើកវា នោះភាពអស្ចារ្យនៃព្រះភក្ត្ររបស់ទ្រង់នឹងដុតបំផ្លាញអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងដែលក្រសែភ្នែករបស់ទ្រង់បានទៅដល់ក្នុងចំណោមសត្វលោករបស់ទ្រង់"។ ហាឌីសនេះបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់អំពីការមិនអាចឃើញទ្រង់នៅក្នុងលោកិយនេះ ហើយវាបង្ហាញពីការមិនអាចឡោមព័ទ្ធទ្រង់បានជាដាច់ខាត។ សរុបមក៖ ការឃើញទ្រង់ដោយភ្នែក គឺជារឿងដែលអាចទៅរួចតាមហេតុផល (អាក់លី) ទាំងក្នុងលោកិយ និងថ្ងៃបរលោក ព្រោះរាល់អ្វីដែលមានវត្តមាន គឺអាចទៅរួចក្នុងការមើលឃើញតាមហេតុផល។ ភស្តុតាងដែលបញ្ជាក់ថាវាអាចទៅរួចតាមហេតុផល គឺពាក្យសម្តីរបស់ព្យាការីមូសា (អា.ស) ដែលថា៖ ﴿ឱម្ចាស់នៃខ្ញុំ សូមទ្រង់បង្ហាញព្រះអង្គដល់ខ្ញុំ ដើម្បីឱ្យខ្ញុំបានសម្លឹងមើលទៅទ្រង់﴾ [ស៊ូរ៉ាត់អាល់អាអរហ្វ៖ ១៤៣] ព្រោះលោកមិនមែនជាអ្នកដែលមិនដឹងអំពីអ្វីដែលអាចទៅរួចចំពោះអល់ឡោះនោះទេ។ ចំណែកឯតាមផ្លូវច្បាប់សាសនា (ស៊ារីអា) គឺវាអាចទៅរួច និងកើតឡើងពិតប្រាកដនៅថ្ងៃបរលោក ប៉ុន្តែមិនអាចទៅរួចនៅក្នុងលោកិយនេះឡើយ។ ភស្តុតាងច្បាស់បំផុតក្នុងរឿងនេះ គឺអ្វីដែលមូស្លីម និងអ៊ីប៊ុន ខូហ្សៃម៉ោះ បានកត់ត្រាថា៖ "ពួកអ្នកនឹងមិនបានឃើញម្ចាស់របស់ពួកអ្នកឡើយ រហូតទាល់តែពួកអ្នកស្លាប់"។ ហើយហាឌីសដែលនិយាយអំពីការដែលពួកមូមិននឹងបានឃើញទ្រង់នៅថ្ងៃបរលោក គឺមានច្រើនលើសលប់ (មូទាវ៉ាទីរ)។ អល់ឡោះគឺជាអ្នកដែលដឹងច្បាស់បំផុត។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
شك الزنادقة في قوله: ﴿وجوه يومئذ ناضرة، إلى ربها ناظرة﴾