ការជួយសង្គ្រោះអ្នកធ្លាក់ក្នុងអន្ទាក់របស់ស្ហៃតន

مقدمة التحقيق (អារម្ភកថាស្រាវជ្រាវ និងការផ្ទៀងផ្ទាត់) អារម្ភកថារបស់អ្នកស្រាវជ្រាវ និងផ្ទៀងផ្ទាត់សាត្រាស្លឹករឹត៖ ការស្រាវជ្រាវ និងការវិភាគក្បួនច្បាប់ឥស្លាមយ៉ាងហ្មត់ចត់ គឺជាកិច្ចការដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមក្នុងចំណោមវិទ្យាសាស្ត្រឥស្លាម។ សារលិខិត «Ighathat អាល់-Lahfan fi Hukm Talaq អាល់-Ghadban» (ការជួយសង្គ្រោះអ្នកធ្លាក់ក្នុងវិបត្តិ និងការវិនិច្ឆ័យច្បាប់លើការលែងលះរបស់មនុស្សខឹងខ្លាំង) របស់អ៊ីម៉ាម Shams អាល់-Din Ibn Qayyim អាល់-Jawziyya (មរណភាព ៧៥១ ហ.ស) គឺជាគំរូដ៏ឆ្នើមនៃការស្រាវជ្រាវផ្នែកនីតិសាស្ត្រឥស្លាម (Fiqh) ដ៏ស៊ីជម្រៅ។ នៅក្នុងសារលិខិតនេះ លោកបានដោះស្រាយបញ្ហាច្បាប់គ្រួសារដ៏ចម្រូងចម្រាសបំផុតមួយ គឺស្ថានភាពនៃមនុស្សដែលស្ថិតក្នុងកំហឹងខ្លាំងរហូតបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងស្មារតី ហើយបានពោលពាក្យលែងលះប្រពន្ធ។ អ៊ីម៉ាម Ibn អាល់-Qayyim បានបង្ហាញភស្តុតាងយ៉ាងច្បាស់លាស់ពីគម្ពីរគួរអាន ស៊ូណាន់ន់ ដានដានរបស់សហ្វាបះ និងគោលការណ៍គ្រឹះនៃច្បាប់ឥស្លាម ដើម្បីបញ្ជាក់ថា ការលែងលះក្នុងស្ថានភាពបែបនេះមិនធ្លាក់ចូលជាធរមានឡើយ ដោយសារខ្វះចេតនាពិត (Niyyah) និងឆន្ទៈសេរី។

اسم الرسالة (ចំណងជើងនៃសារលិខិត) ឈ្មោះពិតប្រាកដនៃសារលិខិត៖ សារលិខិតនេះមានឈ្មោះពេញថា «Ighathat អាល់-Lahfan fi Hukm Talaq អាល់-Ghadban» (إغاثة اللهفان في حكم طلاق الغضبان) មានន័យថា «ការជួយសង្គ្រោះអ្នកដែលកំពុងធ្លាក់ក្នុងសេចក្តីថប់បារម្ភ និងទុក្ខព្រួយ តាមរយៈការវិនិច្ឆ័យច្បាប់លើការលែងលះរបស់មនុស្សខឹងខ្លាំង»។ ចំណងជើងនេះត្រូវបានកត់ត្រាយ៉ាងច្បាស់នៅលើក្របនៃសាត្រាស្លឹករឹតដើម និងត្រូវបានលើកឡើងដោយបណ្តាអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់ក្រោយ។ គួរកត់សម្គាល់ថា សៀវភៅនេះខុសពីស្នាដៃដ៏ល្បីមួយទៀតរបស់លោកដែលមានឈ្មោះស្រដៀងគ្នាគឺ «Ighathat អាល់-Lahfan min Masa'id អាល់-Shaytan» (ការសង្គ្រោះអ្នកធ្លាក់ក្នុងអន្ទាក់ស្ហៃតន) ដែលជាសៀវភៅទូទៅស្តីពីការព្យាបាលចិត្ត និងកលល្បិចរបស់ស្ហៃតន។

نسبة الرسالة إلى المصنف (ការបញ្ជាក់ពីភាពជាស្នាដៃរបស់អ្នកនិពន្ធ) ការបញ្ជាក់ថាជាស្នាដៃពិតរបស់អ៊ីម៉ាម Ibn Qayyim អាល់-Jawziyya៖ ភាពជាម្ចាស់នៃស្នាដៃនេះត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់លាស់ដោយឥតសង្ស័យ៖ ១. រចនាប័ទ្មនៃការសរសេរ ភាសា និងវិធីសាស្ត្រវែកញែកភស្តុតាង គឺជាលក្ខណៈពិសេសដាច់ដោយឡែករបស់អ៊ីម៉ាម Ibn អាល់-Qayyim។ ២. សាត្រាស្លឹករឹតបុរាណដែលបានរក្សាទុក បានបញ្ជាក់ឈ្មោះរបស់លោកយ៉ាងច្បាស់។ ៣. បណ្តាអ្នកប្រាជ្ញប្រវត្តិសាស្ត្រ និងជីវប្រវត្តិ ដូចជា Ibn Rajab អាល់-Hanbali ក្នុងសៀវភៅ «Dhayl Tabaqat អាល់-Hanabila» និងអ្នកប្រាជ្ញដទៃទៀត សុទ្ធតែបានរាប់បញ្ចូលសារលិខិតនេះក្នុងបញ្ជីស្នាដៃរបស់អ៊ីម៉ាម Ibn អាល់-Qayyim។

تاريخ تصنيف الرسالة (កាលបរិច្ឆេទនៃការចងក្រងសារលិខិត) ពេលវេលានៃការចងក្រងសារលិខិត៖ អ៊ីម៉ាម Ibn អាល់-Qayyim បាននិពន្ធសារលិខិតនេះឡើងនៅក្នុងសម័យកាលចុងក្រោយនៃជីវិតរបស់លោក នៅពេលដែលចំណេះដឹងខាងហ្វិកហ៍ហ៍ និងឧសូលុលហ្វិកហ៍ហ៍ (គោលការណ៍គ្រឹះច្បាប់) របស់លោកបានឈានដល់ចំណុចកំពូល។ លោកបានសរសេរសារលិខិតនេះឡើងដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងសំនួរច្បាប់ជាក់ស្តែងដែលកើតឡើងនៅក្នុងសង្គម នៅពេលដែលបុរសម្នាក់បានលែងលះភរិយាក្នុងស្ថានភាពកំហឹងដ៏ខ្លាំងក្លា ហើយមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមចៅក្រម និងអ្នកចេញហ្វាតវ៉ា។

موضوع الرسالة، ومنهج المصنف فيها (ប្រធានបទ និងវិធីសាស្ត្ររបស់អ្នកនិពន្ធ) ប្រធានបទចម្បង និងវិធីសាស្ត្រវិទ្យាសាស្ត្ររបស់អ្នកនិពន្ធ៖ ប្រធានបទស្នូលនៃសៀវភៅគឺការវិភាគស្ថានភាពផ្លូវចិត្តរបស់មនុស្សខឹងខ្លាំង (អាល់-Ghadban) និងផលប៉ះពាល់របស់វាទៅលើសុពលភាពនៃកិច្ចសន្យា និងពាក្យសម្តី ជាពិសេសការលែងលះ (Talaq)។ វិធីសាស្ត្ររបស់អ្នកនិពន្ធ៖ ១. ចាប់ផ្តើមដោយការពន្យល់អត្ថន័យភាសា និងន័យច្បាប់នៃពាក្យ «Ighlaq» ក្នុងហាឌីសព្យាការី ﷺ។ ២. បង្ហាញភស្តុតាងពីគម្ពីរគួរអានចំនួន ៥ ទិដ្ឋភាព។ ៣. បង្ហាញភស្តុតាងពីស៊ូណាន់ន់របស់ព្យាការី ﷺ ចំនួន ៣ ទិដ្ឋភាព។ ៤. លើកយកដានដាន និងសេចក្តីសម្រេចរបស់បណ្តាសហ្វាបះ។ ៥. បង្ហាញការវិភាគតាមហេតុផល និងគោលការណ៍ច្បាប់ឥស្លាម (អាល់-I'tibar wa Usul អាល់-Shari'ah) រហូតដល់ ២៥ ទិដ្ឋភាព ដែលជាការបកស្រាយដ៏ល្អឥតខ្ចោះ និងពេញលេញបំផុត។

الثناء عليها (ការកោតសរសើរចំពោះសារលិខិតនេះ) ការកោតសរសើរពីសំណាក់បណ្តាអ្នកប្រាជ្ញ៖ បណ្តាអ្នកប្រាជ្ញឥស្លាមជាច្រើនជំនាន់បានកោតសរសើរសារលិខិតនេះយ៉ាងខ្លាំង ដោយចាត់ទុកថាជាស្នាដៃឯកដែលគ្មានសៀវភៅណាប្រៀបផ្ទឹមបានក្នុងប្រធានបទនេះ។ العلامة Jamal អាល់-Din អាល់-Qasimi បានលើកឡើងថា៖ «សារលិខិតនេះគឺជាត្បូងពេជ្រដ៏មានតម្លៃបំផុតមួយក្នុងការបកស្រាយច្បាប់ឥស្លាម ដែលបានជួយសង្គ្រោះគ្រួសារមូស្លីមរាប់មិនអស់ពីការបែកបាក់ដោយសារតែកំហឹងមួយភ្លែតដែលគ្មានចេតនាពិតប្រាកដ»។

طبعات الرسالة (ការបោះពុម្ពផ្សាយសារលិខិត) ប្រវត្តិនៃការបោះពុម្ពផ្សាយ៖ សារលិខិតនេះត្រូវបានបោះពុម្ពផ្សាយជាលើកដំបូងនៅក្នុងទីក្រុងគែរ (Cairo) ប្រទេសអេហ្ស៊ីប ដោយមានការផ្ទៀងផ្ទាត់ និងពន្យល់បន្ថែមពី العلامة Jamal អាល់-Din អាល់-Qasimi។ បន្ទាប់មក វាត្រូវបានបោះពុម្ពឡើងវិញជាច្រើនដងនៅបណ្តាប្រទេសអារ៉ាប់ផ្សេងៗ ដោយសារតែសារៈសំខាន់ដ៏ធំធេងរបស់វាសម្រាប់តុលាការច្បាប់ឥស្លាម និងអ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវផ្នែកច្បាប់គ្រួសារ។

الأصل الخطي المعتمد عليه (សាត្រាស្លឹករឹតដើមដែលយកជាមូលដ្ឋាន) សាត្រាស្លឹករឹតដើមដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងការផ្ទៀងផ្ទាត់៖ ការផ្ទៀងផ្ទាត់ច្បាប់បោះពុម្ពនេះ គឺផ្អែកលើច្បាប់ចម្លងសាត្រាស្លឹករឹតដ៏កម្រ និងមានតម្លៃខ្ពស់ ដែលពីមុនត្រូវបានរក្សាទុកនៅក្នុងបណ្ណាល័យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ العلامة អាល់-Qasimi ហើយបច្ចុប្បន្នត្រូវបានរក្សាទុកនៅក្នុងបណ្ណាល័យជាតិ King Fahd ក្នុងទីក្រុងរីយ៉ាដ។ សាត្រាស្លឹករឹតនេះត្រូវបានចម្លងឡើងដោយអ្នកប្រាជ្ញ Muhammad ibn Abdillah ibn Hisham អាល់-អាន់សារី នៅក្នុងខែ Sha'ban ឆ្នាំ ៨៨៥ ហ.ស ដោយមានអក្សរច្បាស់លាស់ និងភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់។

عملي في إخراج الرسالة (កិច្ចការរបស់អ្នកផ្ទៀងផ្ទាត់ក្នុងការរៀបចំសៀវភៅ) វិធីសាស្ត្រការងាររបស់អ្នកផ្ទៀងផ្ទាត់៖ ១. សរសេរអារម្ភកថាសង្ខេបអំពីសារៈសំខាន់នៃវិទ្យាសាស្ត្រហ្វិកហ៍ហ៍ និងភាពវិសេសវិសាលនៃសារលិខិតនេះ។ ២. ផ្តល់នូវការសិក្សាស្រាវជ្រាវ និងការណែនាំសង្ខេបអំពីជីវប្រវត្តិសៀវភៅ។ ៣. ផ្ទៀងផ្ទាត់អត្ថបទជាមួយនឹងសាត្រាស្លឹករឹតដើម ដោយកែតម្រូវកំហុសអក្ខរាវិរុទ្ធរបស់អ្នកចម្លងដោយប្រុងប្រយ័ត្ន។ ៤. បញ្ជាក់ប្រភពនៃអាយ៉ាត់គួរអាន និងបញ្ជាក់កម្រិតត្រឹមត្រូវ (Takhrij) នៃហាឌីសទាំងអស់។ ៥. រក្សាទុក និងបែងចែករវាងចំណារពន្យល់របស់ العلامة អាល់-Qasimi និងចំណារផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកផ្ទៀងផ្ទាត់។

مقدمة المصنف (អារម្ភកថារបស់អ្នកនិពន្ធ - អ៊ីម៉ាម Ibn Qayyim អាល់-Jawziyya) អារម្ភកថារបស់អ៊ីម៉ាម Ibn Qayyim អាល់-Jawziyya៖ ក្នុងនាមអល់ឡោះ មហាសប្បុរស មហាអាណិតស្រឡាញ់ ការសរសើរទាំងឡាយជាកម្មសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះ ដ៏មានប្រាជ្ញាញាណខ្ពង់ខ្ពស់ ដ៏មហាសប្បុរស ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ឧត្តុង្គឧត្តម ដ៏ឮសព្វ ដ៏ដឹងសព្វ ដ៏មានក្តីមេត្តាករុណា និងអាណិតអាសូរក្រៃលែង ដែលបានប្រទានពរជ័យយ៉ាងបរិបូរណ៍ដល់បណ្តាអ្នកគោរពបម្រើរបស់ទ្រង់ និងបានកត់ត្រាលើព្រះអង្គទ្រង់នូវសេចក្តីមេត្តាករុណា ហើយទ្រង់បានចារឹកទុកថា សេចក្តីមេត្តារបស់ទ្រង់មានជ័យជម្នះលើកំហឹងរបស់ទ្រង់។ ទ្រង់មានក្តីមេត្តាចំពោះអ្នកគោរពបម្រើជាងម្តាយស្រឡាញ់កូន ហើយទ្រង់ត្រេកអរចំពោះការតައុបាត់ (ការវិលត្រឡប់មករកទ្រង់) របស់មនុស្សម្នាក់ ជាងមនុស្សដែលបានបាត់បង់យានជំនិះដែលមានស្បៀងអាហារក្នុងវាលខ្សាច់ដ៏សែនស្ងាត់ជ្រងំ រួចស្រាប់តែរកឃើញវិញ។ ខ្ញុំសូមធ្វើជាសាក្សីថា គ្មានម្ចាស់ណាដែលត្រូវគោរពបូជាពិតប្រាកដក្រៅពីអល់ឡោះតែមួយគត់ គ្មានដៃគូនោះឡើយ ជាម្ចាស់នៃពិភពទាំងមូល និងជាអ្នកដែលមានក្តីមេត្តាលើសគេទាំងអស់។ ហើយខ្ញុំសូមធ្វើជាសាក្សីថា មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) គឺជាអ្នកបម្រើ និងជារ៉សូលរបស់ទ្រង់ ជាព្យាការីចុងក្រោយគេ ដែលទ្រង់បានបញ្ជូនមកជាក្តីមេត្តាដល់ពិភពលោកទាំងអស់ ជាមួយនឹងសាសនាដ៏ត្រឹមត្រូវ ងាយស្រួល និងគ្របដណ្តប់លើសាសនាទាំងអស់។ តាមរយៈរ៉សូល ﷺ អល់ឡោះបានដកចេញនូវបន្ទុកដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ និងច្រវាក់ខ្នោះ ហើយបានធ្វើឱ្យច្បាប់របស់ទ្រង់សម្បូរបែប គ្មានតម្រូវការល្បិចកលបោកបញ្ឆោតឡើយ។ អ្នកណាដែលប្រកាន់ខ្ជាប់នូវច្បាប់នេះ នឹងរកឃើញផ្លូវដ៏ភ្លឺស្វាង និងច្រកចេញពីគ្រប់ទុក្ខលំបាក។ នៅក្បែររ៉សូលុលឡោះ ﷺ គឺពោរពេញដោយភាពទូលំទូលាយ និងក្តីមេត្តា ខណៈដែលនៅក្បែរអ្នកដទៃគឺពោរពេញដោយភាពតឹងតែង។ គ្មានអ្នករងទុក្ខណាម្នាក់មករកលោក ﷺ លើកលែងតែបានធូរស្បើយ និងគ្មានអ្នករងគ្រោះណាម្នាក់លើកលែងតែទទួលបានការសង្គ្រោះ។ លោក ﷺ មិនដែលបំបែកប្តីប្រពន្ធដោយសារតែពាក្យភ្លាត់មាត់ឡើយ ហើយក៏មិនដែលធ្វើឱ្យគូស្នេហ៍ព្រាត់ប្រាសដោយសារអ្វីដែលកើតឡើងដោយគ្មានចេតនានោះដែរ ផ្ទុយទៅវិញ លោកបានលើកលែងទោសចំពោះពាក្យសម្តីដែលអ្នកនិយាយមិនមានបំណងពិតប្រាកដក្នុងចិត្ត។

حديث "لا طلاق ولا عتاق في إغلاق" (ហាឌីស៖ គ្មានការលែងលះ និងគ្មានការដោះលែងទាសករក្នុងភាពអ៊ីគឡាក់) ហាឌីសគ្រឹះស្តីពីការមិនធ្លាក់ចូលជាធរមាននៃការលែងលះក្នុងភាពអ៊ីគឡាក់៖ ច្បាប់ឥស្លាមបានលើកលែងទោសចំពោះការភ្លាត់មាត់ ការភ្លេចភ្លាំង ការបង្ខិតបង្ខំ និងការនិយាយដោយចៃដន្យគ្មានចេតនា។ ដូចដែលបណ្តាអ្នកកត់ត្រាស៊ូណាន់ន់បានរៀបរាប់ពីលោកស្រី អាយសះ (អ៊ុម្មុលមុះមីនីន) ថា រ៉សូលុលឡោះ ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «لَا طَلَاقَ وَلَا عَتَاقَ فِي إِغْلَاقٍ» «គ្មានការលែងលះ (Talaq) និងគ្មានការដោះលែងទាសករ (I'taq) ឡើយ នៅក្នុងភាពអ៊ីគឡាក់ (Ighlaq)»។ ហាឌីសនេះត្រូវបានកត់ត្រាដោយ អ៊ីម៉ាម Ahmad, អាប៊ូ ដាវូដ, Ibn Majah, និង អាល់-Hakim នៅក្នុងគម្ពីរ អាល់-Mustadrak ហើយលោកបានបញ្ជាក់ថាជាហាឌីសពិតត្រឹមត្រូវ (Sahih) តាមលក្ខខណ្ឌរបស់ អ៊ីម៉ាម មូស្លីម។

تفسير الإغلاق (ការពន្យល់អត្ថន័យនៃពាក្យ អ៊ីគឡាក់ - Ighlaq) ការពន្យល់អត្ថន័យពាក្យ «Ighlaq» តាមភាសា និងច្បាប់ឥស្លាម៖ អាប៊ូ ដាវូដ បានបញ្ជាក់ថា៖ « الغلاق (Ighlaq) ខ្ញុំយល់ថាវាសំដៅលើកំហឹង (អាល់-Ghadab)»។ Hanbal បាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំបានឮ Abu Abdillah (អ៊ីម៉ាម Ahmad ibn Hanbal) និយាយថា៖ វាគឺជាកំហឹង»។ ការពន្យល់ពីឫសគល់ភាសា៖ ពាក្យ «Ighlaq» មកពីកិរិយាសព្ទ «Aghlaqa» (បិទជិត ដូចជាបិទទ្វារ)។ នៅក្នុងន័យផ្លូវចិត្ត និងច្បាប់ វាមានន័យថា «ការបិទទ្វារនៃគំនិត ការយល់ដឹង និងចេតនា»។ មនុស្សដែលស្ថិតក្នុងកំហឹងដ៏ខ្លាំងក្លា ចិត្តនិងគំនិតរបស់គេត្រូវបានបិទជិត រហូតដល់គេមិនដឹងច្បាស់ពីផលវិបាកនៃពាក្យដែលគេកំពុងនិយាយឡើយ។ ដូច្នេះ បណ្តាអ្នកប្រាជ្ញភាសា និងហ្វិកហ៍ហ៍បានបកស្រាយពាក្យ Ighlaq ជា ៣ ករណីធំៗ៖ ១. ការខឹងខ្លាំងរហូតបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងស្មារតី (អាល់-Ghadab អាល់-Shadid)។ ២. ការបង្ខិតបង្ខំ (អាល់-Ikrah) ដែលមនុស្សគ្មានជម្រើសសេរី។ ៣. ភាពឆ្កួតវង្វេង ឬបាត់បង់ស្មារតី (អាល់-Junun wa Ikhtilal អាល់-Aql)។ នៅក្នុងស្ថានភាពទាំងអស់នេះ ការលែងលះមិនធ្លាក់ចូលជាធរមានឡើយ។

أدلة عدم وقوع طلاق الغضبان (បណ្តាភស្តុតាងដែលបញ្ជាក់ថាការលែងលះរបស់មនុស្សខឹងខ្លាំងមិនធ្លាក់ជាធរមាន) បណ្តាភស្តុតាងដែលបញ្ជាក់ថាការលែងលះរបស់មនុស្សខឹងខ្លាំងមិនធ្លាក់ជាធរមាន៖ នៅក្នុងជំពូកនេះ អ៊ីម៉ាម Ibn អាល់-Qayyim បានប្រមូលផ្តុំភស្តុតាងយ៉ាងទូលំទូលាយចេញពីប្រភពទាំងបួននៃច្បាប់ឥស្លាម៖ ១. ភស្តុតាងពីគម្ពីរគួរអាន (Dalalat អាល់-Kitab) ចំនួន ៥ ទិដ្ឋភាព។ ២. ភស្តុតាងពីស៊ូណាន់ន់របស់ព្យាការី ﷺ (Dalalat អាល់-ស៊ូណាន់) ចំនួន ៣ ទិដ្ឋភាព។ ៣. ដានដាន និងសេចក្តីសម្រេចរបស់បណ្តាសហ្វាបះ (Athar អាល់-Sahabah)។ ៤. ការពិចារណាតាមហេតុផល និងគោលការណ៍គ្រឹះនៃច្បាប់ឥស្លាម (អាល់-I'tibar wa Usul អាល់-Shari'ah) ចំនួន ២៥ ទិដ្ឋភាព។

دلالة الكتاب (ភស្តុតាងពីគម្ពីរគួរអាន) ភស្តុតាងពីគម្ពីរគួរអាន (Dalalat អាល់-Kitab)៖ អល់ឡោះជាម្ចាស់បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់នៅក្នុងគម្ពីរគួរអាន អំពីការមិនយកទោសពៃរ៍ចំពោះពាក្យសម្តីដែលកើតចេញពីការភ្លាត់មាត់ ការគ្មានចេតនា ឬស្ថានភាពដែលចិត្តមិនបានប្រកាន់ខ្ជាប់នូវបំណងនោះឡើយ។ អ្នកនិពន្ធបានបង្ហាញទិដ្ឋភាពនៃការទាញយកភស្តុតាងពីគម្ពីរគួរអានជាបន្តបន្ទាប់។

الوجه الأول: دلالة الكتاب في نفي المؤاخذة بلغو اليمين (ទិដ្ឋភាពទី ១ ពីគម្ពីរគួរអាន៖ ការមិនយកទោសចំពោះពាក្យសម្តីឥតចេតនា) ទិដ្ឋភាពទី ១ ពីគម្ពីរគួរអាន៖ អល់ឡោះជាម្ចាស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ﴾ [البقرة: ٢٢٥] «អល់ឡោះមិនយកទោសពៃរ៍ចំពោះអ្នកឡើយ នូវពាក្យសម្បថដែលឥតចេតនា (លាហ្កវ៉ុន) ក្នុងចំណោមសម្បថរបស់អ្នក ប៉ុន្តែទ្រង់យកទោសពៃរ៍ចំពោះអ្វីដែលចិត្តរបស់អ្នកបានប្រព្រឹត្ត (ដោយមានចេតនាពិតប្រាកដ)»។ ការទាញយកភស្តុតាង៖ អាយ៉ាត់ដ៏ពិសិដ្ឋនេះបានបញ្ជាក់ថា អល់ឡោះមិនចងភ្ជាប់ផលវិបាកផ្លូវច្បាប់ ឬទោសពៃរ៍ចំពោះពាក្យសម្តីដែលគ្រាន់តែរអិលចេញពីអណ្តាតដោយគ្មានការតាំងចិត្តពីបេះដូងឡើយ។ អ៊ីប៊ីន អាប់បាស និងបណ្តាអ្នកប្រាជ្ញសាឡាហ្វជាច្រើនបានបកស្រាយថា៖ «ពាក្យសម្បថរបស់មនុស្សខឹងខ្លាំង គឺជាផ្នែកមួយនៃសម្បថឥតចេតនា (Laghw)» ពីព្រោះកំហឹងបានរារាំងចិត្តមិនឱ្យបង្កើតចេតនាពិតប្រាកដ។ ប្រសិនបើពាក្យសម្បថដោយព្រះនាមអល់ឡោះមិនធ្លាក់ជាធរមាននៅពេលខឹង ពាក្យលែងលះកាន់តែមិនត្រូវធ្លាក់ជាធរមានថែមទៀត។

الوجه الثاني: عدم استجابة دعاء الغضبان على نفسه وماله (ទិដ្ឋភាពទី ២ ពីគម្ពីរគួរអាន៖ អល់ឡោះមិនទទួលយកបណ្តាសារបស់មនុស្សខឹង) ទិដ្ឋភាពទី ២ ពីគម្ពីរគួរអាន៖ អល់ឡោះជាម្ចាស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿وَلَوْ يُعَجِّلُ اللَّهُ لِلنَّاسِ الشَّرَّ اسْتِعْجَالَهُمْ بِالْخَيْرِ لَقُضِيَ إِلَيْهِمْ أَجَلُهُمْ﴾ [يونس: ١១] «ហើយប្រសិនបើអល់ឡោះពន្លឿនឱ្យមនុស្សលោកនូវក្តីអន្តរាយ ដូចដែលពួកគេចង់បានការប្រទានក្តីល្អឱ្យបានឆាប់រហ័សនោះ ពិតជាជីវិតរបស់ពួកគេត្រូវបានបញ្ចប់បាត់ទៅហើយ»។ Mujahid បានបកស្រាយថា៖ អាយ៉ាត់នេះចុះមកទាក់ទងនឹងមនុស្សដែលពេលខឹងខ្លាំង បានជេរប្រទេចផ្តាសាលើខ្លួនឯង កូនចៅ ឬទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួនថា «សូមឱ្យវិនាសហិនហោច»។ ប្រសិនបើអល់ឡោះឆ្លើយតបតាមពាក្យនោះ ពួកគេច្បាស់ជាវិនាស។ ប៉ុន្តែដោយសារក្តីមេត្តារបស់អល់ឡោះ ទ្រង់ដឹងថានោះមិនមែនជាចេតនាពិតចេញពីចិត្តឡើយ គឺកំហឹងដែលមកពីស្ហៃតនជាអ្នកជំរុញ។ ដូច្នេះ កាលណាអល់ឡោះមិនយកជាការនូវពាក្យបន់ស្រន់ពេលខឹង ពាក្យលែងលះដែលនិយាយពេលខឹងខ្លាំងក៏មិនត្រូវយកជាការដូចគ្នា។

ទិដ្ឋភាពទីបី៖ ការបញ្ជាក់ភស្តុតាងពីទស្សនៈអ្នកប្រាជ្ញស្តីពីការលែងលះ (តឡាក) របស់អ្នកដែលខឹងសម្បារខ្លាំង គឺមិនធ្លាក់ឡើយ ប្រសិនបើកំហឹងនោះធ្វើឱ្យបាត់បង់ស្មារតី និងការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង។

الوجه الرابع: التعبير بـ "سكت عنه الغضب" (ទិដ្ឋភាពទី ៤ ពីគម្ពីរគួរអាន៖ ពាក្យ «កំហឹងបានស្ងប់ស្ងាត់») ទិដ្ឋភាពទី ៤ ពីគម្ពីរគួរអាន៖ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿وَلَمَّا سَكَتَ عَنْ مُوسَى الْغَضَبُ أَخَذَ الْأَلْوَاحَ﴾ [الأعراف: ١٥٤] «ហើយនៅពេលដែលកំហឹងបានស្ងប់ស្ងាត់ (សាកាតា) ពីមូសា លោកក៏បានរើសយកបន្ទះក្តារច្បាប់មកវិញ»។ អល់ឡោះបានប្រើពាក្យ «سكت» (ស្ងប់ស្ងាត់/ឈប់និយាយ) ជំនួសឱ្យពាក្យ «سكن» (ថយចុះ)។ ការប្រើពាក្យនេះ គឺដើម្បីប្រៀបធៀបកំហឹងដូចជា «ស្តេច ឬចៅហ្វាយដែលកំពុងបញ្ជា» នៅពេលដែលកំហឹងកំពុងគ្របដណ្តប់ វាបានបញ្ជាឱ្យមនុស្សនិយាយ និងធ្វើអ្វីៗតាមតែចិត្តរបស់វា។ លុះត្រាតែកំហឹងនោះស្ងប់ស្ងាត់ទៅ ទើបស្មារតីពិតប្រាកដរបស់មនុស្សវិលត្រឡប់មកវិញ។ ដូច្នេះ ពាក្យសម្តីដែលនិយាយក្នុងពេលកំហឹងកំពុងបញ្ជា មិនមែនជាពាក្យសម្តីរបស់ស្មារតីមនុស្សឡើយ។

الوجه الخامس: الغضب من نزغات الشيطان (ទិដ្ឋភាពទី ៥ ពីគម្ពីរគួរអាន៖ កំហឹងកើតចេញពីការល្បួងរបស់ស្ហៃតន) ទិដ្ឋភាពទី ៥ ពីគម្ពីរគួរអាន៖ អល់ឡោះជាម្ចាស់បានបង្គាប់ថា៖ ﴿وَإِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ﴾ [الأعراف: ٢០០] «ហើយប្រសិនបើការល្បួងណាមួយពីស្ហៃតនមករំខានអ្នក ចូរអ្នកស្វែងរកការការពារពីអល់ឡោះ»។ ព្យាការី ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «កំហឹងគឺមកពីស្ហៃតន ហើយស្ហៃតនត្រូវបានបង្កើតឡើងពីភ្លើង»។ អ្វីដែលមនុស្សខឹងខ្លាំងបានពោលចេញមក ដូចជាការជេរប្រមាថ ឬការលែងលះ គឺសុទ្ធតែកើតចេញពីការរុញច្រានរបស់ស្ហៃតនដែលដាក់ពាក្យលើអណ្តាតរបស់គេ។ នៅពេលកំហឹងរលាយបាត់ទៅ គេតែងតែស្តាយក្រោយ និងបដិសេធថាមិនចង់ឱ្យរឿងនោះកើតឡើងឡើយ។ ហេតុនេះ អ្វីដែលស្ហៃតនបង្ខំឱ្យនិយាយដោយគ្មានការពេញចិត្តពីចិត្ត មិនត្រូវយកមកអនុវត្តជាច្បាប់ឡើយ។

دلالة السنة النبوية (ភស្តុតាងពីស៊ូណាន់ន់របស់ព្យាការី ﷺ) ភស្តុតាងពីស៊ូណាន់ន់របស់ព្យាការី ﷺ (Dalalat អាល់-ស៊ូណាន់)៖ នៅក្នុងស៊ូណាន់ន់របស់ព្យាការី ﷺ មានហាឌីសពិតត្រឹមត្រូវជាច្រើនដែលបានចែងអំពីឥទ្ធិពលអវិជ្ជមាននៃកំហឹងទៅលើការវិនិច្ឆ័យ ស្មារតី និងសុពលភាពនៃសកម្មភាពផ្លូវច្បាប់ ដែលអ្នកនិពន្ធនឹងបកស្រាយជាបន្តបន្ទាប់។