អាថ៌កំបាំងដែលបានលាក់ទុកក្នុងចំណេះដឹងឥស្លាម

សេចក្តីផ្តើមនៃការស្រាវជ្រាវ

ទ្រព្យសម្បត្តិ និងបទបញ្ញត្តិរបស់វា

ដោយព្រះនាមនៃអល់ឡោះ អ្នកមានមេត្តាករុណាបំផុត អ្នកមានសេចក្តីអាណិតអាសូរជានិច្ច។ សេចក្តីផ្តើមនៃការស្រាវជ្រាវ ការសរសើរទាំងឡាយគឺជារបស់អល់ឡោះ យើងសូមសរសើរព្រះអង្គ យើងសូមជំនួយពីព្រះអង្គ និងសូមការអភ័យទោសពីព្រះអង្គ។ យើងសូមជ្រកកោននឹងអល់ឡោះពីអំពើអាក្រក់នៃខ្លួនយើង និងពីអំពើបាបនៃសកម្មភាពរបស់យើង។ អ្នកណាដែលអល់ឡោះបានណែនាំ នោះគ្មាននរណាម្នាក់អាចធ្វើឱ្យគេវង្វេងបានឡើយ ហើយអ្នកណាដែលអល់ឡោះបានធ្វើឱ្យវង្វេង នោះគ្មាននរណាម្នាក់អាចណែនាំគេបានឡើយ។ ខ្ញុំសូមធ្វើសក្ខីភាពថា គ្មានព្រះជាម្ចាស់ណាផ្សេងទៀតក្រៅពីអល់ឡោះឡើយ ព្រះអង្គមានតែមួយ គ្មានដៃគូសម្រាប់ព្រះអង្គឡើយ ហើយខ្ញុំសូមធ្វើសក្ខីភាពថា មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) គឺជាបាវបម្រើរបស់ព្រះអង្គ និងជារ៉សូលរបស់ព្រះអង្គ។ បន្ទាប់មក៖ ទ្រព្យសម្បត្តិ និងបទបញ្ញត្តិរបស់វា៖ ប្រធានបទស្តីពីទ្រព្យសម្បត្តិ និងបទបញ្ញត្តិដែលទាក់ទងនឹងវា ព្រមទាំងទំនាក់ទំនងផ្សេងៗដែលពាក់ព័ន្ធនឹងវា គឺជាបញ្ហាដ៏ស្មុគស្មាញបំផុត ហើយត្រូវបានគេចងក្រងទុកក្នុងសៀវភៅល្បីៗជាច្រើន។ អ្វីដែលនៅសេសសល់គឺការស្វែងយល់ថា តើទ្រព្យសម្បត្តិដោយខ្លួនវាផ្ទាល់ជាអ្វីដែលគួរឱ្យសរសើរ ឬគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម? នៅក្នុងអត្ថបទគម្ពីរ (ហាឌីស និងអាតសារ) មានខ្លឹមសារដែលបញ្ជាក់ទាំងពីរករណីនេះ។ ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបអ្នកប្រាជ្ញបានបកស្រាយវាទៅតាមស្ថានភាពទាំងពីរ ដោយផ្អែកលើលទ្ធផលដែលនឹងកើតឡើង។ តើទ្រព្យសម្បត្តិត្រូវបានចាត់ទុកថាគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើមនៅពេលណា? វាត្រូវបានចាត់ទុកថាគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម ដោយសារហេតុផលដូចខាងក្រោម៖ - វាធ្វើឱ្យមនុស្សម្នាក់រវល់រហូតដល់ភ្លេចនូវអ្វីដែលសំខាន់ជាងនៅក្នុងលោកិយនេះ ពោលគឺការធ្វើអំពើល្អ ហើយវាអាចជាមូលហេតុដែលរារាំងមនុស្សម្នាក់ពីការគោរពប្រតិបត្តិជាច្រើន។ - វាជាមូលហេតុដែលធ្វើឱ្យមនុស្សម្នាក់រវល់រហូតដល់បោះបង់ចោលកាតព្វកិច្ចផ្សេងៗ និងជាមធ្យោបាយនាំទៅរកការធ្វេសប្រហែស និងអំពើហាមឃាត់។ នេះក៏ព្រោះតែការសប្បាយរីករាយក្នុងលោកិយដោយសារទ្រព្យសម្បត្តិ មានឥទ្ធិពលខ្លាំងក្លាដូចជាឥទ្ធិពលនៃគ្រឿងស្រវឹងដែរ ហើយវាអាចទាញមនុស្សម្នាក់ឱ្យធ្លាក់ចូលទៅក្នុងអំពើបាបជាបន្តបន្ទាប់ រហូតដល់វាអូសទាញម្ចាស់របស់វាឱ្យធ្លាក់ទៅក្នុងទីមហន្តរាយ (យើងសូមជ្រកកោននឹងអល់ឡោះពីបញ្ហានេះ)។ - សាសនាបានមកដើម្បីថ្កោលទោសលោកិយនេះ ហើយទ្រព្យសម្បត្តិគឺជាគ្រឿងលម្អនៃលោកិយ និងជាមធ្យោបាយសម្រាប់ស្វែងរកសេចក្តីសុខក្នុងលោកិយ។ ដូចដែលអល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ «ពួកអ្នកបានបំផ្លាញអស់នូវសេចក្តីល្អទាំងឡាយរបស់ពួកអ្នកនៅក្នុងជីវិតលោកិយរបស់ពួកអ្នករួចទៅហើយ» (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-អះកហ្វ៖ ២០) និងបន្ទូលរបស់ព្រះអង្គដែលថា៖ «អ្នកណាដែលចង់បានជីវិតលោកិយ និងគ្រឿងលម្អរបស់វា...» (ស៊ូរ៉ាត់ ហ៊ូដ៖ ១៥)។

នៅក្នុងហាឌីសបានបញ្ជាក់ថា៖ «អ្វីដែលខ្ញុំខ្លាចបំផុតសម្រាប់ពួកអ្នក គឺការដែលលោកិយនេះត្រូវបានបើកទូលាយសម្រាប់ពួកអ្នក ដូចដែលវាត្រូវបានបើកទូលាយសម្រាប់អ្នកដែលមុនពួកអ្នក...» ហើយក៏មានហាឌីសមួយទៀតថា៖ «ពិតណាស់ អ្វីដែលរុក្ខជាតិនិទាឃរដូវដុះឡើង អាចបណ្តាលឱ្យសត្វពាហនៈស៊ីរហូតដល់ពោះវៀនដាច់ស្លាប់ ឬជិតស្លាប់»។ រឿងនេះមានការបញ្ជាក់យ៉ាងច្រើន និងល្បីល្បាញនៅក្នុងគម្ពីរអាល់គួរអាន និងស៊ូណាន់ន់ ហើយខ្លះទៀតនឹងត្រូវលើកឡើងដោយអ្នកនិពន្ធនៅពេលក្រោយ។ - អ្វីដែលបង្កប់នៅក្នុងនោះ គឺការព្រមានអំពីការកាត់ទោសដ៏យូរអង្វែងនៅថ្ងៃបរលោក។ មានហាឌីសមួយបានបញ្ជាក់ថា៖ «ទ្រព្យហាឡាល (ដែលអនុញ្ញាត) នឹងត្រូវសួរដេញដោល ហើយទ្រព្យហារ៉ាម (ដែលហាមឃាត់) នឹងត្រូវទទួលទណ្ឌកម្ម»។ អ្នកដែលមានបញ្ញាដឹងថា ការសួរដេញដោលដ៏យូរអង្វែងគឺជាទណ្ឌកម្មមួយប្រភេទ ហើយការចាកចេញពីទីលានជំនុំជម្រះទៅកាន់ឋានសួគ៌ដោយឆាប់រហ័ស គឺជាគោលដៅដ៏ធំបំផុតមួយ ខណៈដែលទ្រព្យសម្បត្តិគឺជាឧបសគ្គរារាំងមិនឱ្យសម្រេចគោលដៅនោះ។ • តើទ្រព្យសម្បត្តិត្រូវបានសរសើរនៅពេលណា? អ្នកប្រាជ្ញដទៃទៀតបានជជែកវែកញែកក្នុងរឿងនេះ ដោយពួកគេបាននិយាយអំពីទិដ្ឋភាពអវិជ្ជមានដែលបានរៀបរាប់ខាងលើថា៖ វាជាការពិត។ ប៉ុន្តែការសម្លឹងមើលទៅលើទ្រព្យសម្បត្តិ និងលោកិយតាមរបៀបនេះ គឺជាការសម្លឹងមើលដែលដាច់ដោយឡែកពីប្រាជ្ញាដែលលោកិយនេះត្រូវបានបង្កើតឡើង ពោលគឺការដែលវាជាមធ្យោបាយសម្រាប់ស្គាល់សច្ចធម៌ និងជាកន្លែងសម្រាប់បង្ហាញការដឹងគុណចំពោះអ្នកដែលបានបង្កើតវា។ ផ្ទុយទៅវិញ ពួកគេបែរជាចាត់ទុកវាត្រឹមតែជាថង់សម្រាប់ដាក់ទ្រព្យ និងជាឧបករណ៍សម្រាប់ស្វែងរកសេចក្តីសុខ និងបំពេញតណ្ហា ដែលប្រៀបដូចជាសត្វតិរច្ឆាន។ នេះជារឿងដែលឃើញច្បាស់តាមរយៈទិដ្ឋភាពនេះ ហើយក្នុងស្ថានភាពបែបនេះ វាគ្រាន់តែជាសំបកដែលគ្មានស្នូល ជាការលេងសើចដែលគ្មានខ្លឹមសារ និងជាភាពឥតប្រយោជន៍ដែលគ្មានសច្ចធម៌។ ព្រោះថាអ្នកដែលមានទស្សនៈបែបនេះ មិនទទួលបានអ្វីពីទ្រព្យសម្បត្តិនោះក្រៅពីការបរិភោគ ការផឹក ការស្លៀកពាក់ ការរួមភេទ និងការជិះជាន់ប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានអ្វីលើសពីនេះឡើយ។ បន្ទាប់មកវាក៏នឹងរលាយបាត់ទៅក្នុងពេលដ៏ខ្លី ហើយមិនសល់អ្វីឡើយ វាប្រៀបដូចជាសុបិនដែលគ្មានការពិត។ នេះគឺជាទស្សនៈរបស់ពួកកាហ្វេរ (អ្នកបដិសេធជំនឿ) ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះ។ ចំណែកឯពួកមូមិន (អ្នកមានជំនឿ) វិញ ពួកគេ...

ពួកគេដឹងថា ទ្រព្យសម្បត្តិគឺជាអ្វីដែលគួរឱ្យសរសើរតាមទិដ្ឋភាពជាច្រើន រួមមាន៖ - វាគឺជាព្រះពរមួយពីអល់ឡោះ (ស៊ុបហានាហូ វ៉ាតាអាឡា) ដូចទៅនឹងព្រះពរដទៃទៀតដែរ ដែលចាំបាច់ត្រូវតែថ្លែងអំណរគុណចំពោះទ្រង់ ហើយកាតព្វកិច្ចគឺត្រូវខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើរឿងនេះឱ្យអស់ពីសមត្ថភាព និងលទ្ធភាព។ សំបកក្រៅនៃទ្រព្យសម្បត្តិបានក្លាយទៅជាខ្លឹមសារខាងក្នុង ឬអាចនិយាយបានថា សំបកក្រៅនោះបានក្លាយទៅជាខ្លឹមសារទាំងស្រុង ពីព្រោះអ្វីៗទាំងអស់សុទ្ធតែជាព្រះពរដែលទាមទារឱ្យអ្នកបម្រើ (បាវបម្រើ) ទទួលបានវា ដើម្បីយកទៅថ្លែងអំណរគុណចំពោះអល់ឡោះ តាមរយៈវា និងចំពោះវា។ - វាគឺជាជំនួយសម្រាប់ធ្វើអំពើល្អ (តូអាត) ហើយជួនកាលវាជាមធ្យោបាយមួយដើម្បីសម្រេចបាននូវកិច្ចការដែលត្រូវបានបញ្ជា និងកាតព្វកិច្ចនានា ដូចជាការប្រើប្រាស់វាដើម្បីកិច្ចការនៃពិភពលោកក្រោយ។ នៅក្នុងហាឌីសបានបញ្ជាក់ថា៖ «ទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ល្អ គឺសម្រាប់បុគ្គលដ៏ល្អ»។ ហើយនៅក្នុងហាឌីសមួយទៀតបានបញ្ជាក់ថា៖ «អ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិបានយកទៅអស់នូវផលបុណ្យ និងឋានៈខ្ពង់ខ្ពស់ និងសេចក្តីសុខដ៏ស្ថិតស្ថេរ...» រហូតដល់ពាក្យថា៖ «នោះគឺជាព្រះគុណរបស់អល់ឡោះ ដែលទ្រង់ប្រទានដល់អ្នកណាដែលទ្រង់សព្វព្រះទ័យ»។ ដូច្នេះ ទ្រង់បានចាត់ទុកទ្រព្យសម្បត្តិថាជាព្រះគុណមួយពីអល់ឡោះ ដែលទ្រង់ប្រទានដល់បាវបម្រើរបស់ទ្រង់មួយចំនួន។ - ចំពោះអ្វីដែលបានលើកឡើងអំពីការគណនាទោសទណ្ឌលើទ្រព្យសម្បត្តិ និងការដែលវាធ្វើឱ្យអ្នកមានយឺតយ៉ាវក្នុងការចូលឋានសួគ៌នោះ គឺអាចឆ្លើយតបបានថា៖ វាអាស្រ័យទៅលើកត្តាដែលនៅក្រៅពីខ្លួនទ្រព្យសម្បត្តិនោះ។ ឧទាហរណ៍៖ តាមរយៈទ្រព្យសម្បត្តិនោះ អាចមានការបរិភោគអ្វីមួយ ដែលវាមានលក្ខខណ្ឌ និងតម្រូវការដែលត្រូវតែគោរពតាម។ ប្រសិនបើគោរពតាមលក្ខខណ្ឌទាំងនោះ វានឹងក្លាយជាមធ្យោបាយឆ្ពោះទៅរកការគោរពប្រតិបត្តិ និងអំពើល្អ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើមិនគោរពតាមទេ នោះការប្រើប្រាស់ និងការទទួលបានវានឹងក្លាយជាការខ្វះចន្លោះ ឬជាការប្រឆាំងទៅតាមកម្រិតនៃទង្វើនោះ។ • ទ្រព្យសម្បត្តិដូចទៅនឹងចំណង់តណ្ហាដទៃទៀត៖ - សរុបមក ទ្រព្យសម្បត្តិគឺដូចទៅនឹងចំណង់តណ្ហា និងសេចក្តីសុខដទៃទៀតដែរ វាមានច្បាប់ទម្លាប់ លក្ខខណ្ឌ និងការហាមឃាត់ដែលត្រូវតែគោរពតាម។ ការបោះបង់ចោល (ការមិនធ្វើ) ក្នុងរឿងទាំងអស់នេះ ក៏ដូចទៅនឹងការធ្វើដែរ។ ដូចដែលបុគ្គលម្នាក់ត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះទង្វើដែលខ្លួនបានធ្វើ គេក៏ត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះការបោះបង់ចោល (ការមិនធ្វើ) ផងដែរ។

សូមពិចារណាអំពីហេតុការណ៍រវាង សាល់ម៉ាន និង អាប់ប៊ូ ដារដា ដែលបានកត់ត្រាដោយ អល់ប៊ូខូរី (លេខ ១៩៦៨, ៦១៣៩) និង មូស្លីម (លេខ ១៨២) ពី អាប់ប៊ូ ជូហៃហ្វាហ៍ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ព្យាការី ﷺ បានបង្កើតចំណងបងប្អូនរវាង សាល់ម៉ាន និង អាប់ប៊ូ ដារដា។ ថ្ងៃមួយ សាល់ម៉ាន បានទៅសួរសុខទុក្ខ អាប់ប៊ូ ដារដា ហើយបានឃើញ អ៊ុំមូ ដារដា (ភរិយារបស់គាត់) ស្លៀកពាក់មិនសមរម្យ (រាយមាយ)។ សាល់ម៉ាន បានសួរនាងថា៖ «តើមានរឿងអ្វីកើតឡើង?» នាងឆ្លើយថា៖ «បងប្រុសរបស់អ្នកគឺ អាប់ប៊ូ ដារដា គាត់គ្មានចំណាប់អារម្មណ៍លើរឿងលោកិយនេះទេ»។ ពេល អាប់ប៊ូ ដារដា មកដល់ គាត់បានរៀបចំអាហារជូន សាល់ម៉ាន ហើយនិយាយថា៖ «សូមអ្នកបរិភោគចុះ ព្រោះខ្ញុំកំពុងកាន់សីល (សោម)»។ សាល់ម៉ាន តបថា៖ «ខ្ញុំនឹងមិនបរិភោគឡើយ ដរាបណាអ្នកមិនបរិភោគជាមួយខ្ញុំ»។ ដូច្នេះ អាប់ប៊ូ ដារដា ក៏បរិភោគ។ លុះដល់ពេលយប់ អាប់ប៊ូ ដារដា បានក្រោកឡើងដើម្បីធ្វើការគោរពប្រតិបត្តិ (សឡាត) ប៉ុន្តែ សាល់ម៉ាន បាននិយាយថា៖ «ចូរអ្នកសម្រាកទៅ»។ គាត់ក៏សម្រាក។ បន្ទាប់មក គាត់ព្យាយាមក្រោកឡើងម្តងទៀត សាល់ម៉ាន ក៏និយាយដដែលថា៖ «ចូរអ្នកសម្រាកទៅ»។ លុះដល់ចុងយប់ សាល់ម៉ាន បាននិយាយថា៖ «ឥឡូវនេះ ចូរអ្នកក្រោកឡើងចុះ»។ បន្ទាប់មក យើងក៏បានធ្វើការសឡាតជាមួយគ្នា។ សាល់ម៉ាន បាននិយាយទៅកាន់គាត់ថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ ម្ចាស់របស់អ្នក (អល់ឡោះ) មានសិទ្ធិលើរូបអ្នក, ខ្លួនរបស់អ្នកក៏មានសិទ្ធិលើរូបអ្នក, ហើយគ្រួសាររបស់អ្នកក៏មានសិទ្ធិលើរូបអ្នកដែរ។ ដូច្នេះ ចូរផ្តល់សិទ្ធិដល់អ្នកដែលមានសិទ្ធិគ្រប់ៗគ្នា»។ បន្ទាប់មក គាត់បានទៅជួប ព្យាការី ﷺ ហើយរៀបរាប់រឿងនេះប្រាប់លោក។ ព្យាការី ﷺ ក៏មានប្រសាសន៍ថា៖ «សាល់ម៉ាន និយាយត្រឹមត្រូវហើយ»។ តាមរយៈហេតុការណ៍នេះ យើងឃើញថា ការធ្វើ និងការមិនធ្វើ សុទ្ធតែមានការសួរដេញដោល (ការគណនា)។ ប្រសិនបើដូច្នេះមែន នោះវាមិនមានហេតុផលអ្វីដែលត្រូវស្តីបន្ទោសទៅលើការមានទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងទិដ្ឋភាពនេះឡើយ។ ការដោះស្រាយជម្លោះ៖ អ្វីដែលត្រឹមត្រូវក្នុងរឿងនេះគឺ៖ ការប្រើប្រាស់អ្វីដែលអនុញ្ញាត (ហាឡាល់) និងការរកទ្រព្យសម្បត្តិដោយសុចរិត មិនអាចចាត់ទុកថាម្ចាស់របស់វាត្រូវទទួលខុសត្រូវ (សួរដេញដោល) លើវាដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ គេនឹងត្រូវសួរដេញដោលលើការធ្វេសប្រហែសក្នុងការដឹងគុណចំពោះទ្រព្យនោះ មិនថាក្នុងទិដ្ឋភាពនៃការប្រើប្រាស់ ការរកបាន ឬការប្រើប្រាស់វាដើម្បីជួយសម្រួលដល់កាតព្វកិច្ចសាសនាឡើយ។ ដូច្នេះ អ្នកណាដែលគណនាខ្លួនឯងក្នុងរឿងនេះ ហើយប្រតិបត្តិទៅតាមអ្វីដែលត្រូវបានបង្គាប់ នោះគេបានដឹងគុណចំពោះព្រះពររបស់ អល់ឡោះ ហើយ។ អំពីបញ្ហានេះ អល់ឡោះ ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ «ចូរអ្នក (មូហាំម៉ាត់ (ﷺ)) សួរចុះថា៖ តើអ្នកណាដែលបានហាមឃាត់គ្រឿងលម្អរបស់ អល់ឡោះ...» រហូតដល់បន្ទូលថា៖ «...វាជាកម្មសិទ្ធិផ្តាច់មុខសម្រាប់អ្នកដែលមានជំនឿនៅថ្ងៃបរលោក» (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់អារ៉ហ្វ៖ ៣២)។

ពរជ័យទាំងនេះគឺជាកាដូដែលអល់ឡោះបានប្រទានដល់បាវបម្រើរបស់ទ្រង់។ តើវាសមរម្យដែរឬទេដែលបាវបម្រើម្នាក់មិនព្រមទទួលកាដូពីម្ចាស់របស់ខ្លួន? រឿងនេះមិនសមរម្យទាំងក្នុងទំនៀមទម្លាប់ដ៏ល្អ និងមិនសមរម្យក្នុងគោលការណ៍នៃសាសនាឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ អ្នកដែលផ្តល់កាដូតែងតែមានបំណងចង់ឱ្យគេទទួលកាដូរបស់ខ្លួន។ កាដូរបស់អល់ឡោះដែលប្រទានដល់បាវបម្រើ គឺអ្វីៗដែលទ្រង់បានផ្តល់ជាពរជ័យដល់គេ ដូច្នេះគេត្រូវតែទទួលយក រួចហើយត្រូវថ្លែងអំណរគុណចំពោះទ្រង់ចំពោះពរជ័យទាំងនោះ។ សេចក្តីសន្និដ្ឋានគឺ៖ ទ្រព្យសម្បត្តិត្រូវតែដើរតួជាអ្នកបម្រើដល់គោលបំណងចាំបាច់ (ដូរូរីយ៉ាត) គោលបំណងដែលត្រូវការ (ហាជីយ៉ាត) ឬគោលបំណងបំពេញបន្ថែម (តាកមីលីយ៉ាត)។ ការរក្សាទុក និងការរកទ្រព្យសម្បត្តិត្រូវតែគិតគូរតាមទិសដៅដែលវាបម្រើឱ្យនោះ ទើបការធ្វើបែបនេះក្លាយជារឿងដែលគួរឱ្យចង់បាន និងជាទីស្រឡាញ់។ នោះគឺដោយសារតែការរីករាយជាមួយអ្វីដែលអល់ឡោះ (ស៊ុបហានះហ៊ូ វ៉ាតាអាឡា) បានអនុញ្ញាត ដូចជាការបរិភោគ ការផឹក និងអ្វីៗផ្សេងទៀត គឺជាការអនុញ្ញាតក្នុងខ្លួនវាផ្ទាល់។ ការអនុញ្ញាតលើរឿងរ៉ាវទាំងនេះក្នុងទម្រង់ផ្សេងៗគ្នា គឺដើម្បីបម្រើដល់គោលបំណងចាំបាច់មួយ នោះគឺការរក្សាជីវិត។ ដូច្នេះ វាត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការល្អ និងជាទីស្រឡាញ់ក្នុងន័យរួមរបស់វា មិនមែនក្នុងន័យលម្អិតដាច់ដោយឡែកនោះទេ។ ហេតុនេះហើយ ទើបវាត្រឹមត្រូវដែលចាត់ទុកថាវាជាកាដូដែលគួរតែទទួលយកមិនមែនបដិសេធនោះទេ មិនមែនក្នុងន័យថាវាជាផ្នែកតូចមួយដែលដាច់ដោយឡែកនោះឡើយ។ ចំណែកឯប្រសិនបើទ្រព្យសម្បត្តិនោះត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីបំផ្លាញគោលការណ៍ណាមួយនៃសាសនា ឬរំលោភបំពានលើគោលបំណងរួម តាមរយៈការរំលោភលើកិត្តិយស បញ្ញា រាងកាយ ពូជពង្ស ឬសាសនា នោះទើបជារឿងដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម។ ការស្វែងរកទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងលក្ខណៈបែបនេះត្រូវបានគេហៅថា ជាការលោភលន់ក្នុងលោកិយ និងជាការស្រឡាញ់ចំពោះជីវិតបច្ចុប្បន្ន។ ចំណែកឯផ្ទុយពីនេះគឺការសន្សំសំចៃ (ហ្សូហ៊ីត) ក្នុងលោកិយ ដែលមានន័យថាការបោះបង់ចោលទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងទិសដៅដែលមិនត្រឹមត្រូវនោះ ហើយគ្មានការសង្ស័យឡើយថាវាជារឿងដែលគួរឱ្យចង់បាន។ ដូច្នេះ ការដោះស្រាយបញ្ហានេះគឺ៖ ការថ្កោលទោសទ្រព្យសម្បត្តិទាំងស្រុងគឺមិនត្រឹមត្រូវនោះទេ ដូចគ្នាទៅនឹងការសរសើរទ្រព្យសម្បត្តិទាំងស្រុងក៏មិនត្រឹមត្រូវដែរ។ រឿងនេះត្រូវបានពន្យល់តាមរយៈបញ្ហានៃការដាក់កំហិតលើមនុស្សល្ងង់ខ្លៅដែលប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិមិនចំកន្លែង និងបញ្ហានៃការចំណាយ និងច្បាប់ទម្លាប់របស់វា។ អ្នកដែលមិនព្រមធ្វើការងារ គឺកំពុងដាក់ខ្លួនឱ្យស្ថិតក្នុងស្ថានភាពដែលត្រូវគេសួរដេញដោល។

អ្នកដែលមិនយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះអ្នកដែលស្ថិតក្រោមការទំនុកបម្រុងរបស់ខ្លួន គឺបានប្រព្រឹត្តអំពើបាបមួយដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ។ វាជាការឯកភាពគ្នាក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញថា ការបោះបង់ចោលការទំនុកបម្រុងនេះ មិនមែនជារឿងដែលគួរឱ្យសរសើរឡើយ ហើយក៏មិនមែនជាការលះបង់លោកិយក្នុងន័យដ៏ត្រឹមត្រូវនោះដែរ។ ផ្ទុយទៅវិញ សកម្មភាពបែបនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាភាពល្ងង់ខ្លៅ និងភាពខ្ជិលច្រអូស។ ដូចគ្នានេះដែរ ចំពោះបញ្ហានៃការខ្ជះខ្ជាយ និងភាពកំណាញ់ គឺសុទ្ធតែជារឿងដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម។ ទាំងពីរនេះគឺជាចុងបំផុតនៃភាពជ្រុលនិយម ខណៈដែលភាពយុត្តិធម៌ និងសេចក្តីល្អស្ថិតនៅចំកណ្តាលរវាងចំណុចទាំងពីរនេះ។ • សហាបះ (មិត្តភក្តិរបស់ព្យាការី) និងទ្រព្យសម្បត្តិ៖ គំរូដ៏ល្អបំផុតដែលបង្ហាញពីភាពកណ្តាល (មជ្ឈិម) ក្នុងរឿងនេះ ដោយគ្មានការខ្វះខាត ឬការជ្រុលនិយម គឺសហាបះទាំងឡាយជាពិសេស និងក្រុមអ្នកជំនាន់មុនដ៏សុចរិត (អស្សាលហ្វុល សាលីហ៍) ជាទូទៅ។ ពួកគេ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងពួកគេ) គឺជាអ្នកដែលយកចិត្តទុកដាក់លើទ្រព្យសម្បត្តិ ហើយពួកគេមានមុខរបរច្បាស់លាស់ក្នុងការរកទ្រព្យទាំងនោះ ដោយពួកគេចាត់ទុកទ្រព្យសម្បត្តិជាជំនួយសម្រាប់គោលដៅដ៏ត្រឹមត្រូវ។ អត្ថន័យនៃហាឌីស៖ អត្ថន័យនៃហាឌីសគឺថា មនុស្សម្នាក់មិនគួរធ្វេសប្រហែសចំពោះអ្នកដែលខ្លួនមានកាតព្វកិច្ចត្រូវផ្គត់ផ្គង់នោះឡើយ ហើយត្រូវតែផ្តល់អាទិភាពដល់ពួកគេក្នុងការចំណាយ។ មិនអនុញ្ញាតឱ្យចំណាយទៅលើអ្នកដទៃក្នុងពេលដែលក្រុមគ្រួសាររបស់ខ្លួនកំពុងជួបការខ្វះខាតឡើយ។ អល់ឡោះគឺជាអ្នកដែលដឹងច្បាស់បំផុត។

សូមអានអត្ថបទបកប្រែដូចខាងក្រោម៖ ការដឹងគុណចំពោះអល់ឡោះ និងការចាត់ទុកទ្រព្យសម្បត្តិជាមធ្យោបាយសម្រាប់ជីវិតបរលោក។ ពួកគេ (ក្រុមអ្នកជំនាន់មុន) គឺជាមនុស្សដែលមិនសូវមានចិត្តលោភលន់ចំពោះទ្រព្យសម្បត្តិបំផុត ហើយជាមនុស្សដែលមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់បំផុតក្នុងការស្វែងរកវា។ អ្នកខ្លះនៅពេលឮរឿងរ៉ាវនៃការស្វែងរកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេ អាចនឹងយល់ច្រឡំថាពួកគេស្វែងរកវាដើម្បីតែបំពេញតណ្ហា និងចំណង់ផ្ទាល់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។ នេះគឺជាការយល់ខុសចំពោះគោលបំណងដែលពួកគេស្វែងរកទ្រព្យសម្បត្តិ។ មិនមែនដូច្នោះឡើយ! ពួកគេមិនដែលស្វែងរកវាដោយសារតែចំណង់ទាំងនោះឡើយ ប៉ុន្តែពួកគេស្វែងរកវាជាផ្នែកមួយនៃការគោរពប្រតិបត្តិរបស់ពួកគេចំពោះអល់ឡោះ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់ពួកគេ ហើយសូមឱ្យទ្រង់ប្រមូលផ្តុំយើងជាមួយពួកគេ និងផ្តល់ភាពជោគជ័យដល់យើងដូចដែលទ្រង់បានផ្តល់ដល់ពួកគេ ដោយសារសេចក្តីសប្បុរសរបស់ទ្រង់)។ យើងមិនស្គាល់នរណាម្នាក់ដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិប្រមូលផ្តុំច្រើនដូចជា រ៉សូល របស់អល់ឡោះ ﷺ នោះទេ។ ប៉ុន្តែរាល់អ្វីដែលបានមកដល់ដៃរបស់លោក លោកបានបែងចែកវាទៅឱ្យសហការី (សហាបះ) របស់លោក និងសម្រាប់ការលើកកម្ពស់សាសនា។ ខ្ញុំហាក់ដូចជាឃើញលោក ﷺ (សូមឱ្យជីវិតរបស់ខ្ញុំ និងឪពុកម្តាយរបស់ខ្ញុំលះបង់ដើម្បីលោក) ទោះបីជាលោកជាអ្នករកទ្រព្យសម្បត្តិនោះក៏ដោយ ក៏លោកយល់ថាអ្វីដែលបានមកដល់ដៃលោក គឺជាសេចក្តីសប្បុរសសុទ្ធសាធពីអល់ឡោះ ហើយលោកគ្រាន់តែជាអ្នកគ្រប់គ្រងវាប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិអ្វីឡើយ។ នេះគឺជាឋានៈខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។ សហការីម្នាក់ៗរបស់លោកក៏មានលក្ខណៈដូចជាអ្នកគ្រប់គ្រងដែរ គឺពួកគេយកតែអ្វីដែលពួកគេត្រូវការប៉ុណ្ណោះ ដែលឋានៈនេះទាបជាងឋានៈរបស់លោក។ ឋានៈរបស់មនុស្សក្នុងការទទួលបានទ្រព្យសម្បត្តិ៖ គ្មានការសង្ស័យទេថា មនុស្សមានឋានៈផ្សេងៗគ្នាក្នុងការទទួលបានចំណែកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេ ហើយគំរូដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់ពួកគេក្នុងរឿងនេះគឺ រ៉សូល ﷺ និងសហការីរបស់លោក។ ពួកគេតែងតែបន្ទាបខ្លួន និងបោះបង់ចោលចំណង់ផ្ទាល់ខ្លួន ដោយសារតែភាពជឿជាក់ (យ៉ាក៊ីន) ដ៏មុតមាំរបស់ពួកគេចំពោះអល់ឡោះ។ ពួកគេដឹងច្បាស់អំពីគុណលក្ខណៈរបស់អល់ឡោះ និងដឹងថាអំណាចនៃមេឃ និងផែនដីស្ថិតនៅក្នុងព្រះហស្តរបស់ទ្រង់។ ទ្រង់គឺជាអ្នកគណនាសម្រាប់ពួកគេ ហើយទ្រង់នឹងមិនធ្វើឱ្យពួកគេខកបំណងឡើយ។ ដូច្នេះ ចំណង់ និងសេចក្តីត្រូវការផ្ទាល់ខ្លួនបានក្លាយជារឿងដែលពួកគេមិនសូវចាប់អារម្មណ៍ ហើយពួកគេម្នាក់ៗមានការខ្មាសអៀនក្នុងការងាកទៅរកវា ប្រសិនបើវាប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិរបស់អល់ឡោះ។ ខាងក្រោមនេះគឺជាឧទាហរណ៍មួយចំនួន៖ - មានរាយការណ៍ដ៏ត្រឹមត្រូវពី អាយ៉ិសះ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងនាង) ថា អ៊ីបនូ ហ្ស៊ូបៃរ បានផ្ញើប្រាក់ចំនួនពីរថង់មកឱ្យនាង (អ្នករាយការណ៍បាននិយាយថា ខ្ញុំគិតថាវាមានចំនួន ១៨០,០០០ ឌីរហាំ)។ នៅពេលនោះនាងកំពុងកាន់សីល (សោម) នាងក៏បានហៅគេឱ្យយកថាសមក ហើយនាងចាប់ផ្តើមចែកប្រាក់នោះដល់មនុស្សម្នា។ លុះដល់ពេលល្ងាច នាងមិនសល់ប្រាក់សូម្បីតែមួយឌីរហាំ។ នៅពេលល្ងាច នាងបាននិយាយទៅកាន់អ្នកបម្រើថា៖ «ឱកូនស្រី! ចូរយកអាហារមកឱ្យខ្ញុំស្រាយសីល»។ អ្នកបម្រើក៏យកនំប៉័ង និងប្រេងមកឱ្យ។ មានគេសួរនាងថា៖ «តើអ្នកមិនអាចទុកប្រាក់មួយឌីរហាំ ដើម្បីទិញសាច់សម្រាប់ស្រាយសីលបានទេ?» នាងឆ្លើយថា៖ «កុំរំលឹកខ្ញុំអី បើអ្នករំលឹកខ្ញុំ ខ្ញុំប្រហែលជាធ្វើវាទៅហើយ»។ - លោក ម៉ាលិក បានរាយការណ៍ថា មានបុរសក្រីក្រម្នាក់បានសុំទាន អាយ៉ិសះ ខណៈពេលដែលនាងកំពុងកាន់សីល ហើយនៅក្នុងផ្ទះរបស់នាងគ្មានអ្វីក្រៅពីនំប៉័ងមួយដុំទេ។ នាងបានប្រាប់អ្នកបម្រើថា៖ «ចូរឱ្យវាទៅគាត់ចុះ»។ អ្នកបម្រើនិយាយថា៖ «អ្នកគ្មានអ្វីសម្រាប់ស្រាយសីលទេ»។ នាងនិយាយថា៖ «ចូរឱ្យវាទៅគាត់ចុះ»។ អ្នកបម្រើបានធ្វើតាម។ នាងបាននិយាយថា៖ លុះដល់ពេលល្ងាច មានគ្រួសារមួយបានផ្ញើម្ហូបមកឱ្យយើងនូវសាច់ចៀមដែលគេដុតយ៉ាងពិសេស។ អាយ៉ិសះ បានហៅខ្ញុំមក ហើយនិយាយថា៖ «ចូរញ៉ាំចុះ នេះប្រសើរជាងនំប៉័ងរបស់អ្នកទៅទៀត»។ - មានរាយការណ៍ថា នាងបានចែកប្រាក់ចំនួន ៧០,០០០ ឌីរហាំ ខណៈពេលដែលនាងកំពុងដេរខោអាវរបស់នាង។ នាងបានលក់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់នាងក្នុងតម្លៃ ១០០,០០០ ឌីរហាំ ហើយចែកវាទាំងអស់ រួចនាងក៏ស្រាយសីលដោយនំប៉័ងស្រូវសាលី។ នេះប្រៀបដូចជាអ្នកគ្រប់គ្រងរដ្ឋមួយ ដែលមិនយកអ្វីក្រៅពីអ្វីដែលស្តេចផ្តល់ឱ្យ ព្រោះភាពជឿជាក់របស់គាត់ចំពោះការកំណត់ និងការគ្រប់គ្រងរបស់អល់ឡោះ បានជំនួសការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង។ - ក្នុងចំណោមពួកគេ មានអ្នកដែលចាត់ទុកខ្លួនឯងដូចជាអ្នកគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ក្មេងកំព្រា៖ បើគាត់មានលទ្ធភាព គាត់នឹងមិនប៉ះពាល់វាឡើយ ហើយបើគាត់ខ្វះខាត គាត់នឹងប្រើប្រាស់វាដោយសមរម្យ។ អ្វីដែលលើសពីនេះ គាត់នឹងចំណាយវាទៅតាមតម្រូវការដូចជាទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ក្មេងកំព្រា។ នេះគឺជាការរួចផុតពីចំណង់ផ្ទាល់ខ្លួនក្នុងការស្វែងរកទ្រព្យសម្បត្តិ។ នៅក្នុងសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍» ពី អាប់ឌូ មូសា បាននិយាយថា រ៉សូល របស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ក្រុមអាស្ហារីយីន (Ash'ariyyin) នៅពេលពួកគេខ្វះខាតស្បៀងក្នុងពេលធ្វើសង្គ្រាម ឬនៅពេលស្បៀងអាហាររបស់គ្រួសារពួកគេនៅទីក្រុងម៉ាឌីណាតិចតួច ពួកគេនឹងប្រមូលអ្វីដែលមាននៅក្នុងសម្លៀកបំពាក់តែមួយ ហើយចែករំលែកវាស្មើៗគ្នាក្នុងចានតែមួយ។ ពួកគេជាផ្នែកមួយនៃខ្ញុំ ហើយខ្ញុំជាផ្នែកមួយនៃពួកគេ»។

ការស្វែងរកផលប្រយោជន៍សម្រាប់ខ្លួនឯងមិនត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីទទួលបានចំណែកផ្ទាល់ខ្លួននោះទេ ដរាបណាគោលបំណងនោះមានឥទ្ធិពលជាក់ស្តែង។ ឥទ្ធិពលនោះគឺការដែលមនុស្សម្នាក់ផ្តល់អាទិភាពដល់ខ្លួនឯងលើអ្នកដទៃ ប៉ុន្តែក្នុងករណីនេះ ពួកគេមិនបានធ្វើបែបនោះឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ ពួកគេបានផ្តល់អាទិភាពដល់អ្នកដទៃលើខ្លួនឯង ឬធ្វើឱ្យខ្លួនឯងស្មើនឹងអ្នកដទៃ។ នៅពេលដែលរឿងនេះត្រូវបានបញ្ជាក់ច្បាស់ នោះពួកគេគឺជាអ្នកដែលរួចផុតពីការស្វែងរកផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ហាក់ដូចជាពួកគេចាត់ទុកខ្លួនឯងថាជាអ្នកដែលគ្មានចំណែកអ្វីឡើយ។ អ្នកនឹងឃើញពួកគេនៅក្នុងការជួល និងការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម ពួកគេមិនទទួលយកអ្វីក្រៅពីប្រាក់ចំណេញ ឬថ្លៃឈ្នួលតិចតួចបំផុតនោះទេ រហូតដល់អ្វីដែលពួកគេម្នាក់ៗព្យាយាមធ្វើនោះ គឺជាការរកចំណូលសម្រាប់អ្នកដទៃមិនមែនសម្រាប់ខ្លួនឯងឡើយ។ ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបពួកគេបានធ្វើការណែនាំដោយស្មោះត្រង់លើសពីអ្វីដែលតម្រូវឱ្យពួកគេធ្វើ ព្រោះពួកគេធ្វើជាតំណាងឱ្យប្រជាជនមិនមែនសម្រាប់ខ្លួនឯងទេ។ តើផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួននៅឯណាទៅ? ផ្ទុយទៅវិញ ពួកគេចាត់ទុកការលម្អៀងមកលើខ្លួនឯង ទោះបីជាវាអាចអនុញ្ញាតបានក៏ដោយ ថាវាដូចជាការក្បត់ចំពោះអ្នកដទៃ។ ដូច្នេះ គ្មានការសង្ស័យឡើយថា អ្នកទាំងនេះត្រូវបានចាត់ទុកតាមផ្លូវច្បាប់ថាស្ថិតក្នុងក្រុមទីមួយ ដោយសារពួកគេបានដាក់កាតព្វកិច្ចលើខ្លួនឯង មិនមែនដោយសារកាតព្វកិច្ចតាមផ្លូវសាសនាដែលចាំបាច់តាំងពីដើមឡើយ។ ចំណែកអ្នកខ្លះទៀតមិនទាន់ឈានដល់កម្រិតដូចក្រុមខាងលើនេះទេ ប៉ុន្តែពួកគេបានទទួលយកអ្វីដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេតាមរយៈការអនុញ្ញាត ហើយពួកគេបានជៀសវាងពីអ្វីដែលត្រូវបានហាមឃាត់។ ពួកគេបានកំណត់ការចំណាយត្រឹមតែអ្វីដែលពួកគេចាំបាច់ត្រូវប្រើប្រាស់ប៉ុណ្ណោះ។ ដូច្នេះ អ្នកទាំងនេះបើពិចារណាទៅតាមលក្ខខណ្ឌខាងលើ គឺជាអ្នកដែលមានផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ប៉ុន្តែជាផលប្រយោជន៍ដែលទទួលបានក្នុងរបៀបដែលត្រឹមត្រូវ។ ប្រសិនបើគេនិយាយអំពីមនុស្សប្រភេទនេះថា ជាអ្នកដែលរួចផុតពីផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន នោះគឺមានន័យថា ពួកគេមិនបានយកវាតាមតែចិត្តចង់របស់ពួកគេឡើយ ដើម្បីជៀសវាងពីអ្នកដែលយកវាដោយមិនបានគិតគូរពីបទបញ្ជា និងការហាមឃាត់របស់អល់ឡោះ។ នេះគឺជាផលប្រយោជន៍ដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម ព្រោះពួកគេមិនបានឈប់ត្រឹមព្រំដែនដែលបានកំណត់ឱ្យពួកគេឡើយ ផ្ទុយទៅវិញពួកគេបានប្រព្រឹត្តដោយអង់អាចដូចជាសត្វតិរច្ឆានដែលមិនស្គាល់អ្វីក្រៅពីការដើរតាមតណ្ហារបស់ខ្លួន។ គ្មានអ្វីត្រូវពិភាក្សាលើចំណុចនេះទេ ប៉ុន្តែអ្វីដែលត្រូវពិភាក្សាគឺក្រុមទីមួយ ដែលពួកគេមិនបានធ្វើសកម្មភាពអ្វីក្រៅតែពីផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។ ដូច្នេះ ពួកគេមិនត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអ្នកគ្រប់គ្រងលើផលប្រយោជន៍ទូទៅរបស់មូស្លីមឡើយ ផ្ទុយទៅវិញពួកគេគឺជាអ្នកគ្រប់គ្រងលើផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេតែប៉ុណ្ណោះ ហើយក្នុងទិដ្ឋភាពនេះ ពួកគេមិនមែនជាអ្នកគ្រប់គ្រងទូទៅទេ។ ការគ្រប់គ្រងទូទៅគឺជាការគ្រប់គ្រងដែលរួចផុតពីផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។ ដូច្នេះ អ្វីដែលត្រឹមត្រូវបំផុត - អល់ឡោះជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត - គឺថាអ្នកនៅក្នុងក្រុមនេះត្រូវបានគេប្រតិបត្តិដោយយុត្តិធម៌តាមអ្វីដែលពួកគេមានបំណងក្នុងការទទួលបានផលប្រយោជន៍។ ដូច្នេះ វាជាការអនុញ្ញាតសម្រាប់ពួកគេ ខុសពីក្រុមពីរដំបូង ដែលពួកគេមិនទទួលយកដោយការបង្កើតហេតុផល ឬទទួលយកដោយមានហេតុផល ប៉ុន្តែស្ថិតក្នុងកម្រិតនៃការបែងចែក និងអ្វីដែលស្រដៀងគ្នា។ • សារៈសំខាន់នៃការលម្អិតក្នុងការផ្តល់អាទិភាព និងផលប្រយោជន៍របស់វា៖ ចូរពិចារណាលើជំពូកនេះឱ្យបានល្អ ព្រោះវាមានការដោះស្រាយនូវមន្ទិលសង្ស័យជាច្រើនដែលកើតមានចំពោះអ្នកដែលសិក្សាអំពីច្បាប់សាសនា (សារីអះ)។

សាររបស់អាល់-សាខាវី «អាល់-ស៊ិររុល ម៉ាក់តូម» (អាថ៌កំបាំងដែលត្រូវបានលាក់ទុក)៖

ស្ថានភាពនៃអ្នកដែលកាន់ទ្រព្យសម្បត្តិ និងនៅក្នុងនោះមានការបកស្រាយបំភ្លឺនូវការយល់ច្រឡំដែលកើតមានចំពោះអ្នកដែលកំពុងដើរលើផ្លូវឆ្ពោះទៅកាន់បរលោក។ ពួកគេយល់ច្រឡំអំពីការតម្កើងខ្លួន (ហ្ស៊ូហ៍ដ) និងការបោះបង់ចោលលោកិយដោយមិនត្រឹមត្រូវ ដូចដែលពួកគេក៏យល់ច្រឡំអំពីការស្វែងរកទ្រព្យសម្បត្តិដោយមិនត្រឹមត្រូវដែរ។ ហេតុនេះ ពួកគេបានសរសើរនូវអ្វីដែលសាសនាបង្រៀនថាមិនគួរឱ្យសរសើរ ហើយពួកគេបានថ្កោលទោសនូវអ្វីដែលសាសនាបង្រៀនថាមិនគួរឱ្យថ្កោលទោស។ នៅក្នុងនោះផងដែរ មានអត្ថប្រយោជន៍ក្នុងការដោះស្រាយវិវាទរវាងអ្នកដែលមានមតិខុសគ្នាលើបញ្ហាភាពក្រីក្រ និងភាពមានបាន។ ភាពក្រីក្រមិនមែនប្រសើរជាងភាពមានបានដាច់ខាតនោះទេ ហើយភាពមានបានក៏មិនមែនប្រសើរជាងភាពក្រីក្រដាច់ខាតដែរ ប៉ុន្តែបញ្ហានេះត្រូវបែងចែកឱ្យច្បាស់៖ ប្រសិនបើភាពមានបាននោះនាំឱ្យមនុស្សម្នាក់ងាកទៅរកការស្រឡាញ់លោកិយ នោះសម្រាប់ម្ចាស់ទ្រព្យវាជារឿងដែលគួរឱ្យថ្កោលទោស ហើយភាពក្រីក្រគឺប្រសើរជាងវា។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើភាពមានបាននោះនាំឱ្យមនុស្សម្នាក់ងាកទៅរកការស្រឡាញ់បរលោក ដោយការចំណាយទ្រព្យនោះទៅក្នុងផ្លូវដែលត្រឹមត្រូវ និងប្រើប្រាស់វាជាជំនួយក្នុងការស្វែងរកស្បៀងសម្រាប់ថ្ងៃបរលោក នោះភាពមានបានគឺប្រសើរជាងភាពក្រីក្រ។ អល់ឡោះគឺជាអ្នកផ្តល់ភាពជោគជ័យដោយក្តីមេត្តារបស់ទ្រង់។ * សាររបស់អាល់-សាខាវី «អាល់-ស៊ិររុល ម៉ាក់តូម» (អាថ៌កំបាំងដែលលាក់កំបាំង)៖ • សេចក្តីណែនាំទូទៅ៖ លោក អាល់-សាខាវី (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់រូបលោក) បានខិតខំប្រឹងប្រែងនៅក្នុងសារនេះ ដោយលើកយកនូវអត្ថបទដែលមានខ្សែសង្វាក់នៃអ្នករាយការណ៍ (អ៊ីស្ណាត) - ហើយលោកបានលើកយកខ្លះដោយភ្ជាប់ខ្សែសង្វាក់ទៅដល់រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ - អំពីការសរសើរ និងការថ្កោលទោសចំពោះទ្រព្យសម្បត្តិ។

ដើម្បីសម្រួលដល់ការយល់ដឹងរវាងមតិទាំងពីរ ដោយលើកយកពាក្យសម្តីរបស់បណ្តាអ្នកប្រាជ្ញមកបង្ហាញ ដោយមានការគាំទ្រពីការយល់ឃើញរបស់ពួកគេ ព្រមទាំងពង្រឹងនូវខ្លឹមសារដែលរាយប៉ាយក្នុងប្រធានបទនេះ ក្នុងទម្រង់មួយដែលមានការចាក់គ្រឹះយ៉ាងល្អិតល្អន់ មានការយោងភស្តុតាងត្រឹមត្រូវ និងការប្រមូលផ្តុំមតិដែលគួរឱ្យជឿជាក់ ដោយប្រើប្រាស់ពាក្យពេចន៍ខ្លីៗ និងការដកស្រង់សម្តីពីបណ្តាអ្នកជំនាន់មុន (សាលាហ្វ) ដែលល្បីល្បាញ។ សូមអល់ឡោះប្រទានរង្វាន់ដ៏ល្អបំផុតដល់លោក ចំពោះការងារបម្រើដល់សាសនាឥស្លាម និងអ្នកកាន់សាសនា ក៏ដូចជាវិទ្យាសាស្ត្រ និងអ្នកសិក្សាទាំងឡាយ។ • ភាពត្រឹមត្រូវនៃការកំណត់ថាជាស្នាដៃរបស់អ្នកនិពន្ធ៖ សារនេះត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថាជាស្នាដៃរបស់អ្នកនិពន្ធដោយគ្មានការសង្ស័យ ឬការស្មានឡើយ។ លោកបានរៀបរាប់ពីសារនេះនៅក្នុងជីវប្រវត្តិរបស់លោកដែលមានចំណងជើងថា «អ៊ីរ់សាឌុល ហ្គាវី» (ទំព័រ ៦៤/ក, ៨០/ក, ១៥៧/ខ, ១៩៤/ក, ២២៧/ខ)។ ដូចគ្នានេះដែរ លោកបានរៀបរាប់នៅក្នុងកន្លែងជាច្រើននៃសៀវភៅរបស់លោក «អាដ-ដូអ៊ុល ល៉ាមីអ៍» រួមទាំងនៅក្នុងជីវប្រវត្តិផ្ទាល់ខ្លួនរបស់លោក នៅពេលដែលលោកបានរាយបញ្ជីស្នាដៃរបស់លោក (៨/១៨) និងបានរៀបរាប់វានៅក្នុងកន្លែងផ្សេងទៀតគឺ៖ - (១/២៨៩) នៅពេលរៀបរាប់ជីវប្រវត្តិរបស់ (អាហ្ម័ដ ប៊ីន ហ៊ូសៃន ប៊ីន អាលី អះ-ស៊ីហាប អាល់-ម័រហ៊ូមី, អាល់-អាស្មូនី, អាល់-កាហ៊ីរី, អាល់-ម៉ាដានី, អាល់-ម៉ាលីគី) លោកបាននិយាយថា៖ «គាត់បាននៅក្បែរខ្ញុំក្នុងរឿងជាច្រើន រហូតដល់គាត់បានអានស្នាដៃរបស់ខ្ញុំគឺ «អះ-ស៊ិររុល ម៉ាក់តូម» ជូនខ្ញុំ...»។ - (៦/២១១) នៅក្នុងជីវប្រវត្តិរបស់ (កៃតបៃ អាល់-ជឺរ់កាស៊ី អាល់-ម៉ះមូឌី អាល់-អះស្រហ្វ៊ី បន្ទាប់មក អាល់-ហ្សាហ៊ិរី) លោកបានលើកសរសើរគាត់ដោយពាក្យថា៖ «... ជាស្តេចមួយអង្គនៃទឹកដីអេហ្ស៊ីប និងជាស្តេចទី ៤១ នៃស្តេចតួកគីដ៏រុងរឿង ហើយត្រូវបានគេហៅដោយមិនកំណត់ថា (អាល់-អះស្រហ្វ) អាប់ប៊ូ អាន់-ណាសរ៍»។ លោកបាននិយាយអំពីគាត់ថា៖ «ជីវប្រវត្តិរបស់គាត់អាចសរសេរបានជាច្រើនភាគ អំពីរឿងរ៉ាវដែលច្បាស់លាស់ និងអាថ៌កំបាំង!!»។ បន្ទាប់មកលោកបាននិយាយភ្លាមៗថា៖ «ខ្ញុំបានចង្អុលបង្ហាញអំពីគាត់នៅក្នុងសេចក្តីផ្តើមនៃសៀវភៅជាច្រើនដែលបានទៅដល់គាត់ពីស្នាដៃរបស់ខ្ញុំ... ដូចជា «រ៉ហ្វអ៊ុល ស៊ូកូក ប៊ីមហ្វាខិរិល មូលូក»...» ហើយលោកបានរៀបរាប់សៀវភៅពីរទៀត ហើយនិយាយថា៖ «និង «អះ-ស៊ិររុល ម៉ាក់តូម ហ្វីល ហ្វ័រគី បៃនែល មាលៃនីល មះមូឌិ វ៉ល់ ម័សម៉ូម»...»។ លោកបាននិយាយអំពីសាររបស់យើងនេះ បន្ទាប់ពីនោះពីរជួរថា៖ «ហើយគាត់គឺជាអ្នកដែលផ្ញើសំណួរមកខ្ញុំ អំពីអ្វីដែលមាននៅក្នុងផ្នែកទីបួននៃអត្ថបទ»។ ខ្ញុំ (អ្នកនិពន្ធ) និយាយថា៖ លោកបានចង្អុលបង្ហាញរឿងនោះនៅក្នុង (សេចក្តីផ្តើម) នៃសារ ដោយនិយាយថា៖ «ខ្ញុំត្រូវបានគេសួរអំពីអ្វីដែលស្តេច អាល់-អះស្រហ្វ បានឃើញ...»។ យើងទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ពីចំណុចនេះថា៖ សារនេះ លោកបាននិពន្ធឡើងដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងសំណួរដែលបានមកពីស្តេច អាល់-អះស្រហ្វ -សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់គាត់-។ - (៩/៩២) នៅក្នុងជីវប្រវត្តិរបស់ (មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អាប់ឌុល រ៉ះហ្វម៉ាន...) លោកបាននិយាយថា៖ «គាត់បានអាន «អះ-ស៊ិររុល ម៉ាក់តូម ហ្វីល ហ្វ័រគី បៃនែល មាលៃនីល មះមូឌិ វ៉ល់ ម័សម៉ូម» ជូនខ្ញុំ ហើយគាត់បានមកជួបខ្ញុំក្នុងរឿងផ្សេងទៀត»។ - (១១/៦៦) នៅក្នុងជីវប្រវត្តិរបស់ (អាប៊ូ បាក់រ ប៊ីន អាប៊ី អាល់-ហ្វដល...) (ស្លាប់ឆ្នាំ ៧៩៥ ហ.ស) លោកបាននិយាយថា៖ «គាត់បានសរសេរស្នាដៃរបស់ខ្ញុំជាច្រើន ហើយបានអានជូនខ្ញុំនូវ «អាល់-អ៊ីបតិហាច» និង «អះ-ស៊ិររុល ម៉ាក់តូម»... ហើយខ្ញុំក៏បានអនុញ្ញាតឱ្យគាត់»។ អាស-សាខាវី បានរៀបរាប់ពីសាររបស់យើងនេះនៅក្នុងសៀវភៅផ្សេងទៀតរបស់លោក រួមមាន៖ * «អាល់-អះជូវ៉ាតុល ម៉័រឌីយ៉ាហ៍ ហ្វីម៉ា ស៊ូអិល អាន់ហូ មីនែល អាហះឌីសិន ណាបាវីយ៉ាហ៍» (២/៥៨៨) ក្នុងការឆ្លើយតបទៅនឹងសំណួរអំពី (អាប់ឌុល រ៉ះហ្វម៉ាន ប៊ីន អៅហ្វ) តើគាត់ចូលឋានសួគ៌ដោយការលូនឬ? លោកបានបញ្ជាក់ពីភាពខ្សោយនៃរឿងនោះ ហើយបានរៀបរាប់ពីគុណសម្បត្តិរបស់គាត់ និងមូលហេតុដែលគាត់មានទ្រព្យសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភ ដោយលោកបាននិយាយថា៖ «នេះគឺដោយសារតែទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ច្រើនរបស់គាត់ -សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងគាត់- គឺបានមកពីពរជ័យនៃដូអារបស់រ៉សូល ﷺ ដែលបាននិយាយទៅកាន់គាត់ថា៖ «សូមអល់ឡោះប្រទានពរដល់អ្នក»...»។ (ការពិភាក្សាអំពីទ្រព្យសម្បត្តិ និងការចំណាយក្នុងផ្លូវអល់ឡោះត្រូវបានបន្តរហូតដល់ចុងបញ្ចប់នៃអត្ថបទ)។

ការពិពណ៌នាអំពីសាត្រាស្លឹករឹតដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងការផ្ទៀងផ្ទាត់៖

បានរៀបរាប់ដោយ អ៊ីស្មាអែល បាសា អាល់បាកដាឌី នៅក្នុងសៀវភៅ «អ៊ីដោះ អាល់ម៉ាក់នូន» (ភាគ ៤ ទំព័រ ១២) អំពីសៀវភៅរបស់យើងនេះ ដោយបានកាត់ពាក្យថា (អាល់ម៉ាលីន) ចេញ ខណៈដែលលោកបានរក្សាទុកពាក្យនេះនៅក្នុងសៀវភៅ «ហៈឌីយ៉ាតុល អារីហ្វីន» (ភាគ ២ ទំព័រ ២២០) - ហើយអ្នកនិពន្ធសៀវភៅ «មុអ្ចាមុល ម៉ៅឌូអាត អាល់ម៉ាត់រូកោះ» (ភាគ ២ ទំព័រ ១០៧៥) ក៏បានដកស្រង់ពីលោកដែរ - ដោយប្រើពាក្យឯកវចនៈថា «អាល់ម៉ាល»!។ • ការពិពណ៌នាអំពីសាត្រាស្លឹករឹតដែលប្រើប្រាស់ក្នុងការផ្ទៀងផ្ទាត់៖ ខ្ញុំបានពឹងផ្អែកលើសាត្រាស្លឹករឹតដ៏មានតម្លៃ ល្អ និងជាច្បាប់តែមួយគត់ (១) -តាមដែលខ្ញុំបានដឹង- នៃសៀវភៅនេះ ដែលត្រូវបានរក្សាទុកនៅក្នុងបណ្ណាល័យ អាយ៉ាស៊ូហ្វៀ (Ayasofya) ក្រោមលេខរៀង (១៨៤៩) មានចំនួន (៦៤) ទំព័រ។ នៅក្នុងនោះមានទំព័រមួយដែលត្រួតគ្នា ហើយក្នុងមួយទំព័រមានពីរផ្ទាំង ក្នុងមួយផ្ទាំងមានប្រាំបួនបន្ទាត់។ វាត្រូវបានចម្លងក្នុងសម័យកាលដែលអ្នកនិពន្ធនៅមានជីវិត គឺនៅឆ្នាំ (៨៨០ ហ.ស)។ នៅចុងបញ្ចប់នៃសៀវភៅបានសរសេរថា៖ «សៀវភៅនេះត្រូវបានបញ្ចប់ដោយការសរសើរដល់អល់ឡោះ និងការជួយជ្រោមជ្រែងរបស់ទ្រង់ ព្រមទាំងការសម្រេចជោគជ័យដ៏ល្អប្រសើរ។ ការងារនេះធ្វើឡើងដោយដៃរបស់បុគ្គលដ៏ទន់ខ្សោយដែលទទួលស្គាល់នូវកំហុសខ្លួន គឺ អាប់ប៊ូ ហ្វាត់ល៍ អាល់អាអរ៉ាច - សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់រូបលោក និងដល់អ្នកដែលបានសូមមេត្តាដល់លោក និងដល់មូស្លីមទាំងអស់គ្នា -។ ការបញ្ចប់សៀវភៅនេះគឺនៅឆ្នាំប្រាំបីរយប៉ែតសិប។ សូមអល់ឡោះប្រទានពរដល់លោកម្ចាស់របស់យើង គឺមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) និងក្រុមគ្រួសាររបស់លោក ព្រមទាំងពូជពង្សរបស់លោកដែលបរិសុទ្ធ និងស្អាតស្អំ ហើយសូមទ្រង់ប្រទានសន្តិភាពជានិច្ចនិរន្តរ៍»។ * ជីវប្រវត្តិរបស់អ្នកចម្លង៖ អ្នកនិពន្ធបានសរសេរជីវប្រវត្តិរបស់អ្នកចម្លងនៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់ដូអ៊ុ អាល់ឡាមីអ៍» (ភាគ ១១ ទំព័រ ១២៩ លេខ ៤១៦) ដោយបានលើកឡើងថា៖ «អាប់ប៊ូ ហ្វាត់ល៍ ប៊ីន អាប់ឌុល វ៉ាហាប់ ប៊ីន អាប់ឌុល ឡាទីហ្វ ប៊ីន អាលី ប៊ីន អាប់ឌុល កាហ្វី អាល់ស៊ុនបាត៊ី អាល់កាហ៊ីរី អាល់សាហ្វីអី អ្នកសរសេរ អាល់អាអរ៉ាច ដែលមានឈ្មោះថា មូហាំម៉ាត់ (ﷺ)។ លោកបានធំធាត់ឡើងដោយបានអានគម្ពីរគួរអាន និងបានហាត់សរសេរអក្សរយ៉ាងស្អាតជាមួយលោក យ៉ាស៊ីន។ លោកមានជំនាញ និងរកស៊ីដោយការចម្លងសៀវភៅ ព្រមទាំងទទួលការងារសរសេរក្នុងរយៈពេលខ្លះ ហើយថែមទាំងធ្វើជាតំណាងនៅសាលា អាល់អាស្រាហ្វីយ៉ះ និងកន្លែងផ្សេងទៀតក្នុងកិច្ចការនោះ។ ជួនកាលលោកបានធ្វើការបន្តិចបន្តួចជាមួយអ្នកស្រុកដូចគ្នាគឺ អាប់ឌុល ហាក់ និងអ្នកដទៃទៀត។ បន្ទាប់ពីឪពុករបស់លោក លោកបានអង្គុយលក់ដូរនៅហាងរបស់លោកក្នុងផ្សារមួយរយៈខ្លី រួចក៏ឈប់ ហើយលោកតែងតែជួបជាមួយ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អាប់ឌុល រ៉ះម៉ាន អាល់ស៊ុនបាត៊ី ដែលជាអ្នកលក់សៀវភៅ»។ _________ (១) មានការលើកឡើងនៅក្នុង «សាកលវិទ្យាល័យឥស្លាម» ថាមានសាត្រាស្លឹករឹតមួយទៀតដែលមាន (៦) ទំព័រ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលខ្ញុំស្វែងរកវា ខ្ញុំបានរកឃើញថាវាគឺជាសៀវភៅ «អាល់ចៅហ្វារុ អាល់ណាហ្វីស» ដែលជាកំណាព្យអំពី «អ្នកកុហកក្នុងហាឌីស» (អាល់-Mudalliseen) ហើយវាមិនមានជាប់ពាក់ព័ន្ធអ្វីនឹងសៀវភៅរបស់យើងនេះទេ។

ការបកប្រែជីវប្រវត្តិរបស់អ្នកនិពន្ធ

ជីវប្រវត្តិសង្ខេបរបស់អ្នកនិពន្ធ (១)៖ ឈ្មោះ ត្រកូលងារ និងរហស្សនាមរបស់លោក៖ លោកគឺជាអ្នកប្រាជ្ញដ៏ល្បីល្បាញ អ្នកធ្វើដំណើរដ៏មហិមា និងជាអ្នកចងចាំហាឌីស (អាល់-ហាផិហ្ស) គឺ៖ មូហាំម៉ាដ ប៊ីន អាប់ឌុល រ៉ះម៉ាន ប៊ីន មូហាំម៉ាដ ប៊ីន អាប់ប៊ូ បាក់រ ប៊ីន អូស្មាន ប៊ីន មូហាំម៉ាដ ដែលមានរហស្សនាមថា សាំស៊ូឌីន (Shams អាល់-Din) មានរហស្សនាមហៅក្រៅ (គុនយ៉ះ) ថា អាប់ប៊ូ អាល់-ខៃរ និង អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ ជាកូនប្រុសរបស់ អាប់ហ្សៃន (ឬ អាល់-ចាឡាល) អាប់ប៊ូ អាល់-ផាដល និង អាប់ប៊ូ មូហាំម៉ាដ ដែលមានដើមកំណើតមកពីតំបន់ សាក់ខាវី (អាល់-Sakhawi)។ --- *(១) ជីវប្រវត្តិនេះត្រូវបានចងក្រងឡើងដោយផ្អែកលើការសិក្សាស្រាវជ្រាវយ៉ាងល្អិតល្អន់ពីសៀវភៅ «អាល់-ដៅ អាល់-ឡាមី» (អាល់-Daw' អាល់-Lami') និងការកត់ត្រាព្រឹត្តិការណ៍នានាដែលទាក់ទងនឹងលោក សាក់ខាវី។* បញ្ជីប្រភពឯកសារដែលយើងបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ស្រាវជ្រាវជីវប្រវត្តិរបស់លោក៖ * «អាល់-ចាវ៉ាហ៊ីរ វ៉ាល់-ឌូរ៉ូរ ហ្វី តារចាម៉ាត សៃឃុល អ៊ីស្លាម អ៊ីបនូ ហាចារ» (អាល់-Jawahir wa អាល់-Durar fi Tarjamat Shaykh អាល់-Islam Ibn Hajar)។ * «អាល់-ដៅ អាល់-ឡាមី លី អះលី អាល់-កូហ្វ អាល់-តាស៊ី» (អាល់-Daw' អាល់-Lami' li-Ahl អាល់-Qarn អាល់-Tasi')។ * «អាល់-តុហ្វះ អាល់-ឡតីហ្វះ ហ្វី តារីខិ អាល់-ម៉ាឌីណះ អាល់-សារីហ្វះ» (អាល់-Tuhfah អាល់-Latifah fi Tarikh អាល់-ម៉ាឌីណះ អាល់-Sharifah)។ * «អាល់-កាប៉ាស អាល់-ហាវិ លី ហ្គោរ៉ារិ ដៅអ៊ី សាក់ខាវី» (អាល់-Qabas អាល់-Hawi li-Ghurar Daw' អាល់-Sakhawi)។ * «មុតអះ អាល់-អាហ្សហាន មីន អាល់-តាំតូអិ ប៊ីល-អាករ៉ាន បៃន តារ៉ាចាមិ ស៊ូយូខិ វ៉ាល់-អាករ៉ាន» (Mut'at អាល់-Adhhan...) ដោយ មូហាំម៉ាដ ប៊ីន តូលូន អាល់-សាលីហ៊ី និង យូស៊ូហ្វ ប៊ីន ហាសាន់ ប៊ីន អាប់ឌុល ហៈឌី។ * «មូហ្វាកាហះ អាល់-ឃូឡាន ហ្វី ហាវ៉ាឌីសិ អាល់-ហ្សាម៉ាន» (Mufakahat អាល់-Khullan...) ដោយ មូហាំម៉ាដ ប៊ីន អាលី ប៊ីន តូលូន។ * «តារីខុ អាន់-នូ រិ អាល់-សាផិរ អាន់ អាក់បារិ អាល់-កូហ្វ អាល់-អាស៊ិរ» (Tarikh អាល់-Nur អាល់-Safir...)។ * «អាល់-បាដ្រុ អាល់-តូឡិ ប៊ី មះហាស៊ីនិ មាន់ បាដះ អាល់-កូហ្វ អាល់-តាស៊ី» (អាល់-Badr អាល់-Tali'...)។ * «អាល់-កាវ៉ាគីប អាល់-សាយីរ៉ះ ប៊ី អាក់យ៉ានិ អាល់-មីអះ អាល់-អាស៊ិរ៉ះ» (អាល់-Kawakib អាល់-Sa'irah...)។ * «ហ្សៃលុ តូប៉ាកាតិ អាល់-សាផិអ៊ីយ៉ះ» (Dhayl Tabaqat អាល់-Shafi'iyyah) ដោយ អះម៉ាដ ប៊ីន មូហាំម៉ាដ អាល់-អាសាតឌី។ * «បាដាអ៊ីអ៊ុ អាល់-ហ្សូហួរ ហ្វី វ៉ាកាអ៊ីអ៊ី អាល់-ឌូហួរ» (Bada'i' អាល់-Zuhur...)។ * «សាហ្សារ៉ាត៊ុ អាល់-ហ្សាហាប ហ្វី អាក់បារិ មាន់ ហ្សាហាប» (Shadharat អាល់-Dhahab...)។ * «ហ្វិហ្រិស អាល់-ហ្វាហារីស វ៉ាល់-អាសបាត» (Fihris អាល់-Faharis...)។ * «ណាសមូ អាល់-អាក់យ៉ាន ហ្វី អាក់យ៉ានិ អាល់-អាក់យ៉ាន» (Nazm អាល់-'Iqyan...)។ * «សាបតូ អាប់ប៊ី ចាអ់ហ្វារ អះម៉ាដ ប៊ីន អាលី អាល់-បាឡាវី» (Thabt Abi Ja'far...)។ * «ឌីវ៉ានុ អាល់-អ៊ីស្លាម» (Diwan អាល់-Islam) ដោយ មូហាំម៉ាដ ប៊ីន អាប់ឌុល រ៉ះម៉ាន អាល់-ហ្គាហ្ស៊ី។ * «អ៊ីប្រាហ្ស៊ុ អាល់-ហ្គ័យិ អាល់-វ៉ាគីអ៊ី ហ្វី ស៊ីហ្វាអ៊ី អាល់-អៃយិ» (Ibraz អាល់-Ghayy...)។ * «តាហ្សគីរ៉ាត៊ុ អាល់-រ៉ាស៊ីដ ប៊ី រ៉ាត់ឌិ តាប្ស៊ីរ៉ាតិ អាល់-ណាក៊ីដ» (Tadhkirat អាល់-Rashid...)។ * «អាល់-តាក់លីកាត៊ុ អាល់-សាន់នីយ៉ះ អាឡា អាល់-ហ្វាវ៉ាអ៊ីឌិ អាល់-បាហ៊ីយ៉ះ» (អាល់-Ta'liqat អាល់-Saniyyah...)។ * «អាល់-រ៉ហ្វអុ វ៉ាត-តាក់មីល» (អាល់-Raf' wa អាល់-Takmil)។ * «ហ្វារហះត៊ុ អាល់-តុល្លាបិ វ៉ាល់-មុដារីស៊ីន» (Farhat អាល់-Tullab...)។ * «អាល់-រ៉េសាឡះ អាល់-មុស្តាតរ៉ូហ្វះ លី បាយ៉ានិ ម៉ាសហួរិ កូទូបិ អាល់-ស៊ូណាន់ន់» (អាល់-Risalah អាល់-Mustatrafah...)។ * «តាចុ អាល់-អារូស» (Taj អាល់-'Arus) ក្រោមពាក្យ (សាក់ខា)។ * «កាសហ្វុ អាល់-ហ្ស៊ូនូន ហ្វី អាសាមី អាល់-កូទូបិ វ៉ាល់-ហ្វុនូន» (Kashf អាល់-Zunun...)។ * «ហ្វិហ្រិស អ៊ីបនូ ហ្គាហ្ស៊ី» (Fihris Ibn Ghazi)។ * «អាល់-តាចុ អាល់-មុកាល់ឡាល» (អាល់-Taj អាល់-Mukallal...) ដោយ អាប់ប៊ូ អាល់-ថយីប មូហាំម៉ាដ ស៊ីឌីក ប៊ីន ហាសាន់។ * «អាល់-ផាដ្លុ អាល់-ម៉ាហ្ស៊ីដ អាឡា ប៊ូហ្គ្យាតិ អាល់-មុស្តាហ្វីដ» (អាល់-Fadl អាល់-Mazid...) ដោយ អ៊ីបនូ ដៃបា អាល់-សៃបានី។ * «អ៊ីដាហុ អាល់-ម៉ាក់នូន» (Idah អាល់-Maknun...)។ * «ហៈឌីយ៉ាត៊ុ អាល់-អាហ្វិន ហ្វី អាសាមី អាល់-កូទូបិ វ៉ា អាសារិ អាល់-មុសាន់នីហ្វីន» (Hadiyyat អាល់-'Arifin...) ដោយ អ៊ីស្មាអែល បាសា អាល់-បាកដាឌី។ * «អ៊ីកទីហ្វាអុ អាល់-កានូអ៊ូ ប៊ីម៉ា ហូវ៉ា មាត់ប៊ូអ់» (Iktifa' អាល់-Qanu'...) ដោយ វ៉ាន់ ឌីក។ * «អាល់-តាក់រីហ្វុ ប៊ីល-មុអ័ររិឃីន» (អាល់-Ta'rif bi-អាល់-Mu'arrikhin) ដោយ អាប់បាស អាល់-អាហ្សាវី។ * «តារីខុ អាល់-អាដាបិ អាល់-ចូហ្គ្រាហ្វី អាល់-អារ៉ាប៊ី» (Tarikh អាល់-Adab អាល់-Jughrafi អាល់-'Arabi) ដោយ អ៊ីកណាត៊ីយូស ក្រាតស្កូវស្គី។ * «មុអ់ចាមុ អាល់-មុអ័ររិឃីន អាល់-មុស្លីមីន» (Mu'jam អាល់-Mu'arrikhin អាល់-Muslimin) ដោយ យូស្រ៊ី អាប់ឌុល ហ្គានី។ * «អាល់-មុអ័ររិឃីន ហ្វី មីស្រ៍» (អាល់-Mu'arrikhin fi Misr) ដោយ មូស្តាហ្វា ហ្ស៊ីយ៉ាដះ។ * «មុអ័ររិឃូ មីស្រ៍» (Mu'arrikhu Misr) ដោយ មូហាំម៉ាដ អាប់ឌុលឡោះ អ៊ីណាន។ * «មីស្រុ អាល់-អ៊ីស្លាមីយ៉ះ វ៉ាត-តារីខុ អាល់-ឃូតូតិ អាល់-មីស្រ៊ីយ៉ះ» (Misr អាល់-Islamiyyah...) ដោយ មូហាំម៉ាដ អ៊ីណាន។ * «សាំស៊ូឌីន អាល់-សាក់ខាវី៖ ហាយ៉ាតូហ៊ូ វ៉ា អាសារូហ៊ូ» (Shams អាល់-Din អាល់-Sakhawi...) ដោយ មូហាំម៉ាដ អ៊ីណាន។ * «មុអ់ចាមុ អាល់-ម៉ាត់ប៊ូអាតិ អាល់-អារ៉ាប៊ីយ៉ះ» (Mu'jam អាល់-Matbu'at អាល់-'Arabiyyah) ដោយ យូស៊ូហ្វ អ៊ីលីយ៉ាស សារគីស។ * «តារីខុ អាដាបិ អាល់-លូហ្គះ អាល់-អារ៉ាប៊ីយ៉ះ» (Tarikh Adab អាល់-Lughah អាល់-'Arabiyyah) ដោយ ចូច៊ី ហ្សៃដាន។ * «ម៉ាដាខិលុ អាល់-មុអ័ល្លីហ្វីន វ៉ាល់-អាាក់យ៉ានិ អាល់-អារ៉ាប» (Madakhil អាល់-Mu'allifin...) ដោយ ហ្វិកហ៍គ្រី ហ្សាក៊ី អាល់-ចាហ្សារ។ * «អាល់-អាាក់យ៉ាន» (អាល់-A'lam)។ * «មុអ់ចាមុ អាល់-មុអ័ល្លីហ្វីន» (Mu'jam អាល់-Mu'allifin)។ * «អាល់-មុស្តադ្រូក អាឡា មុអ់ចាមិ អាល់-មុអ័ល្លីហ្វីន» (អាល់-Mustadrak 'ala Mu'jam អាល់-Mu'allifin)។ * «អ៊ីលមុ អាល់-ហាឌីស ហ្វី មាក់កះ អាល់-មុការ៉ាម៉ះ» ('Ilm អាល់-ហាឌីស fi ម៉ាក្កះ អាល់-Mukarramah) ដោយ សាលីហ៍ យូស៊ូហ្វ ម៉ាអ់តូក។ * «តាហ្ស៊ីអ៊ីនុ អាល់-អាល់ហ្វាហ្សិ ប៊ី តាត់មីមិ ហ្ស៊ូយូលិ អាល់-ហាផិហ្ស» (Tazyin អាល់-Alfadh...)។ * «អាល់-សាក់ខាវី មុអ័ររិខាន់» (អាល់-Sakhawi Mu'arrikhan) ដោយ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន ណាស៊ីរ អាល់-សាក់ការី។ * «អាល់-ហាផិហ្ស អាល់-សាក់ខាវី វ៉ា ចូហ៊ូឌូហ៊ូ ហ្វី អាល់-ហាឌីសិ វ៉ា អ៊ុលូមីហ៊ូ» (អាល់-Hafiz អាល់-Sakhawi...) ដោយ បាដ្រុ ប៊ីន មូហាំម៉ាដ អាល់-អាម៉ាស។ * «អាល់-តាក់រីហ្វុ ប៊ីម៉ា អ័ហ្វ្រូដះ មីន អាល់-អាហាឌីសិ ប៊ីត-តាស្នីហ្វ» (អាល់-Ta'rif bima Ufrida...)។ * ព្រមទាំងសិក្ខាសាលាដែលបានរៀបចំឡើងនៅទីក្រុងគែរ ដោយក្រុមប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់សម្រាប់វប្បធម៌នៃប្រទេសអេហ្ស៊ីប ក្នុងឆ្នាំ (១៩៨១) ដែលបានបង្ហាញនូវការស្រាវជ្រាវឯកទេសជាច្រើនអំពីលោក សាក់ខាវី (សូមអល់ឡោះមេត្តាប្រោសប្រណីដល់លោក)។

ការហៅឈ្មោះតាម «សាក់ហា» (១) ក្នុងប្រទេសអេហ្ស៊ីប ដែលមានកំណើតនៅទីក្រុងគែរ និងកាន់តាមមហ្សហាប (និកាយ) ស៊ហ្វីអាយ៍ គឺជាអ្នកនិពន្ធសៀវភៅនេះ។ លោកត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា «អាល់-សាក់ខាវី» ហើយជួនកាលគេហៅលោកថា «អ៊ីបនុល បារីដ» ដែលជាឈ្មោះល្បីរបស់ជីតាលោកក្នុងចំណោមក្រុមមនុស្សមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះ។ ហេតុនេះហើយ ទើបឪពុករបស់លោកមិនសូវមានឈ្មោះល្បីដោយសារឈ្មោះនេះក្នុងចំណោមមហាជន ហើយខ្លួនលោកផ្ទាល់ក៏មិនសូវល្បីដែរ។ ផ្ទុយទៅវិញ លោកមិនចូលចិត្តឈ្មោះនេះឡើយ ដូចករណីរបស់ «អ៊ីបនុល អ៊ុលយ៉ាហ៍» និង «អ៊ីបនុល មូលកិន» ដែរ ហើយក៏គ្មាននរណាហៅលោកដោយឈ្មោះនេះឡើយ លើកលែងតែអ្នកដែលមានបំណងមើលងាយលោកប៉ុណ្ណោះ។ គេក៏ហៅលោកថា «អាល់-ហ្ហ្សូលី» «អាល់-អះសារី» និង «អាល់-បាកដាឌី»។ លោកបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់អំពីបញ្ហានេះនៅក្នុងសៀវភៅ «អ៊ីរស្សាឌុល ហ្ហាវី» (ទំព័រ ១១/ខ) បន្ទាប់ពីការបកស្រាយមួយចំនួនថា៖ «នៅពេលនោះ សាក់ខាវី គឺជាឈ្មោះហៅតាមដើមកំណើតដែលច្បាស់លាស់បំផុត។ ជួនកាលគេហៅលោកថា បាកដាឌី ប្រសិនបើវាត្រឹមត្រូវដោយគ្មានការប្រកែក។ លោកមានឈ្មោះទាំងនេះដោយផ្អែកលើដើមកំណើត៖ លោកមានកំណើតនៅទីក្រុងគែរ និងរស់នៅទីនោះដោយមិនមានការដាច់ស្រយាល លោកមានទីលំនៅនៅតំបន់ បាហាអ៊ូឌីន ដូចដែលលោកបានបញ្ជាក់ និងកត់ត្រាទុក លោកមានភាពជិតស្និទ្ធជាមួយ ប៊ុលគីនី លោកបានសិក្សា និងពិភាក្សាជាមួយអ្នកប្រាជ្ញនៅ អះស្កាឡាន។ លោកត្រូវបានគេហៅថា អះសារី (ដោយមានសញ្ញាផាត់ហះលើអក្សរទាំងពីរ) ដោយគ្មានការសង្ស័យ ដែលជាការហៅតាមពាក្យថា អះស័រ (ដាននៃព្យាការី)។ អ្នកខ្លះបានពណ៌នាគាត់ថាជា ហ្ហ្សូលី ដោយសារពួកគេយល់ខុសថាវាជាការបន្ទាបបន្ថោកពីសំណាក់អ្នកល្ងង់ខ្លៅដែលចូលចិត្តជ្រៀតជ្រែក។ ខ្ញុំសូមស្បថដោយជីវិតរបស់ខ្ញុំថា ឈ្មោះនេះដូចដែលអ្នកនឹងបានឃើញ វាគឺជាមុខរបររបស់ឪពុក និងជីតារបស់លោក ក៏ដូចជាអ្នកប្រាជ្ញដទៃទៀត ដែលម្នាក់ៗសុទ្ធតែមានសំណាងល្អជាមួយវា»។ • កំណើត និងការលូតលាស់របស់លោក៖ អាល់-សាក់ខាវី កើតនៅខែរ៉ាប៊ីអ៊ុល អូዋል ឆ្នាំ (៨៣១) នៃគ.ស នៅតំបន់ បាហាអ៊ូឌីន កូរ៉ាកូស (២) ស្ថិតនៅផ្នែកខាងលើនៃផ្លូវក្បែរមហាវិទ្យាល័យរបស់ ស៊ៃឃុល អ៊ីស្លាម អាល់-ប៊ុលគីនី ដែលជាទីលំនៅរបស់ឪពុក និងជីតារបស់លោកក្នុងទីក្រុងគែរ។ បន្ទាប់មក លោកបានផ្លាស់ប្តូរទីលំនៅនៅពេលលោកមានអាយុ ៤ ឆ្នាំ ទៅកាន់ផ្ទះមួយដែលឪពុករបស់លោកបានទិញ ដែលនៅក្បែរលំនៅដ្ឋានរបស់គ្រូរបស់លោកគឺ អាល់-ហាហ្វីហ្ស អ៊ីបនុល ហាចារ ដែលលោកមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងបំផុតក្នុងជីវិតរបស់លោក ដូចដែលនឹងបានរៀបរាប់បន្តទៀត។ _________ (១) គឺជាទីក្រុងមួយក្នុងចំណោមទីក្រុងបុរាណរបស់អេហ្ស៊ីប ដែលអ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនត្រូវបានគេហៅតាមឈ្មោះទីក្រុងនេះ។ បច្ចុប្បន្នវាជាភូមិមួយក្នុងមណ្ឌល (កាហ្វរូ ស៊ៃឃ៍) ក្នុងខេត្ត ហ្ហ័រប៊ីយ៉ា ប្រទេសអេហ្ស៊ីប។ កាហ្វរូ ស៊ៃឃ៍ មានចម្ងាយ ១៧០ គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុងគែរ។ សូមមើលបន្ថែមក្នុងសៀវភៅ «មុអ៍ចាមុល ប៊ុលដាន» (៣/១៩៦), «អាត់-តុហ្វះតុល មីស្ហរិយ្យាហ៍ ប៊ីអាស្មាកិល ប៊ីឡាឌិល មីស្ហរិយ្យាហ៍» (ទំព័រ ៨០), «អាល់-មុអ៍ចាមុល ជូឃ្រាហ្វី ហ្វីល ប៊ីឡាឌិល មីស្ហរិយ្យាហ៍» (២/២/១៤១)។ (២) សូមមើលបន្ថែមក្នុងសៀវភៅ «អាល់-ឃីតថត» (២/២) របស់អ្នកនិពន្ធ អាល់-ម៉ាករីហ្ស៊ី។

លោកបានចូលរៀននៅសាលា (ម័កតាប) តាំងពីក្មេងជាមួយគ្រូដ៏ថ្លៃថ្នូរគឺ៖ អ៊ីសា ប៊ិន អាហ្ម័ដ អាល់ម៉ាក់ស៊ី។ លោកបានស្នាក់នៅរៀនជាមួយគាត់មួយរយៈខ្លី រួចបន្តទៅរៀនហ្វិកហ៍ហ៍ជាមួយស្វាមីរបស់បងស្រីលោក ដែលជាអ្នកប្រាជ្ញដ៏សុចរិតគឺ៖ ហ៊ូសៃន ប៊ិន អាហ្ម័ដ អាល់អាហ្សារី។ លោកបានរៀនគម្ពីរគួរអានជាមួយគាត់ ហើយលោកក៏បានដឹកនាំមនុស្សធ្វើសឡាតតារ៉ាវីហ៍ក្នុងខែរ៉ាម៉ាដនជាមួយគាត់ផងដែរ តាមទម្លាប់របស់ពួកគេនៅពេលសិស្សម្នាក់បានបញ្ចប់ការទន្ទេញចាំគម្ពីរគួរអានដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម។ បន្ទាប់មក បិតារបស់លោកបាននាំលោកទៅរៀនជាមួយអ្នកប្រាជ្ញដែលរស់នៅក្បែរផ្ទះរបស់លោក គឺ៖ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ិន អាហ្ម័ដ អាន់ណាហ៍រីរី (អ្នកពិការភ្នែក)។ បន្ទាប់មក លោកបានទៅរៀនជាមួយអ្នកប្រាជ្ញ៖ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ិន អ៊ូម៉ារ អាត់តូបបាក ហើយលោកបានទន្ទេញចាំសៀវភៅ «អ៊ុមដាតុល អះកាម» ខ្លះៗនៅជាមួយគាត់។ បន្ទាប់មក លោកបានផ្លាស់ទៅរៀនជាមួយអ្នកប្រាជ្ញដ៏ល្បីល្បាញគឺ៖ អ៊ីបនុ អាសាត។ លោកបានបញ្ចប់ការទន្ទេញចាំសៀវភៅនោះជាមួយគាត់ ហើយបានទន្ទេញចាំសៀវភៅ «អាត់តាន់ប៊ីហ៍», «អាល់មិនហាច», «អាល់ហ្វីយ៉ាតុ អ៊ីបនិ ម៉ាលិក» និង «អាន់នុខ៍បាហ៍»។ លោកបានអានគម្ពីរគួរអានតាមរបៀបអានរបស់ អាប់ប៊ូ អាំរ៉ូ និង អ៊ីបនុ កាស៊ីរ ជូនគាត់ស្តាប់ ហើយលោកក៏បានស្តាប់គាត់អាននូវរបៀបអានផ្សេងៗទៀតទាំងដាច់ដោយឡែក និងទាំងរួមបញ្ចូលគ្នា។ លោកបានហ្វឹកហាត់ជាមួយគាត់ក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវ និងការអាន រហូតលោកអាចចូលរួមពិភាក្សាជាមួយអ្នកដែលទៅជួបគាត់ជាញឹកញាប់ ដើម្បីស្វែងយល់ពីវិទ្យាសាស្ត្រហ្វិកហ៍ហ៍ ភាសាអារ៉ាប់ វិទ្យាសាស្ត្រគម្ពីរគួរអាន និងវិទ្យាសាស្ត្រដទៃទៀត។ យើងអាចមើលឃើញពីចំណុចចាប់ផ្តើមនៃការសិក្សារបស់ អައްសាក់ខាវី និងការដែលលោកកើតក្នុងគ្រួសារដែលមានចំណាប់អារម្មណ៍លើវិទ្យាសាស្ត្រ តាមរយៈការពិនិត្យមើលជីវប្រវត្តិរបស់ជីតាលោកគឺ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ិន អាប់ប៊ី បាក់រ អ៊ីបនិ អូស្មាន (ឪពុករបស់បិតាលោក) ក្នុងសៀវភៅ «អាដដូអ៊ុល ល៉ាមីអ៍» (៧/១៧៥-១៧៧), ជីតាម្នាក់ទៀតរបស់លោក, បិតារបស់លោក, បងប្រុសរបស់លោកគឺ អាប់ប៊ូ បាក់រ ប៊ិន អាប់ឌុល រ៉ះម៉ាន់, ពូរបស់លោកគឺ អាប់ប៊ូ បាក់រ ប៊ិន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ), កូនៗរបស់បងប្រុសលោក និងកូនប្រុសរបស់លោកគឺ អាហ្ម័ដ (២/១២០) ព្រមទាំងការយកចិត្តទុកដាក់របស់ពួកគេចំពោះលោកតាំងពីក្មេងក្នុងវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រ។ ការធ្វើដំណើរ គ្រូៗ សិស្សៗ និងចំណេះដឹងរបស់លោក៖ អައްសាក់ខាវី បានធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីក្រុងនានាជាច្រើន លោកបានខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការធ្វើដំណើរ និងស្វែងរកចំណេះដឹង។ លោកបានធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីក្រុងហាឡាប, ដាម៉ាស, បៃតុល ម៉ុកកាដាស (យេរូសាឡឹម), ខាលីល, ណាប៊ូលូស, រ៉ាមឡាហ៍, ហាម៉ាហ៍, បាអាល់បាក់ និងហ៊ីមស៍។ លោកបានចូលទៅកាន់ទីក្រុង និងភូមិជាច្រើនតាមផ្លូវ ហើយបានស្តាប់ចំណេះដឹងពីគ្រូៗជាច្រើន ដែលចំនួនអ្នកដែលលោកបានរៀនជាមួយមានលើសពីមួយពាន់ពីររយនាក់ ហើយចំនួនទីកន្លែងដែលលោកបានទទួលចំណេះដឹងមានលើសពីប៉ែតសិបកន្លែង។ អައްសាក់ខាវី បានកត់ត្រាទុកនូវព្រឹត្តិការណ៍ជាច្រើននៃការធ្វើដំណើរស្វែងរកចំណេះដឹងទាំងនេះ។ លោកបាននិពន្ធសៀវភៅ «អ័ររិហ៍ឡាតុល ហាឡាប៊ីយ៉ាហ៍», «អ័ររិហ៍ឡាតុល ម័កក៊ីយ៉ាហ៍» និង «អ័ររិហ៍ឡាតុល អ៊ីស្កានដារីយ៉ាហ៍»។ ក្រៅពីនេះ លោកក៏មានស្នាដៃសៀវភៅ «អាល់បាលដានីយ៉ាតុល អុលយ៉ាត» ដែលលោកបានរៀបរាប់ឈ្មោះទីក្រុងចំនួនប៉ែតសិបដែលលោកបានទៅដល់ និងបានស្តាប់ចំណេះដឹងនៅទីនោះ ដោយមានភ្ជាប់ជាមួយនូវហាឌីស, អាសាស (ប្រសាសន៍អ្នកជំនាន់មុន), កំណាព្យ ឬរឿងរ៉ាវ ដែលលោកបានទទួលពីគ្រូរបស់លោកនៅទីក្រុងនោះតាមរយៈខ្សែសង្វាក់នៃការរាយការណ៍ (អ៊ីស្ណាត) របស់លោក។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ លោកក៏មានសៀវភៅ «មូអ៍ចាម» ដែលលោកបានកត់ត្រាឈ្មោះគ្រូៗរបស់លោកដែលលោកបានរៀនជាមួយ ដោយដាក់ឈ្មោះថា៖ «ប៊ូឃ្យាតុ រ៉ាវី ប៊ីមិន អាក់ខូហ្ស៉ា អាន់ហ៊ូ អައްសាក់ខាវី»។ លោកហាភីហ្ស អައްសាក់ខាវី (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) បានចំណាយពេលជាច្រើនឆ្នាំស្នាក់នៅក្បែរវិហារនៅទីក្រុងម៉ាកកាស់ និងទីក្រុងម៉ាឌីណាស់។ យើងបានព្យាយាមតាមរយៈការស្ទង់មតិលើស្នាដៃរបស់លោក ជាពិសេសសៀវភៅ «អាដដូអ៊ុល ល៉ាមីអ៍» និង «អាត់តុហ្វាតុល ល៉ូទីហ្វាហ៍» ដើម្បីកំណត់ទីកន្លែងនៃការធ្វើដំណើរ និងការស្នាក់នៅរបស់លោក ដែលសរុបមកមានដូចខាងក្រោម៖ ១- លោកមិនបានចាកចេញពីប្រទេសអេហ្ស៊ីបឡើយក្នុងអំឡុងពេលដែលគ្រូរបស់លោកគឺ ហាភីហ្ស អ៊ីបនុ ហាចារ នៅមានជីវិត ដើម្បីកុំឱ្យខកខានចំណេះដឹងរបស់គាត់។ ២- លោកបានស្នាក់នៅក្បែរវិហារនៅទីក្រុងម៉ាកកាស់ចំនួន ៥ ដង។ ៣- លោកបានស្នាក់នៅទីក្រុងគែរក្នុងឆ្នាំមួយចំនួន បន្ទាប់ពីការចាកចេញរបស់លោកក្រោយពេលគ្រូរបស់លោកទទួលមរណភាព។ ៤- លោកក៏បានទៅដល់ទីក្រុងហាឡាប និងណាប៊ូលូសផងដែរ។ ៥- លោកបានស្នាក់នៅក្បែរវិហារនៅទីក្រុងម៉ាឌីណាស់ចំនួន ២ ដង។ អައްសាក់ខាវី បានបញ្ជាក់ក្នុងសេចក្តីផ្តើមនៃសៀវភៅ «អាដដូអ៊ុល ល៉ាមីអ៍» ថា លោកបានសរសេរជីវប្រវត្តិរបស់គ្រូៗ និងសិស្សៗទាំងអស់របស់លោកនៅក្នុងនោះ។ លោកបានទទួលបន្ទុកបង្រៀននៅសាលាជាច្រើន រួមមានសាលា ស័ររ៉ូហ្គ័តម័ស្ស៊ីយាហ៍ ក្នុងទីក្រុងគែរ, សាលា ប៊័ររ៉ូកូគីយ៉ាហ៍, សាលារបស់ស៊ុលតង់ អាល់អាស្រាហ្វ នៅទីក្រុងម៉ាកកាស់ និងសាលា កាមីលីយ៉ាហ៍។

«អាល់ហ្វូរជ៉ះ ប៊ីកាអីនីហ៊ីល កាមីលីយ៉ះ អល្លតី ល័យ្សះ ហ្វីហា លីលមុអាដឌី រីហុជ្ជះ» ដូចដែលនឹងមានការលើកឡើងនៅពេលក្រោយ។ • ការនៅជាប់ជាមួយអាល់ហាហ្វីហ្ស អ៊ីបនូ ហាចារ ការទទួលបានចំណេះដឹងពីលោក និងការសរសើររបស់លោកចំពោះគាត់៖ អាស-សាខាវី បានស្ដាប់ហាឌីសជាច្រើនពីគ្រូរបស់លោក ដែលជាមេដឹកនាំនៃមេដឹកនាំទាំងឡាយ គឺអាស-ស៊ីហាប អ៊ីបនូ ហាចារ។ លោកបានយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះគ្រូរបស់លោកយ៉ាងខ្លាំងក្លាលើសពីការពណ៌នា រហូតដល់លោកទទួលបានចំណេះដឹងដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ពីគ្រូ ហើយលោកមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយគ្រូយ៉ាងខ្លាំង រហូតក្លាយជាសិស្សម្នាក់ក្នុងចំណោមសិស្សដែលទទួលបានចំណេះដឹងពីលោកច្រើនជាងគេ។ ការដែលលោកមានលំនៅឋានជិតគ្រូ បានជួយសម្រួលដល់លោកក្នុងរឿងនេះ ហើយលោកកម្រនឹងខកខានមិនបានចូលរួមស្ដាប់អ្វីដែលគ្រូអាននោះឡើយ។ លោកបានអានមុខវិជ្ជាមូស្តឡាហ៍ (វិទ្យាសាស្ត្រហាឌីស) ជាមួយគ្រូ និងបានស្ដាប់គ្រូអានសៀវភៅជាច្រើនដូចជា៖ «អាល់អ៊ែលហ្វីយ៉ះ» និង «ស៊ើរហ៍» (ការពន្យល់) របស់វាជាច្រើនដង, សៀវភៅ «អ៊ូលូមុល ហាឌីស» របស់ អ៊ីបនូ ស៊ូឡាហ៍ (លើកលែងតែផ្នែកដំបូងបន្តិចបន្តួច), និងស្នាដៃភាគច្រើនរបស់គ្រូក្នុងផ្នែកបុគ្គល (រិជាល់) ដូចជា «អាត-តាក់រីប» និងបីភាគបួននៃសៀវភៅដើមរបស់វា, «អាល់លីសាន» ទាំងមូល, «មុស្តាប៊ីហ៊ីន និសបះ», «តាក់រីជុហ្ស-ហ្សាហ៊ីរ», «តាល់ខីស៊ូ មូស្តាឌីល ហ្វៀរដូស», «អាល់មុកដីមះ», «អាមាលីហ៊ីល ហាលីប៊ីយ៉ះ», «អាដ-ឌីមាស៊ីគីយ៉ះ», ភាគច្រើននៃ «ហ្វាត់ហ៊ុល បារី», «តាក់រីជុល ម៉ាសាប៊ីហ៍», សៀវភៅដើមរបស់ អ៊ីបនូ អាល់ហាច៊ីប, «តាក់លីគុត តាក់លីក», សេចក្តីផ្តើមនៃ «អាល់អ៊ីស្ហាបះ» និងស្នាដៃជាច្រើនទៀតដែលរាប់មិនអស់។ លោកមិនដែលឃ្លាតឆ្ងាយពីគ្រូឡើយរហូតដល់គ្រូទទួលមរណភាព ហើយគ្រូក៏បានអនុញ្ញាតឱ្យលោកធ្វើការបង្រៀន ផ្តល់ចំណេះដឹង និងនិពន្ធសៀវភៅ។ គ្រូរបស់លោកគឺ ស៊ៃឃុល អ៊ីស្លាម អ៊ីបនូ ហាចារ ស្រឡាញ់លោក សរសើរលោក លើកតម្កើងឈ្មោះរបស់លោក ទទួលស្គាល់ភាពថ្លៃថ្នូរដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់លោក និងផ្តល់អាទិភាពដល់លោកលើសពីសិស្សដទៃទៀតដែលស្ថិតក្នុងក្រុមអ្នកសិក្សាផ្នែកហាឌីស និងជំនាញរបស់វា។ អាស-សាខាវី បានសរសេរនៅក្នុងជីវប្រវត្តិរបស់គ្រូលោក អ៊ីបនូ ហាចារ ដែលមានចំណងជើងថា «អាល់ចាវ៉ាហ៊ីរុ វ៉ាឌូរ៉ូរ ហ្វី តារ៉ាចូមី ស៊ៃឃីល អ៊ីស្លាម អ៊ីបនូ ហាចារ» ក្នុង (ជំពូកទីប្រាំមួយ៖ ការលើកឡើងពីពាក្យសម្តីដ៏មានអត្ថន័យរបស់លោក) (២/៧៤២-៧៤៣)។