វិធីសាស្ត្រវិនិច្ឆ័យក្តីតាមគន្លងច្បាប់ឥស្លាម

ចំពោះការឱ្យអ្នកដែលត្រូវបានគេប្តឹងធ្វើសច្ចាប្រណិធាន (ស្បថ) នោះ គឺបានពន្យល់រួចហើយ។ លោក អ៊ីម៉ាម អាប់ប៊ូហានីហ្វាហ៍ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ការស្បថគឺមានតែពីខាងអ្នកដែលត្រូវបានគេប្តឹងប៉ុណ្ណោះ។ ពួកគេបានយកមូលដ្ឋាននេះទៅបដិសេធការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសាក្សីម្នាក់រួមជាមួយការស្បថ និងបដិសេធការយល់ឃើញដែលថាអាចឱ្យមានការបង្វិលការស្បថត្រឡប់ទៅវិញ (ទៅកាន់អ្នកប្តឹង) ហើយថាការស្បថក្នុងករណី «កូសាម៉ាហ៍» (ការស្បថក្នុងករណីឃាតកម្មដែលមិនស្គាល់ឃាតករ) គឺត្រូវចាប់ផ្តើមពីការស្បថរបស់អ្នកដែលត្រូវបានគេប្តឹង។ [ជំពូក៖ ការឱ្យសាក្សីធ្វើសច្ចាប្រណិធាន] ៦៣ - (ជំពូក) ចំពោះការឱ្យសាក្សីធ្វើសច្ចាប្រណិធាន គឺបានពន្យល់រួចហើយ។ រឿងមួយដែលពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហានេះគឺ៖ ប្រសិនបើមានបុគ្គលម្នាក់ប្តឹងបុគ្គលម្នាក់ទៀតថាមានសាក្សី (ដែលដឹងរឿង) ប៉ុន្តែបុគ្គលនោះបដិសេធ តើគេអាចឱ្យគាត់ស្បថបានដែរឬទេ? ហើយតើការប្តឹងបែបនេះមានសុពលភាពដែរឬទេ? សាស្ត្រាចារ្យរបស់យើងបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើមានគេនិយាយថា ការប្តឹងបែបនេះមានសុពលភាព នោះវាជារឿងសមហេតុផល ព្រោះថាការធ្វើជាសាក្សីគឺជាមូលហេតុដែលនាំឱ្យទទួលបានសិទ្ធិ។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់ប្តឹងបុគ្គលម្នាក់ទៀតថា គាត់គឺជាសាក្សីសម្រាប់សិទ្ធិរបស់ខ្លួន ហើយបានស្នើសុំឱ្យគាត់ស្បថ នោះគាត់មានសិទ្ធិធ្វើបែបនេះ។ ប្រសិនបើបុគ្គលនោះបដិសេធមិនព្រមស្បថ នោះគាត់ត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះអ្វីដែលត្រូវបានគេប្តឹងដោយសារសាក្សីរបស់គាត់។ ប្រសិនបើមានគេនិយាយថា៖ ការលាក់បាំងសាក្សី គឺជាមូលហេតុដែលនាំឱ្យមានការទទួលខុសត្រូវ (ដាំណាន) ចំពោះអ្វីដែលបានខូចខាត នោះវាមិនមែនជារឿងឆ្ងាយពីការពិតនោះទេ ដូចដែលយើងបាននិយាយថា៖ ការទទួលខុសត្រូវគឺចាំបាច់សម្រាប់អ្នកដែលបោះបង់ចោលអាហារដែលចាំបាច់ (ត្រូវផ្តល់ឱ្យ) ប្រសិនបើវាជាមូលហេតុដែលនាំឱ្យមានការខូចខាត នោះវាបង្ខំឱ្យមានការទទួលខុសត្រូវដូចជាការប្រព្រឹត្តអំពើហាមឃាត់ដែរ។ ប៉ុន្តែរឿងនេះមានការជំទាស់ថា៖ នេះគឺជាការចោទប្រកាន់ទៅលើសាក្សី ហើយវាធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ភាពសុចរិត (អាដាឡាហ៍) របស់គាត់ ដូច្នេះគោលបំណងនឹងមិនសម្រេចឡើយ។ ហាក់ដូចជាគាត់កំពុងនិយាយថា៖ ខ្ញុំមានសាក្សីម្នាក់ដែលជាមនុស្សផិតក្បត់ (ហ្វាសិក) ដោយសារតែការលាក់បាំងរបស់គាត់ ប៉ុន្តែរឿងនេះមិនមែនមានន័យថាការទទួលខុសត្រូវមិនមាននៅក្នុងការពិតនោះទេ។ លោក កូឌី អាប់ប៊ូ យ៉ាឡា បានលើកឡើងក្នុងបញ្ហាសាក្សីលើសាក្សី ក្នុងករណីបទល្មើសដែលជាសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះ និងសិទ្ធិរបស់មនុស្សថា៖ ការធ្វើជាសាក្សីមិនមែនជាសិទ្ធិដែលត្រូវទាមទារពីសាក្សីនោះទេ ដោយផ្អែកលើភស្តុតាងដែលថា ប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់និយាយថា «ខ្ញុំមានសាក្សីលើបុគ្គលម្នាក់នេះ» ហើយបុគ្គលនោះបដិសេធ នោះចៅក្រមមិនអាចបង្ខំ ឬនាំខ្លួនគាត់មកបានទេ។ ប្រសិនបើវាជាសិទ្ធិដែលត្រូវទាមទារពីគាត់ នោះចៅក្រមនឹងនាំខ្លួនគាត់មក ដូចដែលបាននាំខ្លួនគាត់មកក្នុងសិទ្ធិដទៃទៀតដែរ។ លោក កូឌី បានយល់ស្របនឹងរឿងនេះ ហើយបាននិយាយថា៖ មិនមែនមានន័យថា នៅពេលដែលការស៊ើបអង្កេត និងការបង្ខំមិនត្រូវបានអនុញ្ញាត ឬការប្តឹងមិនត្រូវបានទទួលយក នោះសាក្សីនឹងមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់នោះទេ។ លោកក៏បានលើកឡើងរឿងនេះម្តងទៀតក្នុងបញ្ហាសាក្សីជំនួស (សាក្សីបន្ទាប់បន្សំ) លើសាក្សីដើមថា ការធ្វើជាសាក្សីមិនមែនជាសិទ្ធិដែលត្រូវទាមទារពីនរណាម្នាក់ឡើយ ដោយផ្អែកលើការមិនមានការបង្ខំ ឬការនាំខ្លួនមក នៅពេលដែលមានការប្តឹងថាខ្លួនមានសាក្សីលើបុគ្គលម្នាក់។ ប៉ុន្តែសម្តីនេះមិនមែនជាការដាច់ខាតនោះទេ ព្រោះថាការធ្វើជាសាក្សីដែលបានកំណត់ច្បាស់លាស់ គឺជាសិទ្ធិដែលត្រូវទាមទារពីសាក្សី គាត់ចាំបាច់ត្រូវតែបំពេញវា ហើយគាត់នឹងមានបាបប្រសិនបើបោះបង់ចោល។ អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយកុំលាក់បាំងសាក្សីឡើយ ហើយអ្នកណាដែលលាក់បាំងវា នោះបេះដូងរបស់គេពិតជាមានបាប﴾ [អាល់បាកូរ៉ោះ៖ ២៨៣]។ ហើយអល់ឡោះបានមានបន្ទូលទៀតថា៖ ﴿ហើយសាក្សីទាំងឡាយកុំបដិសេធឡើយ នៅពេលដែលគេត្រូវបានគេអំពាវនាវ﴾ [អាល់បាកូរ៉ោះ៖ ២៨២]។ តើអ្វីដែលចង់សំដៅលើ «នៅពេលដែលគេត្រូវបានគេអំពាវនាវ» គឺនៅពេលដែលគេត្រូវបានគេហៅឱ្យមកឃើញហេតុការណ៍ ឬនៅពេលដែលគេត្រូវបានគេហៅឱ្យមកផ្តល់សក្ខីកម្ម? មានពីរមតិពីអ្នកជំនាន់មុន (សាឡាហ្វ) ហើយវាគឺជាការរាយការណ៍ពីរពីលោក អាប់ម៉ាត់។ មតិដែលត្រឹមត្រូវគឺ៖ ខគម្ពីរនេះគ្របដណ្តប់ទាំងពីរករណី។ ដូច្នេះ វាគឺជាសិទ្ធិមួយដែលគាត់ត្រូវទទួលខុសត្រូវ គាត់នឹងមានបាបប្រសិនបើបោះបង់ចោល ហើយគាត់នឹងប្រឈមមុខនឹងការក្លាយជាមនុស្សផិតក្បត់ និងការព្រមាន (ពីអល់ឡោះ)។ ប៉ុន្តែវាមិនមែនជាសិទ្ធិដែលការប្តឹងមានសុពលភាព ឬការឱ្យស្បថបាននោះទេ ព្រោះថាវាផ្ទុយនឹងគោលបំណងរបស់វា ដោយសារវាទាមទារឱ្យមានការចោទប្រកាន់ និងការប៉ះពាល់ដល់កិត្តិយសរបស់គាត់ដោយសារការលាក់បាំង។ ការប្រៀបធៀប (គីយ៉ាស) ក្នុងមហ្សហាបគឺ៖ ប្រសិនបើសាក្សីលាក់បាំងសាក្សីរបស់គាត់ក្នុងរឿងពិត នោះគាត់ត្រូវទទួលខុសត្រូវ ព្រោះគាត់មានលទ្ធភាពជួយសង្គ្រោះសិទ្ធិរបស់មិត្តគាត់ ប៉ុន្តែគាត់មិនបានធ្វើ។

ប្រសិនបើគាត់ធ្វើ (ការខកខានមិនបានជួយ) នោះគាត់ត្រូវទទួលខុសត្រូវ (ធានា) ដូចករណីដែលគាត់អាចជួយសង្គ្រោះនរណាម្នាក់ពីការស្លាប់បាន ប៉ុន្តែគាត់មិនបានធ្វើ។ គោលការណ៍នេះគឺថា ប្រសិនបើចៅក្រមបានឃើញសេចក្តីពិតច្បាស់លាស់ហើយ ប៉ុន្តែមិនបានកាត់ក្តីឱ្យម្ចាស់សិទ្ធិនោះទេ នោះចៅក្រមត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះការខូចខាតនោះ ព្រោះគាត់បានធ្វើឱ្យម្ចាស់សិទ្ធិបាត់បង់ផលប្រយោជន៍ដោយសារការមិនកាត់ក្តីតាមកាតព្វកិច្ចដែលតម្រូវលើរូបគាត់។ ប្រសិនបើមានគេសួរថា៖ តើការលើកឡើងនេះមិនផ្ទុយនឹងករណីអ្នកដែលឃើញទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃកំពុងឆេះ ឬលិចទឹក ឬត្រូវគេលួច ហើយគាត់អាចការពារមូលហេតុនៃការខូចខាតនោះបាន ឬឃើញសត្វចៀមរបស់គេកំពុងងាប់ហើយគាត់អាចជួយសម្លាប់វាបាន (ដើម្បីឱ្យហាឡាល) ប៉ុន្តែគាត់មិនបានធ្វើអ្វីសោះ ហើយគាត់ក៏មិនត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះការខូចខាតនោះដែរឬ? ចម្លើយគឺ៖ អ្វីដែលមានចែងពីអ៊ុម៉ារ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះគាត់) និងអ្នកដទៃទៀត គឺសំដៅទៅលើករណីអ្នកដែលសុំទឹកផឹកពីក្រុមមនុស្សមួយក្រុម ប៉ុន្តែពួកគេមិនឱ្យគាត់ផឹកទាល់តែគាត់ស្លាប់ ទើបអ៊ុម៉ារតម្រូវឱ្យពួកគេសងសំណង (ឌីយ៉ះ)។ បណ្ដាសហការីរបស់យើងបានប្រៀបធៀបករណីនេះទៅនឹងគ្រប់ករណីដែលនរណាម្នាក់អាចជួយសង្គ្រោះជីវិតមនុស្សពីការស្លាប់បាន ប៉ុន្តែមិនបានធ្វើ។ ចំណែកករណីដែលអ្នកបានលើកឡើងមកជំទាស់នោះ គឺមិនអាចយកមកប្រៀបធៀបបានទេ។ ភាពខុសគ្នារវាងករណីទាំងពីរនេះ និងករណីសាក្សី ឬចៅក្រម គឺថា៖ សាក្សី និងចៅក្រមគឺជាអ្នកបង្កឱ្យមានការខូចខាតដោយសារការមិនបំពេញកាតព្វកិច្ចដែលតម្រូវលើពួកគេ (ការធ្វើសាក្សី និងការកាត់ក្តី) ហើយអ្នកណាដែលបង្កឱ្យមានការខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃ នោះអ្នកនោះត្រូវតែទទួលខុសត្រូវ។ ចំណែកក្នុងករណីដែលអ្នកលើកឡើងនោះ អ្នកដែលមិនបានជួយសង្គ្រោះ មិនមែនជាមូលហេតុដែលនាំឱ្យមានការខូចខាតនោះឡើយ។ អល់ឡោះជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។ [ជំពូក៖ វិធីសាស្ត្រទីប្រាំបីក្នុងការកាត់ក្តីដោយប្រើបុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់] ៦៤ - (ជំពូក) វិធីសាស្ត្រទីប្រាំបីនៃការកាត់ក្តី គឺការកាត់ក្តីដោយប្រើសាក្សីជាបុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់៖ អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ចូរយកសាក្សីជាបុរសពីរនាក់ក្នុងចំណោមពួកអ្នកចុះ។ បើគ្មានបុរសពីរនាក់ទេ គឺបុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់ ក្នុងចំណោមអ្នកដែលពួកអ្នកពេញចិត្តជាសាក្សី ដើម្បីឱ្យស្ត្រីម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេភ្លេច នោះស្ត្រីម្នាក់ទៀតនឹងរំលឹកនាង﴾ [អាល់បាករ៉ោះ៖ ២៨២]។ ប្រសិនបើមានគេសួរថា៖ តើអត្ថន័យជាក់ស្តែងនៃគម្ពីរគួរអានបង្ហាញថា សាក្សីជាបុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់ គឺជាការជំនួសសាក្សីជាបុរសពីរនាក់ ហើយវាមិនអាចកាត់ក្តីដោយប្រើពួកគេបានទេ លើកលែងតែក្នុងករណីដែលគ្មានសាក្សីជាបុរសពីរនាក់? ចម្លើយគឺ៖ គម្ពីរគួរអានមិនបានបង្ហាញបែបនោះទេ។ នេះគឺជាបទបញ្ជាសម្រាប់ម្ចាស់សិទ្ធិទាំងឡាយអំពីរបៀបដែលពួកគេត្រូវរក្សាសិទ្ធិរបស់ពួកគេ។ អល់ឡោះបានណែនាំពួកគេទៅរកវិធីសាស្ត្រដែលរឹងមាំបំផុត។ ប្រសិនបើពួកគេមិនអាចរកវិធីសាស្ត្រដែលរឹងមាំបំផុតបានទេ ពួកគេត្រូវងាកទៅរកវិធីសាស្ត្របន្ទាប់។ ការធ្វើសាក្សីរបស់បុរសម្នាក់គឺរឹងមាំជាងការធ្វើសាក្សីរបស់ស្ត្រីពីរនាក់ ព្រោះស្ត្រីភាគច្រើនពិបាកនឹងចូលរួមក្នុងសន្និសីទរបស់ចៅក្រម ហើយការចងចាំ និងការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកគេមិនដូចការចងចាំ និងការគ្រប់គ្រងរបស់បុរសឡើយ។ អល់ឡោះមិនបានមានបន្ទូលថា៖ "ចូរអ្នកកាត់ក្តីដោយសាក្សីបុរសពីរនាក់ បើគ្មានបុរសពីរនាក់ទេ ទើបប្រើបុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់" នោះទេ។ អល់ឡោះបានកំណត់ឱ្យស្ត្រីមានចំណែកពាក់កណ្តាលនៃបុរសក្នុងច្បាប់ជាច្រើន៖ ទីមួយ៖ ករណីនេះ (សាក្សី)។ ទីពីរ៖ ក្នុងមរតក។ ទីបី៖ ក្នុងសំណង (ឌីយ៉ះ)។ ទីបួន៖ ក្នុងពិធីអាគីកោះ (ការកាត់សក់ទារកទើបកើត)។ ទីប្រាំ៖ ក្នុងករណីរំដោះទាសករ ដូចដែលមានក្នុងហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍) ពីព្យាការី ﷺ ដែលបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលរំដោះទាសករមូស្លីមម្នាក់ អល់ឡោះនឹងរំដោះសរីរាង្គនីមួយៗរបស់គាត់ពីភ្លើងនរកដោយសារសរីរាង្គនីមួយៗរបស់ទាសករនោះ ហើយអ្នកណាដែលរំដោះស្ត្រីមូស្លីមពីរនាក់ អល់ឡោះនឹងរំដោះសរីរាង្គនីមួយៗរបស់គាត់ពីភ្លើងនរកដោយសារសរីរាង្គនីមួយៗរបស់ស្ត្រីទាំងពីរនោះ»។ ចំណែកបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿ដើម្បីឱ្យស្ត្រីម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេភ្លេច នោះស្ត្រីម្នាក់ទៀតនឹងរំលឹកនាង﴾ [អាល់បាករ៉ោះ៖ ២៨២] គឺជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ថា ប្រសិនបើសាក្សីភ្លេចសាក្សីភាពរបស់ខ្លួន ហើយមានអ្នកដទៃរំលឹកគាត់ នោះគាត់មិនអាចត្រឡប់ទៅតាមសម្តីរបស់អ្នកដទៃនោះទេ រហូតទាល់តែគាត់នឹកឃើញដោយខ្លួនឯង ហើយគាត់មិនអាចយកសម្តីអ្នកដទៃមកធ្វើជាការសម្រេចចិត្តបានឡើយ។ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿នោះស្ត្រីម្នាក់ទៀតនឹងរំលឹកនាង﴾ ហើយមិនបានមានបន្ទូលថា៖ "ប្រាប់នាង" នោះទេ។ ពាក្យនេះមានការអានពីររបៀប (តាស៊ីដ និងតាក់ហ្វីហ្វ) ហើយអ្វីដែលត្រឹមត្រូវគឺវាមានន័យដូចគ្នាគឺ "ការរំលឹក"។ អ្នកដែលនិយាយថាវាមានន័យថា "ធ្វើឱ្យនាងចងចាំ" ទាំងពាក្យសម្តី និងអត្ថន័យ គឺនៅឆ្ងាយពីសេចក្តីពិត ព្រោះអល់ឡោះបានកំណត់វាជាមូលហេតុនៃការភ្លេចភ្លាំងដែលផ្ទុយពីការចងចាំ។ ដូច្នេះនៅពេលនាងភ្លេច ស្ត្រីម្នាក់ទៀតនឹងរំលឹកនាង ទើបនាងនឹកឃើញវិញ។ ចំណែកបន្ទូលថា ﴿ដើម្បីឱ្យស្ត្រីម្នាក់...ភ្លេច﴾ តាមការយល់ឃើញរបស់ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញគូហ្វា (Kufis) គឺមានន័យថា៖ "ដើម្បីកុំឱ្យស្ត្រីម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេភ្លេច"។ ពួកគេប្រើការបកស្រាយនេះក្នុងគ្រប់ករណីស្រដៀងគ្នានេះ ដូចជាបន្ទូលថា៖ ﴿អល់ឡោះពន្យល់ដល់ពួកអ្នក ដើម្បីកុំឱ្យពួកអ្នកវង្វេង﴾ [អានីសា៖ ១៧៦]។ ប៉ុន្តែការបកស្រាយនេះត្រូវបានជំទាស់ដោយការប្រើសញ្ញាណ (ណាសប) លើពាក្យ ﴿រំលឹក﴾ ព្រោះវាមានន័យថា "ដើម្បីកុំឱ្យភ្លេច និងដើម្បីកុំឱ្យរំលឹក"។ ចំណែកក្រុមអ្នកប្រាជ្ញបាសរ៉ា (Basris) បានបកស្រាយដោយប្រើនាម (ម៉ាសដារ) ដែលត្រូវបានលុបចោល គឺ "បំណងប្រាថ្នា ការស្អប់ខ្ពើម ការប្រុងប្រយ័ត្ន"។ ពួកគេនិយាយថា៖ "អល់ឡោះពន្យល់ដល់ពួកអ្នក ដើម្បីកុំឱ្យពួកអ្នកវង្វេង" មានន័យថា "ដោយប្រុងប្រយ័ត្នខ្លាចពួកអ្នកវង្វេង" ឬ "ដោយស្អប់ខ្ពើមនឹងការវង្វេង"។ ការបកស្រាយនេះក៏មានភាពស្មុគស្មាញក្នុងបន្ទូលថា ﴿ដើម្បីឱ្យស្ត្រីម្នាក់...ភ្លេច﴾ ព្រោះប្រសិនបើពួកគេបកស្រាយថា "ដោយស្អប់ខ្ពើមនឹងការភ្លេច" នោះកិរិយាសព្ទដែលភ្ជាប់មកជាមួយគឺ "រំលឹក" ក៏នឹងក្លាយជារឿងដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើមដែរ។ ហើយប្រសិនបើពួកគេបកស្រាយថា "ដោយបំណងចង់ឱ្យនាងភ្លេច" នោះការភ្លេចនឹងក្លាយជារឿងដែលត្រូវបានចង់បាន។ ចម្លើយចំពោះរឿងនេះគឺ៖ វាជាពាក្យដែលត្រូវយល់តាមអត្ថន័យរបស់វា គឺមានន័យថា៖ "ដើម្បីឱ្យស្ត្រីម្នាក់រំលឹកស្ត្រីម្នាក់ទៀត ប្រសិនបើនាងភ្លេច" ហើយនេះគឺជាអ្វីដែលចង់បានយ៉ាងច្បាស់។ អល់ឡោះជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។ ៦៥ - (ជំពូក) លោកគ្រូរបស់យើង អ៊ីបនូ តៃមីយ៉ះ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់គាត់) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ បន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿បើគ្មានបុរសពីរនាក់ទេ គឺបុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់ ក្នុងចំណោមអ្នកដែលពួកអ្នកពេញចិត្តជាសាក្សី ដើម្បីឱ្យស្ត្រីម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេភ្លេច នោះស្ត្រីម្នាក់ទៀតនឹងរំលឹកនាង﴾ [អាល់បាករ៉ោះ៖ ២៨២] គឺជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ថា ការយកស្ត្រីពីរនាក់ជំនួសបុរសម្នាក់ គឺដើម្បីឱ្យស្ត្រីម្នាក់រំលឹកស្ត្រីម្នាក់ទៀតនៅពេលនាងភ្លេច។ នេះគឺសម្រាប់តែករណីដែលការភ្លេចភ្លាំងអាចកើតឡើងតាមធម្មតា ពោលគឺការភ្លេច និងការមិនចងចាំបានល្អ។ ព្យាការី ﷺ បានចង្អុលបង្ហាញទៅលើអត្ថន័យនេះ នៅពេលដែលលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ "ចំណែកការខ្វះខាត..."

ខាងក្រោមនេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទដែលលោកអ្នកបានស្នើសុំ៖ ការបកស្រាយអំពីសក្ខីកម្ម (ការធ្វើជាសាក្សី) របស់ស្ត្រី ពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ញាស្មារតីរបស់ស្ត្រី៖ អល់ឡោះបានបញ្ជាក់ថា សក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីពីរនាក់ស្មើនឹងសក្ខីកម្មរបស់បុរសម្នាក់ គឺដោយសារតែភាពខ្សោយនៃបញ្ញាស្មារតី មិនមែនដោយសារតែភាពខ្សោយនៃសាសនានោះទេ។ ដូច្នេះហើយ ទើបគេដឹងថា ស្ត្រីដែលមានភាពសុចរិត (អាឌីល) គឺមានឋានៈស្មើនឹងបុរសដែលមានភាពសុចរិតដែរ គ្រាន់តែបញ្ញាស្មារតីរបស់នាងមានកម្រិតទាបជាងបុរសតែប៉ុណ្ណោះ។ ហេតុនេះ សក្ខីកម្មណាមួយដែលមិនមានការភ័យខ្លាចចំពោះការភាន់ច្រឡំតាមទម្លាប់ធម្មតា គឺមិនចាំបាច់ត្រូវប្រើស្ត្រីពីរនាក់ជំនួសបុរសម្នាក់នោះទេ។ ចំណែកឯរឿងរ៉ាវដែលសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយឯករាជ្យ (ដោយមិនចាំបាច់មានបុរស) គឺជារឿងរ៉ាវដែលនាងមើលឃើញដោយផ្ទាល់ភ្នែក ប៉ះដោយផ្ទាល់ដៃ ឬឮដោយផ្ទាល់ត្រចៀក ដោយមិនចាំបាច់ប្រើការវិភាគបញ្ញាស្មារតីច្រើនពេក ដូចជារឿងការសម្រាលកូន ការយំរបស់ទារកទើបកើត ការបំបៅដោះកូន ការមករដូវ និងពិការភាពដែលស្ថិតនៅក្រោមសម្លៀកបំពាក់។ រឿងទាំងនេះតាមទម្លាប់គឺមិនងាយភ្លេចឡើយ ហើយការដឹងអំពីវាគឺមិនចាំបាច់ប្រើការវិភាគបញ្ញាស្មារតីនោះទេ។ ផ្ទុយពីអត្ថន័យនៃពាក្យសម្តីដែលនាងឮអំពីការទទួលស្គាល់បំណុល ឬរឿងផ្សេងៗទៀត ព្រោះរឿងទាំងនេះជាបញ្ហាដែលត្រូវប្រើបញ្ញាស្មារតីក្នុងការយល់ដឹង ហើយវាអាចមានរយៈពេលយូរទម្រាំតែមានការដោះស្រាយ។ ៦៦ - (ជំពូក)៖ នៅពេលដែលបញ្ហានេះត្រូវបានកំណត់ហើយ គឺសក្ខីកម្មរបស់បុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់ត្រូវបានទទួលស្គាល់នៅក្នុងគ្រប់ករណីទាំងអស់ ដែលសក្ខីកម្មរបស់បុរសម្នាក់ និងការស្បថរបស់អ្នកទាមទារត្រូវបានទទួលស្គាល់។ លោក អតោ (Ata) និងលោក ហាំម៉ាត ប៊ីន អាប់ប៊ី ស៊ូឡៃម៉ាន (Hammad អ៊ីប៊ីន Abi Sulaiman) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ សក្ខីកម្មរបស់បុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់ត្រូវបានទទួលស្គាល់នៅក្នុងករណីបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌ (ហូឌូដ) និងការសងសឹក (គីសាស) ហើយយោងតាមការរាយការណ៍មួយក្នុងចំណោមការរាយការណ៍ទាំងពីររបស់យើង គឺវាត្រូវបានកាត់ក្តីនៅក្នុងរឿងអាពាហ៍ពិពាហ៍ និងការលែងទាសករ។ រឿងនេះក៏ត្រូវបានរាយការណ៍ពីលោក ហ្សាប៊ីរ ប៊ីន ហ្សៃដ៍ (ចាពៀរ អ៊ីប៊ីន ហ្សៃដ), អ៊ីយ៉ាស ប៊ីន មូអាវីយ៉ាហ៍ (Iyas អ៊ីប៊ីន Mu'awiyah), អស្ស៊ែប៊ី (Ash-Sha'bi), អស្សៅរី (Ath-Thawri) និងក្រុមអ្នកប្រាជ្ញផ្នែកយោបល់ (Ashab អាល់-Ra'y)។ ដូចគ្នានេះដែរ នៅក្នុងករណីបទល្មើសដែលតម្រូវឱ្យមានការសងជាប្រាក់ យោងតាមការរាយការណ៍មួយក្នុងចំណោមការរាយការណ៍ទាំងពីរ។ នៅក្នុងសៀវភៅ "អាល់មូហ័ររ៉័រ" (អាល់-Muharrar) បានលើកឡើងថា៖ អ្នកណាដែលនាំយកបុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់ ឬសាក្សីម្នាក់ជាមួយនឹងការស្បថ ក្នុងករណីដែលតម្រូវឱ្យមានការសងសឹក (កាវ៉ាត) គឺមិនអាចបង្កើតឱ្យមានការសងសឹក ឬការសងជាប្រាក់បានឡើយ។ ប៉ុន្តែមានការរាយការណ៍មួយទៀតថា ការសងជាប្រាក់អាចកើតឡើងបាន ប្រសិនបើជនរងគ្រោះជាទាសករ (រាយការណ៍ដោយ អ៊ីបនូ ម៉ាន់ស៊ូរ)។ ហើយអ្នកណាដែលនាំយកសក្ខីកម្មបែបនេះក្នុងករណីលួច គឺអាចទទួលបានការសងជាប្រាក់ ប៉ុន្តែមិនអាចកាត់ដៃបានឡើយ។ លោក អាប់ប៊ូ បាករ (អាប៊ូ ប៉ាកកើ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ វាមិនអាចបង្កើតឱ្យមានលទ្ធផលអ្វីបានឡើយជាដាច់ខាត។ សក្ខីកម្មរបស់សាក្សីម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់ត្រូវបានកាត់ក្តីក្នុងករណីការលែងលះដោយស្ត្រីសងសំណង (ឃុលអ៍ - Khul') ប្រសិនបើស្វាមីជាអ្នកទាមទារ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើស្ត្រីជាអ្នកទាមទារ គឺមិនអាចទទួលយកបានឡើយ លើកលែងតែមានបុរសពីរនាក់។ ភាពខុសគ្នារវាងករណីទាំងពីរគឺ៖ នៅពេលដែលស្វាមីជាអ្នកទាមទារ គាត់គឺជាអ្នកទាមទារប្រាក់ ហើយវាអាចបញ្ជាក់បានដោយសាក្សីម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់។ ចំណែកនៅពេលដែលស្ត្រីជាអ្នកទាមទារ នាងគឺជាអ្នកទាមទារឱ្យមានការលុបចោលអាពាហ៍ពិពាហ៍ និងការហាមឃាត់ស្វាមីចំពោះនាង ដូច្នេះវាមិនអាចបញ្ជាក់បានឡើយ លើកលែងតែមានសាក្សីជាបុរសពីរនាក់។ លោក អះម៉ាត់ (Ahmad) បានបញ្ជាក់នៅក្នុងការរាយការណ៍មួយរបស់ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញថា សក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតក្នុងរឿងអាពាហ៍ពិពាហ៍ និងការលែងលះនោះទេ។ ហើយលោកបានមានប្រសាសន៍ក្នុងរឿងតំណាង (វ៉ាកាឡាហ៍) ថា៖ ប្រសិនបើវាជាការទាមទារសិទ្ធិ។ [ជំពូកស្តីពីសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រី] ៦៧ - (ជំពូក) សក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីមានពីរប្រភេទ៖ ប្រភេទទីមួយដែលស្ត្រីអាចធ្វើសាក្សីដោយឯករាជ្យ និងប្រភេទទីពីរដែលស្ត្រីមិនអាចធ្វើសាក្សីបាន លើកលែងតែមានបុរសរួមជាមួយ។ អ្នកជំនាន់មុន (សាឡាហ្វ) មានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងរឿងនេះនៅតាមករណីមួយចំនួន៖ លោក អ៊ីបនូ អាប់ប៊ី សៃបាហ៍ (Ibn Abi Shaybah) បានរាយការណ៍ពីលោក ម៉ាក់ហ៊ូល (Makhul) ថា៖ សក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីមិនត្រូវបានអនុញ្ញាត លើកលែងតែក្នុងរឿងបំណុល។ លោកក៏បានរាយការណ៍ពីលោក អស្ស៊ែប៊ី (Ash-Sha'bi) ថា៖ មានសក្ខីកម្មខ្លះដែលមិនអាចអនុញ្ញាតបាន លើកលែងតែសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រី។ ហើយពីលោក អហ្ស៊ូហ្រី (Az-Zuhri) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ស៊ូណាន់ន់បានកំណត់ថា សក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីត្រូវបានអនុញ្ញាតក្នុងរឿងដែលគ្មាននរណាក្រៅពីពួកគេអាចដឹងបាន។ លោក អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ (Ibn អ៊ូម៉ារ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ សក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតដោយឯករាជ្យឡើយ លើកលែងតែក្នុងរឿងដែលគ្មាននរណាក្រៅពីពួកគេអាចដឹងបាន ដូចជាផ្នែកឯកជនរបស់ស្ត្រី ការមានផ្ទៃពោះ និងការមករដូវ។ លោក អាលី ប៊ីន អាប់ប៊ី តូលីប (អាលី អ៊ីប៊ីន អាប៊ី ថឡិប) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ "សក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតដាច់ខាត រហូតទាល់តែមានបុរសម្នាក់នៅជាមួយពួកគេ" (រាយការណ៍ដោយ អ៊ីប្រាហ៊ីម ប៊ីន អាប់ប៊ី យ៉ាយ៉ា)។ រឿងនេះក៏ត្រូវបានបញ្ជាក់ពីលោក អតោ (Ata) និង អ៊ូម៉ារ ប៊ីន អាប់ឌុល អាហ្ស៊ីហ្ស (អ៊ូម៉ារ អ៊ីប៊ីន Abdul Aziz)។ លោក សៃអ៊ីដ ប៊ីន អាល់មូសៃយ៉ាប់ (Sa'id អ៊ីប៊ីន អាល់-Musayyib) និង អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន អ៊ុតបាហ៍ (Abdullah អ៊ីប៊ីន Utbah) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ សក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ លើកលែងតែក្នុងរឿងដែលគ្មាននរណាក្រៅពីពួកគេអាចដឹងបាន។ លោក អ៊ូម៉ារ និង អាលី (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះអ្នកទាំងពីរ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ "សក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតក្នុងរឿងការលែងលះ អាពាហ៍ពិពាហ៍ ការបង្ហូរឈាម និងបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌ (ហូឌូដ) ឡើយ"។ លោក អហ្ស៊ូហ្រី (Az-Zuhri) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ "ស៊ូណាន់ន់ពីព្យាការី ﷺ និងខាលីហ្វទាំងពីររូបបន្ទាប់ពីលោក បានកំណត់ថា សក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតក្នុងរឿងបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌ អាពាហ៍ពិពាហ៍ និងការលែងលះឡើយ"។ មានការបញ្ជាក់ពីលោក ស៊ូរ៉ៃហ៍ (Shurayh) ថា លោកបានអនុញ្ញាតសក្ខីកម្មរបស់បុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់ក្នុងរឿងការលែងទាសករ។ ហើយមានការបញ្ជាក់ពីលោក អស្ស៊ែប៊ី (Ash-Sha'bi) ថា លោកទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់បុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់ក្នុងរឿងការលែងលះ និងរបួសដោយអចេតនា។ មានការបញ្ជាក់ពីលោក ហ្សាប៊ីរ ប៊ីន ហ្សៃដ៍ (ចាពៀរ អ៊ីប៊ីន ហ្សៃដ) ថា លោកទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់បុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់ក្នុងរឿងការលែងលះ និងអាពាហ៍ពិពាហ៍។ មានការបញ្ជាក់ពីលោក អ៊ីយ៉ាស ប៊ីន មូអាវីយ៉ាហ៍ (Iyas អ៊ីប៊ីន Mu'awiyah) ថា លោកទទួលយកស្ត្រីពីរនាក់ក្នុងរឿងការលែងលះ។ មានការបញ្ជាក់ពីលោក ស៊ូរ៉ៃហ៍ (Shurayh) ថា លោកបានអនុញ្ញាតសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីបួននាក់លើបុរសម្នាក់ក្នុងរឿងថ្លៃបណ្ណាការរបស់ស្ត្រី។ លោក អាប់ឌុល រ៉ាហ្សាក់ (Abdur Razzaq) បានលើកឡើងពីលោក អ៊ីបនូ ជូរ៉ៃជ៍ (Ibn Jurayj) ពីលោក ហ៊ីស្យាម ប៊ីន ហូជៃរ (Hisham អ៊ីប៊ីន Hujayr) ពីអ្នកដែលគេទុកចិត្ត (មានន័យថា តាវូស - Tawus) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ សក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីត្រូវបានអនុញ្ញាតក្នុងគ្រប់រឿងទាំងអស់រួមជាមួយបុរស លើកលែងតែរឿងការសហាយស្មន់ (ហ្ស៊ីណា) ព្រោះវាមិនសមរម្យដែលពួកគេត្រូវមើលរឿងនោះ។ លោក អាប់ប៊ូ អ៊ូបៃដ៍ (Abu Ubayd) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ យ៉ាហ្ស៊ីដ ប៊ីន ហារូន បានប្រាប់យើង ពី ចារីរ ប៊ីន អាប់ប៊ី ហាហ្ស៊ីម ពី អហ្ស៊ូបៃរ ប៊ីន អាល់ហារីស ពី អាប់ប៊ូ ល៉ាប៊ីដ ថា៖ មានបុរសស្រវឹងម្នាក់បានលែងលះប្រពន្ធរបស់គាត់បីដង ហើយស្ត្រីបួននាក់បានធ្វើជាសាក្សីប្រឆាំងនឹងគាត់។ រឿងនេះត្រូវបានលើកទៅកាន់ អ៊ូម៉ារ ប៊ីន អាល់ខាតតូប (អ៊ូម៉ារ អ៊ីប៊ីន អាល់-Khattab) ហើយលោកបានអនុញ្ញាតសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីទាំងនោះ និងបានបំបែកប្តីប្រពន្ធទាំងពីរ។ លោក អាប់ឌុល រ៉ះម៉ាន់ ប៊ីន ម៉ាហ៍ឌី (Abdur Rahman អ៊ីប៊ីន Mahdi) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ឃីរ៉ាស ប៊ីន ម៉ាលីក បានប្រាប់យើង ពី យ៉ាយ៉ា ប៊ីន អ៊ូបៃដ ពីឪពុករបស់គាត់ថា៖ មានបុរសម្នាក់មកពីអូម៉ង់ស្រវឹងស្រា ហើយបានលែងលះប្រពន្ធរបស់គាត់បីដង។ ស្ត្រីមួយក្រុមបានធ្វើជាសាក្សីប្រឆាំងនឹងគាត់ ហើយរឿងនេះត្រូវបានសរសេរទៅកាន់ អ៊ូម៉ារ ប៊ីន អាល់ខាតតូប ហើយលោកបានអនុញ្ញាតសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីទាំងនោះ និងបានបញ្ជាក់ពីការលែងលះនោះ។ លោក ស៊ូហ្វយ៉ាន ប៊ីន អ៊ូយ៉ៃណាហ៍ (Sufyan អ៊ីប៊ីន Uyaynah) បានលើកឡើងថា៖ មានស្ត្រីម្នាក់បានជាន់ក្មេងប្រុសម្នាក់ ហើយស្ត្រីបួននាក់បានធ្វើជាសាក្សីប្រឆាំងនឹងនាង។ លោក អាលី ប៊ីន អាប់ប៊ី តូលីប បានអនុញ្ញាតសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេ។ លោក អាប់ប៊ូ បាករ ប៊ីន អាប់ប៊ី សៃបាហ៍ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ហាប់ស៍ ប៊ីន ហ្គីយ៉ាស បានប្រាប់យើង ពី អាប់ប៊ូ តូលក់ ពីប្អូនស្រីរបស់គាត់ ហ៊ីន ប៊ីន តូលក់ បាននិយាយថា៖ "ខ្ញុំស្ថិតក្នុងចំណោមស្ត្រីមួយក្រុម ហើយមានក្មេងប្រុសម្នាក់ដេកស្លាប់ដោយមានក្រណាត់គ្រប។ មានស្ត្រីម្នាក់បានក្រោកឡើងដើរទៅ ក៏ជាន់លើក្មេងប្រុសនោះដោយជើងរបស់នាង ហើយនាងបានដួលលើក្មេងប្រុសនោះរហូតដល់ស្លាប់។ សូមស្បថនឹងអល់ឡោះ ស្ត្រីដប់នាក់បានធ្វើជាសាក្សីនៅចំពោះមុខលោក អាលី (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) - ខ្ញុំគឺជាមនុស្សទីដប់ - ហើយលោកបានកាត់ក្តីឱ្យនាងសងសំណង (ឌីយ៉ាហ៍) ហើយលោកបានជួយនាងចំនួនពីរពាន់"។ លោក មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អាល់មូសាន់ណា បានមានប្រសាសន៍ថា៖ អាប់ប៊ូ មូអាវីយ៉ាហ៍ អាល់ដារីរ បានប្រាប់យើង ពីឪពុករបស់គាត់ ពី អតោ ប៊ីន អាប់ប៊ី រ៉ាបាហ៍ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើស្ត្រីប្រាំបីនាក់ធ្វើជាសាក្សីនៅចំពោះមុខខ្ញុំលើស្ត្រីម្នាក់ក្នុងរឿងការសហាយស្មន់ ខ្ញុំនឹងកាត់ទោសប្រហារជីវិតដោយគប់ថ្មលើនាង។ លោក អាប់ឌុល រ៉ាហ្សាក់ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ អ៊ីបនូ ជូរ៉ៃជ៍ បានប្រាប់យើង ពី អតោ ប៊ីន អាប់ប៊ី រ៉ាបាហ៍ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ សក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីត្រូវបានអនុញ្ញាតរួមជាមួយបុរសក្នុងគ្រប់រឿងទាំងអស់ ហើយក្នុងរឿងការសហាយស្មន់ គឺអាចអនុញ្ញាតបានដោយស្ត្រីពីរនាក់ និងបុរសបីនាក់។ លោក អាប់ប៊ូ បាករ ប៊ីន អាប់ប៊ី សៃបាហ៍ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ អ៊ីស្មៃល ប៊ីន អ៊ូឡៃយ៉ាហ៍ បានប្រាប់យើង ពី អ៊ូបៃឌុលឡោះ ប៊ីន អ៊ូន ពី មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន ស៊ីរីន ថា៖ មានបុរសម្នាក់បានទាមទារសម្ភារៈក្នុងផ្ទះ ហើយស្ត្រីបួននាក់បានមកធ្វើជាសាក្សីដោយនិយាយថា៖ នាងបានប្រគល់ថ្លៃបណ្ណាការឱ្យគាត់ ហើយគាត់បានរៀបចំសម្ភារៈឱ្យនាង។ លោក ស៊ូរ៉ៃហ៍ បានកាត់ក្តីឱ្យគាត់ទទួលបានសម្ភារៈនោះ ហើយរឿងនេះគឺត្រឹមត្រូវបំផុត។ លោក ស៊ូហ្វយ៉ាន អស្សៅរី (Sufyan Ath-Thawri) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ស្ត្រីពីរនាក់ត្រូវបានទទួលស្គាល់រួមជាមួយបុរសម្នាក់ក្នុងរឿងការសងសឹក (គីសាស) ការលែងលះ អាពាហ៍ពិពាហ៍ និងគ្រប់រឿងទាំងអស់ លើកលែងតែបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌ (ហូឌូដ)។ ហើយពួកគេត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយឯករាជ្យក្នុងរឿងដែលគ្មាននរណាក្រៅពីស្ត្រីអាចដឹងបាន។ លោក អាប់ប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ (Abu Hanifah) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ សក្ខីកម្មរបស់បុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់ត្រូវបានទទួលស្គាល់ក្នុងគ្រប់ការកាត់ក្តីទាំងអស់ លើកលែងតែការសងសឹក (គីសាស) និងបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌ (ហូឌូដ)។

មិនមែនដោយសារតែការសម្រាលកូន ឬការយំរបស់ទារកទើបនឹងកើតនោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវមានបុរសម្នាក់រួមជាមួយ។ សក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីត្រូវបានទទួលស្គាល់ក្នុងករណីសម្រាលកូនជាទូទៅ និងករណីពិនិត្យភាពខ្វះខាតលើរាងកាយស្ត្រី ដោយស្ត្រីទាំងនោះធ្វើសក្ខីកម្មដោយឡែកពីគ្នា។ លោក អាប់ប៊ូ យូស៊ូហ្វ និងលោក មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ សក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយឡែកពីគ្នា ក្នុងករណីបញ្ចប់រយៈពេលរង់ចាំ (អ៊ីដដះ) ដោយសារការសម្រាលកូន និងក្នុងករណីការយំរបស់ទារកទើបនឹងកើត។ លោក ម៉ាលីក បានមានប្រសាសន៍ថា៖ សក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ឡើយ ទោះបីមានបុរសរួមជាមួយ ឬគ្មានបុរសក៏ដោយ ក្នុងករណីការដាក់ទណ្ឌកម្ម (ឃីសាស), ការកំណត់ទោស (ហាត់ដ៍), ការរៀបការ, ការលែងលះ, ការយកប្រពន្ធត្រឡប់មកវិញ, ការរំដោះទាសករ, ការបញ្ជាក់ខ្សែស្រឡាយ, ការឧបត្ថម្ភគាំទ្រ និងការបញ្ជាក់ភាពបរិសុទ្ធ (អ៊ីហ្សាន)។ ប៉ុន្តែសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យមានរួមជាមួយបុរសម្នាក់ ក្នុងករណីជំពាក់បំណុល, ទ្រព្យសម្បត្តិ, ការធ្វើជាតំណាង (វ៉ាកាឡះ) និងការធ្វើសក្ខីកម្មលើសក្ខីកម្មមរតក (វ៉ាស៊ីយ៉ះ) ដែលមិនមានការពាក់ព័ន្ធនឹងការរំដោះទាសករ។ ស្ត្រីត្រូវបានទទួលស្គាល់សក្ខីកម្មដោយឡែកពីគ្នា ក្នុងករណីពិនិត្យភាពខ្វះខាតលើរាងកាយស្ត្រី, ការសម្រាលកូន, ការបំបៅដោះកូន និងការយំរបស់ទារកទើបនឹងកើត។ ក្នុងករណីដែលសាក្សីម្នាក់ត្រូវបានទទួលស្គាល់ រួមជាមួយការស្បថរបស់អ្នកទាមទារ នោះគេនឹងកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីពីរនាក់រួមជាមួយបុរសម្នាក់ ក្នុងរាល់ករណីទាក់ទងនឹងទ្រព្យសម្បត្តិ, ការរំដោះទាសករ (ព្រោះវាជាទ្រព្យ), ការសម្លាប់ដោយអចេតនា និងការធ្វើសក្ខីកម្មលើការផ្ទេរទ្រព្យសម្បត្តិឱ្យនរណាម្នាក់។ ប៉ុន្តែសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ឡើយ ក្នុងករណីការបង្កើតសក្ខីកម្មមរតក (វ៉ាស៊ីយ៉ះ) ទោះបីមានបុរសរួមជាមួយ ឬគ្មានបុរសក៏ដោយ។ [ជំពូកស្តីពីចំនួនសាក្សីស្ត្រីដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់] ៦៨ - (ជំពូក) ក្នុងករណីដែលសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយឡែកពីគ្នា មានការខ្វែងគំនិតគ្នាលើចំនួនសាក្សី (នីសាប)។ លោក អាប់-ស៊ែប៊ី, លោក អាន់-ណាក់ហៃ (ក្នុងរាយការណ៍មួយពីពួកគេ), លោក កាតាដះ, លោក អ៊ីបន ស៊ូប្រ៊ូមះ, លោក អាប់-ស្ហាហ្វីអី និងលោក ដាវូដ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ មិនទទួលស្គាល់តិចជាងស្ត្រីបួននាក់ឡើយ។ លោក ដាវូដ បានលើកលែងករណីបំបៅដោះកូន ដោយលោកអនុញ្ញាតឱ្យមានសក្ខីកម្មស្ត្រីតែម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ លោក អ៊ូស្មង់ អាល់-បាត់ទី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ មិនទទួលស្គាល់តិចជាងស្ត្រីបីនាក់ឡើយ ក្នុងករណីដែលសក្ខីកម្មស្ត្រីត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយឡែកពីគ្នា។ ក្រុមមួយទៀតបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ទទួលស្គាល់ស្ត្រីពីរនាក់ក្នុងរាល់ករណីដែលសក្ខីកម្មស្ត្រីត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយឡែកពីគ្នា។ នេះគឺជាទស្សនៈរបស់លោក អ៊ីហ្ស៊ូហ្រី លើកលែងតែករណីការយំរបស់ទារកទើបនឹងកើត ដែលគេទទួលស្គាល់តែឆ្មបម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ លោក អាល់-ហាកាម ប៊ិន អ៊ូយ៉ៃណះ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ មិនទទួលស្គាល់អ្វីទាំងអស់ក្រៅពីស្ត្រីពីរនាក់ឡើយ។ នេះគឺជាទស្សនៈរបស់លោក អ៊ីបន អាប់ប៊ី លៃឡា, លោក ម៉ាលីក និងលោក អាប់ប៊ូ អ៊ូបីដ។ លោក អាលី ប៊ិន អាប់ប៊ី តាលីប បានអនុញ្ញាតឱ្យមានសក្ខីកម្មរបស់ឆ្មបតែម្នាក់ដូចដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ។ លោក អ៊ីបន ហ្សម បានមានប្រសាសន៍ថា៖ យើងបានរាយការណ៍រឿងនេះពីលោក អាប់ប៊ូ បាក្រ និងលោក អ៊ូស្មង់ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់ពួកគេទាំងពីរ) ក្នុងករណីការយំរបស់ទារកទើបនឹងកើត ហើយលោក អ៊ូស្មង់ បានសម្រេចឱ្យមានការទទួលមរតកដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មនោះ។ នេះគឺជាទស្សនៈរបស់លោក អ៊ីហ្ស៊ូហ្រី, លោក អាន់-ណាក់ហៃ, លោក អាប់-ស៊ែប៊ី (ក្នុងទស្សនៈមួយរបស់ពួកគេ), លោក ហាសាន់ អាល់-បាសរី, លោក ស៊ូរ៉ៃហ៍, លោក អាប់ប៊ូ អ៊ូហ្ស៊ីណាត, លោក យ៉ះយ៉ា អាល់-អាន់សារី, លោក រ៉ាប៊ីអះ និងលោក ហាំម៉ាត ប៊ិន អាប់ប៊ី ស៊ូឡៃម៉ាន។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ទោះបីជាស្ត្រីនោះជាជនជាតិយូដាក៏ដោយ ទាំងអស់នេះគឺក្នុងករណីការយំរបស់ទារកទើបនឹងកើត។ លោក អាប់-ស៊ែប៊ី និងលោក ហាំម៉ាត បានមានប្រសាសន៍ថា៖ នោះគឺសម្រាប់រាល់ករណីដែលគ្មាននរណាអាចដឹងបានក្រៅពីស្ត្រី។ នេះគឺជាទស្សនៈរបស់លោក ឡៃស៍ ប៊ិន សាត។ លោក អាត់-សៅរី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ក្នុងករណីពិនិត្យភាពខ្វះខាតលើរាងកាយស្ត្រី និងអ្វីដែលគ្មាននរណាអាចដឹងបានក្រៅពីស្ត្រី គឺទទួលស្គាល់ស្ត្រីតែម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ នេះគឺជាទស្សនៈរបស់លោក អាប់ប៊ូ ហានីហ្វះ និងសិស្សរបស់លោក ហើយវាជាទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវពីលោក អ៊ីបន អាប់បាស។ មានការរាយការណ៍ពីលោក អ៊ូស្មង់, លោក អាលី, លោក អ៊ីបន អ៊ូស្មង់, លោក ហាសាន់ អាល់-បាសរី និងលោក អ៊ីហ្ស៊ូហ្រី។ មានការរាយការណ៍ពីលោក រ៉ាប៊ីអះ, លោក យ៉ះយ៉ា ប៊ិន សាអីត, លោក អាប់ប៊ូ អ៊ូហ្ស៊ីណាត, លោក អាន់-ណាក់ហៃ, លោក ស៊ូរ៉ៃហ៍, លោក តាវូស និងលោក អាប់-ស៊ែប៊ី ថាការកាត់ក្តីក្នុងករណីបំបៅដោះកូន គឺផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីម្នាក់ ហើយលោក អ៊ូស្មង់ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) បានសម្រេចឱ្យបែកបាក់គ្នា (លែងលះ) រវាងប្តីនិងប្រពន្ធដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីទាំងពីរនាក់នោះ។

ខាងក្រោមនេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទដែលលោកអ្នកបានផ្តល់ឱ្យ៖ អាល់ហ្ស៊ូហ្រី បានលើកឡើងថា ប្រជាជននៅតែប្រកាន់យកគោលការណ៍នេះ ហើយអាល់ហ្ស៊ូហ្រី ក៏បានលើកឡើងពីបញ្ហានេះតាមរយៈក្រុមចៅក្រមទាំងមូលផងដែរ។ មានការរាយការណ៍ពី អ៊ីបនូ អាប់បាស ថា៖ នាង (ស្ត្រី) ត្រូវតែស្បថបន្ថែមលើសពីសក្ខីកម្មនោះ។ ហើយមានការបញ្ជាក់យ៉ាងត្រឹមត្រូវពី មូអាវីយ៉ះ ថា៖ លោកបានកាត់ក្តីក្នុងករណីមួយដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់ អ៊ុំមូ សាឡាម៉ះ (មាតានៃអ្នកជំនឿទាំងឡាយ) ហើយគ្មានអ្នកណាក្រៅពីនាងឡើយដែលបានធ្វើសក្ខីកម្មលើរឿងនោះ។ អាប៊ូ មូហាំម៉ាដ អ៊ីបនូ ហ្សម បានមានប្រសាសន៍ថា៖ យើងទទួលបានការរាយការណ៍ពី អ៊ូម៉ារ, អាលី, អាល់មូហ៊ីរ៉ះ ប៊ិន ស៊ូអបះ និង អ៊ីបនូ អាប់បាស ថា៖ ពួកគេមិនបានសម្រេចឱ្យបែកបាក់គ្នា (រវាងប្តីប្រពន្ធ) ដោយសារសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីតែម្នាក់ក្នុងករណីបំបៅដោះកូនឡើយ។ នេះក៏ជាទស្សនៈរបស់ អាប៊ូ អ៊ូបាន់ ដែលលោកបាននិយាយថា៖ ខ្ញុំមិនកាត់ក្តីឱ្យបែកបាក់គ្នាដោយសាររឿងនេះទេ ហើយខ្ញុំក៏មិនកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មនោះដែរ។ យើងទទួលបានការរាយការណ៍ពី អ៊ូម៉ារ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) ដែលលោកបាននិយាយថា៖ «ប្រសិនបើយើងបើកទ្វារនេះ (អនុញ្ញាតឱ្យមានសក្ខីកម្មស្ត្រីម្នាក់) នោះគ្មានស្ត្រីណាម្នាក់ដែលចង់បែកបាក់ពីប្តីរបស់នាងឡើយ លើកលែងតែនាងនឹងធ្វើវាឱ្យបានសម្រេច»។ អាល់អូហ្សៃ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ខ្ញុំកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីម្នាក់មុនពេលរៀបការ ហើយខ្ញុំហាមឃាត់ការរៀបការនោះ ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនកាត់ក្តីឱ្យបែកបាក់គ្នាដោយសារសក្ខីកម្មរបស់នាងក្រោយពេលរៀបការរួចនោះទេ។ អាប់ឌុល រ៉ាហ្សាក់ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ អ៊ីបនូ ជូរ៉ៃ បានរាយការណ៍មកយើងថា អ៊ីបនូ ស៊ីហាប បាននិយាយថា៖ មានស្ត្រីស្បែកខ្មៅម្នាក់បានមកជួបគ្រួសារបីផ្ទះដែលបានរៀបការនឹងគ្នា ហើយនាងបាននិយាយថា៖ «ពួកគេគឺជាកូនប្រុស និងកូនស្រីរបស់ខ្ញុំ»។ ដូច្នេះ អ៊ូស្មាន (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) បានសម្រេចឱ្យពួកគេបែកបាក់គ្នា។ លោកបានបន្តថា៖ យើងទទួលបានការរាយការណ៍ពី អាល់ហ្ស៊ូហ្រី ថា៖ សព្វថ្ងៃនេះ មនុស្សម្នាបានយកតាមទស្សនៈរបស់ អ៊ូស្មាន ក្នុងករណីស្ត្រីបំបៅដោះកូន ប្រសិនបើនាងមិនត្រូវបានគេសង្ស័យ។ អ៊ីបនូ ហ្សម បានមានប្រសាសន៍ថា៖ មិនអនុញ្ញាតឱ្យទទួលយកសក្ខីកម្មក្នុងករណីហ្ស៊ីណា (ការរួមភេទខុសច្បាប់) តិចជាងបុរសមូស្លីមសុចរិតចំនួនបួននាក់ឡើយ ឬជំនួសបុរសម្នាក់ៗដោយស្ត្រីមូស្លីមសុចរិតពីរនាក់។ ដូច្នេះវាអាចជាបុរសបីនាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់ ឬបុរសពីរនាក់ និងស្ត្រីបួននាក់ ឬបុរសម្នាក់ និងស្ត្រីប្រាំមួយនាក់ ឬស្ត្រីប្រាំបីនាក់តែប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងករណីសិទ្ធិផ្សេងៗទាំងអស់ រួមទាំងការដាក់ទណ្ឌកម្ម (ហូឌូដ), ហ្ស៊ីណា, ការសងសឹក (ឃីសាស), ការរៀបការ, ការលែងលះ និងទ្រព្យសម្បត្តិ គឺមិនអាចទទួលយកបានឡើយ លើកលែងតែបុរសមូស្លីមសុចរិតពីរនាក់ ឬបុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់ ឬស្ត្រីបួននាក់។ ក្នុងករណីទាំងអស់នេះ (លើកលែងតែទណ្ឌកម្មហូឌូដ) គឺអាចទទួលយកបុរសសុចរិតម្នាក់ ឬស្ត្រីពីរនាក់ រួមជាមួយការស្បថរបស់អ្នកទាមទារ។ ចំពោះករណីបំបៅដោះកូនតែមួយមុខ គឺអាចទទួលយកសក្ខីកម្មស្ត្រីសុចរិតម្នាក់ ឬបុរសសុចរិតម្នាក់។ [ជំពូក៖ វិធីសាស្ត្រទីប្រាំបួនក្នុងការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើការបដិសេធមិនស្បថ រួមជាមួយសាក្សីម្នាក់] ៦៩ - (ជំពូក) វិធីសាស្ត្រទីប្រាំបួន៖ ការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើការបដិសេធមិនស្បថ (នូគូល) រួមជាមួយសាក្សីម្នាក់ មិនមែនដោយការបដិសេធមិនស្បថតែឯកឯងនោះទេ។ អ៊ីបនូ វ៉ាដដាហ៍ បានរាយការណ៍ពី អាប៊ូ ម៉ារយ៉ាម, ពី អាំរូ ប៊ិន សាឡាម៉ះ, ពី ស៊ូហៃ ប៊ិន មូហាំម៉ាដ, ពី អ៊ីបនូ ជូរ៉ៃ, ពី អាំរូ ប៊ិន ស៊ូអៃប, ពីឪពុករបស់គាត់ [ពីជីតារបស់គាត់] ពីព្យាការី (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសន្តិភាពដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើស្ត្រីម្នាក់ទាមទារការលែងលះពីប្តីរបស់នាង ហើយនាងបាននាំយកសាក្សីសុចរិតម្នាក់មកបញ្ជាក់រឿងនោះ នោះប្តីរបស់នាងត្រូវតែស្បថ។ ប្រសិនបើគាត់ស្បថ នោះសក្ខីកម្មរបស់សាក្សីនោះនឹងត្រូវមោឃៈចំពោះគាត់ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់បដិសេធមិនស្បថ នោះការបដិសេធរបស់គាត់មានតម្លៃស្មើនឹងសាក្សីម្នាក់ទៀត ហើយការលែងលះនោះត្រូវបានអនុញ្ញាត»។ ការកាត់ក្តីនេះមានចំណុចសំខាន់បី៖ ទីមួយ៖ មិនអាចយកសក្ខីកម្មរបស់សាក្សីម្នាក់ក្នុងករណីលែងលះបានឡើយ ទោះបីជាមានការស្បថរបស់ស្ត្រីនោះក៏ដោយ។ អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ សាក្សី និងការស្បថ គឺមានតែក្នុងករណីទ្រព្យសម្បត្តិប៉ុណ្ណោះ មិនអាចយកមកប្រើក្នុងករណីទណ្ឌកម្ម (ហូឌូដ), ការលែងលះ, ការរៀបការ, ការដោះលែងទាសករ, ការលួច, ឬការសម្លាប់មនុស្សបានឡើយ។ លោកបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់នៅក្នុងការរាយការណ៍មួយទៀតថា៖ ប្រសិនបើទាសករម្នាក់អះអាងថាម្ចាស់របស់គាត់បានដោះលែងគាត់ ហើយគាត់នាំយកសាក្សីម្នាក់មក នោះគាត់ត្រូវស្បថរួមជាមួយសាក្សីរបស់គាត់ ហើយគាត់នឹងក្លាយជាអ្នកមានសេរីភាព។ អាល់ឃីរ៉ូគី បានជ្រើសរើសយកទស្សនៈនេះ។ លោកក៏បានបញ្ជាក់ក្នុងករណីដៃគូពីរនាក់ដែលមានទាសករម្នាក់ ហើយម្នាក់ៗអះអាងថាដៃគូរបស់ខ្លួនបានដោះលែងចំណែករបស់គាត់ ហើយពួកគេទាំងពីរជាអ្នកខ្វះខាត (ក្រីក្រ) និងជាអ្នកសុចរិត៖ នោះទាសករអាចស្បថរួមជាមួយពួកគេម្នាក់ៗ ហើយក្លាយជាអ្នកមានសេរីភាព ឬស្បថជាមួយម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេ ហើយក្លាយជាអ្នកមានសេរីភាពពាក់កណ្តាល។ ប៉ុន្តែមិនមានការបញ្ជាក់ពីលោកថា ការលែងលះអាចសម្រេចបានដោយសាក្សីម្នាក់ និងការស្បថនោះទេ។ ប៉ុន្តែហាឌីសរបស់ អាំរូ ប៊ិន ស៊ូអៃប នេះបានបង្ហាញថា វាអាចសម្រេចបានដោយសាក្សីម្នាក់ និងការបដិសេធមិនស្បថរបស់ប្តី។ អាំរូ ប៊ិន ស៊ូអៃប ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាភស្តុតាងដោយអ៊ីម៉ាមទាំងបួន និងអ្នកប្រាជ្ញហាឌីសដទៃទៀតដូចជា ប៊ូខូរី។ លោកបានរាយការណ៍រឿងនេះពី អាលី ប៊ិន អាល់ម៉ាឌីនី, អាហ្មាត់ ប៊ិន ហាន់បាល និង អាល់ហូម៉ៃឌី ដោយនិយាយថា៖ តើនៅមានអ្នកណាទៀតបន្ទាប់ពីពួកគេ? ស៊ូហៃ ប៊ិន មូហាំម៉ាដ ដែលជាអ្នករាយការណ៍ពី អ៊ីបនូ ជូរ៉ៃ គឺជាអ្នកទុកចិត្តបាន និងត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាភស្តុតាងក្នុងសៀវភៅ "អាល់សាហ៊ីហ៍" ទាំងពីរ។ អាំរូ ប៊ិន អាប៊ី សាឡាម៉ះ ក៏ជាអ្នករាយការណ៍ក្នុងសៀវភៅ "អាល់សាហ៊ីហ៍" ទាំងពីរផងដែរ។ ដូច្នេះ អ្នកណាដែលប្រើប្រាស់ហាឌីសរបស់ អាំរូ ប៊ិន ស៊ូអៃប នោះនេះគឺជាហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវបំផុតរបស់គាត់។ ទីពីរ៖ ប្តីត្រូវតែស្បថក្នុងករណីប្តឹងលែងលះ ប្រសិនបើស្ត្រីមិនអាចនាំយកភស្តុតាងបាន។ ប៉ុន្តែលោកតម្រូវឱ្យគាត់ស្បថ ព្រោះសក្ខីកម្មរបស់សាក្សីម្នាក់បានបង្កើតឱ្យមានការសង្ស័យខ្លះៗអំពីភាពត្រឹមត្រូវរបស់ស្ត្រី។ ដូច្នេះវាត្រូវបានជំទាស់ដោយការតម្រូវឱ្យគាត់ស្បថ។ ភាគីប្តីមានទម្ងន់ខ្លាំងជាងដោយសារមានការរៀបការដែលបានបញ្ជាក់រួចហើយ ដូច្នេះការស្បថត្រូវបានកំណត់សម្រាប់ភាគីគាត់ ព្រោះគាត់ជាអ្នកដែលគេប្តឹង ហើយស្ត្រីជាអ្នកប្តឹង។ ប្រសិនបើមានគេសួរថា៖ ហេតុអ្វីបានជានាងមិនស្បថរួមជាមួយសាក្សីរបស់នាង ហើយសម្រេចឱ្យបែកបាក់គ្នា? ចម្លើយគឺ៖ ការស្បថរួមជាមួយសាក្សីមិនអាចជំនួសកន្លែងសាក្សីម្នាក់ទៀតបានឡើយ យោងតាមភស្តុតាងដែលបានលើកឡើងពីមុន។ ការស្បថគ្រាន់តែជាពាក្យសម្តីរបស់ស្ត្រីប៉ុណ្ណោះ ហើយក្នុងករណីលែងលះមិនអាចទទួលយកសាក្សីតិចជាងពីរនាក់បានឡើយ ដូចគ្នានឹងការបញ្ជាក់ពីការរៀបការដែលមិនអាចទទួលយកបានក្រៅពីសាក្សីពីរនាក់ ឬសាក្សីម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់ (តាមការរាយការណ៍មួយ)។ ដូច្នេះ ការលុបចោល (ការលែងលះ) គឺដូចគ្នានឹងការបង្កើត (ការរៀបការ)។ ការលុបចោលគឺមានទម្ងន់ខ្លាំងជាងការបង្កើត ដូច្នេះហើយវាមិនអាចលុបចោលបានដោយសក្ខីកម្មរបស់មនុស្សទុច្ចរិតពីរនាក់ ឬអ្នកដែលមិនស្គាល់ប្រវត្តិ ឬបុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់ឡើយ។ ទីបី៖ ការកាត់ក្តីក្នុងករណីលែងលះអាចសម្រេចបានដោយសាក្សីម្នាក់ និងការបដិសេធមិនស្បថរបស់អ្នកដែលត្រូវបានគេប្តឹង។ ហើយ អាហ្មាត់ នៅក្នុងការរាយការណ៍មួយក្នុងចំណោមការរាយការណ៍ទាំងពីរពីលោក គឺលោកកាត់ក្តីតាមរបៀបនេះ។

ការសម្រេចក្តីដោយផ្អែកលើការបដិសេធមិនព្រមស្បថ (អាន់-នុគូល) កើតឡើងភ្លាមៗដោយមិនចាំបាច់មានសាក្សី។ ប្រសិនបើស្ត្រីម្នាក់ប្តឹងប្តឹងប្តីរបស់នាងពីករណីលែងលះ ហើយយើងតម្រូវឱ្យប្តីស្បថ (យោងតាមទស្សនៈមួយក្នុងចំណោមទស្សនៈទាំងពីរ) ប៉ុន្តែប្តីបដិសេធមិនព្រមស្បថ នោះចៅក្រមនឹងសម្រេចក្តីប្រឆាំងនឹងរូបគេ។ ប្រសិនបើស្ត្រីនោះមានសាក្សីម្នាក់ ហើយប្តីមិនព្រមស្បថដើម្បីបដិសេធការប្តឹងរបស់នាងនោះ ការសម្រេចក្តីដោយផ្អែកលើការបដិសេធមិនព្រមស្បថក្នុងករណីនេះ គឺកាន់តែមានទម្ងន់។ ខ្លឹមសារនៃហាឌីសបង្ហាញថា ការសម្រេចក្តីប្រឆាំងនឹងប្តីដោយសារការបដិសេធមិនព្រមស្បថ គឺមិនអាចធ្វើទៅបានទេ លុះត្រាតែស្ត្រីនោះមានសាក្សីម្នាក់ (នេះជាទស្សនៈមួយក្នុងចំណោមទស្សនៈទាំងពីររបស់អ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក) ហើយការសម្រេចក្តីមិនអាចធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើពាក្យបណ្តឹងរបស់នាងតែមួយមុខរួមជាមួយការបដិសេធមិនព្រមស្បថនោះទេ។ ប៉ុន្តែអ្នកដែលសម្រេចក្តីដោយផ្អែកលើរឿងនេះបានលើកឡើងថា៖ ការបដិសេធមិនព្រមស្បថ គឺស្មើនឹងការសារភាព ឬជាភស្តុតាង (បៃយីនះ) ហើយទាំងពីរនេះសុទ្ធតែអាចយកមកធ្វើជាមូលដ្ឋានក្នុងការសម្រេចក្តីបាន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ទស្សនៈនេះត្រូវបានជំទាស់ដោយករណីការបដិសេធមិនព្រមស្បថក្នុងបណ្តឹងទាមទារឱ្យមានការសងសឹក (ឃីសាស)។ ចម្លើយចំពោះការជំទាស់នេះគឺថា ការបដិសេធមិនព្រមស្បថ គឺជាការលះបង់សិទ្ធិ ដែលអាចយកមកប្រើប្រាស់បានក្នុងរឿងដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការលះបង់សិទ្ធិ ដូចជាទ្រព្យសម្បត្តិ និងសិទ្ធិពាក់ព័ន្ធនឹងទ្រព្យសម្បត្តិ ខុសពីករណីអាពាហ៍ពិពាហ៍ និងសិទ្ធិដែលពាក់ព័ន្ធនឹងវា។ ចំណុចទីបួន៖ ការបដិសេធមិនព្រមស្បថ គឺមានឋានៈស្មើនឹងភស្តុតាង (បៃយីនះ)។ ដូច្នេះ នៅពេលដែលស្ត្រីនោះមានសាក្សីម្នាក់ ដែលជាពាក់កណ្តាលនៃភស្តុតាងពេញលេញ នោះការបដិសេធមិនព្រមស្បថរបស់ប្តីបានមកបំពេញបន្ថែមឱ្យគ្រប់គ្រាន់។ យើងនឹងលើកឡើងពីមតិរបស់ប្រាជ្ញាឥស្លាមនានាជុំវិញការអនុវត្តហាឌីសនេះ។ អ៊ីប៊ុន អាល់-ចัลឡាប បានលើកឡើងក្នុងសៀវភៅរបស់លោកថា៖ ប្រសិនបើស្ត្រីប្តឹងប្តីពីករណីលែងលះ នាងមិនអាចស្បថដើម្បីគាំទ្រពាក្យបណ្តឹងរបស់នាងបានទេ។ ប្រសិនបើនាងមានសាក្សីម្នាក់ នាងក៏មិនអាចស្បថរួមជាមួយសាក្សីរបស់នាងបានដែរ ហើយការលែងលះក៏មិនត្រូវបានបញ្ជាក់ថាបានកើតឡើងលើប្តីរបស់នាងឡើយ។ រឿងនេះមិនមានការខ្វែងគំនិតគ្នារវាងអ៊ីម៉ាមទាំងបួននោះទេ។ លោកបានបន្ថែមថា៖ ប៉ុន្តែប្តីត្រូវតែស្បថឱ្យនាង ប្រសិនបើគាត់ស្បថ នោះគាត់រួចផុតពីការចោទប្រកាន់នោះ។ ខ្ញុំ (អ្នកនិពន្ធ) សូមនិយាយថា៖ ក្នុងរឿងនេះមានទស្សនៈពីររបស់ពួកហ្វូកាហ៍ (អ្នកប្រាជ្ញផ្នែកនីតិសាស្ត្រ) ដែលជាទស្សនៈពីររបស់អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់៖ ទីមួយគឺ ប្តីត្រូវតែស្បថតាមពាក្យបណ្តឹងរបស់នាង នេះគឺជាមតិរបស់អ៊ីម៉ាម ស៊ីហ្វៃអ៊ី, ម៉ាលិក និងអាប៊ូ ហានីហ្វះ។ ទីពីរគឺ ប្តីមិនចាំបាច់ស្បថទេ។ ប្រសិនបើយើងនិយាយថាគាត់មិនចាំបាច់ស្បថ នោះគ្មានបញ្ហាអ្វីឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើយើងនិយាយថាគាត់ត្រូវតែស្បថ ហើយគាត់បដិសេធមិនព្រមស្បថ តើចៅក្រមអាចសម្រេចឱ្យលែងលះដោយផ្អែកលើការបដិសេធមិនព្រមស្បថនោះដែរឬទេ? ក្នុងរឿងនេះមានទស្សនៈពីរពីអ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក៖ ទីមួយគឺ អាចសម្រេចឱ្យលែងលះដោយផ្អែកលើសាក្សីម្នាក់ និងការបដិសេធមិនព្រមស្បថ ដោយអនុវត្តតាមហាឌីសនេះ ហើយនេះជាជម្រើសរបស់អាស្ហាប ដែលមានទម្ងន់ខ្លាំង ព្រោះសាក្សី និងការបដិសេធមិនព្រមស្បថ គឺជាមូលហេតុពីរដែលមកពីទិសដៅផ្សេងគ្នា ដែលធ្វើឱ្យភាគីអ្នកប្តឹងកាន់តែមានទម្ងន់ ដូច្នេះការសម្រេចក្តីត្រូវបានធ្វើឡើងសម្រាប់នាង។ នេះគឺជាអ្វីដែលតម្រូវដោយអត្ថបទ និងការវិភាគ (គីយ៉ាស)។ ទស្សនៈទីពីរពីលោកគឺ៖ ប្រសិនបើប្តីបដិសេធមិនព្រមស្បថ គាត់នឹងត្រូវជាប់ពន្ធនាគារ ហើយប្រសិនបើការជាប់ពន្ធនាគារនោះអូសបន្លាយយូរ គាត់នឹងត្រូវដោះលែង។ ចំពោះអ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ ក៏មានការខ្វែងគំនិតគ្នាដែរថា តើអាចសម្រេចក្តីដោយផ្អែកលើការបដិសេធមិនព្រមស្បថក្នុងបណ្តឹងលែងលះរបស់ស្ត្រីដែរឬទេ? ដោយមានពីរទស្សនៈ ហើយចំពោះលោក ការមានសាក្សីម្នាក់មិនមានឥទ្ធិពលអ្វីឡើយ។ មានការខ្វែងគំនិតគ្នាពីអ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក អំពីរយៈពេលនៃការជាប់ពន្ធនាគារ ដោយលោកធ្លាប់និយាយថា៖ ត្រូវឃុំខ្លួនរហូតដល់យូរ ហើយលោកកំណត់ថាគឺមួយឆ្នាំ បន្ទាប់មកទើបសម្រេចឱ្យលែងលះ។ ហើយមានពេលមួយលោកនិយាយថា៖ ត្រូវជាប់ពន្ធនាគារជារៀងរហូតរហូតដល់គាត់ព្រមស្បថ។ ជំពូកទីដប់៖ ការសម្រេចក្តីដោយផ្អែកលើសាក្សីស្ត្រីពីរនាក់ និងការស្បថរបស់អ្នកប្តឹងក្នុងរឿងទ្រព្យសម្បត្តិ ការសម្រេចក្តីដោយផ្អែកលើសាក្សីស្ត្រីពីរនាក់ និងការស្បថរបស់អ្នកប្តឹងក្នុងរឿងទ្រព្យសម្បត្តិ និងសិទ្ធិពាក់ព័ន្ធនឹងទ្រព្យសម្បត្តិ៖ នេះគឺជាមតិរបស់អ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក និងជាទស្សនៈមួយក្នុងចំណោមទស្សនៈទាំងពីររបស់អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ ដែលគ្រូរបស់យើងបានលើកឡើង និងជ្រើសរើសយក។ ខ្លឹមសារនៃគម្ពីរគួរអាន និងស៊ូណាន់ន់ បង្ហាញពីភាពត្រឹមត្រូវនៃមតិមួយនេះ។ ព្រះអង្គអល់ឡោះបានកំណត់ឱ្យស្ត្រីពីរនាក់មានឋានៈស្មើនឹងបុរសម្នាក់ ហើយព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានប្រសាសន៍ក្នុងហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវថា៖ «តើសាក្សីរបស់ស្ត្រីមិនមែនស្មើនឹងពាក់កណ្តាលនៃសាក្សីរបស់បុរសទេឬ? ពួកនាងឆ្លើយថា៖ មែនហើយ»។ នេះបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា សាក្សីរបស់ស្ត្រីម្នាក់គឺស្មើនឹងពាក់កណ្តាល ហើយតាមរយៈការយល់ដឹងនេះ សាក្សីរបស់ស្ត្រីពីរនាក់គឺស្មើនឹងសាក្សីរបស់បុរសម្នាក់។ មិនមានអ្វីនៅក្នុងគម្ពីរគួរអាន ឬស៊ូណាន់ន់ ឬការឯកភាពគ្នា (អ៊ីជ្មា) ដែលហាមឃាត់រឿងនេះឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ ការវិភាគដ៏ត្រឹមត្រូវតម្រូវឱ្យមានរឿងនេះ។ ព្រោះប្រសិនបើស្ត្រីពីរនាក់អាចជំនួសបុរសម្នាក់បាននៅពេលដែលពួកគេនៅជាមួយបុរសនោះ ពួកគេក៏អាចជំនួសបុរសម្នាក់បានដែរ ទោះបីជាមិននៅជាមួយបុរសនោះក៏ដោយ។ ការទទួលយកសាក្សីរបស់ពួកគេមិនមែនដោយសារតែលក្ខណៈបុរសនោះទេ ប៉ុន្តែដោយសារលក្ខណៈដែលមានក្នុងខ្លួនពួកគេ គឺភាពសុចរិត (អាដាឡះ) ដែលមានស្រាប់ទោះបីពួកគេនៅដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ អ្វីដែលគេបារម្ភគឺការចងចាំមិនសូវល្អរបស់ស្ត្រីម្នាក់ ដូច្នេះទើបគេឱ្យមានស្ត្រីម្នាក់ទៀតមកជួយបំពេញបន្ថែម។ ប្រសិនបើមានគេសួរថា៖ ភស្តុតាងក្នុងរឿងទ្រព្យសម្បត្តិប្រសិនបើគ្មានបុរស គឺមិនត្រូវបានទទួលយកទេ ដូចជាករណីស្ត្រីបួននាក់ធ្វើជាសាក្សី ហើយអ្វីដែលអ្នកបានលើកឡើងត្រូវបានជំទាស់ដោយករណីនេះ។ ព្រោះប្រសិនបើស្ត្រីពីរនាក់ត្រូវបានគេកំណត់ឱ្យជំនួសបុរសម្នាក់ក្នុងគ្រប់ទិដ្ឋភាព នោះស្ត្រីបួននាក់គួរតែជំនួសបុរសពីរនាក់បាន ហើយសាក្សីរបស់បុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់គួរតែត្រូវបានទទួលយកក្នុងរឿងក្រៅពីទ្រព្យសម្បត្តិ។ ម្យ៉ាងទៀត សាក្សីរបស់ស្ត្រីពីរនាក់គឺខ្សោយ ដូច្នេះគេឱ្យបុរសម្នាក់មកជួយឱ្យរឹងមាំ ហើយការស្បថក៏ខ្សោយដែរ ដូច្នេះការយករបស់ខ្សោយពីរមកបញ្ចូលគ្នា គឺមិនអាចទទួលយកបានទេ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះអង្គអល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ «...ហើយចូរយកសាក្សីពីរនាក់ពីក្នុងចំណោមបុរសរបស់ពួកអ្នក។ ប្រសិនបើមិនមានបុរសពីរនាក់ទេ នោះបុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់...» (អាល់-បាកូរ៉ះ៖ ២៨២)។ ដូច្នេះប្រសិនបើចៅក្រមសម្រេចដោយផ្អែកលើស្ត្រីពីរនាក់ និងការស្បថ នោះវានឹងក្លាយជាប្រភេទទីបី? ចម្លើយគឺ៖ ចំពោះពាក្យរបស់អ្នកដែលថា "ភស្តុតាងប្រសិនបើគ្មានបុរស គឺមិនត្រូវបានទទួលយក" នេះគឺជាការអះអាងរបស់អ្នក ហើយវាជាចំណុចដែលកំពុងមានការខ្វែងគំនិតគ្នា ដូច្នេះតើអាចយកវាមកធ្វើជាភស្តុតាងបានដោយរបៀបណា? ចំពោះពាក្យរបស់អ្នកដែលថា "ដូចជាករណីស្ត្រីបួននាក់ធ្វើជាសាក្សី" នេះក៏មានការខ្វែងគំនិតគ្នាដែរ ទោះបីជាក្រុមខ្លះដូចជាចៅក្រម និងអ្នកដទៃទៀតយល់ថាវាជាការឯកភាពគ្នាក៏ដោយ។ អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ បាននិយាយអំពីបុរសម្នាក់ដែលធ្វើពាក្យបណ្តាំ ហើយគ្មានអ្នកណានៅទីនោះក្រៅពីស្ត្រីថា៖ ខ្ញុំអនុញ្ញាតឱ្យសាក្សីរបស់ស្ត្រី។ ខ្លឹមសារនៃរឿងនេះគឺ លោកបានបញ្ជាក់ពីភាពត្រឹមត្រូវនៃពាក្យបណ្តាំដោយផ្អែកលើសាក្សីរបស់ស្ត្រីតែមួយមុខ នៅពេលដែលគ្មានបុរសនៅទីនោះ។ អាល់-ខាល់ឡាល់ បានរៀបរាប់ពីអ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ ថា៖ លោកត្រូវបានសួរអំពីបុរសម្នាក់ដែលធ្វើពាក្យបណ្តាំឱ្យសាច់ញាតិរបស់គាត់ និងរំដោះទាសករ ហើយគ្មានអ្នកណានៅទីនោះក្រៅពីស្ត្រី៖ តើសាក្សីរបស់ពួកគេអាចទទួលយកបានដែរឬទេ? លោកឆ្លើយថា៖ បាទ សាក្សីរបស់ពួកគេអាចទទួលយកបានក្នុងរឿងសិទ្ធិ។ យើងបានលើកឡើងពីកន្លែងដែលសាក្សីរបស់ស្ត្រីត្រូវបានទទួលយក ហើយពាក្យថា "បៃយីនះ" (ភស្តុតាង) គឺជាឈ្មោះសម្រាប់អ្វីដែលធ្វើឱ្យសិទ្ធិមានភាពច្បាស់លាស់ ដែលវាមានន័យទូលំទូលាយជាងការកំណត់ថាត្រូវតែជាបុរស ឬស្ត្រី ឬការបដិសេធមិនព្រមស្បថ ឬការស្បថ ឬសញ្ញាសម្គាល់ច្បាស់លាស់។ ព្យាការី (ស.ល.វ) បានទទួលយកសាក្សីរបស់ស្ត្រីក្នុងរឿងបំបៅដោះកូន ហើយក្រុមសហាបះក៏បានទទួលយកវាក្នុងករណីដែលយើងបានរៀបរាប់ ហើយពួកតាប៊ីអីនក៏បានទទួលយកវាដែរ។

និងប្រសាសន៍របស់លោកអ្នកដែលថា៖ «ក្រៅពីបញ្ហាទ្រព្យសម្បត្តិ ការធ្វើសក្ខីកម្មរបស់បុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់ត្រូវបានទទួលយក»។ យើងសូមឆ្លើយតបថា៖ មែនហើយ រឿងនេះមានចែងនៅក្នុងករណីជាច្រើនដូចជា៖ ការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ (នីកាហ៍), ការត្រឡប់ទៅរកគ្នាវិញ (រ៉ូជអះ), ការលែងលះ (តាលក់), ការកំណត់ពូជពង្ស (ណាសាប់), ការកំណត់សិទ្ធិមរតកតាមរយៈការដោះលែងទាសករ (វីឡាអះ), ការធ្វើសក្ខីកម្មលើការតែងតាំងអ្នកទទួលមរតក (អ៊ីសអះ), និងការតែងតាំងតំណាងក្នុងអាពាហ៍ពិពាហ៍ ឬករណីផ្សេងទៀត យោងតាមការរាយការណ៍មួយក្នុងចំណោមការរាយការណ៍ទាំងពីរ។ ចំពោះប្រសាសន៍របស់លោកអ្នកដែលថា៖ «សក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីពីរនាក់គឺខ្សោយ ដូច្នេះវាត្រូវបានពង្រឹងដោយបុរសម្នាក់ ហើយការស្បថក៏ខ្សោយដែរ ដូច្នេះការយកភាពខ្សោយពីរមកបញ្ចូលគ្នា គឺមិនអាចទទួលយកបានឡើយ»។ ចម្លើយចំពោះរឿងនេះគឺ៖ យើងមិនទទួលស្គាល់ថា សក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីពីរនាក់មានភាពខ្សោយនោះទេ ប្រសិនបើពួកគេធ្វើសក្ខីកម្មរួមគ្នា។ ហេតុនេះហើយ ទើបគេកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេនៅពេលដែលពួកគេធ្វើសក្ខីកម្មរួមជាមួយបុរសម្នាក់។ ទោះបីជាអាចមានបុរសពីរនាក់មកធ្វើសក្ខីកម្មក៏ដោយ ក៏បុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់នៅតែជាមូលដ្ឋានគ្រឹះ (អាស្ល៍) មិនមែនជាការជំនួស (បដាល់) ឡើយ។ ស្ត្រីដែលសុចរិត (អាឌីល) គឺដូចទៅនឹងបុរសដែរក្នុងរឿងភាពស្មោះត្រង់ ការទុកចិត្ត និងសាសនា។ ប៉ុន្តែដោយសារតែមានការព្រួយបារម្ភថា ស្ត្រីអាចនឹងភ្លេចភ្លាំង ឬចងចាំមិនបានល្អ ទើបសក្ខីកម្មរបស់នាងត្រូវបានពង្រឹងដោយស្ត្រីម្នាក់ទៀតដូចគ្នា។ រឿងនេះអាចធ្វើឱ្យសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេរឹងមាំជាងបុរសម្នាក់ ឬស្មើនឹងបុរសម្នាក់។ គ្មានការសង្ស័យឡើយថា ការសន្និដ្ឋានដែលទទួលបានពីសក្ខីកម្មរបស់បុគ្គលដូចជា អ៊ុំមឹ ដារដាអ៍ និង អ៊ុំមឹ អះដ៏ីយ៉ះ គឺរឹងមាំជាងការសន្និដ្ឋានដែលទទួលបានពីបុរសម្នាក់ដែលមិនមែនជាអ្នកប្រាជ្ញដូចពួកគាត់។ ចំណែកប្រសាសន៍របស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ដែលថា៖ ﴿ចូរយកបុរសពីរនាក់ក្នុងចំណោមពួកអ្នកឱ្យធ្វើជាសាក្សី បើគ្មានបុរសពីរនាក់ទេ គឺបុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់﴾ [អាល់បាករ៉ោះ៖ ២៨២] ដែលក្នុងនោះទ្រង់មិនបានលើកឡើងពីករណីស្ត្រីពីរនាក់ និងការស្បថនោះទេ។ យើងសូមឆ្លើយតបថា៖ ក្នុងខគម្ពីរនោះ ទ្រង់ក៏មិនបានលើកឡើងពីសាក្សី និងការស្បថ, ការបដិសេធមិនស្បថ, ការបង្វែរការស្បថ, សក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីម្នាក់, សក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីពីរនាក់ ឬស្ត្រីបួននាក់នោះដែរ។ ព្រះអង្គដ៏មហាវិសុទ្ធមិនបានរៀបរាប់រាល់អ្វីដែលចៅក្រមត្រូវកាត់ក្តីនោះទេ ប៉ុន្តែព្រះអង្គគ្រាន់តែណែនាំអំពីវិធីដែលត្រូវរក្សាសិទ្ធិឱ្យបានត្រឹមត្រូវប៉ុណ្ណោះ។ វិធីសាស្ត្រនៃការកាត់ក្តីគឺទូលំទូលាយជាងវិធីសាស្ត្រដែលប្រើសម្រាប់រក្សាសិទ្ធិទៅទៀត។ [ជំពូកទី ១១៖ ការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីពីរនាក់តែប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានការស្បថ] ៧១ - (ជំពូក) វិធីសាស្ត្រទី ១១៖ ការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីពីរនាក់តែប៉ុណ្ណោះ ដោយគ្មានការស្បថ។ យោងតាមការរាយការណ៍មួយពីលោក អះម៉ាត់ គឺអនុវត្តចំពោះរាល់បញ្ហាដែលបុរសមិនអាចដឹងបាន ដូចជា៖ ភាពខ្វះខាតរបស់ស្ត្រីដែលនៅក្រោមសម្លៀកបំពាក់, ភាពព្រហ្មចារី, ការបាត់បង់ភាពព្រហ្មចារី, ការសម្រាលកូន, ការមករដូវ, ការបំបៅដោះកូន និងអ្វីៗដែលស្រដៀងគ្នានេះ។ ក្នុងករណីទាំងនេះ សក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីពីរនាក់ត្រូវបានទទួលយក នេះជាអ្វីដែលលោក អះម៉ាត់ បានបញ្ជាក់នៅក្នុងការរាយការណ៍មួយ។ ការរាយការណ៍ទីពីរ ដែលជាការរាយការណ៍ល្បីជាងគេគឺ៖ បញ្ហាទាំងនេះអាចបញ្ជាក់បានដោយសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីតែម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ ហើយបុរសក្នុងករណីនេះក៏ដូចជាស្ត្រីដែរ ហើយមិនមានការលើកឡើងពីការស្បថនៅទីនេះឡើយ។ ខ្លឹមសារច្បាស់លាស់ពីលោក អះម៉ាត់ បង្ហាញថា៖ មិនចាំបាច់ត្រូវមានការស្បថនោះទេ។ ពួកគេគ្រាន់តែលើកឡើងពីការរាយការណ៍ទាំងពីរក្នុងករណីការបំបៅដោះកូន នៅពេលដែលយើងទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីតែម្នាក់។ ភាពខុសគ្នារវាងជំពូកនេះ និងជំពូកស្តីពីសាក្សី និងការស្បថ ដែលគេតម្រូវឱ្យមានការស្បថនោះគឺ៖ ក្នុងជំពូកនេះ អ្វីដែលសំខាន់គឺការផ្តល់ព័ត៌មានអំពីបញ្ហាលាក់កំបាំងដែលបុរសមិនអាចដឹងបាន ទើបគេពេញចិត្តនឹងសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រី។ ចំណែកក្នុងជំពូកស្តីពីសាក្សី និងការស្បថវិញ គឺការធ្វើសក្ខីកម្មលើបញ្ហាដែលបើកចំហ ដែលបុរសភាគច្រើនអាចដឹងបាន ដូច្នេះនៅពេលដែលសាក្សីម្នាក់ធ្វើសក្ខីកម្មតែម្នាក់ឯង...

ជំពូកទីដប់ពីរ៖ ស្តីពីការកាត់ក្តីដោយប្រើប្រាស់បុរសបីនាក់។

ចាំបាច់ត្រូវពង្រឹងវាដោយការស្បថ។ [ជំពូកទីដប់ពីរ៖ ការកាត់ក្តីដោយប្រើសាក្សីបុរសបីនាក់] ៧២ - (ជំពូក) វិធីទីដប់ពីរ៖ ការកាត់ក្តីដោយប្រើសាក្សីបុរសបីនាក់។ ករណីនេះគឺសម្រាប់អ្នកដែលគេស្គាល់ថាជាអ្នកមាន ប៉ុន្តែបែរជាមកអះអាងថាខ្លួនក្រវិញ។ ក្នុងករណីនេះ គេមិនទទួលយកសាក្សីក្រៅពីបុរសបីនាក់ឡើយ ហើយនេះគឺជាបទបញ្ញត្តិដែលបានចែងដោយអ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់។ ចំណែកអ្នកប្រាជ្ញខ្លះក្នុងក្រុមរបស់យើងបានលើកឡើងថា៖ សាក្សីពីរនាក់គឺគ្រប់គ្រាន់ហើយ។ អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ បានយកភស្តុតាងពីហាឌីសរបស់ កាប៊ីសះ បិន មូខូរីក ដែលបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំបានធានាជួសជុលការខូចខាតមួយ (ដោយការសងបំណុលជំនួសគេ) រួចខ្ញុំក៏បានទៅជួបព្យាការី ﷺ ដើម្បីសុំជំនួយ។ ព្រះអង្គបានមានបន្ទូលថា៖ "ឱ កាប៊ីសះ! ចូររង់ចាំនៅជាមួយយើងសិន រហូតដល់មានសាកាត់មកដល់ ទើបយើងនឹងបញ្ជាឱ្យគេផ្តល់ជូនអ្នក"។ បន្ទាប់មកព្រះអង្គមានបន្ទូលទៀតថា៖ "ឱ កាប៊ីសះ! ការសុំជំនួយមិនមែនជាការអនុញ្ញាតឡើយ លើកលែងតែសម្រាប់មនុស្សបីប្រភេទប៉ុណ្ណោះ៖ ១. បុរសដែលធានាសងបំណុលជំនួសគេ ដូច្នេះការសុំជំនួយត្រូវបានអនុញ្ញាតសម្រាប់គាត់ រហូតដល់គាត់ទទួលបានវា ទើបគាត់ឈប់សុំ។ ២. បុរសដែលជួបគ្រោះមហន្តរាយធ្វើឱ្យទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់វិនាសអស់ ដូច្នេះការសុំជំនួយត្រូវបានអនុញ្ញាតសម្រាប់គាត់ រហូតដល់គាត់ទទួលបានជីវភាពសមរម្យ។ ៣. បុរសដែលជួបភាពក្រីក្រខ្លាំង រហូតដល់មានបុរសបីនាក់ដែលមានប្រាជ្ញាស្មារតីក្នុងចំណោមសហគមន៍របស់គាត់បញ្ជាក់ថា៖ ពិតជាបានកើតមានភាពក្រីក្រដល់បុគ្គលម្នាក់នេះមែន ដូច្នេះការសុំជំនួយត្រូវបានអនុញ្ញាតសម្រាប់គាត់ រហូតដល់គាត់ទទួលបានជីវភាពសមរម្យ។ ក្រៅពីករណីទាំងនេះ ឱ កាប៊ីសះ! ការសុំជំនួយគឺជាការស៊ីចំណីដែលមិនហាឡាល (ហាមឃាត់) ដែលអ្នកសុំនោះស៊ីវាដោយភាពមិនត្រឹមត្រូវ"»។ (រាយការណ៍ដោយ មូស្លីម លេខ ១១៤)។ អ្នកប្រាជ្ញក្នុងក្រុមរបស់យើងមានការខ្វែងគំនិតគ្នាលើអត្ថបទរបស់អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ ថា៖ តើវាជាបទបញ្ញត្តិទូទៅ ឬជាករណីពិសេស? កូឌី (ចៅក្រម) បាននិយាយថា៖ នេះគឺសម្រាប់តែការអនុញ្ញាតឱ្យសុំជំនួយប៉ុណ្ណោះ ដូចដែលហាឌីសបានបង្ហាញ។ ចំណែកឯករណីភាពក្រីក្រ (ដើម្បីលើកលែងកាតព្វកិច្ចផ្សេងៗ) សាក្សីពីរនាក់គឺគ្រប់គ្រាន់ហើយ។ ចំណែកស្ហៃខ៍ អាប៊ូ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បាននិយាយថា៖ មានការរាយការណ៍ពីអ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ អំពីភាពក្រីក្រ ដែលបង្ហាញថាវាមិនអាចបញ្ជាក់បានឡើយ លើកលែងតែមានសាក្សីបីនាក់។ ខ្ញុំ (អ្នកនិពន្ធ) យល់ថា៖ ប្រសិនបើក្នុងរឿងការទទួលសាកាត់ និងការអនុញ្ញាតឱ្យសុំជំនួយ គេកំណត់ចំនួនសាក្សីដូចបានរៀបរាប់ខាងលើ នោះក្នុងរឿងការអះអាងថាខ្លួនក្រដើម្បីរួចផុតពីការសងបំណុល ឬការចំណាយលើសាច់ញាតិ និងភរិយា គឺរឹតតែត្រូវកំណត់ចំនួនសាក្សីឱ្យបានច្បាស់លាស់ជាងនេះទៅទៀត ព្រោះវាពាក់ព័ន្ធនឹងសិទ្ធិរបស់មនុស្សលើទ្រព្យសម្បត្តិ។ ក្នុងករណីសុំជំនួយ និងការទទួលសាកាត់ គោលបំណងគឺដើម្បីកុំឱ្យគាត់ទទួលយកអ្វីដែលមិនហាឡាលសម្រាប់គាត់។ ក្នុងករណីនោះ គេកំណត់សាក្សីដើម្បីកុំឱ្យគាត់គេចវេះពីកាតព្វកិច្ចដែលត្រូវបំពេញ ចំណែកក្នុងករណីនេះ គឺដើម្បីកុំឱ្យគាត់ទទួលយកអ្វីដែលហាមឃាត់។ [ជំពូកទីដប់បី៖ ការកាត់ក្តីដោយប្រើសាក្សីបុរសសេរីបួននាក់] ៧៣ - (ជំពូក) វិធីទីដប់បី៖ ការកាត់ក្តីដោយប្រើសាក្សីបុរសសេរីបួននាក់។ នេះគឺសម្រាប់ករណីបទល្មើសហ្ស៊ីណា (សហាយស្មន់) និងលីវ៉ាត (ស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា)។ ចំពោះបទហ្ស៊ីណា គឺយោងទៅតាមបទបញ្ញត្តិ និងការឯកភាពគ្នារបស់អ្នកប្រាជ្ញ (អ៊ីជម៉ា)។ ចំណែកបទលីវ៉ាត៖ អ្នកប្រាជ្ញមួយក្រុមបាននិយាយថា វាត្រូវបានប្រៀបធៀបទៅនឹងបទហ្ស៊ីណា ក្នុងរឿងចំនួនសាក្សី ដូចដែលវាត្រូវបានប្រៀបធៀបក្នុងរឿងការដាក់ទណ្ឌកម្ម (ហាត់) ដែរ។ អ្នកប្រាជ្ញមួយក្រុមទៀតបាននិយាយថា៖ វារាប់បញ្ចូលក្នុងឈ្មោះនៃបទហ្ស៊ីណា ព្រោះវាជាការរួមភេទក្នុងទ្វារមាសដែលហាមឃាត់ ហើយជនជាតិអារ៉ាប់ពីដើមមិនស្គាល់ពាក្យនេះទេ (ដូច្នេះគេចាត់ទុកវាជាប្រភេទមួយនៃហ្ស៊ីណា)។ ក្រុមនេះបាននិយាយថា៖ វាត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងឈ្មោះនៃបទហ្ស៊ីណា តាមផ្លូវច្បាប់ឥស្លាម។

ពួកគេបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ឈ្មោះតាមផ្លូវច្បាប់ (ស៊ារីអះ) អាចមានន័យទូលំទូលាយជាងឈ្មោះតាមភាសា ហើយក៏អាចមានន័យចង្អៀតជាងផងដែរ។ ក្រុមមួយទៀតបានលើកឡើងថា៖ ផ្ទុយទៅវិញ វា (អំពើលីវ៉ាត ឬការរួមភេទតាមទ្វារក្រោយ) គឺសមនឹងទទួលបានការដាក់ទណ្ឌកម្ម (ហ័ត) ជាងអំពើហ្ស៊ីណា (ការរួមភេទខុសច្បាប់) ទៅទៀត ព្រោះវាគឺជាការរួមភេទតាមទ្វារដែលមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតក្នុងករណីណាក៏ដោយ ហើយកត្តាជំរុញឱ្យប្រព្រឹត្តគឺមានកម្លាំងខ្លាំង ដូច្នេះវាសមនឹងទទួលបានការដាក់ទណ្ឌកម្ម (ហ័ត) ជាង ហើយកម្រិតនៃការដាក់ទណ្ឌកម្មរបស់វាគឺស្មើនឹងកម្រិតនៃការដាក់ទណ្ឌកម្មចំពោះអំពើហ្ស៊ីណា។ ចំណែកការប្រៀបធៀប (គីយ៉ាស) របស់អ្នកដែលមិនយល់ឃើញថាត្រូវដាក់ទណ្ឌកម្ម (ហ័ត) ចំពោះអំពើនេះ ប៉ុន្តែយល់ឃើញថាត្រូវដាក់ទណ្ឌកម្មបែបតាស៊ីរ (ការដាក់ទណ្ឌកម្មតាមការសម្រេចរបស់ចៅក្រម) គឺត្រូវប្រើសាក្សីត្រឹមតែពីរនាក់ប៉ុណ្ណោះ ដូចទៅនឹងអំពើបាបដទៃទៀតដែលគ្មានការកំណត់ទណ្ឌកម្ម (ហ័ត)។ នេះគឺជាទស្សនៈដែលក្រុមហាន់ណាហ្វីយះបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ ហើយក៏ជាមហ្សហ្បរបស់ អាប់ប៊ូ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីបនូ ហ្សម ផងដែរ។ ចំណែកការប្រៀបធៀបរបស់អ្នកដែលកំណត់ទណ្ឌកម្មចំពោះអំពើនេះថាត្រូវតែប្រហារជីវិតក្នុងគ្រប់ករណីទាំងអស់ មិនថាក្នុងស្ថានភាពរៀបការរួច (មូហ្សន់) ឬនៅលីវ (ប៊ីក) នោះទេ គឺត្រូវប្រើសាក្សីត្រឹមតែពីរនាក់ប៉ុណ្ណោះ ដូចទៅនឹងករណីក្បត់សាសនា (រីއްដះ) និងការបង្កចលាចល (មូហារ៉ាបះ)។ នេះគឺជាទស្សនៈមួយក្នុងចំណោមទស្សនៈទាំងពីររបស់ អះម៉ាត់ និងជាទស្សនៈមួយរបស់ អះហ្វ៊ីអី ហើយក៏ជាមហ្សហ្បរបស់ ម៉ាលីក ផងដែរ ប៉ុន្តែពួកគេបានបញ្ជាក់ថា ទណ្ឌកម្មចំពោះអំពើលីវ៉ាត គឺមិនអាចទទួលយកសាក្សីតិចជាងបួននាក់បានឡើយ។ មូលហេតុនៃរឿងនេះគឺ៖ ការដាក់ទណ្ឌកម្មរបស់វា គឺដូចទៅនឹងការដាក់ទណ្ឌកម្មរបស់អ្នកប្រព្រឹត្តហ្ស៊ីណាដែលរៀបការរួច (មូហ្សន់) ដែលត្រូវតែគប់នឹងដុំថ្មរហូតដល់ស្លាប់ក្នុងគ្រប់ករណីទាំងអស់។ គេអាចលើកយកភស្តុតាងអំពីការកំណត់ចំនួនសាក្សីឱ្យស្មើនឹងអំពើហ្ស៊ីណាក្នុងការដាក់ទណ្ឌកម្មអំពើលីវ៉ាត ដោយផ្អែកលើព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលបានមានបន្ទូលទៅកាន់ក្រុមរបស់ លូដ ថា៖ ﴿តើពួកអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើអសីលធម៌ ខណៈដែលពួកអ្នកមើលឃើញឬ?﴾ [ស៊ូរ៉ះ អាន់-ណាំល៖ ៥៤] ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលអំពីអំពើហ្ស៊ីណាថា៖ ﴿ហើយស្ត្រីណាដែលប្រព្រឹត្តអំពើអសីលធម៌ក្នុងចំណោមស្ត្រីរបស់ពួកអ្នក ចូរពួកអ្នកស្វែងរកសាក្សីចំនួនបួននាក់ពីក្នុងចំណោមពួកអ្នកមកធ្វើជាសាក្សីលើពួកគេ﴾ [ស៊ូរ៉ះ អាន់-នីសា៖ ១៥]។ សរុបមក៖ គ្មានការខ្វែងគំនិតគ្នារវាងអ្នកដែលតម្រូវឱ្យដាក់ទណ្ឌកម្មហ្ស៊ីណា ឬការគប់នឹងដុំថ្មក្នុងគ្រប់ករណីទាំងអស់នោះទេថា ចាំបាច់ត្រូវតែមានសាក្សីចំនួនបួននាក់ ឬការសារភាពទើបអាចអនុវត្តបាន។ ចំណែក អាប់ប៊ូ ហានីហ្វះ និង អ៊ីបនូ ហ្សម៖ ពួកគេយល់ឃើញថា សាក្សីពីរនាក់គឺគ្រប់គ្រាន់ហើយ ដោយផ្អែកលើគោលការណ៍របស់ពួកគេ។ ចំណែកការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើការសារភាពវិញ តើត្រូវប្រើសាក្សីពីរនាក់ ឬត្រូវតែមានបួននាក់? ក្នុងរឿងនេះមានទស្សនៈពីរនៅក្នុងមហ្សហ្បរបស់ ម៉ាលីក និង អះហ្វ៊ីអី ហើយក៏មានពីរទស្សនៈពី អះម៉ាត់ ផងដែរ។ អ្នកដែលមិនតម្រូវឱ្យមានសាក្សីបួននាក់បាននិយាយថា៖ ការអនុវត្តទណ្ឌកម្មគឺផ្អែកលើការសារភាព ដូច្នេះការធ្វើជាសាក្សីលើការសារភាពនោះ និងការសារភាពផ្ទាល់គឺអាចបញ្ជាក់បានដោយសាក្សីពីរនាក់។ ចំណែកអ្នកដែលតម្រូវឱ្យមានសាក្សីបួននាក់បាននិយាយថា៖ ការសារភាពគឺដូចទៅនឹងការប្រព្រឹត្តផ្ទាល់ ដូចដែលយើងមិនទទួលយកសាក្សីតិចជាងបួននាក់ក្នុងការធ្វើជាសាក្សីលើការប្រព្រឹត្តនោះ ការធ្វើជាសាក្សីលើពាក្យសម្តី (ការសារភាព) ក៏ដូចគ្នាដែរ។ រឿងនេះត្រូវបានពន្យល់ថា៖ ទាំងការប្រព្រឹត្ត និងពាក្យសម្តី សុទ្ធតែជាមូលហេតុដែលនាំឱ្យមានការដាក់ទណ្ឌកម្ម ដូច្នេះប្រសិនបើការប្រព្រឹត្តដែលនាំឱ្យមានទណ្ឌកម្មមិនអាចបញ្ជាក់បានដោយសាក្សីតិចជាងបួននាក់នោះ ពាក្យសម្តីដែលនាំឱ្យមានទណ្ឌកម្មក៏ដូចគ្នាដែរ។ ក្រុមអ្នកដែលយល់ឃើញទស្សនៈចុងក្រោយបាននិយាយថា៖ ការប្រព្រឹត្តគឺជាមូលហេតុដោយផ្ទាល់ ចំណែកពាក្យសម្តីគឺជាការបង្ហាញឱ្យឃើញពីការប្រព្រឹត្តដែលជាមូលហេតុ ដូច្នេះរវាងវាទាំងពីរមានកម្រិតខុសគ្នា។ ក្រុមអ្នកដែលយល់ឃើញទស្សនៈមួយទៀតបាននិយាយថា៖ រឿងនេះមិនមានឥទ្ធិពលអ្វីឡើយ ហើយប្រសិនបើយើងមិនដាក់ទណ្ឌកម្មលើគាត់ដោយមិនមានការសារភាពចំនួនបួនដងទេនោះ យើងក៏មិនអាចដាក់ទណ្ឌកម្មគាត់ដោយមិនមានសាក្សីចំនួនបួននាក់លើការសារភាពនោះដែរ។ [ជំពូកស្តីពីការរួមភេទជាមួយសត្វ និងអ្វីដែលតម្រូវឱ្យមានសាក្សីបួននាក់] ៧៤ - (ជំពូក)

ចំពោះករណីរួមភេទជាមួយសត្វ ប្រសិនបើយើងយល់ថាវាចាំបាច់ត្រូវអនុវត្តទោសហ័ដ (Hadd) នោះវាមិនអាចបញ្ជាក់បានឡើយ លើកលែងតែមានសាក្សីចំនួនបួននាក់។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើយើងយល់ថាវាចាំបាច់ត្រូវអនុវត្តទោសតាក់ហ្ស៊ៀរ (Ta'zir) ដូចជាទស្សនៈរបស់ អ៊ីម៉ាម អាប់ប៊ូហានីហ្វាហ៍, អ៊ីម៉ាម អះស្សាហ្វ៊ីអី និង អ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក នោះមានពីរមតិ៖ មតិទីមួយគឺមិនទទួលយកសាក្សីក្រៅពីបួននាក់ឡើយ ព្រោះវាជាអំពើអសីលធម៌ និងជាការបញ្ចូលប្រដាប់ភេទទៅក្នុងប្រដាប់ភេទដែលហាមឃាត់ ដូច្នេះវាប្រហាក់ប្រហែលនឹងអំពើហ្ស៊ីណា (Zina) ហើយនេះគឺជាជម្រើសរបស់កូឌី (ចៅក្រម)។ មតិទីពីរគឺ ទទួលយកសាក្សីត្រឹមតែពីរនាក់ប៉ុណ្ណោះ ព្រោះវាមិនតម្រូវឱ្យមានទោសហ័ដឡើយ ដូច្នេះវាអាចបញ្ជាក់បានដោយសាក្សីពីរនាក់ ដូចទៅនឹងសិទ្ធិផ្សេងៗទៀតដែរ។ លោកស្ហៃខ៍ បានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងសៀវភៅ "អាល់មុហ្គនី" ថា៖ ផ្អែកលើការប្រៀបធៀបនេះ រាល់អំពើហ្ស៊ីណាដែលមិនតម្រូវឱ្យមានទោសហ័ដ ដូចជាការរួមភេទជាមួយទាសីដែលជាកម្មសិទ្ធិរួម ឬទាសីរបស់ខ្លួនដែលបានរៀបការរួច និងអ្វីៗដែលស្រដៀងគ្នានេះ គឺដូចគ្នា។ ចំណែកការរួមភេទដែលហាមឃាត់ដោយសារហេតុផលបណ្តោះអាសន្ន ដូចជាការរួមភេទជាមួយភរិយាក្នុងពេលកាន់សីល (សោម) ពេលកំពុងធ្វើពិធីអ៊ីហ្រាំម ឬពេលកំពុងមករដូវ នោះវាមិនតម្រូវឱ្យមានទោសហ័ដឡើយ ហើយសាក្សីពីរនាក់គឺគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ករណីនេះ ក៏ដូចជាការរួមភេទតាមទ្វារក្រោយផងដែរ។ ៧៥ - (ជំពូក) លោក ហាសាន់ អាល់បាសរី បានចាត់ទុកអំពើដែលតម្រូវឱ្យមានទោសប្រហារជីវិត ឱ្យដូចទៅនឹងអំពើហ្ស៊ីណា ក្នុងលក្ខខណ្ឌដែលត្រូវមានសាក្សីបួននាក់ ហើយលោកបានរាយការណ៍ថាវាជាមតិមួយពី អ៊ីម៉ាម អះហ្មាត់។ ប្រសិនបើការប្រហារជីវិតនោះជាទោសហ័ដ នោះវាអាចមានហេតុផលខ្លះទោះបីជាវាខ្សោយក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រសិនបើការប្រហារជីវិតនោះជាទោសហ័ដ ឬជាទោសឃីសាស (Qisas) នោះមតិនេះគឺមិនត្រឹមត្រូវឡើយ ហើយការប្រៀបធៀបវាទៅនឹងអំពើហ្ស៊ីណាគឺមិនអាចទៅរួចទេ ព្រោះអល់ឡោះបានកំណត់លក្ខខណ្ឌយ៉ាងតឹងរ៉ឹងលើការផ្តល់ភស្តុតាង និងការសារភាពក្នុងរឿងអំពើអសីលធម៌ ដើម្បីការពារភាពអាម៉ាស់របស់បាវបម្រើរបស់ទ្រង់ ហើយទ្រង់បានកំណត់ទោសដល់អ្នកដែលចោទប្រកាន់អ្នកដទៃដោយគ្មានភស្តុតាងក្នុងរឿងនេះ លើសពីទោសហ័ដដទៃទៀត ហើយទ្រង់បានកំណត់ទោសប្រហារជីវិតក្នុងរឿងនេះដោយវិធីដែលធ្ងន់ធ្ងរបំផុត និងគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើមបំផុតសម្រាប់មនុស្សជាតិ ដូច្នេះវាមិនត្រឹមត្រូវទេក្នុងការយកករណីផ្សេងមកប្រៀបធៀបនឹងករណីនេះឡើយ។ អល់ឡោះគឺជាអ្នកដែលដឹងច្បាស់បំផុត។ [ជំពូកទីដប់បួន៖ ការវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់ទាសករប្រុស និងទាសីស្រី] ៧៦ - (ជំពូក) ផ្លូវទីដប់បួន៖ ការវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់ទាសករប្រុស និងទាសីស្រី។ ក្នុងរាល់ករណីដែលសក្ខីកម្មរបស់បុរសសេរី និងស្ត្រីសេរីត្រូវបានទទួលយក នេះគឺជាមតិដ៏ត្រឹមត្រូវបំផុតនៅក្នុងមហ្សហាបរបស់ អ៊ីម៉ាម អះហ្មាត់។ មានមតិមួយទៀតថា សក្ខីកម្មរបស់ពួកគេត្រូវបានទទួលយកក្នុងគ្រប់រឿងទាំងអស់ លើកលែងតែក្នុងរឿងទោសហ័ដ និងទោសឃីសាស ដោយសារមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញអំពីការទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេ ដូច្នេះវាមិនអាចជាមូលដ្ឋានសម្រាប់អនុវត្តទោសហ័ដដែលទាមទារឱ្យមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់នោះទេ។ មតិដែលត្រឹមត្រូវគឺមតិទីមួយ។ មានការរាយការណ៍អំពីការឯកភាពគ្នានៅសម័យមុន ដែលអ៊ីម៉ាម អះហ្មាត់ បានរាយការណ៍ពី អាន៉ាស ប៊ិន ម៉ាលិក (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងគាត់) ដែលគាត់បាននិយាយថា៖ "ខ្ញុំមិនដែលដឹងថាមាននរណាម្នាក់បដិសេធសក្ខីកម្មរបស់ទាសករឡើយ"។ នេះបង្ហាញថាការបដិសេធសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេទើបតែកើតឡើងក្រោយសម័យកាលរបស់សហាបះ (សមមិត្តរបស់ព្យាការី)។ មតិនេះបានល្បីល្បាញដោយសារ អ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក, អ៊ីម៉ាម អះស្សាហ្វ៊ីអី និង អ៊ីម៉ាម អាប់ប៊ូហានីហ្វាហ៍ បានកាន់តាម ហើយមានអ្នកដើរតាមពួកគេដែលផ្តល់ហ្វត្វា និងវិនិច្ឆ័យតាមមតិទាំងនោះ ទើបមតិនេះក្លាយជាមតិដែលគេស្គាល់ទូទៅ។ នៅពេលដែលមតិនេះល្បីល្បាញនៅទីក្រុងម៉ាឌីណានៅសម័យ អ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក លោកបាននិយាយថា៖ "ខ្ញុំមិនដែលដឹងថាមាននរណាម្នាក់ទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់ទាសករឡើយ" ខណៈដែល អាន៉ាស ប៊ិន ម៉ាលិក និយាយផ្ទុយពីនេះ។ ការទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់ទាសករ គឺជាអ្វីដែលតម្រូវដោយគម្ពីរ (គម្ពីរគួរអាន), ស៊ូណាន់ន់ (ហាឌីស), មតិរបស់សហាបះ, ការប្រៀបធៀបដ៏ច្បាស់លាស់ និងគោលការណ៍នៃសាសនា។ ចំណែកអ្នកដែលបដិសេធសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេ គឺគ្មានភស្តុតាងពីគម្ពីរ, ស៊ូណាន់ន់, ការឯកភាពគ្នា ឬការប្រៀបធៀបណាមួយឡើយ។ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយដូចគ្នានេះដែរ យើងបានធ្វើឱ្យពួកអ្នកក្លាយជាប្រជាជាតិមួយដ៏កណ្តាល ដើម្បីឱ្យពួកអ្នកក្លាយជាសាក្សីលើមនុស្សលោក ហើយរ៉សូលនឹងក្លាយជាសាក្សីលើពួកអ្នក﴾ (អាល់បាកូរ៉ោះ៖ ១៤៣)។ ពាក្យថា "កណ្តាល" មានន័យថា អ្នកដែលមានយុត្តិធម៌ និងល្អបំផុត។ គ្មានការសង្ស័យទេថា ទាសករក៏ស្ថិតក្នុងចំណោមអ្នកដែលត្រូវបានហៅក្នុងខគម្ពីរនេះដែរ ដូច្នេះគាត់គឺជាអ្នកដែលមានយុត្តិធម៌តាមអត្ថបទនៃគម្ពីរគួរអាន ហើយគាត់ក៏ស្ថិតក្នុងខគម្ពីរដែលថា៖ ﴿ហើយចូរយកសាក្សីពីរនាក់ដែលមានយុត្តិធម៌ក្នុងចំណោមពួកអ្នក﴾ (អាតតូឡាក់៖ ២)។ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ឱបណ្តាអ្នកដែលមានជំនឿអើយ! ចូរពួកអ្នកក្លាយជាអ្នកដែលឈរលើភាពយុត្តិធម៌ ជាសាក្សីដើម្បីអល់ឡោះ﴾ (អាន់នីសា៖ ១៣៥)។ ហើយទាសករក៏ស្ថិតក្នុងចំណោមអ្នកដែលមានជំនឿយ៉ាងពិតប្រាកដ ដូច្នេះគាត់ក៏ជាសាក្សីម្នាក់ដែរ។ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយចូរយកសាក្សីពីរនាក់ពីក្នុងចំណោមបុរសរបស់ពួកអ្នក﴾ (អាល់បាកូរ៉ោះ៖ ២៨២)។ ហើយគ្មានការសង្ស័យទេថា ទាសករគឺជាបុរសម្នាក់ក្នុងចំណោមបុរសរបស់យើង។ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់ បណ្តាអ្នកដែលមានជំនឿ និងបានធ្វើអំពើល្អ ពួកគេគឺជាមនុស្សដែលល្អបំផុត﴾ (អាល់បៃយីន្នះ៖ ៧)។ ដូច្នេះទាសករដែលមានជំនឿ និងមានអំពើល្អ គឺជាមនុស្សដែលល្អបំផុត ហេតុអ្វីបានជាសក្ខីកម្មរបស់គាត់ត្រូវបដិសេធ? ខណៈដែលអល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់បានបញ្ជាក់ពីភាពត្រឹមត្រូវរបស់គាត់ ដូចដែលមានក្នុងហាឌីសដ៏ល្បីល្បាញថា៖ «ចំណេះដឹងនេះនឹងត្រូវទទួលបន្តដោយអ្នកដែលមានយុត្តិធម៌ពីគ្រប់ជំនាន់ ដែលពួកគេនឹងជម្រះវាពីការបកស្រាយខុសរបស់អ្នកជ្រុលនិយម ការអះអាងមិនពិតរបស់អ្នកបោកប្រាស់ និងការបកស្រាយខុសរបស់អ្នកល្ងង់ខ្លៅ»។ ទាសករក៏អាចជាអ្នកដែលផ្ទុកចំណេះដឹងដែរ ដូច្នេះគាត់គឺជាអ្នកដែលមានយុត្តិធម៌តាមអត្ថបទនៃគម្ពីរ និងស៊ូណាន់ន់។ មនុស្សគ្រប់រូបបានឯកភាពគ្នាថា សក្ខីកម្មរបស់ទាសករត្រូវបានទទួលយកក្នុងការរាយការណ៍ហាឌីសពី រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (ស.ល.វ)។ ដូច្នេះហេតុអ្វីបានជាសក្ខីកម្មរបស់គាត់លើ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (ស.ល.វ) ត្រូវបានទទួលយក ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានទទួលយកលើមនុស្សម្នាក់ក្នុងចំណោមមនុស្សទូទៅទៅវិញ? កុំនិយាយថា ផ្នែកនៃការរាយការណ៍ហាឌីសទូលំទូលាយជាងផ្នែកនៃសក្ខីកម្ម ដូច្នេះត្រូវមានការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះសក្ខីកម្មច្រើនជាងការរាយការណ៍ហាឌីសឡើយ ព្រោះនេះគឺជាពាក្យសម្តីដែលនិយាយតៗគ្នាដោយមនុស្សជាច្រើន ប៉ុន្តែវាខ្វះការពិនិត្យឱ្យបានស៊ីជម្រៅ និងភាពត្រឹមត្រូវ។ តាមពិតទៅ អ្វីដែលគួរតែត្រូវបានត្រួតពិនិត្យ និងប្រុងប្រយ័ត្នបំផុតគឺ សក្ខីកម្មលើ រ៉សូល (ស.ល.វ) និងការរាយការណ៍ហាឌីសពីលោក ព្រោះការកុហកលើលោកមិនដូចការកុហកលើអ្នកដទៃឡើយ។ សក្ខីកម្មត្រូវបានបដិសេធដោយសារភាពជាសត្រូវ, ញាតិសន្តាន និងភាពជាស្ត្រី មិនមែនដោយសារការរាយការណ៍ហាឌីសឡើយ គឺដោយសារការសង្ស័យលើសក្ខីកម្មរបស់សត្រូវ ឬសក្ខីកម្មរបស់កូនចៅ និងការព្រួយបារម្ភថាស្រ្តីមិនអាចចងចាំបានល្អ។ ចំណែកទាសករវិញ អ្វីដែលគេសង្ស័យលើគាត់ ក៏មានលើបុរសសេរីដែរ គ្មានភាពខុសគ្នារវាងពួកគេក្នុងរឿងនេះឡើយ។ ដូច្នេះ មូលហេតុដែលការរាយការណ៍ហាឌីសរបស់គាត់ត្រូវបានទទួលយក គឺជាមូលហេតុដែលសក្ខីកម្មរបស់គាត់គួរតែត្រូវបានទទួលយកដែរ។ ចំណែកមូលហេតុដែលសក្ខីកម្មរបស់សត្រូវ, ញាតិសន្តាន និងស្ត្រីត្រូវបានបដិសេធ គឺមិនមានចំពោះទាសករឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត តម្រូវការសម្រាប់ការទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់មូស្លីម គឺភាពយុត្តិធម៌របស់គាត់, ការជឿជាក់លើភាពស្មោះត្រង់របស់គាត់ និងការមិនមានការសង្ស័យលើគាត់ ហើយនេះគឺមាននៅក្នុងខ្លួនទាសករ។ ដូច្នេះ តម្រូវការមានហើយ រីឯឧបសគ្គគឺគ្មាន។ ភាពជាទាសករមិនមែនជាឧបសគ្គឡើយ ព្រោះវាមិនលុបបំបាត់ភាពយុត្តិធម៌ និងមិនបង្កឱ្យមានការសង្ស័យឡើយ។ លើសពីនេះ ទាសករដែលបំពេញសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះ និងសិទ្ធិរបស់ម្ចាស់គាត់ នឹងទទួលបានផលបុណ្យពីរដង ខណៈដែលបុរសសេរីទទួលបានផលបុណ្យតែមួយដង ហើយគាត់គឺជាម្នាក់ក្នុងចំណោមមនុស្សបីនាក់ដែលនឹងចូលឋានសួគ៌មុនគេ។ ហេតុនេះហើយបានជាសហាបះរបស់ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (ស.ល.វ) ដែលជាគំរូដ៏ល្អ បានទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់គាត់។ អាប់ប៊ូ បាក់រ ប៊ិន អាប់ប៊ី សៃបាហ៍ បាននិយាយថា៖ ហ្វស ប៊ិន ហ្គីយ៉ាស បានរាយការណ៍ពី អាស្ហអះស៍ ពី អះស្ហាស៊ីប៊ី ថា៖ ស៊ូរ៉ៃហ៍ បាននិយាយថា៖ "យើងមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានសក្ខីកម្មរបស់ទាសករឡើយ"។ អាលី ប៊ិន អាប់ប៊ី តូលីប បាននិយាយថា៖ "ប៉ុន្តែយើងអនុញ្ញាតឱ្យវា"។ បន្ទាប់មក ស៊ូរ៉ៃហ៍ ក៏បានអនុញ្ញាតវា លើកលែងតែសក្ខីកម្មសម្រាប់ម្ចាស់របស់គាត់។ ហើយពី អាល់មុខតារ ប៊ិន ហ្វុលហ្វុល គាត់បាននិយាយថា៖ "ខ្ញុំបានសួរ អាន៉ាស ប៊ិន ម៉ាលិក អំពីសក្ខីកម្មរបស់ទាសករ? គាត់បានឆ្លើយថា៖ វាអាចទទួលយកបាន"។ អាត់ថោរី បានរាយការណ៍ពី អាំម៉ារ អាត់ឌូហ្នី ថា៖ "ខ្ញុំបានឃើញ ស៊ូរ៉ៃហ៍ មានទាសករម្នាក់ធ្វើជាសាក្សីនៅចំពោះមុខគាត់លើរឿងផ្ទះមួយ ហើយគាត់ក៏បានទទួលយកសក្ខីកម្មនោះ។ មានគេនិយាយថា៖ គាត់គឺជាទាសករម្នាក់! ស៊ូរ៉ៃហ៍ បានឆ្លើយថា៖ យើងទាំងអស់គ្នាគឺជាទាសករ និងទាសីរបស់អល់ឡោះ"។ អះហ្មាត់ បានរាយការណ៍ពី អ៊ីបន ស៊ីរីន ថា៖ គាត់មិនឃើញមានបញ្ហាអ្វីចំពោះសក្ខីកម្មរបស់ទាសករឡើយ ប្រសិនបើគាត់ជាមនុស្សដែលមានយុត្តិធម៌។ អាតតោអះ បាននិយាយថា៖ សក្ខីកម្មរបស់ទាសករ និងស្ត្រីគឺអាចទទួលយកបានក្នុងការរៀបការ និងការលែងលះ។ អ៊ីម៉ាម អះហ្មាត់ បាននិយាយថា៖ អ័ហ្វហ្វាន បានរាយការណ៍ពី ហាំម៉ាត ប៊ិន សាឡាម៉ាហ៍ ថា៖ អ៊ីយ៉ាស ប៊ិន មូអាវីយ៉ាហ៍ ត្រូវបានសួរអំពីសក្ខីកម្មរបស់ទាសករ? គាត់បានឆ្លើយថា៖ តើខ្ញុំត្រូវបដិសេធសក្ខីកម្មរបស់ អាប់ឌុលអាហ្ស៊ីហ្ស ប៊ិន ស៊ូហៃប៍ ដែរឬ? (នេះជាការបដិសេធចំពោះអ្នកដែលមិនទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់ទាសករ)។ អ៊ីម៉ាម អះហ្មាត់ បានរាយការណ៍ពី អាន៉ាស ប៊ិន ម៉ាលិក (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងគាត់) ថា៖ "ខ្ញុំមិនដែលដឹងថាមាននរណាម្នាក់បដិសេធសក្ខីកម្មរបស់ទាសករឡើយ"។ មនុស្សបានខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងរឿងនេះ៖ ក្រុមមួយបានបដិសេធវាទាំងស្រុង ហើយនេះគឺជាមតិរបស់ អ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក, អ៊ីម៉ាម អះស្សាហ្វ៊ីអី និង អ៊ីម៉ាម អាប់ប៊ូហានីហ្វាហ៍។ ក្រុមមួយទៀតបានទទួលយកវាទាំងស្រុង សូម្បីតែសម្រាប់ម្ចាស់របស់គាត់ក៏ដោយ។ ហើយក្រុមមួយទៀតបានទទួលយកវាទាំងស្រុង លើកលែងតែសម្រាប់ម្ចាស់របស់គាត់។ ស៊ូហ្វ្យាន អាត់ថោរី បានរាយការណ៍ពី អ៊ីប្រាហ៊ីម អាន់ណាក់ហៃ ពី អះស្ហាស៊ីប៊ី អំពីទាសករថា៖ "សក្ខីកម្មរបស់គាត់មិនអាចទទួលយកបានសម្រាប់ម្ចាស់របស់គាត់ទេ ប៉ុន្តែអាចទទួលយកបានសម្រាប់អ្នកដទៃ" ហើយនេះគឺជាមហ្សហាបរបស់ អ៊ីម៉ាម អះហ្មាត់។ ក្រុមមួយទៀតបានអនុញ្ញាតវាសម្រាប់រឿងតូចតាច មិនមែនរឿងធំដុំឡើយ ហើយនេះគឺជាមតិរបស់ អ៊ីប្រាហ៊ីម អាន់ណាក់ហៃ និងជាមតិមួយក្នុងចំណោមមតិពីររបស់ ស៊ូរ៉ៃហ៍ និង អះស្ហាស៊ីប៊ី។ ចំណែកអ្នកដែលបដិសេធវាគ្រប់ករណី ខ្លះបានប្រៀបធៀបទាសករទៅនឹងអ្នកមិនជឿ (កាហ្វារ) ព្រោះគាត់មានចំណុចខ្វះខាតដោយសារភាពជាទាសករ ដូចទៅនឹងភាពជាអ្នកមិនជឿដែរ។ នេះគឺជាការប្រៀបធៀបដែលខុសឆ្គងបំផុតនៅក្នុងលោក ហើយភាពខុសឆ្គងរបស់វាគឺ

ចំពោះអ្នកដែលស្ថិតក្នុងស្ថានភាពជាទាសកររបស់អ្នកដទៃ នោះការសាក្សីរបស់គាត់នៅតែអាចទទួលយកបាន។ ផ្ទុយទៅវិញ នេះគឺជាការសាកល្បងមួយដែលអល់ឡោះលើកតម្កើងឋានៈរបស់បាវបម្រើ ហើយទ្រង់បង្កើនផលបុណ្យដល់គាត់ជាទ្វេដង។ ដូច្នេះ ភស្តុតាងទាំងនេះដូចដែលអ្នកបានឃើញហើយថា វាមានភាពទន់ខ្សោយ និងមិនរឹងមាំឡើយ។ ហើយប្រសិនបើអ្នកប្រៀបធៀបរវាងភស្តុតាងទាំងនេះ ជាមួយនឹងភស្តុតាងរបស់អ្នកដែលយល់ស្របនឹងការទទួលយកសាក្សីរបស់គាត់ នោះសេចក្តីពិតនឹងមិនលាក់បាំងពីអ្នកឡើយ។ អល់ឡោះគឺជាអ្នកដែលដឹងច្បាស់បំផុត។ [ជំពូកទី ១៥៖ ការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសាក្សីរបស់ក្មេងៗដែលមានការយល់ដឹង (មុំាយីហ្ស៊ីន)] ៧៧ - (ជំពូក) វិធីទី ១៥៖ ការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសាក្សីរបស់ក្មេងៗដែលមានការយល់ដឹង៖ នេះគឺជាបញ្ហាដែលអ្នកប្រាជ្ញមានការខ្វែងគំនិតគ្នា។ ក្រុមមួយបានបដិសេធសាក្សីនេះទាំងស្រុង ហើយនេះគឺជាទស្សនៈរបស់អ៊ីម៉ាម ស៊ីហ្វៃអ៊ី, អ៊ីម៉ាម អាប៊ូហានីហ្វាហ៍ និងអ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ ក្នុងចំណោមរាយការណ៍មួយរបស់គាត់។ ចំពោះរាយការណ៍ទីពីរពីអ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ បានលើកឡើងថា៖ សាក្សីរបស់ក្មេងដែលមានការយល់ដឹង គឺអាចទទួលយកបាន ប្រសិនបើលក្ខខណ្ឌផ្សេងៗទៀតត្រូវបានបំពេញ។ ចំណែករាយការណ៍ទីបីបានលើកឡើងថា៖ វាត្រូវបានទទួលយកតែក្នុងករណីរបួសស្នាមដែលពួកគេធ្វើដាក់គ្នាទៅវិញទៅមកប៉ុណ្ណោះ ប្រសិនបើពួកគេផ្តល់សាក្សីមុនពេលពួកគេបែកគ្នា។ នេះគឺជាទស្សនៈរបស់អ៊ីម៉ាម ម៉ាលីក។ អ៊ីប៊ុន ហ្សឹម បាននិយាយថា៖ មានរាយការណ៍ដ៏ត្រឹមត្រូវពី អ៊ីប៊ុន ហ្ស៊ូបៃរ៍ ថា៖ «នៅពេលដែលពួកគេ (ក្មេងៗ) ត្រូវបាននាំមកក្នុងពេលមានហេតុការណ៍កើតឡើង នោះសាក្សីរបស់ពួកគេគឺអាចប្រើការបាន»។ អ៊ីប៊ុន អាប៊ី មូឡៃកាហ៍ បាននិយាយថា៖ ដូច្នេះហើយបានជាចៅក្រមទាំងឡាយបានអនុវត្តតាមទស្សនៈរបស់ អ៊ីប៊ុន ហ្ស៊ូបៃរ៍។ កាតាដាហ៍ បានរាយការណ៍ពី អាល់ហាសាន់ ថា៖ អាលី ប៊ុន អាប៊ី តូលីប (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) បាននិយាយថា៖ «សាក្សីរបស់ក្មេងលើក្មេងគឺអាចប្រើការបាន ហើយសាក្សីរបស់ទាសករលើទាសករក៏អាចប្រើការបានដែរ»។ មូអាវីយ៉ាហ៍ បាននិយាយថា៖ «សាក្សីរបស់ក្មេងៗលើក្មេងៗគឺអាចប្រើការបាន ដរាបណាពួកគេមិនទាន់ចូលទៅក្នុងផ្ទះសម្បែងហើយដឹងរឿងរ៉ាវ»។ ហើយមានរាយការណ៍ស្រដៀងគ្នានេះពី អាលី ផងដែរ។ អ៊ីប៊ុន អាប៊ី សៃបាហ៍ បាននិយាយថា៖ វ៉ាគី បានរាយការណ៍មកយើង ពី អាប់ឌុលឡោះ ប៊ុន ហាប៊ីប ប៊ុន អាប៊ី តាប៊ីត ពី អះ-ស៊ែប៊ី ពី ម៉ាស់រូក ថា៖ «មានក្មេងប្រុសចំនួន ៦ នាក់បានទៅហែលទឹក ហើយម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេបានលង់ទឹកស្លាប់។ ក្មេង ៣ នាក់បានធ្វើសាក្សីដាក់ក្មេង ២ នាក់ថាពួកគេជាអ្នកធ្វើឱ្យស្លាប់ ហើយក្មេង ២ នាក់បានធ្វើសាក្សីដាក់ក្មេង ៣ នាក់ថាពួកគេជាអ្នកធ្វើឱ្យស្លាប់។ អាលី ប៊ុន អាប៊ី តូលីប បានកាត់ក្តីឱ្យក្មេង ៣ នាក់នោះសងសំណង (ឌីយ៉ាហ៍) ចំនួន ២ ភាគ ៥ និងក្មេង ២ នាក់នោះសងចំនួន ៣ ភាគ ៥»។ អាស-សៅរី បានរាយការណ៍ពីហ្វីរ៉ាស់ ពី អះ-ស៊ែប៊ី ពី ម៉ាស់រូក ថា៖ «ក្មេង ៣ នាក់បានធ្វើសាក្សីដាក់ក្មេង ៤ នាក់ ហើយក្មេង ៤ នាក់បានធ្វើសាក្សីដាក់ក្មេង ៣ នាក់។ ម៉ាស់រូក បានកាត់ក្តីឱ្យក្មេង ៤ នាក់នោះសងសំណងចំនួន ៣ ភាគ ៧ និងក្មេង ៣ នាក់នោះសងចំនួន ៤ ភាគ ៧»។ អាប៊ូ ហ្ស៊ីណាត បាននិយាយថា៖ «ស៊ូណាន់ន់ (គន្លងផ្លូវ) គឺត្រូវយកសាក្សីរបស់ក្មេងៗក្នុងករណីរបួសស្នាម ដោយភ្ជាប់ជាមួយការស្បថរបស់អ្នកប្តឹង»។ អ៊ូម៉ារ៍ ប៊ុន អាប់ឌុល អាហ្ស៊ីហ្ស (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) បានអនុញ្ញាតឱ្យមានសាក្សីរបស់ក្មេងៗដាក់គ្នាទៅវិញទៅមកក្នុងករណីរបួសស្នាមដែលមិនធ្ងន់ធ្ងរ។ ហើយប្រសិនបើវាឈានដល់ការបាត់បង់ជីវិត លោកបានកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសាក្សីរបស់ពួកគេ រួមជាមួយការស្បថរបស់អ្នកទាមទារ។ រ៉ាប៊ីអះ បាននិយាយថា៖ សាក្សីរបស់ពួកគេដាក់គ្នាទៅវិញទៅមកត្រូវបានទទួលយក ដរាបណាពួកគេមិនទាន់បែកគ្នា។

លោក ស៊ូរ៉ៃហ៍ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ទីបន្ទាល់របស់ពួកគេត្រូវបានទទួលយក ប្រសិនបើពួកគេមានការឯកភាពគ្នា ហើយនឹងមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយ ប្រសិនបើពួកគេមានការខ្វែងគំនិតគ្នា»។ ដូចគ្នានេះដែរ អាប់ប៊ូ បាករ ប៊ិន ហ្សម, សាអីត ប៊ិន អាល់មូសៃយីប និង អហ្សូហ្រី ក៏បានមានប្រសាសន៍ដូចគ្នានេះដែរ។ វ៉ាគី បានរាយការណ៍ពី អ៊ីបនុ ជូរ៉ៃជ៍ ពី អាប់ប៊ូ មូឡៃកាហ៍ ថា៖ «ខ្ញុំបានសួរ អ៊ីបនុ អាប់បាស និង អ៊ីបនុ ហ្ស៊ូបៃរ៍ អំពីទីបន្ទាល់របស់កុមារ។ អ៊ីបនុ អាប់បាស បានឆ្លើយថា៖ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ពីក្នុងចំណោមអ្នកដែលអ្នកពេញចិត្តជាសាក្សី﴾ (អាល់បាករ៉ោះ៖ ២៨២) ហើយពួកគេ (កុមារ) មិនមែនជាអ្នកដែលយើងពេញចិត្តនោះទេ។» ចំណែក អ៊ីបនុ ហ្ស៊ូបៃរ៍ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ពួកគេ (កុមារ) កាន់តែមានសិទ្ធិផ្តល់ទីបន្ទាល់ ប្រសិនបើពួកគេត្រូវបានសួរអំពីអ្វីដែលពួកគេបានឃើញ»។ អ៊ីបនុ អាប់ប៊ូ មូឡៃកាហ៍ បាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំមិនដែលឃើញចៅក្រមណាយកតាមពាក្យសម្តីណាក្រៅពីពាក្យសម្តីរបស់ អ៊ីបនុ ហ្ស៊ូបៃរ៍ នោះឡើយ»។ ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញម៉ាលីគីបានលើកឡើងថា៖ សាសនាបានជំរុញឱ្យមានការបង្រៀនកុមារឱ្យចេះបាញ់ធ្នូ, ការប្រើអាវុធ, ការប្រយុទ្ធ និងអ្វីៗផ្សេងទៀតដែលហ្វឹកហាត់ពួកគេឱ្យចេះកាន់អាវុធ, ការវាយប្រហារ, ការវាយលុក និងការដកថយ, ការធ្វើឱ្យរាងកាយរឹងមាំ, ការពង្រឹងកម្លាំងជើង, ការបង្រៀនពួកគេឱ្យចេះការពារខ្លួន, មានភាពក្លាហាន និងមានមោទនភាពចំពោះភាពអៀនខ្មាស និងការរត់ចោលសមរភូមិ។ វាជារឿងដែលដឹងច្បាស់ថា ក្នុងស្ថានភាពភាគច្រើនពួកគេតែងតែលេងសើចជាមួយគ្នា ហើយខ្លះក៏អាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់គ្នាទៅវិញទៅមក។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើយើងមិនទទួលយកទីបន្ទាល់របស់ពួកគេចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមកទេនោះ ឈាមរបស់ពួកគេនឹងត្រូវបាត់បង់ដោយឥតប្រយោជន៍។ អ្នកតាក់តែងច្បាប់ (អល់ឡោះ) បានប្រុងប្រយ័ត្នយ៉ាងខ្លាំងចំពោះសិទ្ធិលើជីវិត (ឈាម) រហូតដល់ទ្រង់អនុញ្ញាតឱ្យប្រើប្រាស់សញ្ញាណ (អាល់-លៅស៍) និងការស្បថក្នុងករណីនេះ ទោះបីជាទ្រង់មិនអនុញ្ញាតឱ្យប្រើវាសម្រាប់តែប្រាក់មួយឌៀម (Dirham) ក៏ដោយ។ ការទទួលយកទីបន្ទាល់របស់កុមារគឺជាចំណុចដែលមហាសេប (មតិ) នៃអ្នកជំនាន់មុនដ៏សុចរិត (សាឡាហ្វ) បានឯកភាពគ្នា។ ក្នុងចំណោមអ្នកដែលយល់ស្របនឹងរឿងនេះមាន៖ អាលី ប៊ិន អាប់ប៊ី តូលីប, មូអាវីយ៉ះ ប៊ិន អាប់ប៊ី ស៊ូហ្វយ៉ាន និង អាប់ឌុលឡោះ ប៊ិន ហ្ស៊ូបៃរ៍។ ក្នុងចំណោមអ្នកជំនាន់ក្រោយ (តាប៊ីអីន) មាន៖ សាអីត ប៊ិន អាល់មូសៃយីប, អ៊ូរវ៉ោះ ប៊ិន ហ្ស៊ូបៃរ៍, អ៊ូម៉ារ ប៊ិន អាប់ឌុលអាហ្ស៊ីហ្ស, អាប់-ស៊ែប៊ី, អាន់-ណាក់ហៃ, ស៊ូរ៉ៃហ៍, អ៊ីបនុ អាប់ប៊ី ឡៃឡា, អ៊ីបនុ ស៊ីហាប និង អ៊ីបនុ អាប់ប៊ូ មូឡៃកាហ៍ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់ពួកគេទាំងអស់)។ លោកបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំមិនដែលឃើញចៅក្រមណាមិនកាត់ក្តីតាមពាក្យរបស់ អ៊ីបនុ ហ្ស៊ូបៃរ៍ នោះឡើយ»។ ហើយ អាប់ប៊ូ ហ្ស៊ីណាត បាននិយាយថា៖ «វាគឺជាស៊ូណាន់ន់»។ ពួកគេបាននិយាយថា៖ លក្ខខណ្ឌនៃការទទួលយកទីបន្ទាល់របស់ពួកគេក្នុងករណីនេះគឺ៖ ពួកគេត្រូវតែជាអ្នកដែលមានស្មារតីយល់ដឹងពីទីបន្ទាល់, ជាបុរស, ជាអ្នកមានសេរីភាព, ជាអ្នកដែលស្ថិតក្រោមច្បាប់ឥស្លាម, មានចំនួនពីរនាក់ឡើងទៅ, មានការឯកភាពគ្នាដោយមិនខ្វែងគំនិតគ្នា, ទីបន្ទាល់នោះត្រូវធ្វើឡើងមុនពេលពួកគេបែកគ្នា ឬមានការណែនាំពីអ្នកដទៃ, ទីបន្ទាល់នោះត្រូវធ្វើឡើងចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក, ហើយវាត្រូវតែជាករណីឃាតកម្ម ឬការបង្ករបួសស្នាមតែប៉ុណ្ណោះ។ ទីបន្ទាល់របស់ពួកគេមិនត្រូវបានទទួលយកទេ ប្រសិនបើពួកគេធ្វើបន្ទាល់លើមនុស្សពេញវ័យថាបានសម្លាប់កុមារ ឬលើកុមារថាបានសម្លាប់មនុស្សពេញវ័យ។ ពួកគេបាននិយាយថា៖ ប្រសិនបើពួកគេបានធ្វើបន្ទាល់រួចហើយ បន្ទាប់មកពួកគេដកពាក្យវិញ នោះគេនឹងយកតាមទីបន្ទាល់ដំបូង ហើយមិនខ្វល់ពីការដកពាក្យនោះទេ។ ពួកគេបាននិយាយថា៖ មិនមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមពួកយើងទេថា មិនចាំបាច់មានការពិនិត្យមើលភាពសុចរិត (តាក់ឌីល) ឬការរិះគន់ (តាចរីហ៍) លើពួកគេនោះទេ។ ពួកគេបាននិយាយថា៖ អ្នកប្រាជ្ញរបស់យើងមានការខ្វែងគំនិតគ្នាអំពីការស្អប់ខ្ពើម និងទំនាក់ទំនងគ្រួសារ៖ តើវាប៉ះពាល់ដល់ទីបន្ទាល់របស់ពួកគេដែរឬទេ? មានពីរមតិ។ ហើយពួកគេក៏មានការខ្វែងគំនិតគ្នាដែរថា តើច្បាប់នេះអនុវត្តចំពោះកុមារីដែរឬទេ? ឬវាសម្រាប់តែបុរសប៉ុណ្ណោះ ហើយទីបន្ទាល់របស់កុមារីមិនត្រូវបានទទួលយក? មានពីរមតិ។ [ជំពូកទី ១៦៖ ការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើទីបន្ទាល់របស់អ្នកដែលប្រព្រឹត្តអំពើបាប (ហ្វូសសាក)] ជំពូកទី ១៦៖ ការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើទីបន្ទាល់របស់អ្នកដែលប្រព្រឹត្តអំពើបាប (ហ្វូសសាក) - ក្នុងករណីមួយចំនួន៖ ទីមួយ៖ អ្នកដែលប្រព្រឹត្តអំពើបាបដោយសារជំនឿរបស់គាត់ ប៉ុន្តែគាត់ជាអ្នកដែលប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះសាសនារបស់គាត់ នោះទីបន្ទាល់របស់គាត់ត្រូវបានទទួលយក ទោះបីជាយើងចាត់ទុកថាគាត់ជាអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើបាបក៏ដោយ។ ដូចជាក្រុមអ្នកបង្កើតជំនឿថ្មី (ប៊ីដអះ) និងអ្នកដែលដើរតាមចំណង់ចិត្ត ដែលយើងមិនចាត់ទុកថាពួកគេជាអ្នកកាហ្វេរ (អ្នកមិនជឿ) ដូចជាក្រុមរ៉ាហ្វ៊ីដោះ, ខាវ៉ារីជ៍, មូអតហ្ស៊ីឡោះ និងអ្នកស្រដៀងនឹងពួកគេ។ នេះគឺជាអ្វីដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយមេដឹកនាំ (អ្នកប្រាជ្ញ)។ អាល់-ស្ហាហ្វីអី បាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំទទួលយកទីបន្ទាល់របស់ក្រុមអ្នកដើរតាមចំណង់ចិត្តចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក លើកលែងតែក្រុមខាត់តាប៊ីយ៉ះ ព្រោះពួកគេមានជំនឿថាត្រូវតែធ្វើបន្ទាល់ឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមកប្រឆាំងនឹងអ្នកដែលខ្វែងគំនិតជាមួយពួកគេ»។ មិនមានការសង្ស័យទេថា ទីបន្ទាល់របស់អ្នកដែលចាត់ទុកថាការធ្វើបាបគឺជាអំពើបាប ហើយចាត់ទុកការកុហកគឺជាអំពើបាប គឺគួរឱ្យទទួលយកជាងអ្នកដែលមិនមានលក្ខណៈបែបនេះ។ អ្នកជំនាន់មុន (សាឡាហ្វ) និងអ្នកជំនាន់ក្រោយ (ខូឡាហ្វ) តែងតែទទួលយកទីបន្ទាល់ និងការរាយការណ៍របស់ពួកគេ។ មេដឹកនាំ (អ្នកប្រាជ្ញ) ដូចជា អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ ប៊ិន ហាន់បាល និងអ្នកស្រដៀងនឹងលោក បានហាមឃាត់ការទទួលយកការរាយការណ៍ និងទីបន្ទាល់របស់អ្នកដែលអំពាវនាវឱ្យមានការបង្កើតជំនឿថ្មី (ប៊ីដអះ) ដោយចំហ និងការអធិស្ឋាននៅពីក្រោយគាត់ គឺដើម្បីជាការដាក់ទណ្ឌកម្មដល់គាត់ និងដើម្បីការពារកុំឱ្យគ្រោះថ្នាក់នៃជំនឿថ្មីរបស់គាត់ប៉ះពាល់ដល់មូស្លីម។ ព្រោះការទទួលយកទីបន្ទាល់របស់គាត់ ការរាយការណ៍របស់គាត់ ការអធិស្ឋាននៅពីក្រោយគាត់ និងការតែងតាំងគាត់ជាចៅក្រម គឺជារឿងដែលបង្ហាញពីការពេញចិត្តចំពោះជំនឿថ្មីរបស់គាត់ និងការទទួលស្គាល់វា។ ហាប បាននិយាយថា៖ អាហ្មាត់ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ទីបន្ទាល់របស់ក្រុមខូដារីយ៉ះ, រ៉ាហ្វ៊ីដោះ និងអ្នកដែលអំពាវនាវឱ្យមានជំនឿថ្មី ហើយតស៊ូដើម្បីវា គឺមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឡើយ»។ អាល់-ម៉ៃមូនី បាននិយាយថា៖ អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ បានមានប្រសាសន៍អំពីក្រុមរ៉ាហ្វ៊ីដោះ - សូមអល់ឡោះដាក់បណ្តាសាពួកគេ -៖ «ទីបន្ទាល់របស់ពួកគេមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយ»។ អ៊ីស្ហាក ប៊ិន ម៉ាន់សួរ បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរ អាហ្មាត់ ថា៖ អ៊ីបនុ អាប់ប៊ី ឡៃឡា ធ្លាប់អនុញ្ញាតទីបន្ទាល់របស់ម្ចាស់ជំនឿថ្មីគ្រប់រូប ប្រសិនបើគាត់ជាមនុស្សសុចរិតក្នុងចំណោមពួកគេ និងមិនចាត់ទុកការធ្វើបន្ទាល់ក្លែងក្លាយថាជាការអនុញ្ញាត។ អាហ្មាត់ បានឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំមិនពេញចិត្តនឹងទីបន្ទាល់របស់ក្រុមចាហ៍មីយ៉ះ, រ៉ាហ្វ៊ីដោះ, ខូដារីយ៉ះ និងអ្នកដែលប្រកាសជំនឿថ្មីដោយចំហនោះទេ»។ អាល់-ម៉ៃមូនី បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានឮ អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ និយាយថា៖ «អ្នកដែលខ្ញុំខ្លាចថាគាត់នឹងធ្លាក់ទៅក្នុងភាពជាកាហ្វេរ - ដូចជាក្រុមរ៉ាហ្វ៊ីដោះ និងចាហ៍មីយ៉ះ - ទីបន្ទាល់របស់ពួកគេមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយ»។ នៅក្នុងការរាយការណ៍របស់ យ៉ាកុប ប៊ិន ប៊ូខតាន៖ «ប្រសិនបើចៅក្រមជាអ្នកចាហ៍មីយ៉ះ យើងនឹងមិនធ្វើបន្ទាល់នៅចំពោះមុខគាត់ឡើយ»។ អាហ្មាត់ ប៊ិន អាល់ហាសាន់ អាត់-ទ្រីមីហ្ស៊ី បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានទៅជួប អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ លោកបានសួរថា៖ «តើចៅក្រមរបស់អ្នកយ៉ាងម៉េចដែរ? គាត់មានអាយុវែងណាស់»។ ខ្ញុំបាននិយាយទៅកាន់គាត់ថា៖ មនុស្សមានទីបន្ទាល់ដែលត្រូវផ្តល់ឱ្យខ្ញុំ ហើយនៅពេលខ្ញុំត្រឡប់ទៅស្រុកវិញ ខ្ញុំមិនមានសុវត្ថិភាពទេថា ប្រសិនបើខ្ញុំធ្វើបន្ទាល់នៅចំពោះមុខគាត់ គាត់នឹងធ្វើឱ្យខ្ញុំអាម៉ាស់។ លោកបាននិយាយថា៖ «កុំធ្វើបន្ទាល់នៅចំពោះមុខគាត់»។ ខ្ញុំបាននិយាយថា៖ អ្នកដែលមានទីបន្ទាល់ជាមួយខ្ញុំនឹងសួរខ្ញុំ។ លោកបាននិយាយថា៖ «អ្នកមានសិទ្ធិមិនធ្វើបន្ទាល់នៅចំពោះមុខគាត់»។ ខ្ញុំ (អ្នកនិពន្ធ) បាននិយាយថា៖ អ្នកដែលកាហ្វេរដោយសារមតិរបស់គាត់ - ដូចជាអ្នកដែលបដិសេធការកើតឡើងនៃពិភពលោក, ការរស់ឡើងវិញនៃរាងកាយ, ចំណេះដឹងរបស់អល់ឡោះចំពោះអ្វីៗទាំងអស់, និងការដែលទ្រង់ជាអ្នកបង្កើតដោយឆន្ទៈ និងបំណងប្រាថ្នារបស់ទ្រង់ - ទីបន្ទាល់របស់គាត់មិនត្រូវបានទទួលយកឡើយ ព្រោះគាត់មិនមែនជាអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម។ ចំណែកអ្នកដែលបង្កើតជំនឿថ្មី (ប៊ីដអះ) ដែលយល់ស្របជាមួយអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម ប៉ុន្តែខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងគោលការណ៍ខ្លះ - ដូចជាក្រុមរ៉ាហ្វ៊ីដោះ, ខូដារីយ៉ះ, ចាហ៍មីយ៉ះ, ក្រុមមួរជីអះជ្រុលនិយម និងអ្នកស្រដៀងនឹងពួកគេ។ ពួកគេមានបីប្រភេទ៖ ប្រភេទទីមួយ៖ អ្នកល្ងង់ខ្លៅដែលដើរតាមគេដោយគ្មានការយល់ដឹងច្បាស់លាស់។ អ្នកនេះមិនត្រូវបានចាត់ទុកថាជាកាហ្វេរ ឬជាអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើបាបទេ ហើយទីបន្ទាល់របស់គាត់ក៏មិនត្រូវបានបដិសេធដែរ ប្រសិនបើគាត់មិនមានសមត្ថភាពក្នុងការរៀនសូត្រពីសេចក្តីពិត។ ស្ថានភាពរបស់គាត់គឺដូចជាស្ថានភាពនៃអ្នកដែលទន់ខ្សោយក្នុងចំណោមបុរស ស្ត្រី និងកុមារ ដែលមិនអាចរកមធ្យោបាយ ឬរកផ្លូវត្រូវបាន។ ពួកគេទាំងនោះ អល់ឡោះប្រហែលជាអភ័យទោសឱ្យពួកគេ ហើយអល់ឡោះគឺជាអ្នកអភ័យទោស និងអ្នកមេត្តា។ ប្រភេទទីពីរ៖ អ្នកដែលមានសមត្ថភាពក្នុងការសួរ និងស្វែងរកការណែនាំ និងស្វែងយល់ពីសេចក្តីពិត ប៉ុន្តែគាត់បោះបង់ចោលវា ដោយសារតែរវល់នឹងជីវិតលោកិយ, តំណែង, សេចក្តីរីករាយ និងការចិញ្ចឹមជីវិតរបស់គាត់។ អ្នកនេះគឺជាអ្នកដែលធ្វេសប្រហែស និងសមនឹងទទួលបានការព្រមាន គាត់មានបាបដោយសារការបោះបង់ចោលនូវអ្វីដែលចាំបាច់សម្រាប់គាត់ក្នុងការកោតខ្លាចអល់ឡោះតាមសមត្ថភាពរបស់គាត់។ ដូច្នេះ ស្ថានភាពរបស់គាត់គឺដូចជាអ្នកដែលបោះបង់ចោលកាតព្វកិច្ចខ្លះ។ ប្រសិនបើជំនឿថ្មី (ប៊ីដអះ) និងចំណង់ចិត្តរបស់គាត់មានឥទ្ធិពលខ្លាំងជាងស៊ូណាន់ន់ និងការណែនាំរបស់គាត់ នោះទីបន្ទាល់របស់គាត់នឹងត្រូវបដិសេធ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើស៊ូណាន់ន់ និងការណែនាំមានឥទ្ធិពលខ្លាំងជាង នោះទីបន្ទាល់របស់គាត់នឹងត្រូវបានទទួលយក។ ប្រភេទទីបី៖ អ្នកដែលសួរ និងស្វែងរក ហើយសេចក្តីពិតត្រូវបានបង្ហាញដល់គាត់ ប៉ុន្តែគាត់បោះបង់ចោលវាដោយសារការដើរតាមគេ, ការរើសអើង, ឬការស្អប់ខ្ពើមចំពោះអ្នកដែលកាន់សេចក្តីពិត។ អ្នកនេះយ៉ាងហោចណាស់ក៏ជាអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើបាបដែរ ហើយការចាត់ទុកគាត់ថាជាកាហ្វេរគឺជាបញ្ហាដែលត្រូវការការពិចារណា និងការបកស្រាយលម្អិត។ ប្រសិនបើគាត់ជាអ្នកប្រកាសជំនឿថ្មីដោយចំហ នោះទីបន្ទាល់, ការផ្តល់ដីកា (ហ្វត្វា) និងការកាត់ក្តីរបស់គាត់នឹងត្រូវបដិសេធ ប្រសិនបើមានសមត្ថភាពធ្វើបែបនោះ។ ទីបន្ទាល់, ការផ្តល់ដីកា និងការកាត់ក្តីរបស់គាត់នឹងមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយ លើកលែងតែក្នុងករណីចាំបាច់ ដូចជាក្នុងស្ថានភាពដែលក្រុមនេះមានអំណាច និងគ្រប់គ្រង ហើយចៅក្រម, អ្នកផ្តល់ដីកា និងសាក្សីសុទ្ធតែជាពួកគេ។ ក្នុងករណីនេះ ការបដិសេធទីបន្ទាល់ និងការកាត់ក្តីរបស់ពួកគេនឹងបង្កឱ្យមានអំពើពុករលួយយ៉ាងខ្លាំង ហើយវាមិនអាចទៅរួចទេ ដូច្នេះវាត្រូវបានទទួលយកដោយសារភាពចាំបាច់។ ម៉ាលីក (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) បានបញ្ជាក់ថា ទីបន្ទាល់របស់ក្រុមអ្នកបង្កើតជំនឿថ្មី - ដូចជាក្រុមខូដារីយ៉ះ, រ៉ាហ្វ៊ីដោះ និងអ្នកស្រដៀងនឹងពួកគេ - មិនត្រូវបានទទួលយកឡើយ ទោះបីជាពួកគេអធិស្ឋានដូចយើង និងបែរមុខទៅរកកិបឡោះដូចយើងក៏ដោយ។ អាល់-ឡាក់មី បាននិយាយថា៖ នោះគឺដោយសារតែភាពជាអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើបាបរបស់ពួកគេ។ លោកបានបន្ថែមថា៖ ទោះបីជាវាបណ្តាលមកពីការបកស្រាយខុសដែលពួកគេបានធ្វើក៏ដោយ។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើនេះជាការបដិសេធរបស់ពួកគេចំពោះទីបន្ទាល់របស់ក្រុមខូដារីយ៉ះ - ដែលកំហុសរបស់ពួកគេគឺមកពីការបកស្រាយគម្ពីរគម្ពីរគួរអាន ដូចជាក្រុមខាវ៉ារីជ៍ -។

ចំណុចទីមួយ៖ ការមិនទុកចិត្តលើបុគ្គលនោះ ដោយសារតែភាពមិនខ្វល់ខ្វាយរបស់គេចំពោះសាសនា និងការថយចុះនៃភាពកោតខ្លាចចំពោះអល់ឡោះនៅក្នុងចិត្តរបស់គេ ដែលនាំឱ្យគេហ៊ាននិយាយកុហកដោយចេតនា។ ចំណុចទីពីរ៖ ការមិនទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់គេ ដោយសារតែគេបានប្រកាសពីភាពផិតក្បត់ (ហ្វ៊ីសគ៍) របស់គេដោយចំហ។ ដូច្នេះ ការទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់គេ គឺជាការធ្វើឱ្យបាត់បង់នូវគោលបំណងដែលសាសនាបានកំណត់។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើគេដឹងថាបុគ្គលដែលផិតក្បត់នោះជាមនុស្សនិយាយត្រង់ ហើយជាមនុស្សម្នាក់ក្នុងចំណោមមនុស្សដែលនិយាយត្រង់បំផុត ទោះបីជាភាពផិតក្បត់របស់គេមិនមែនពាក់ព័ន្ធនឹងការកុហកក៏ដោយ ក៏គ្មានហេតុផលអ្វីដែលត្រូវបដិសេធសក្ខីកម្មរបស់គេនោះទេ។ ព្យាការី ﷺ បានជួលអ្នកនាំផ្លូវម្នាក់ឱ្យបង្ហាញផ្លូវទៅកាន់ទីក្រុងម៉ាឌីណាស់ ខណៈដែលបុគ្គលនោះជាអ្នកបដិសេធជំនឿ (មូស្រ៊ីក) លើសាសនារបស់ប្រជាជនគេ ប៉ុន្តែដោយសារតែទ្រង់ទុកចិត្តលើពាក្យសម្តីរបស់គេ ទ្រង់ក៏បានផ្តល់សន្តិសុខដល់គេ ប្រគល់សត្វជិះឱ្យគេ និងទទួលយកការនាំផ្លូវរបស់គេ។ អាស្បាហ៍ ប៊ិន អាល់ហ្វារ៉ាច បាននិយាយថា៖ ប្រសិនបើបុគ្គលដែលផិតក្បត់ (ហ្វាស៊ីក) ធ្វើសក្ខីកម្មនៅចំពោះមុខចៅក្រម ចៅក្រមត្រូវតែផ្អាកការកាត់ក្តីនោះ។ គេអាចលើកយកពាក្យរបស់អល់ឡោះមកធ្វើជាភស្តុតាងថា៖ ﴿ប្រសិនបើមានមនុស្សផិតក្បត់ម្នាក់នាំដំណឹងមកដល់ពួកអ្នក ចូរពួកអ្នកពិនិត្យឱ្យច្បាស់លាស់﴾ [អាល់ហូជូរ៉ាត៖ ៦]។ ស្នូលនៃបញ្ហានេះគឺថា ការទទួលយក ឬបដិសេធសក្ខីកម្ម គឺអាស្រ័យទៅលើការសន្និដ្ឋានថាមានភាពត្រឹមត្រូវ ឬមិនមាន។ អ្វីដែលត្រឹមត្រូវ និងច្បាស់លាស់នោះគឺថា ភាពសុចរិត (អាដាឡាស់) អាចមានកម្រិតខុសៗគ្នា។ បុគ្គលម្នាក់អាចជាមនុស្សសុចរិតក្នុងរឿងមួយ និងជាមនុស្សផិតក្បត់ក្នុងរឿងមួយទៀត។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើចៅក្រមរកឃើញថាគេជាមនុស្សសុចរិតក្នុងរឿងដែលគេធ្វើសក្ខីកម្មនោះ ចៅក្រមត្រូវទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់គេ ហើយភាពផិតក្បត់របស់គេក្នុងរឿងផ្សេងទៀតមិនប៉ះពាល់ដល់សក្ខីកម្មនេះឡើយ។ អ្នកណាដែលយល់ដឹងពីលក្ខខណ្ឌនៃភាពសុចរិត និងយល់ពីស្ថានភាពរបស់មនុស្សលោក នោះគេនឹងយល់ពីភាពត្រឹមត្រូវក្នុងបញ្ហានេះ។ អល់ឡោះជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។ [ជំពូក៖ វិធីសាស្ត្រទីដប់ប្រាំពីរក្នុងការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់អ្នកមិនមែនមូស្លីម (កាហ្វ៊ារ)] ៧៩ - (ជំពូក) វិធីសាស្ត្រទីដប់ប្រាំពីរ៖ ការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់អ្នកមិនមែនមូស្លីម។ បញ្ហានេះមានពីរទិដ្ឋភាព៖ ទីមួយ៖ សក្ខីកម្មរបស់អ្នកមិនមែនមូស្លីមចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក។ ទីពីរ៖ សក្ខីកម្មរបស់ពួកគេចំពោះមូស្លីម។ ចំពោះបញ្ហាទីមួយ មានការខ្វែងគំនិតគ្នាតាំងពីសម័យមុនរហូតដល់សម័យបច្ចុប្បន្ន។ ហាន់បាល បាននិយាយថា៖ ក្វាប៊ីស្ហោះ បានរៀបរាប់ប្រាប់យើងថា ស៊ូហ្វ៊ីយ៉ាន បានរៀបរាប់ពី អាប់ប៊ូ ហូសៃន ពី អាប់ស្ហៃប៊ី បាននិយាយថា៖ "សក្ខីកម្មរបស់ជនជាតិយូដាចំពោះជនជាតិគ្រិស្តបរិស័ទគឺអាចអនុញ្ញាតបាន"។ ហាន់បាល បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានឮ អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ (អ៊ីម៉ាម អាហ៍ម៉ាត់) និយាយថា៖ សក្ខីកម្មរបស់ពួកគេចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមកគឺអាចអនុញ្ញាតបាន ប៉ុន្តែចំពោះមូស្លីមគឺមិនអាចអនុញ្ញាតបានឡើយ ហើយសក្ខីកម្មរបស់មូស្លីមចំពោះពួកគេគឺអាចអនុញ្ញាតបាន។ នៅក្នុងការរៀបរាប់របស់ អាប់ប៊ូ ដាវូដ, អាល់ម៉ារូហ្ស៊ី, ហាប, អាល់ម៉ៃមូនី, អាប់ប៊ូ អាល់ហារីស, ហ្សាអហ្វារ ប៊ិន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ), យ៉ាកូប ប៊ិន ប៊ូខតាន និង អាប់ប៊ូ តាលីប - ដែលបានលើកយកពាក្យរបស់អល់ឡោះមកធ្វើជាភស្តុតាងថា៖ ﴿ហើយយើងបានបង្កឱ្យមានសត្រូវ និងការស្អប់ខ្ពើមរវាងពួកគេ﴾ [អាល់ម៉ាអីដាស់៖ ១៤] - និងកូនប្រុសរបស់គាត់គឺ សាលីហ៍, អាប់ប៊ូ ហាមីត អាល់ខាហ្វហ្វាហ្វ, អ៊ីស្មាល ប៊ិន សាអីត អាល់ស្ហាលាន់ជី, អ៊ីស្ហាក ប៊ិន ម៉ាន់សួរ និង មូហាន់ណា ប៊ិន យ៉ាហ៊ីយ៉ា។ មូហាន់ណា បានសួរគាត់ថា៖ តើលោកយល់យ៉ាងណាប្រសិនបើពួកគេជាមនុស្សសុចរិត? គាត់ឆ្លើយថា៖ តើអ្នកណាទៅជាអ្នកបញ្ជាក់ភាពសុចរិតឱ្យពួកគេ? តើជាមនុស្សកំដររបស់ពួកគេឬ? សូម្បីតែអ្នកដែលល្អបំផុតក្នុងចំណោមពួកគេ ក៏នៅតែផឹកស្រា និងស៊ីសាច់ជ្រូកដែរ តើគេអាចជាមនុស្សសុចរិតដោយរបៀបណា? ដូច្នេះ នៅក្នុងការរៀបរាប់របស់ក្រុមនេះ គាត់បានបញ្ជាក់ថា សក្ខីកម្មរបស់ពួកគេចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក និងចំពោះអ្នកដទៃគឺមិនអាចអនុញ្ញាតបានដាច់ខាត ព្រោះអល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ពីក្នុងចំណោមអ្នកដែលពួកអ្នកពេញចិត្តជាសាក្សី﴾ [អាល់បាកូរ៉ោះ៖ ២៨២] ហើយពួកគេមិនមែនជាអ្នកដែលយើងពេញចិត្តនោះទេ។ អាល់ខាល់ឡាល បាននិយាយថា៖ ក្រុមមនុស្សទាំងនេះ - ដែលមានចំនួនជិតម្ភៃនាក់ - ទាំងអស់សុទ្ធតែរៀបរាប់ពី អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ ផ្ទុយពីអ្វីដែល ហាន់បាល បាននិយាយ។ គាត់បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានពិនិត្យមើលប្រភពដើមរបស់ ហាន់បាល៖ អាប់ឌុលឡោះ បានប្រាប់ខ្ញុំពីឪពុករបស់គាត់ដូចអ្វីដែល អ៊ីស្មាត បានប្រាប់ខ្ញុំពី ហាន់បាល ហើយគ្មានការសង្ស័យទេថា ហាន់បាល បានយល់ច្រឡំ។ ប្រហែលជាគាត់ចង់មានន័យថា អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ បាននិយាយថា "មិនអាចអនុញ្ញាតបាន" ប៉ុន្តែគាត់បានច្រឡំថា "អាចអនុញ្ញាតបាន"។ អាប់ឌុលឡោះ បាននិយាយថា៖ ឪពុកខ្ញុំបាននិយាយថា មិនអាចអនុញ្ញាតបានឡើយ ព្រោះអល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ពីក្នុងចំណោមអ្នកដែលពួកអ្នកពេញចិត្តជាសាក្សី﴾ [អាល់បាកូរ៉ោះ៖ ២៨២] ហើយពួកគេមិនមែនជាអ្នកដែលយើងពេញចិត្តនោះទេ។ ដូច្នេះ ការយល់ច្រឡំរបស់ ហាន់បាល គឺច្បាស់លាស់នៅត្រង់នេះ។ ពួកគេក៏មានការខ្វែងគំនិតគ្នាលើ អាប់ស្ហៃប៊ី, ស៊ូហ្វ៊ីយ៉ាន និង វ៉ាគី ក្នុងការរៀបរាប់ពីហាឌីសនេះ។ អ្វីដែល អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ បាននិយាយនោះ គឺមិនមានការខ្វែងគំនិតគ្នាឡើយ ក្រៅពីអ្វីដែល ហាន់បាល បានយល់ច្រឡំដោយគ្មានការសង្ស័យ ព្រោះមហ្សហាបរបស់ អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ គឺមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានសក្ខីកម្មរបស់ម្ចាស់គម្ពីរ (អាហ៍លុលគីតាប) ដាច់ខាត ដោយគាត់បានលើកយកពាក្យរបស់អល់ឡោះមកធ្វើជាភស្តុតាងថា៖ ﴿ពីក្នុងចំណោមអ្នកដែលពួកអ្នកពេញចិត្តជាសាក្សី﴾ [អាល់បាកូរ៉ោះ៖ ២៨២] និងថាពួកគេមិនមែនជាមនុស្សសុចរិត។ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយចូរយកមនុស្សសុចរិតពីរនាក់ពីក្នុងចំណោមពួកអ្នកមកធ្វើជាសាក្សី﴾ [អាតតូឡាក៖ ២]។ គាត់បានលើកយកភស្តុតាងថា វានឹងមានការកាត់ក្តី និងបញ្ហាលុយកាក់រវាងពួកគេ ដូច្នេះតើអាចកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់មនុស្សមិនសុចរិតដោយរបៀបណា? ហើយគាត់ក៏បានលើកយកពាក្យរបស់អល់ឡោះថា៖ ﴿ហើយយើងបានបង្កឱ្យមានសត្រូវ និងការស្អប់ខ្ពើមរវាងពួកគេ﴾ [អាល់ម៉ាអីដាស់៖ ៦៤]។ អាល់ខាល់ឡាល បានបដិសេធយ៉ាងខ្លាំងចំពោះការរៀបរាប់របស់ ហាន់បាល។ អ្នកខ្លះទៀតក្នុងចំណោមពួកយើងបានចាត់ទុកបញ្ហានេះថាមានពីរមតិ។ ពួកគេបាននិយាយថា៖ ទោះបីជាមានមតិអនុញ្ញាតក៏ដោយ តើត្រូវកំណត់ថាបញ្ហានោះត្រូវតែជាបញ្ហាតែមួយដែរឬទេ? ក្នុងរឿងនេះមានពីរទស្សនៈ។ ពួកគេទាំងអស់បានគាំទ្រមតិមិនអនុញ្ញាត លើកលែងតែគ្រូរបស់យើង (អ៊ីប៊ុន តៃមីយ៉ាស់) ដែលបានជ្រើសរើសមតិអនុញ្ញាត។ អ៊ីប៊ុន ហាហ្សម បាននិយាយថា៖ វាមានភាពត្រឹមត្រូវពី អ៊ូម៉ារ ប៊ិន អាប់ឌុលអាហ្ស៊ីស ថាគាត់បានអនុញ្ញាតសក្ខីកម្មរបស់គ្រិស្តបរិស័ទចំពោះអ្នកគោរពភ្លើង (ម៉ាជូស៊ី) ឬអ្នកគោរពភ្លើងចំពោះគ្រិស្តបរិស័ទ។ ហើយវាមានភាពត្រឹមត្រូវពី ហាំម៉ាត ប៊ិន អាប់ប៊ូ ស៊ូឡៃម៉ាន ថាគាត់បាននិយាយថា៖ សក្ខីកម្មរបស់គ្រិស្តបរិស័ទចំពោះជនជាតិយូដា និងចំពោះគ្រិស្តបរិស័ទគឺអាចអនុញ្ញាតបាន ព្រោះពួកគេទាំងអស់សុទ្ធតែជាអ្នកគោរពព្រះច្រើន (មូស្រ៊ីក)។ រឿងនេះក៏មានភាពត្រឹមត្រូវពី អាប់ស្ហៃប៊ី, ស៊ូរ៉ៃហ៍ និង អ៊ីប្រាហ៊ីម អាន់ណាក់ហ៊ី។ អាប់ប៊ូ បាករ ប៊ិន អាប់ប៊ូ សៃបាស់ បានរៀបរាប់ពីផ្លូវរបស់ អ៊ីប្រាហ៊ីម អាល់សាអីហ៍ ថា៖ ខ្ញុំបានសួរ ណាហ៊្វី (អ្នកបម្រើរបស់ អ៊ីប៊ុន អ៊ូម៉ារ) អំពីសក្ខីកម្មរបស់ម្ចាស់គម្ពីរចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក គាត់ឆ្លើយថា៖ អាចអនុញ្ញាតបាន។ អាប់ឌុល រ៉ាហ្សាក់ បានរៀបរាប់ពី ម៉ាំម៉ារ ថា៖ ខ្ញុំបានសួរ អ៊ីហ្សូហ៊ីរី អំពីសក្ខីកម្មរបស់ម្ចាស់គម្ពីរចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក គាត់ឆ្លើយថា៖ អាចអនុញ្ញាតបាន។ នេះគឺជាមតិរបស់ ស៊ូហ្វ៊ីយ៉ាន អាត់ថូរី, វ៉ាគី, អាប់ប៊ូ ហានីហ្វាស់ និងសិស្សរបស់គាត់។ អាប់ប៊ូ អ៊ូបាន បានរៀបរាប់ពី កាតាដាស់ ពី អាលី ប៊ិន អាប់ប៊ូ តាលីប ថា៖ "សក្ខីកម្មរបស់គ្រិស្តបរិស័ទចំពោះគ្រិស្តបរិស័ទគឺអាចអនុញ្ញាតបាន"។ គាត់ក៏បានរៀបរាប់ពី អ៊ីហ្សូហ៊ីរី ថា៖ សក្ខីកម្មរបស់គ្រិស្តបរិស័ទចំពោះគ្រិស្តបរិស័ទ និងជនជាតិយូដាចំពោះជនជាតិយូដាគឺអាចអនុញ្ញាតបាន ប៉ុន្តែសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេចំពោះអ្នកដទៃគឺមិនអាចអនុញ្ញាតបានឡើយ។ អ៊ីប៊ុន អាប់ប៊ូ សៃបាស់ បានរៀបរាប់ពី អ៊ីប៊ុន អ៊ូយ៉ៃណាស់ ពី យូណូស ពី អាល់ហាសាន់ ថា៖ ប្រសិនបើសាសនាខុសគ្នា នោះសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមកគឺមិនអាចអនុញ្ញាតបានឡើយ។ អាតតូ បាននិយាយដូចគ្នានេះដែរថា៖ សក្ខីកម្មរបស់សាសនាមួយចំពោះសាសនាផ្សេងទៀតគឺមិនអាចអនុញ្ញាតបានឡើយ លើកលែងតែមូស្លីម។ នេះគឺជាមតិមួយក្នុងចំណោមមតិរបស់ អាប់ស្ហៃប៊ី។ មតិទីពីរគឺអនុញ្ញាត។ មតិទីបីគឺហាមឃាត់។ អាន់ណាក់ហ៊ី ក៏បាននិយាយថា៖ សក្ខីកម្មរបស់សាសនាមួយគឺអាចអនុញ្ញាតបានតែចំពោះសាសនារបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ៖ ជនជាតិយូដាចំពោះជនជាតិយូដា និងគ្រិស្តបរិស័ទចំពោះគ្រិស្តបរិស័ទ។ ម៉ាលីក បាននិយាយថា៖ សក្ខីកម្មរបស់គ្រូពេទ្យដែលមិនមែនមូស្លីមគឺអាចអនុញ្ញាតបាន សូម្បីតែចំពោះមូស្លីមក៏ដោយ ដោយសារតែភាពចាំបាច់។ អ្នកដែលយល់ព្រមឱ្យមានសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេបានលើកឡើងថា៖ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយក្នុងចំណោមម្ចាស់គម្ពីរ មានអ្នកដែលប្រសិនបើអ្នកទុកចិត្តគេលើប្រាក់មួយកន្តារ (ចំនួនច្រើន) គេនឹងប្រគល់វាឱ្យអ្នកវិញ﴾ [អាល អ៊ីមរ៉ន៖ ៧៥]។ ដូច្នេះ អល់ឡោះបានបញ្ជាក់ថា ក្នុងចំណោមពួកគេមានអ្នកដែលស្មោះត្រង់ចំពោះទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ច្រើនបែបនេះ ហើយគ្មានការសង្ស័យទេថា អ្នកបែបនេះនឹងកាន់តែស្មោះត្រង់ចំពោះសាច់ញាតិដែលមានសាសនាដូចគ្នា។ ពួកគេបាននិយាយថា៖ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយអ្នកដែលបានបដិសេធជំនឿ ពួកគេខ្លះជាអ្នកការពារខ្លះទៀត﴾ [អាល់អាន់ហ្វាល៖ ៧៣]។ ដូច្នេះ អល់ឡោះបានបញ្ជាក់ពីសិទ្ធិការពារ (វីឡាយ៉ាស់) របស់ពួកគេចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយវាមានកម្រិតខ្ពស់ជាងសក្ខីកម្មទៅទៀត។ ប្រសិនបើគេមានសិទ្ធិរៀបការឱ្យកូនស្រី ឬបងស្រីរបស់គេ និងមានសិទ្ធិគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់កូនគេ នោះការទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់គេចំពោះពួកគេគឺកាន់តែសមហេតុផល។ ពួកគេបាននិយាយថា៖ ព្យាការី ﷺ បានកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេក្នុងរឿងទោសទណ្ឌ (ហូឌូដ)។ អាប់ប៊ូ ខៃស្ហាម៉ាស់ បានរៀបរាប់ថា៖ ហាហ្វស ប៊ិន ហ្គីយ៉ាស បានរៀបរាប់ប្រាប់យើង ពី មូជាលីត ប៊ិន សាអីត ពី អាប់ស្ហៃប៊ី ពី ហ្សាប៊ីរ ប៊ិន អាប់ឌុលឡោះ ថា៖ «ជនជាតិយូដាបាននាំបុរសម្នាក់ និងស្ត្រីម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេដែលបានប្រព្រឹត្តខុសប្រវេណីមកជួបព្យាការី ﷺ។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់ពួកគេថា៖ ចូរនាំសាក្សីបួននាក់ក្នុងចំណោមពួកអ្នកមកធ្វើសក្ខីកម្ម។ ពួកគេបាននិយាយថា៖ តើធ្វើដូចម្តេចទៅ?» (ហាឌីស)។ អ្វីដែលមាននៅក្នុងសៀវភៅ "អាល់សាហ៊ីហ៍" គឺ៖ «មានជនជាតិយូដាម្នាក់ត្រូវបានគេនាំកាត់មុខព្យាការី ﷺ ដែលមុខរបស់គេត្រូវបានលាបពណ៌ខ្មៅ។ ទ្រង់បានមានប្រសាសន៍ថា៖ តើមានរឿងអ្វីកើតឡើងចំពោះបុរសនេះ? ពួកគេបានឆ្លើយថា៖ គេបានប្រព្រឹត្តខុសប្រវេណី។ ទ្រង់បានមានប្រសាសន៍ថា៖ តើពួកអ្នករកឃើញអ្វី...»។

អ្នកប្រាជ្ញដទៃទៀតបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ភាពអវិជ្ជមាននៃកុហ្វរ (ការមិនជឿលើអល់ឡោះ) មិនមែនជាឧបសគ្គក្នុងការទទួលយកពាក្យសម្ដីរបស់ពួកគេប្រឆាំងនឹងមូស្លីមនោះទេ ប្រសិនបើមានសេចក្តីចាំបាច់ យោងទៅតាមអត្ថបទនៃគម្ពីរគួរអាន។ ម្យ៉ាងទៀត វាក៏មិនមែនជាឧបសគ្គក្នុងការតែងតាំងពួកគេឱ្យមានអំណាចលើគ្នាទៅវិញទៅមក ការធ្វើជាអ្នកគ្រប់គ្រង ឬជាចៅក្រមវិនិច្ឆ័យលើពួកគេនោះដែរ។ ដូច្នេះ យើងមិនអាចហាមឃាត់មិនឱ្យពួកគេធ្វើជាសាក្សីលើគ្នាទៅវិញទៅមកបានឡើយ។ ការធ្វើបែបនេះមិនមែនជាការលើកតម្កើង ឬការផ្តល់តម្លៃដល់ពួកគេនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាការទប់ស្កាត់អំពើអាក្រក់របស់ពួកគេកុំឱ្យកើតមានលើគ្នាទៅវិញទៅមក និងជាការផ្តល់សិទ្ធិដល់ម្ចាស់សិទ្ធិដោយផ្អែកលើពាក្យសម្ដីរបស់បុគ្គលដែលពួកគេពេញចិត្ត។ នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃផលប្រយោជន៍ដ៏ពេញលេញរបស់ពួកគេ ដែលពួកគេមិនអាចខ្វះបាន។ អ្វីដែលបញ្ជាក់ច្បាស់អំពីបញ្ហានេះគឺថា នៅពេលដែលពួកគេយល់ព្រមឱ្យយើងវិនិច្ឆ័យរវាងពួកគេ ហើយយល់ព្រមទទួលយកពាក្យសម្ដីរបស់ពួកគេលើគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយយើងក៏បានតម្រូវឱ្យពួកគេអនុវត្តតាមអ្វីដែលពួកគេបានយល់ព្រមនោះ វាមិនមែនជាការផ្ទុយនឹងច្បាប់របស់អល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់ឡើយ។ ព្រោះថា សាក្សីរវាងពួកគេត្រូវតែជាមនុស្សដែលពួកគេមានទំនុកចិត្ត។ ប្រសិនបើបុគ្គលនោះជាអ្នកដែលល្បីល្បាញខាងកុហក និងផ្តល់សក្ខីកម្មក្លែងក្លាយ យើងនឹងមិនទទួលយកគាត់ ហើយក៏មិនតម្រូវឱ្យពួកគេអនុវត្តតាមសក្ខីកម្មរបស់គាត់ដែរ។ [ជំពូកស្តីពីសក្ខីកម្មរបស់ពួកកាហ្វេរលើមូស្លីមក្នុងពេលធ្វើដំណើរ] ៨០ - (ជំពូក) នេះគឺជាច្បាប់សម្រាប់បញ្ហាទីមួយ។ ចំណែកបញ្ហាទីពីរ គឺការទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេលើមូស្លីមក្នុងពេលធ្វើដំណើរ គឺមានភស្តុតាងបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់នៅក្នុងគម្ពីរគួរអាន ហើយក្រុមសហាបះ (មិត្តភក្តិរបស់ព្យាការី) បានអនុវត្តតាមវា ហើយក្រុមអ្នកប្រាជ្ញផ្នែកហាឌីសក៏បានយល់ស្របតាមនេះដែរ។ លោក សាលីហ៍ ប៊ីន អាហ្ម័ដ បាននិយាយថា៖ ឪពុករបស់ខ្ញុំបានមានប្រសាសន៍ថា សក្ខីកម្មរបស់ពួកអហ្លុលហ្ស៊ីមម៉ះ (អ្នកដែលស្ថិតក្រោមការការពាររបស់រដ្ឋឥស្លាម) មិនត្រូវបានអនុញ្ញាតទេ លើកលែងតែក្នុងករណីមួយគឺពេលធ្វើដំណើរ ដែលអល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ឬបុរសពីរនាក់ផ្សេងទៀតដែលមិនមែនជាពួកអ្នក (មូស្លីម) ប្រសិនបើអ្នកធ្វើដំណើរលើផែនដី...﴾ (ស៊ូរ៉ាត់អាល់ម៉ាអ៊ីដះ៖ ១០៦)។ លោក អាប់ប៊ូ មូសា អាល់អាស្ហអារី ក៏បានអនុញ្ញាតឱ្យមានសក្ខីកម្មនេះដែរ។ មានការរាយការណ៍ពីលោក អ៊ីបនូ អាប់បាស ថា៖ "ឬបុរសពីរនាក់ផ្សេងទៀតដែលមិនមែនជាពួកអ្នក គឺមកពីពួកអហ្លុលគីតាប (អ្នកមានគម្ពីរ)"។ នេះគឺជាករណីចាំបាច់ ព្រោះវាស្ថិតក្នុងពេលធ្វើដំណើរ ហើយយើងមិនអាចរកឃើញសាក្សីជាមូស្លីមបានឡើយ ហើយវាត្រូវបានកំណត់ត្រឹមតែក្នុងន័យនេះប៉ុណ្ណោះ។ លោក អ៊ីស្មាអីល ប៊ីន សាអីដ អាល់សាលាន់ជិ បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរលោក អាហ្ម័ដ អំពីបញ្ហានេះ។ ខ្ញុំបានសួរថា៖ ប្រសិនបើវាជាការផ្តាំផ្ញើ (វ៉ាស៊ីយ៉ះ) របស់មូស្លីម តើសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេត្រូវបានអនុញ្ញាតដែរឬទេ? លោកឆ្លើយថា៖ បាទ ប្រសិនបើវាជាករណីចាំបាច់។ ខ្ញុំសួរទៀតថា៖ តើគេមិននិយាយថាខគម្ពីរនេះត្រូវបានលុបចោល (ម៉ាន់ស៊ូខ) ទេឬ? លោកឆ្លើយថា៖ តើនរណាជាអ្នកនិយាយបែបនេះ? លោកបានបដិសេធរឿងនេះ ហើយនិយាយថា៖ តើមាននរណាក្រៅពី អ៊ីប្រាហ៊ីម ដែលនិយាយបែបនេះ? នៅក្នុងការរាយការណ៍ពីកូនប្រុសទាំងពីររបស់លោកគឺ អាប់ឌុលឡោះ និងហាន់បាល លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ សក្ខីកម្មរបស់គ្រិស្តបរិស័ទ និងយូដា ត្រូវបានអនុញ្ញាតក្នុងរឿងមរតក ដូចអ្វីដែល អាប់ប៊ូ មូសា បានអនុញ្ញាតក្នុងពេលធ្វើដំណើរ ហើយខ្ញុំនឹងឱ្យពួកគេស្បថ។ នៅក្នុងការរាយការណ៍ពី អាប់ប៊ូ អាល់ហារីស លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ សក្ខីកម្មរបស់យូដា និងគ្រិស្តបរិស័ទមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតក្នុងរឿងអ្វីទាំងអស់ លើកលែងតែក្នុងរឿងការផ្តាំផ្ញើ (វ៉ាស៊ីយ៉ះ) ពេលធ្វើដំណើរ នៅពេលដែលមិនអាចរកឃើញអ្នកដទៃក្រៅពីពួកគេ។ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ឬបុរសពីរនាក់ផ្សេងទៀតដែលមិនមែនជាពួកអ្នក﴾។ ដូច្នេះ សក្ខីកម្មរបស់ពួកគេមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតទេ លើកលែងតែក្នុងករណីនេះ។ នេះគឺជាមហ្សហាប់ (គោលជំហរ) របស់ចៅក្រមអ្នកប្រាជ្ញ និងយុត្តិធម៌គឺ ស៊ូរ៉ៃហ៍ និងជាទស្សនៈរបស់ សាអីដ ប៊ីន អាល់មូសៃយីប ហើយលោក អាហ្ម័ដ បានរាយការណ៍រឿងនេះពី អ៊ីបនូ អាប់បាស និង អាប់ប៊ូ មូសា អាល់អាស្ហអារី។ លោក អាល់ម៉ាររូហ្ស៊ី បាននិយាយថា៖ អ៊ីបនូ ណុមៃរ បានប្រាប់យើងថា៖ យ៉ាឡា ប៊ីន អាល់ហារីស បានប្រាប់ខ្ញុំពីឪពុករបស់គាត់ ពីហ្គៃឡាន ប៊ីន ហ្សាមិអ៍ ពីអ៊ីស្មាអីល ប៊ីន ខាលីដ ពីអាមិរ។ លោកបាននិយាយថា៖ "បុរសពីរនាក់មកពីតំបន់ ដាគូកា បានធ្វើជាសាក្សីលើការផ្តាំផ្ញើរបស់មូស្លីមម្នាក់។ លោក អាប់ប៊ូ មូសា បានឱ្យពួកគេស្បថក្រោយពេលអធិស្ឋានអាស្រ (Asr) ថា៖ យើងមិនបានលក់សក្ខីកម្មនេះដើម្បីតម្លៃបន្តិចបន្តួចឡើយ ហើយយើងក៏មិនបានលាក់បាំងសក្ខីកម្មដែរ បើមិនដូច្នេះទេ យើងពិតជាស្ថិតក្នុងចំណោមអ្នកមានបាប។ បន្ទាប់មកលោកបាននិយាយថា៖ ករណីនេះមិនដែលត្រូវបានវិនិច្ឆ័យបែបនេះទេ ចាប់តាំងពីព្យាការី ﷺ បានទទួលមរណភាព រហូតមកដល់ថ្ងៃនេះ"។ លោក មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អ៊ីស្ហាក បានរាយការណ៍ពី អាប់ប៊ូ អាន់ណាសរ ពីបាហ្សាន ដែលជាអ្នកបម្រើរបស់ អ៊ុំមូ ហានី ពីអ៊ីបនូ អាប់បាស ពីតាំមិម អាដដារី អំពីបន្ទូលរបស់អល់ឡោះថា៖ ﴿ឱបណ្តាអ្នកដែលមានជំនឿអើយ! សក្ខីកម្មរវាងពួកអ្នកនៅពេលដែលសេចក្តីស្លាប់មកដល់នរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកអ្នក...﴾ (ស៊ូរ៉ាត់អាល់ម៉ាអ៊ីដះ៖ ១០៦)។ លោកបាននិយាយថា៖ "មនុស្សគ្រប់គ្នាបានរួចផុតពីកាតព្វកិច្ចនេះ លើកលែងតែខ្ញុំ និង អះឌី ប៊ីន ប៊ីដា។ ពួកគេទាំងពីរនាក់ជាគ្រិស្តបរិស័ទដែលធ្វើដំណើរទៅកាន់ស៉ីរី [មុនពេលចូលឥស្លាម]។ ពួកគេបានទៅដល់ស៉ីរី [ដើម្បីធ្វើពាណិជ្ជកម្ម]។ ប៊ូហ្សៃល ប៊ីន អាប់ប៊ី ម៉ារយ៉ាម ដែលជាអ្នកបម្រើរបស់ត្រកូល សាហ៍ម បានមកដល់ដោយមានកែវប្រាក់មួយ [ដែលគាត់ចង់បានសម្រាប់ស្តេច] ដែលជាទំនិញដ៏មានតម្លៃបំផុតរបស់គាត់។ គាត់បានឈឺ ហើយបានផ្តាំផ្ញើដល់ពួកគេទាំងពីរនាក់ឱ្យប្រគល់អ្វីដែលគាត់បានបន្សល់ទុកទៅឱ្យគ្រួសាររបស់គាត់។ តាំមិម បាននិយាយថា៖ នៅពេលគាត់ស្លាប់ យើងបានយកកែវនោះទៅលក់បានមួយពាន់ឌីរហាំ ហើយខ្ញុំ និង អះឌី ប៊ីន ប៊ីដា បានបែងចែកវា។ នៅពេលយើងត្រឡប់មកវិញ យើងបានប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់ទៅឱ្យគ្រួសារគាត់។ ពួកគេបានសួរអំពីកែវនោះ? យើងឆ្លើយថា៖ គាត់មិនបានប្រគល់អ្វីឱ្យយើងក្រៅពីនេះទេ។ នៅពេលខ្ញុំចូលឥស្លាម ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ខុសចំពោះរឿងនោះ ខ្ញុំក៏ទៅជួបគ្រួសារគាត់ ហើយប្រាប់ពួកគេពីការពិត ហើយខ្ញុំបានសងពួកគេចំនួនប្រាំរយឌីរហាំ ហើយប្រាប់ពួកគេថាដៃគូរបស់ខ្ញុំក៏មានចំនួនដូចគ្នានេះដែរ។ ពួកគេបាននាំគាត់ទៅជួបព្យាការី ﷺ ហើយទ្រង់បានសុំភស្តុតាងពីពួកគេ ប៉ុន្តែពួកគេមិនអាចរកបាន។ ដូច្នេះ ទ្រង់បានឱ្យពួកគេស្បថដោយអ្វីដែលធ្ងន់ធ្ងរបំផុតក្នុងសាសនារបស់ពួកគេ។ បន្ទាប់មកអល់ឡោះបានបញ្ចុះខគម្ពីរ៖ ﴿ឱបណ្តាអ្នកដែលមានជំនឿអើយ! សក្ខីកម្មរវាងពួកអ្នក...﴾។ អាមរូ ប៊ីន អាល់អាស និងបងប្អូនរបស់ សាហ៍ម បានស្បថ ហើយប្រាំរយឌីរហាំត្រូវបានដកហូតពី អះឌី ប៊ីន ប៊ីដា"។ លោក យ៉ះយ៉ា ប៊ីន អាប់ប៊ី ហ្សៃដះ បានរាយការណ៍ពី មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អាល់កាស៊ីម ពីអាប់ឌុលម៉ាលីក ប៊ីន សាអីដ ប៊ីន ជូបានរ ពីឪពុករបស់គាត់ ពីអ៊ីបនូ អាប់បាស បាននិយាយថា៖ "តាំមិម អាដដារី និង អះឌី ប៊ីន ប៊ីដា តែងតែធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីក្រុងម៉ិកកះដើម្បីធ្វើពាណិជ្ជកម្ម។ បុរសម្នាក់ពីត្រកូល សាហ៍ម បានចេញដំណើរជាមួយពួកគេ ហើយគាត់បានស្លាប់នៅទឹកដីដែលគ្មានមូស្លីម។ គាត់បានផ្តាំផ្ញើដល់ពួកគេទាំងពីរនាក់។ ពួកគេបានប្រគល់មរតករបស់គាត់ទៅឱ្យគ្រួសារគាត់ ប៉ុន្តែបានលាក់ទុកកែវប្រាក់មួយដែលលាយមាស។ ក្រុមគ្រួសាររបស់គាត់បានរកឃើញថាបាត់កែវនោះ ទើបពួកគេទៅជួបព្យាការី ﷺ។ ទ្រង់បានឱ្យពួកគេស្បថថា៖ យើងមិនបានលាក់បាំង និងមិនបានធ្វើឱ្យបាត់បង់ឡើយ។ បន្ទាប់មក កែវនោះត្រូវបានគេស្គាល់នៅទីក្រុងម៉ិកកះ ពួកគេនិយាយថា៖ យើងបានទិញវាពី តាំមិម និង អះឌី។ បុរសពីរនាក់ពីក្រុមគ្រួសាររបស់ សាហ៍ម បានក្រោកឈរឡើង ហើយស្បថដោយអល់ឡោះថា៖ នេះពិតជាកែវរបស់ សាហ៍ម មែន ហើយសក្ខីកម្មរបស់យើងត្រឹមត្រូវជាងសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេ ហើយយើងមិនបានរំលោភបំពានឡើយ បើមិនដូច្នេះទេ យើងពិតជាស្ថិតក្នុងចំណោមអ្នកបំពាន។ បន្ទាប់មកគេបានយកកែវនោះមកវិញ ហើយខគម្ពីរនេះត្រូវបានបញ្ចុះមកទាក់ទងនឹងពួកគេទាំងពីរនាក់"។ ការយល់ឃើញតាមខគម្ពីរនេះ គឺជាទស្សនៈរបស់ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់ដើម (សាឡាហ្វ)។ លោកស្រី អាយ៉ិសះ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោកស្រី) បាននិយាយថា៖ "ស៊ូរ៉ាត់អាល់ម៉ាអ៊ីដះ គឺជាស៊ូរ៉ាត់ចុងក្រោយដែលត្រូវបានបញ្ចុះ។ ដូច្នេះ អ្វីដែលអ្នកឃើញថាជាហាឡាល (អនុញ្ញាត) ក្នុងនោះ ចូរចាត់ទុកវាជាហាឡាល ហើយអ្វីដែលអ្នកឃើញថាជាហារ៉ាម (ហាមឃាត់) ក្នុងនោះ ចូរចាត់ទុកវាជាហារ៉ាម"។ មានការបញ្ជាក់យ៉ាងត្រឹមត្រូវពី អ៊ីបនូ អាប់បាស ថា៖ លោកបាននិយាយអំពីខគម្ពីរនេះថា៖ "នេះសម្រាប់អ្នកដែលស្លាប់នៅពេលដែលមានមូស្លីមនៅក្បែរ ដូច្នេះអល់ឡោះបានបញ្ជាឱ្យមានសាក្សីជាមូស្លីមពីរនាក់ក្នុងការផ្តាំផ្ញើរបស់គាត់។ បន្ទាប់មកអល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ឬបុរសពីរនាក់ផ្សេងទៀតដែលមិនមែនជាពួកអ្នក ប្រសិនបើអ្នកធ្វើដំណើរលើផែនដី...﴾។ នេះសម្រាប់អ្នកដែលស្លាប់នៅពេលដែលគ្មានមូស្លីមនៅក្បែរ ដូច្នេះអល់ឡោះបានបញ្ជាឱ្យមានសាក្សីជាអ្នកមិនមែនមូស្លីមពីរនាក់។ ប្រសិនបើមានការសង្ស័យលើសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេ ពួកគេត្រូវឱ្យស្បថក្រោយពេលអធិស្ឋានដោយព្រះនាមអល់ឡោះថា៖ យើងនឹងមិនលក់សក្ខីកម្មរបស់យើងដើម្បីតម្លៃអ្វីឡើយ"។ ហើយវាត្រូវបានលើកឡើងរួចមកហើយថា អាប់ប៊ូ មូសា បានវិនិច្ឆ័យតាមនេះ។ លោក ស៊ូហ្វយ៉ាន អាល់សៅរី បាននិយាយពី អាប់ប៊ូ អ៊ីស្ហាក អាល់សាប៊ីអី ពីអាមរូ ប៊ីន ស៊ូរ៉ាហ៍ប៊ីល ថា៖ "គ្មានអ្វីនៅក្នុងស៊ូរ៉ាត់អាល់ម៉ាអ៊ីដះត្រូវបានលុបចោលឡើយ"។ លោក វ៉ាគីអ៍ បាននិយាយពី ស៊ូអ៍បះ ពីកាតាដះ ពីសាអីដ ប៊ីន អាល់មូសៃយីប អំពីខគម្ពីរ ﴿ឬបុរសពីរនាក់ផ្សេងទៀតដែលមិនមែនជាពួកអ្នក﴾ លោកបាននិយាយថា៖ "គឺមកពីពួកអហ្លុលគីតាប"។ នៅក្នុងការរាយការណ៍ដ៏ត្រឹមត្រូវមួយពីលោកថា៖ "ពីអ្នកដែលមិនមែនជាសាសនិករបស់អ្នក"។ មានការបញ្ជាក់យ៉ាងត្រឹមត្រូវពី ស៊ូរ៉ៃហ៍ ថា៖ "សក្ខីកម្មរបស់ពួកមូស្រ៊ីគីន (អ្នកគោរពបូជាច្រើន) លើមូស្លីមមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតទេ លើកលែងតែក្នុងការផ្តាំផ្ញើ ហើយវាក៏មិនត្រូវបានអនុញ្ញាតក្នុងការផ្តាំផ្ញើដែរ លើកលែងតែក្នុងករណីធ្វើដំណើរ"។ មានការបញ្ជាក់យ៉ាងត្រឹមត្រូវពី អ៊ីប្រាហ៊ីម អាន់ណាក់ហ៍អី ថា៖ "ពីអ្នកដែលមិនមែនជាពួកអ្នក" មានន័យថា "ពីអ្នកដែលមិនមែនជាសាសនិករបស់អ្នក"។ មានការបញ្ជាក់យ៉ាងត្រឹមត្រូវពី សាអីដ ប៊ីន ជូបានរ អំពីខគម្ពីរ ﴿ឬបុរសពីរនាក់ផ្សេងទៀតដែលមិនមែនជាពួកអ្នក﴾ លោកបាននិយាយថា៖ "នៅពេលដែលគាត់ស្ថិតក្នុងទឹកដីនៃពួកមូស្រ៊ីគីន ហើយគាត់បានផ្តាំផ្ញើដល់បុរសពីរនាក់ពីពួកអហ្លុលគីតាប ពួកគេត្រូវស្បថក្រោយពេលអធិស្ឋានអាស្រ។ ប្រសិនបើក្រោយពេលពួកគេស្បថហើយ គេដឹងថាពួកគេក្បត់ នោះក្រុមគ្រួសាររបស់អ្នកស្លាប់ត្រូវស្បថថា វាពិតជាបែបនេះមែន ហើយពួកគេនឹងទទួលបានសិទ្ធិរបស់ពួកគេ"។ មានការបញ្ជាក់យ៉ាងត្រឹមត្រូវពី អាល់ស៊ែអ៍ប៊ី អំពីខគម្ពីរ ﴿ឬបុរសពីរនាក់ផ្សេងទៀតដែលមិនមែនជាពួកអ្នក﴾ លោកបាននិយាយថា៖ "គឺពីពួកយូដា និងគ្រិស្តបរិស័ទ"។ មានការបញ្ជាក់យ៉ាងត្រឹមត្រូវពី មូហ្សាហ៊ីដ ថា៖ "ពីអ្នកដែលមិនមែនជាសាសនិករបស់អ្នក"។ មានការបញ្ជាក់យ៉ាងត្រឹមត្រូវពី យ៉ះយ៉ា ដូចគ្នានេះដែរ ហើយមានការបញ្ជាក់យ៉ាងត្រឹមត្រូវពី អ៊ីបនូ ស៊ីរីន ដូចគ្នានេះដែរ។ ទាំងនេះគឺជាអ្នកប្រាជ្ញរបស់មូស្លីម៖ អាប់ប៊ូ មូសា អាល់អាស្ហអារី និង អ៊ីបនូ អាប់បាស។ មានការរាយការណ៍ស្រដ

បានមានប្រសាសន៍ថា៖ អ្វីដែលបានលើកឡើងដោយកាឌី (ចៅក្រម) និងអ្នកដទៃទៀត ដែលបានយកមកធ្វើជាភស្តុតាង នៅក្នុងសៀវភៅ «អាន់ណាស៊ីខ៍ វ៉ាល់ម៉ាន់ស៊ូខ៍» របស់ អាប់ប៊ូ អ៊ូបៃដ៍ គឺគាំទ្រដល់ចំណុចនេះ៖ មានបុរសមូស្លីមម្នាក់បានធ្វើដំណើរ ហើយបានឆ្លងកាត់ភូមិមួយ រួចក៏ធ្លាក់ខ្លួនឈឺ។ គាត់មានបុរសមូស្លីមពីរនាក់នៅជាមួយគាត់ គាត់ក៏បានប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់ទៅឱ្យអ្នកទាំងពីរ រួចនិយាយថា៖ «ចូរហៅអ្នកណាដែលខ្ញុំអាចឱ្យធ្វើជាសាក្សីលើអ្វីដែលអ្នកទាំងពីរបានទទួលយកទៅ»។ ប៉ុន្តែពួកគេមិនបានរកឃើញអ្នកមូស្លីមណាម្នាក់នៅក្នុងភូមិនោះឡើយ ពួកគេក៏បានហៅជនជាតិយូដា និងគ្រិស្តបរិស័ទមួយចំនួនមកធ្វើជាសាក្សីលើអ្វីដែលគាត់បានប្រគល់ឱ្យអ្នកទាំងពីរនោះ (ហើយគាត់បានរៀបរាប់រឿងរ៉ាវបន្ត)។ បន្ទាប់មក ពួកគេបានទៅជួប អ៊ីបនូ ម៉ាស៊ូដ៍ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់គាត់) គាត់ក៏បានបង្គាប់ឱ្យជនជាតិយូដា និងគ្រិស្តបរិស័ទនោះស្បថដោយព្រះនាមអល់ឡោះថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ គាត់បានបន្សល់ទុកទ្រព្យសម្បត្តិប៉ុណ្ណេះៗ ហើយសក្ខីកម្មរបស់យើងគឺត្រឹមត្រូវជាងសក្ខីកម្មរបស់មូស្លីមទាំងពីរនាក់នេះទៅទៀត»។ បន្ទាប់មក គាត់បានបង្គាប់ឱ្យក្រុមគ្រួសាររបស់អ្នកស្លាប់នោះស្បថថា សក្ខីកម្មរបស់ជនជាតិយូដា និងគ្រិស្តបរិស័ទនោះគឺជាការពិត។ ពួកគេក៏បានស្បថ ហើយ អ៊ីបនូ ម៉ាស៊ូដ៍ ក៏បានបង្គាប់ឱ្យពួកគេយកទ្រព្យសម្បត្តិពីមូស្លីមទាំងពីរនាក់នោះ តាមអ្វីដែលជនជាតិយូដា និងគ្រិស្តបរិស័ទបានធ្វើជាសាក្សី។ រឿងនេះបានកើតឡើងនៅក្នុងសម័យកាលខាលីហ្វះ អ៊ូស្មង់ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះគាត់)។ នេះគឺជាសក្ខីកម្មសម្រាប់អ្នកស្លាប់លើការធ្វើពិន័យ (វ៉ាស៊ីយ៉ះ) របស់គាត់ ហើយ អ៊ីបនូ ម៉ាស៊ូដ៍ បានកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើរឿងនេះ រួមជាមួយនឹងការស្បថរបស់ក្រុមអ្នកទទួលមរតក ពីព្រោះពួកគេគឺជាអ្នកទាមទារ ហើយសក្ខីកម្មលើអ្នកស្លាប់មិនតម្រូវឱ្យមានការស្បថពីអ្នកទទួលមរតកនោះទេ។ ប្រហែលជា អ៊ីបនូ ម៉ាស៊ូដ៍ បានយល់ឃើញរឿងនេះដោយសារតែអ្នកទទួលមរតកមានសិទ្ធិទទួលបានសិទ្ធិរបស់ពួកគេតាមរយៈការស្បថរបស់ពួកគេលើសាក្សីទាំងពីរ ប្រសិនបើសាក្សីទាំងពីរនោះមានកំហុស ដូច្នេះពួកគេក៏មានសិទ្ធិលើការធ្វើពិន័យ (វ៉ាស៊ីយ៉ះ) ជាមួយនឹងសក្ខីកម្មរបស់ជនមិនមូស្លីម (ហ្ស៊ីមមី) ក្នុងលក្ខណៈដែលសមហេតុផលជាងនេះទៅទៀត។ កាឌី បានលើកឡើងរឿងនេះនៅក្នុងបញ្ហានៃការទាមទាររបស់ឈ្លើយសឹកដែលអះអាងថាខ្លួនជាមូស្លីម ដោយគាត់បាននិយាយថា៖ អ៊ីមាំ អាហ្ម័ដ បានមានប្រសាសន៍អំពីឈ្លើយសឹកដែលអះអាងពីខ្សែស្រឡាយ ហើយបាននាំយកភស្តុតាងពីក្រុមអ្នកមិនជឿថា៖ សក្ខីកម្មរបស់ពួកគេត្រូវបានទទួលយក។ នេះគឺជាការបញ្ជាក់នៅក្នុងការរាយការណ៍របស់ ហាន់បាល់, សាលីហ៍ និង អ៊ីស្ហាក់ ប៊ីន អ៊ីប្រាហ៊ីម ពីព្រោះភស្តុតាងដែលត្រឹមត្រូវ (អាឌីល) អាចនឹងមានការលំបាកក្នុងការស្វែងរក។ ប៉ុន្តែរឿងនេះមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតនៅក្នុងការរាយការណ៍របស់ អាប់ឌុលឡោះ និង អាប់ប៊ូ តូលីប នោះទេ។ លោកគ្រូរបស់យើង (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់គាត់) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ដូច្នេះ ក្នុងគ្រប់ករណីចាំបាច់ដែលមិនមានការបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់ គឺមានការរាយការណ៍ពីរ។ ប៉ុន្តែការតម្រូវឱ្យស្បថនៅទីនេះ ពួកគេមិនបានលើកឡើងនោះទេ ដូច្នេះអាចនិយាយបានថា៖ ពីព្រោះការស្បថគឺធ្វើឡើងតែនៅពេលដែលសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេជាការជំនួស (បដិភាគ) ដូចជានៅក្នុងបញ្ហាការធ្វើពិន័យ (វ៉ាស៊ីយ៉ះ) ខុសពីករណីដែលពួកគេជាសាក្សីដើម។ អល់ឡោះគឺជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។ [ជំពូក៖ តើត្រូវពិចារណាលើភាពត្រឹមត្រូវ (អាដាឡះ) របស់ជនមិនមូស្លីមក្នុងការធ្វើសាក្សីលើការធ្វើពិន័យ (វ៉ាស៊ីយ៉ះ) នៅក្នុងសាសនារបស់ពួកគេដែរឬទេ?] ៨២ - (ជំពូក) លោកគ្រូរបស់យើង (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់គាត់) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ តើត្រូវពិចារណាលើភាពត្រឹមត្រូវ (អាដាឡះ) របស់ជនមិនមូស្លីមក្នុងការធ្វើសាក្សីលើការធ្វើពិន័យ (វ៉ាស៊ីយ៉ះ) នៅក្នុងសាសនារបស់ពួកគេដែរឬទេ? អត្ថន័យទូទៅនៃសម្តីរបស់ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញ (អាសហាប) បង្ហាញថា វាមិនត្រូវបានពិចារណានោះទេ ទោះបីជាយើងទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេខ្លះលើគ្នាទៅវិញទៅមកក៏ដោយ យើងនឹងពិចារណាលើភាពត្រឹមត្រូវរបស់ពួកគេនៅក្នុងសាសនារបស់ពួកគេ។ កាឌី បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា៖ ភាពត្រឹមត្រូវ (អាដាឡះ) មិនត្រូវបានពិចារណានៅក្នុងករណីនេះទេ ហើយគម្ពីរគួរអានក៏បង្ហាញពីចំណុចនេះដែរ។ កាឌី ក៏បានបញ្ជាក់ថា៖ សក្ខីកម្មរបស់មូស្លីមដែលប្រព្រឹត្តអំពើបាប (ហ្វូសសាក) មិនត្រូវបានទទួលយកក្នុងករណីនេះទេ ហើយគាត់បានចាត់ទុកវាជាចំណុចដែលឯកភាពគ្នា ហើយគាត់ក៏បានពន្យល់ពីហេតុផលនោះ។ ចំពោះលក្ខខណ្ឌដែលថាពួកគេត្រូវតែជាអ្នកកាន់គម្ពីរ (អាហ្លុលគីតាប) គឺមានការរាយការណ៍ពីរ ហើយអត្ថន័យជាក់ស្តែងនៃគម្ពីរគួរអានគឺ៖ វាមិនមែនជាលក្ខខណ្ឌនោះទេ ហើយនេះគឺជាទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវ ពីព្រោះព្រះអង្គ (មហាវិសុទ្ធ) បានមានបន្ទូលទៅកាន់ក្រុមអ្នកជំនឿថា៖ «ឬពីរនាក់ផ្សេងទៀតពីក្រៅពីពួកអ្នក» (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់ម៉ាអ៊ីដះ៖ ១០៦) ហើយ «ក្រៅពីពួកអ្នក» គឺសំដៅលើអ្នកមិនជឿទាំងអស់។

វាគឺជាស្ថានភាពនៃភាពចាំបាច់ ហើយជួនកាលអ្នកធ្វើពិន័យ (អ្នកដែលធ្វើសក្ខីកម្មលើការបែងចែកមរតក) មិនអាចរកបានអ្នកណាផ្សេងក្រៅពីពួកកាហ្វិរ (អ្នកមិនមែនមូស្លីម) ដែលមិនមែនជាអ្នកគម្ពីរ (អហ្លុលគីតាប) នោះទេ។ ការកំណត់ថាត្រូវតែជាអ្នកគម្ពីរគឺគ្មានភស្តុតាងបញ្ជាក់ឡើយ ហើយការធ្វើបែបនោះនឹងនាំឱ្យមានការចង្អៀតចង្អល់ដល់លក្ខខណ្ឌនៃការអនុញ្ញាត (រុកស្ហ៍) ទាំងដែលមូលហេតុដែលតម្រូវឱ្យមានភាពទូលំទូលាយនោះនៅតែមាន។ ប្រសិនបើមានគេសួរថា៖ តើក្នុងករណីនេះ តើវាអនុញ្ញាតដែរឬទេក្នុងការសម្រេចក្តីដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់កាហ្វិរម្នាក់ និងស្ត្រីកាហ្វិរពីរនាក់? ចម្លើយគឺ៖ យើងមិនបានដឹងពីនរណាម្នាក់ដែលបានលើកឡើងពីបញ្ហានេះឡើយ។ ប៉ុន្តែអាចសន្និដ្ឋានបានថាវាអនុញ្ញាត ហើយនេះគឺជាការប្រៀបធៀប (គីយ៉ាស) ព្រោះថាចំពោះទ្រព្យសម្បត្តិ គេទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់បុរសម្នាក់ និងស្ត្រីពីរនាក់។ នេះគឺជាទស្សនៈរបស់ អប៊ូ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីបនូ ហ្សម ដែលលោកបានលើកយកអត្ថន័យទូទៅនៃពាក្យរបស់រ៉សូល ﷺ ដែលថា៖ «តើសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីមិនមែនស្មើនឹងពាក់កណ្តាលនៃសក្ខីកម្មរបស់បុរសទេឬ?»។ អត្ថន័យទូទៅនេះ ក៏អនុញ្ញាតឱ្យមានការសម្រេចក្តីក្នុងករណីនេះដោយប្រើសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីកាហ្វិរបួននាក់ផងដែរ ហើយវាមិនមែនជារឿងឆ្ងាយពីការពិតឡើយក្នុងពេលមានភាពចាំបាច់ ប្រសិនបើគ្មានអ្នកណានៅទីនោះក្រៅពីស្ត្រីទាំងនោះទេ ផ្ទុយទៅវិញវាគឺជាខ្លឹមសារនៃហ្វិកហ៍ហ៍ (នីតិសាស្ត្រ) សុទ្ធសាធ។ ប្រសិនបើមានគេសួរថា៖ តើការសម្រេចក្តីរបស់អ្នកដែលសម្រេចផ្ទុយពីអត្ថន័យនៃអាយ៉ាត់នេះ ត្រូវតែលុបចោលដែរឬទេ? ចម្លើយគឺ៖ គោលការណ៍នៃមហ្សហាប (សាលាគំនិត) តម្រូវឱ្យលុបចោលការសម្រេចក្តីនោះ ព្រោះវាបានផ្ទុយនឹងអត្ថបទនៃគម្ពីរ។ លោកគ្រូរបស់យើង (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងការអធិប្បាយលើសៀវភៅ «អាល់មូហ័ររ៉័រ» ថា៖ វាជាការត្រឹមត្រូវដែលត្រូវលុបចោលការសម្រេចក្តីរបស់អ្នកដឹកនាំ ប្រសិនបើគាត់សម្រេចផ្ទុយពីអាយ៉ាត់នេះ ព្រោះគាត់បានប្រឆាំងនឹងអត្ថបទនៃគម្ពីរដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម ដោយផ្អែកលើភស្តុតាងដែលខ្សោយ។ [ជំពូកទីដប់ប្រាំបី៖ ការសម្រេចក្តីដោយផ្អែកលើការសារភាព] ៨៣ - (ជំពូក) វិធីសាស្ត្រទីដប់ប្រាំបី៖ ការសម្រេចក្តីដោយផ្អែកលើការសារភាព។ អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ឱបណ្តាអ្នកដែលមានជំនឿអើយ! ចូរអ្នករាល់គ្នាឈរយ៉ាងរឹងមាំដើម្បីអល់ឡោះ ដោយធ្វើជាសាក្សីប្រកបដោយយុត្តិធម៌﴾ [អាល់ម៉ាអ៊ីដាហ៍៖ ៨]។ ហើយនៅក្នុងអាយ៉ាត់មួយទៀត៖ ﴿ចូរអ្នករាល់គ្នាឈរយ៉ាងរឹងមាំដោយយុត្តិធម៌ ដោយធ្វើជាសាក្សីដើម្បីអល់ឡោះ ទោះបីជាវាប៉ះពាល់ដល់ខ្លួនអ្នករាល់គ្នាក៏ដោយ﴾ [អានីសាអ៊ូ៖ ១៣៥]។ គ្មានការខ្វែងគំនិតគ្នាទេថា ការសារភាពមិនចាំបាច់ត្រូវធ្វើឡើងនៅក្នុងសាលាជំនុំជម្រះក្តីរបស់ចៅក្រមនោះទេ លើកលែងតែអ្វីដែល មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីបនូ អាល់ហាសាន់ អាល់ហ្សៅហ្ស៊ី បានរៀបរាប់នៅក្នុងសៀវភៅ «អាន់ណាវ៉ាឌីរ» របស់លោក ដែលលោកបាននិយាយថា៖ អ៊ីបនូ អាប់ប៊ី លៃឡា បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានការសារភាពលើសិទ្ធិដែលភាគីម្ខាងទៀតបដិសេធនោះទេ លើកលែងតែការសារភាពនោះធ្វើឡើងនៅចំពោះមុខខ្ញុំ។ ប្រហែលជាលោកយល់ឃើញថា ដោយសារការសារភាពគឺជាសក្ខីកម្មរបស់បុគ្គលម្នាក់លើខ្លួនឯង ទើបគេចាត់ទុកថាវាត្រូវតែធ្វើឡើងនៅកន្លែងសម្រេចក្តី ដូចជាការសម្រេចក្តីដោយផ្អែកលើភស្តុតាង (បៃយីន៉ាហ៍) អ៊ីចឹង។ ប៉ុន្តែភាពខុសគ្នានោះគឺច្បាស់លាស់ណាស់ គ្មានអ្វីត្រូវលាក់បាំងឡើយ។ ៨៤ - (ជំពូក) ចៅក្រមត្រូវសម្រេចក្តីដោយផ្អែកលើការសារភាពរបស់ភាគីជម្លោះនៅក្នុងសាលាជំនុំជម្រះក្តី ប្រសិនបើមានសាក្សីពីរនាក់បានឮការសារភាពនោះជាមួយគាត់ ដោយគ្មានការខ្វែងគំនិតគ្នា។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគ្មានអ្នកណាលឺក្រៅពីគាត់ទេនោះ លោក អះម៉ាត់ បានបញ្ជាក់ថា ចៅក្រមអាចសម្រេចក្តីដោយផ្អែកលើការសារភាពនោះ ទោះបីជាយើងមិននិយាយថាគាត់អាចសម្រេចក្តីដោយផ្អែកលើចំណេះដឹងផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់ក៏ដោយ។ ព្រោះថាសាលាជំនុំជម្រះក្តីរបស់ចៅក្រម គឺជាកន្លែងសម្រាប់ដោះស្រាយជម្លោះ ហើយគាត់បានអង្គុយនៅទីនោះដើម្បីការងារនេះ ហើយភាគីជម្លោះក៏បានសារភាពនៅក្នុងសាលាជំនុំជម្រះក្តីរបស់គាត់ ដូច្នេះវាជាកាតព្វកិច្ចដែលគាត់ត្រូវសម្រេចក្តីតាមនោះ ដូចទៅនឹងករណីដែលមានភស្តុតាង (បៃយីន៉ាហ៍) មកបង្ហាញនៅចំពោះមុខគាត់ ហើយគ្មានអ្នកណានៅទីនោះក្រៅពីគាត់ដែលបានឮសក្ខីកម្មរបស់សាក្សីទាំងពីរនោះទេ នេះគឺជាចំណុចដែលឯកភាពគ្នា។ ចំណែកឯលោក កូឌី បាននិយាយថា៖ មិនត្រូវសម្រេចក្តីដោយផ្អែកលើការសារភាពនៅក្នុងសាលាជំនុំជម្រះក្តីឡើយ រហូតទាល់តែមានសាក្សីពីរនាក់បានឮជាមួយគាត់ ដើម្បីការពារការសង្ស័យចំពោះគាត់ លើកលែងតែ...

ខាងក្រោមនេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទដែលលោកអ្នកបានផ្តល់ជូន៖ [ជំពូកទីដប់ប្រាំបួន៖ ស្តីពីការវិនិច្ឆ័យរបស់ចៅក្រមដោយផ្អែកលើចំណេះដឹងផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់] ៨៥ - (ជំពូក) ផ្លូវទីដប់ប្រាំបួន៖ ការវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើចំណេះដឹងផ្ទាល់ខ្លួន បញ្ហានេះមានការខ្វែងគំនិតគ្នាតាំងពីសម័យមុនរហូតដល់សម័យបច្ចុប្បន្ន។ នៅក្នុងមហ្សហ្ប (សាលាគំនិត) របស់អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ មានទស្សនៈបី៖ ១. ទស្សនៈដែលល្បីល្បាញបំផុត និងត្រូវបានគាំទ្រដោយក្រុមអ្នកប្រាជ្ញក្នុងមហ្សហ្បរបស់លោក គឺចៅក្រមមិនត្រូវវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើចំណេះដឹងផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់ឡើយ ដើម្បីជៀសវាងការមន្ទិលសង្ស័យ។ ២. អនុញ្ញាតឱ្យគាត់ធ្វើដូច្នេះបានដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌ ទាំងក្នុងករណីបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌ (ហូឌូដ) និងករណីផ្សេងៗទៀត។ ៣. អនុញ្ញាតឱ្យធ្វើបាន លើកលែងតែក្នុងករណីបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌ (ហូឌូដ)។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មិនមានការខ្វែងគំនិតគ្នាថា ចៅក្រមអាចប្រើប្រាស់ចំណេះដឹងផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់ក្នុងការវាយតម្លៃលើភាពត្រឹមត្រូវ ឬភាពមិនគួរឱ្យទុកចិត្តរបស់សាក្សីនោះទេ ហើយគាត់មិនចាំបាច់សួរអ្នកដទៃអំពីអ្វីដែលគាត់បានដឹងរួចហើយនោះឡើយ។ ចំពោះក្រុមអ្នកប្រាជ្ញមហ្សហ្ប សាហ្វីអី មានពីរទស្សនៈ៖ ១. ចៅក្រមត្រូវតែវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើចំណេះដឹងរបស់គាត់ជាដាច់ខាត។ ២. បញ្ហានេះមានពីរមតិ ប៉ុន្តែមតិដែលខ្លាំងជាងគេតាមការយល់ឃើញរបស់សហាបះ (សាវ័ករបស់ព្យាការី) ភាគច្រើន គឺគាត់ត្រូវវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើចំណេះដឹងនោះ។ ពួកគេលើកហេតុផលថា៖ ការវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើសាក្សីពីរនាក់គឺគ្រាន់តែផ្តល់នូវការសន្និដ្ឋាន (ហ្សាន់) ប៉ុណ្ណោះ ដូច្នេះចំណេះដឹងផ្ទាល់ខ្លួនគឺកាន់តែមានទម្ងន់ជាងក្នុងការអនុញ្ញាតឱ្យវិនិច្ឆ័យ។ ចំពោះមហ្សហ្បរបស់ អ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក៖ លោកមិនអនុញ្ញាតឱ្យចៅក្រមវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើចំណេះដឹងផ្ទាល់ខ្លួនក្នុងករណីមានបណ្តឹងឡើយ មិនថាលោកដឹងរឿងនោះមុនពេល ឬក្រោយពេលទទួលបានតំណែង មិនថានៅក្នុងសាលាជំនុំជម្រះក្តី ឬនៅកន្លែងផ្សេងឡើយ។ នេះគឺជាមហ្សហ្បដែលមានជំហរតឹងរ៉ឹងបំផុតក្នុងរឿងនេះ។ ចំពោះមហ្សហ្បរបស់ អ៊ីម៉ាម អាប៊ូ ហានីហ្វះ៖ ពួកគេយល់ថា ប្រសិនបើចៅក្រមដឹងអំពីសិទ្ធិរបស់មនុស្សណាមួយក្នុងអំឡុងពេលកាន់តំណែង និងក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចរបស់គាត់ នោះគាត់អាចវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើចំណេះដឹងនោះបាន ព្រោះចំណេះដឹងរបស់គាត់ប្រៀបដូចជាសាក្សីពីរនាក់ ឬអាចប្រសើរជាងនេះទៅទៀត។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់ដឹងមុនពេលកាន់តំណែង ឬក្រៅដែនសមត្ថកិច្ចរបស់គាត់ នោះគាត់មិនអាចវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើចំណេះដឹងនោះបានឡើយ។ ចំពោះក្រុមអ្នកប្រាជ្ញ ហ្សាហ៊ិរី (អះលុលហ្សាហ៊ិរ)៖ អ៊ីម៉ាម អ៊ីប៊ុន ហ្សម បានមានប្រសាសន៍ថា វាជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់ចៅក្រមក្នុងការវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើចំណេះដឹងផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់ មិនថាក្នុងករណីជីវិត ទ្រព្យសម្បត្តិ ការសងសឹក (កីសាស) ឬបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌឡើយ។ ៨៦ - (ជំពូក) ទាក់ទងនឹងរបាយការណ៍ (អាសារ) ពីសហាបះ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះពួកគេទាំងអស់គ្នា)៖ មានរបាយការណ៍ត្រឹមត្រូវពី អ៊ីម៉ាម អាប៊ូ បាក្រ ស៊ីឌីក ដែលលោកបាននិយាយថា៖ "ប្រសិនបើខ្ញុំឃើញបុរសម្នាក់ប្រព្រឹត្តបទល្មើសដែលកំណត់ដោយអល់ឡោះ ខ្ញុំនឹងមិនចាប់ខ្លួនគាត់ឡើយ លុះត្រាតែមានសាក្សីម្នាក់ទៀតនៅជាមួយខ្ញុំ"។ ហើយពី អ៊ូម៉ារ ប៊ុន ខាតតប បានសួរទៅកាន់ អាប់ឌុល រ៉ហ៍ម៉ាន ប៊ុន អូហ្វ ថា៖ "តើលោកយល់យ៉ាងណា បើខ្ញុំឃើញបុរសម្នាក់សម្លាប់មនុស្ស ឬផឹកស្រា ឬធ្វើសហាយស្មន់?" គាត់ឆ្លើយថា៖ "ការធ្វើជាសាក្សីរបស់លោក ក៏ដូចជាសាក្សីម្នាក់ក្នុងចំណោមមូស្លីមដទៃទៀតដែរ"។ អ៊ូម៉ារ បានឆ្លើយតបថា៖ "លោកនិយាយត្រូវហើយ"។ អ្នកដែលលើកហេតុផលថា "ចៅក្រមអាចវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើចំណេះដឹងរបស់ខ្លួន" បានលើកយកករណីរបស់ ហិន ប៊ីនត៍ អ៊ុតបះ ដែលបានប្តឹង អាប៊ូ ស៊ូហ្វយ៉ាន ទៅកាន់ រ៉សូល (ស.អ.វ)។ ពេលនោះ រ៉សូល (ស.អ.វ) បានវិនិច្ឆ័យឱ្យនាងយកទ្រព្យសម្បត្តិដែលគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់នាង និងកូនៗរបស់នាង ដោយមិនបានសុំសាក្សី ឬហៅស្វាមីរបស់នាងមកសួរនាំឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការលើកហេតុផលនេះគឺខ្សោយណាស់ ព្រោះនោះគឺជាការផ្តល់ដីកា (ហ្វត្វា) ពី រ៉សូល (ស.អ.វ) មិនមែនជាការវិនិច្ឆ័យក្តី (ហុកម) នោះទេ។ ម្យ៉ាងទៀត នាងមិនបានសុំឱ្យលោកវិនិច្ឆ័យក្តីទេ នាងគ្រាន់តែសួរថា "តើវាអនុញ្ញាតឱ្យនាងយកអ្វីដែលគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់នាង និងកូនៗដែរឬទេ?" នេះគឺជាការសួរដីកា (អ៊ីសតិហ្វតា) សុទ្ធសាធ។

នរណាម្នាក់ដែលបានពិចារណាលើគោលការណ៍នៃច្បាប់ឥស្លាម (ស៊ារីអះ) និងអ្វីដែលវាបានគ្របដណ្តប់ទាក់ទងនឹងផលប្រយោជន៍ និងការទប់ស្កាត់មធ្យោបាយដែលនាំទៅរកអំពើអាក្រក់ នោះនឹងយល់ច្បាស់អំពីភាពត្រឹមត្រូវក្នុងបញ្ហានេះ។ ហើយការសម្រេចជោគជ័យគឺអាស្រ័យលើអល់ឡោះ។ [ជំពូក៖ វិធីសាស្ត្រទីម្ភៃក្នុងការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើការរាយការណ៍តៗគ្នា (តាវ៉ាទូ)] ៨៧ - (ជំពូក) វិធីសាស្ត្រទីម្ភៃ គឺការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើការរាយការណ៍តៗគ្នា (តាវ៉ាទូ) ទោះបីជាអ្នករាយការណ៍ទាំងនោះមិនមែនជាមនុស្សសុចរិត ឬមិនមែនជាមូស្លីមក៏ដោយ។ នេះគឺជាភស្តុតាងមួយក្នុងចំណោមភស្តុតាងដែលច្បាស់លាស់បំផុត។ នៅពេលដែលរឿងអ្វីមួយត្រូវបានរាយការណ៍តៗគ្នាមកដល់ចៅក្រម ហើយព័ត៌មានទាំងនោះមានភាពស្របគ្នា រហូតដល់គាត់ និងអ្នកដទៃទៀតមានចំណេះដឹងដូចគ្នាអំពីបញ្ហានោះ នោះគាត់ត្រូវកាត់ក្តីតាមអ្វីដែលបានរាយការណ៍តៗគ្នាមកដល់គាត់។ ឧទាហរណ៍៖ ប្រសិនបើមានការរាយការណ៍តៗគ្នាអំពីភាពអសីលធម៌របស់បុរសម្នាក់ ឬអំពីភាពសុចរិត និងសាសនារបស់គាត់ ឬអំពីភាពជាសត្រូវរបស់គាត់ចំពោះអ្នកដទៃ ឬអំពីភាពក្រីក្រ និងតម្រូវការរបស់បុរសម្នាក់ ឬការស្លាប់ ឬការធ្វើដំណើររបស់គាត់ និងអ្វីៗដែលស្រដៀងនឹងនេះ នោះគាត់ត្រូវកាត់ក្តីតាមអ្វីដែលបានរាយការណ៍នោះ ដោយមិនចាំបាច់ត្រូវការសាក្សីសុចរិតពីរនាក់ឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ភស្តុតាងដែលបានមកពីការរាយការណ៍តៗគ្នា (តាវ៉ាទូ) គឺខ្លាំងជាងសាក្សីពីរនាក់ទៅទៀត ព្រោះវាផ្តល់នូវចំណេះដឹងច្បាស់លាស់ ខណៈដែលសាក្សីពីរនាក់គឺផ្តល់ត្រឹមតែការសន្និដ្ឋានដែលមានទម្ងន់ធ្ងន់ប៉ុណ្ណោះ។ ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញរបស់យើង ដូចជា កូឌី (ចៅក្រម), អាប់ប៊ូ ខតតប៍, អ៊ីបនូ អាក់គីល និងអ្នកដទៃទៀត បានលើកឡើងនូវអ្វីដែលបង្ហាញពីបញ្ហានេះ។ ពួកគេបាននិយាយក្នុងការឆ្លើយតបទៅនឹងអ្នកដែលអះអាងថា ការរាយការណ៍តៗគ្នា (តាវ៉ាទូ) អាចកើតឡើងដោយមនុស្សត្រឹមតែបួននាក់ថា៖ ប្រសិនបើចំណេះដឹងអាចកើតឡើងដោយសារព័ត៌មានពីមនុស្សបួននាក់មែននោះ នោះចៅក្រមនឹងមិនចាំបាច់សួរនាំអំពីភាពសុចរិត និងការបញ្ជាក់ពីគុណធម៌របស់សាក្សីទាំងបួននាក់នោះទេ នៅពេលដែលពួកគេមកធ្វើជាសាក្សីចំពោះបទផិតក្បត់ (ហ្ស៊ីណា)។ លោកគ្រូរបស់យើង (សៃឃ៍) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ នេះបង្ហាញថា ប្រសិនបើចៅក្រមទទួលបានចំណេះដឹងច្បាស់លាស់តាមរយៈសក្ខីកម្មរបស់សាក្សី នោះគាត់មិនចាំបាច់ត្រូវការការបញ្ជាក់ពីគុណធម៌ (តាហ្សគីយ៉ះ) ទៀតឡើយ។ ហើយការរាយការណ៍តៗគ្នា (តាវ៉ាទូ) អាចកើតឡើងតាមរយៈព័ត៌មានពីពួកកាហ្វេរ (អ្នកមិនមែនមូស្លីម) ពួកអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើបាប និងកុមារ។ ប្រសិនបើចៅក្រមអាចកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់សាក្សីតែម្នាក់រួមជាមួយការស្បថ ឬដោយគ្មានសាក្សីក្នុងករណីដែលភាគីម្ខាងបដិសេធមិនស្បថ ឬដោយសក្ខីកម្មរបស់ស្ត្រីតែម្នាក់ក្នុងករណីដែលច្បាប់អនុញ្ញាត នោះការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើការរាយការណ៍តៗគ្នា (តាវ៉ាទូ) គឺកាន់តែសមស្រប និងត្រឹមត្រូវជាង ហើយការបង្ហាញការពិតតាមរយៈវិធីនេះ គឺមានទម្ងន់ធ្ងន់ជាងការបង្ហាញតាមរយៈចំនួនសាក្សីដែលកំណត់។ ប្រសិនបើមានគេសួរថា៖ ចុះបើមានការរាយការណ៍តៗគ្នាអំពីការផិតក្បត់របស់បុរស ឬស្ត្រីម្នាក់ តើចៅក្រមអាចអនុវត្តទណ្ឌកម្ម (ហាត់) លើពួកគេបានដែរឬទេ? ចម្លើយគឺ៖ ក្នុងការអនុវត្តទណ្ឌកម្មចំពោះបទផិតក្បត់ ចាំបាច់ត្រូវតែមានការឃើញផ្ទាល់ភ្នែក។ ការសន្និដ្ឋាន ឬការនិយាយតៗគ្នាក្នុងចំណោមប្រជាជនមិនគ្រប់គ្រាន់ឡើយ។ តាមធម្មតា វាមិនអាចទៅរួចទេដែលការរាយការណ៍តៗគ្នាកើតឡើងពីការឃើញផ្ទាល់ភ្នែកលើទង្វើនោះ ព្រោះវាជាទង្វើដែលលាក់កំបាំង និងបិទបាំងពីភ្នែកអ្នកដទៃ ដូច្នេះតាមធម្មតាគឺមិនអាចទៅរួចទេដែលព័ត៌មានអំពីការឃើញផ្ទាល់ភ្នែកនោះនឹងមានការរាយការណ៍តៗគ្នាបាន។

ជំពូកទីម្ភៃមួយ៖ ស្តីពីការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើការល្បីល្បាញ (អាល់-អ៊ីស្តីហ្វ៊ីដោះ)។