វិធីសាស្ត្រវិនិច្ឆ័យក្តីតាមគន្លងច្បាប់ឥស្លាម
វិធីសាស្ត្រវិនិច្ឆ័យក្តីតាមគន្លងច្បាប់ឥស្លាម
"អត្ថបទច្បាប់ឥស្លាម (ហ្វិក) បុរាណពីប្រភព Turath/OpenITI ដែលមានអត្ថបទភាសាអារ៉ាប់ពេញលេញ និងការបកប្រែជាភាសាខ្មែរ ចំនួន 102 ជំពូក។"
ហារប៊ី បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរលោក អះម៉ាត់ អំពីការចាប់ឆ្នោតក្នុងការទិញ និងលក់។ ខ្ញុំបានសួរថា៖ ប្រសិនបើមនុស្សមួយក្រុមទិញរបស់របរមួយ ហើយពួកគេចាប់ឆ្នោតដើម្បីបែងចែកវា តើអាចដែរឬទេ? លោកឆ្លើយថា៖ មិនអីទេ (អនុញ្ញាតឱ្យធ្វើបាន)។ ហើយលោកក៏បានមានប្រសាសន៍ដូចគ្នានេះដែរនៅក្នុងការរាយការណ៍របស់ អ៊ីបនូ បាក់ថាន។ អត្ថន័យនៃរឿងនេះគឺ៖ ពួកគេទិញរបស់របរមួយ រួចបែងចែកវាជាចំណែកៗ ហើយចាប់ឆ្នោតលើចំណែកទាំងនោះ អ្នកណាដែលចាប់បានចំណែកណាក៏យកចំណែកនោះទៅ។ [ជំពូកស្តីពីបុរសពីរនាក់ដែលដណ្តើមគ្នាក្នុងការធ្វើអាហ្សាន] ១៣៨ - (ជំពូក) អាប៊ូ ដាវូដ បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានឃើញបុរសពីរនាក់ដណ្តើមគ្នាក្នុងការធ្វើអាហ្សាននៅចំពោះមុខលោក អះម៉ាត់។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ តើអ្នកស្រុកក្នុងវិហារគួរជួបជុំគ្នាដើម្បីពិនិត្យមើលថាពួកគេជ្រើសរើសយកអ្នកណាដែរឬទេ? លោកឆ្លើយថា៖ មិនមែនទេ ប៉ុន្តែពួកគេត្រូវចាប់ឆ្នោតរវាងគ្នាទៅវិញទៅមក អ្នកណាដែលចាប់ឆ្នោតបាន អ្នកនោះនឹងធ្វើអាហ្សាន។ នេះគឺជាអ្វីដែល សាអ៊ត ប៊ីន អាប៊ី វ៉ាក់កោះ បានធ្វើ។ ខ្ញុំ (អ្នកនិពន្ធ) និយាយថា៖ នេះគឺជាភស្តុតាងច្បាស់លាស់ថា ការផ្តល់អាទិភាពដោយការចាប់ឆ្នោត គឺប្រសើរជាងការផ្តល់អាទិភាពដោយការជ្រើសរើសរបស់អ្នកជិតខាង។ ប្រសិនបើមានគេសួរថា៖ តើលោកមានប្រសាសន៍ដូចគ្នានេះដែរឬទេចំពោះការធ្វើជាអ៊ីម៉ាំ (ដឹកនាំសឡាត)? ឆ្លើយថា៖ មិនមែនទេ ប៉ុន្តែក្នុងករណីនេះ ត្រូវផ្តល់អាទិភាពដល់អ្នកដែលអ្នកជិតខាងជ្រើសរើស ព្រោះការចាប់ឆ្នោតអាចនឹងធ្លាក់ទៅលើអ្នកដែលពួកគេមិនពេញចិត្ត ហើយវាជារឿងមិនសមរម្យដែលបុរសម្នាក់ធ្វើជាអ៊ីម៉ាំដឹកនាំក្រុមមនុស្សដែលភាគច្រើនមិនពេញចិត្តនឹងគាត់។ អាប៊ូ តូលីប បាននិយាយថា៖ កូនពូរបស់ខ្ញុំបានប្រកែកជាមួយខ្ញុំរឿងធ្វើអាហ្សាន ហើយយើងបានយកបញ្ហានេះទៅឱ្យ អប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ (លោក អះម៉ាត់) កាត់សេចក្តី។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ សហការីរបស់ រ៉សូល របស់អល់ឡោះ ﷺ បានដណ្តើមគ្នាក្នុងការធ្វើអាហ្សាននៅថ្ងៃសមរភូមិ កាឌីស៊ីយ៉ា ហើយ សាអ៊ត បានឱ្យពួកគេចាប់ឆ្នោតរវាងគ្នា។ ដូច្នេះ ខ្ញុំយល់ស្របនឹងការចាប់ឆ្នោត ចូរអ្នកទាំងពីរចាប់ឆ្នោតទៅ។ ខ្ញុំ (អ្នកនិពន្ធ) និយាយថា៖ ក្នុងបញ្ហានេះមានមតិមួយទៀត គឺការបែងចែកវេនធ្វើអាហ្សានរវាងពួកគេ។ អាល់ ខាល់ឡាល់ បាននិយាយថា៖ អាល់ ហាសាន់ ប៊ីន អាប់ឌុល វ៉ាហាប់ បានប្រាប់យើងថា៖ ខ្ញុំបានឃើញនៅក្នុងសៀវភៅរបស់ខ្ញុំ ពី តលក់ ប៊ីន អាំម៉ារ ពី កៃស៍ ប៊ីន អាររ៉ប៊ី ពី អាស៊ីម ប៊ីន ស៊ូឡៃម៉ាន ពី អាប៊ូ អ៊ូស្មង់ អាន់ណាហ៍ឌី ពី អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ ថា៖ "មានបុរសបីនាក់បានឈ្លោះប្រកែកគ្នាអំពីការធ្វើអាហ្សាននៅចំពោះមុខគាត់ (អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ)។ គាត់បានកាត់សេចក្តីឱ្យម្នាក់ធ្វើអាហ្សានពេលហ្វាចរ (ព្រឹកព្រលឹម) ម្នាក់ទៀតធ្វើអាហ្សានពេលហ្ស៊ូហ័រ និងអាស្រ៍ ហើយម្នាក់ទីបីធ្វើអាហ្សានពេលម៉ាក្រិប និងអ៊ីសាក"។ [ជំពូកស្តីពីបុរសដែលរៀបការជាមួយស្ត្រីដោយកំណត់ថ្លៃបណ្ណាការជាទាសករម្នាក់ក្នុងចំណោមទាសកររបស់គាត់] ១៣៩ - (ជំពូក) មូហាន់ណា បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរលោក អះម៉ាត់ អំពីបុរសម្នាក់ដែលរៀបការជាមួយស្ត្រីម្នាក់ដោយកំណត់ថ្លៃបណ្ណាការជាទាសករម្នាក់ក្នុងចំណោមទាសកររបស់គាត់។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ គឺអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើបាន។ ខ្ញុំបានសួរថា៖ ប្រសិនបើគាត់មានទាសករដប់នាក់? លោកឆ្លើយថា៖ គាត់ត្រូវផ្តល់ឱ្យនាងនូវអ្នកដែលល្អបំផុតក្នុងចំណោមពួកគេ។ បន្ទាប់មក អប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ បានកែតម្រូវថា៖ មិនមែនដូច្នោះទេ ប៉ុន្តែគាត់ត្រូវផ្តល់ឱ្យនាងនូវអ្នកដែលមធ្យម (មិនល្អពេក មិនអន់ពេក)។ ខ្ញុំបានសួរលោកថា៖ តើលោកយល់ថាគួរឱ្យពួកគេចាប់ឆ្នោតរវាងទាសករទាំងនោះដែរឬទេ? លោកឆ្លើយថា៖ បាទ។ ខ្ញុំសួរទៀតថា៖ តើការចាប់ឆ្នោតអាចអនុវត្តបានក្នុងករណីនេះដែរឬទេ? លោកឆ្លើយថា៖ បាទ គាត់ត្រូវចាប់ឆ្នោតរវាងទាសករទាំងនោះ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل في الرجل يتزوج امرأة على عبد من عبيده
ខ្ញុំបានសរសេរ៖ មានបីបញ្ហាត្រង់នេះ៖ ទីមួយ៖ ការដែលគាត់ធ្វើពិន័យ (វ៉ាស៊ីយ៉ាត) ឱ្យអ្នកណាម្នាក់នូវទាសករម្នាក់ក្នុងចំណោមទាសកររបស់គាត់។ ទីពីរ៖ ការដែលគាត់ដោះលែងទាសករម្នាក់ក្នុងចំណោមទាសកររបស់គាត់។ ទីបី៖ ការដែលគាត់កំណត់យកទាសករម្នាក់ក្នុងចំណោមទាសកររបស់គាត់ធ្វើជាថ្លៃបណ្ណាការ (ម៉ាហ៍រ៍)។ ចំពោះបញ្ហាពិន័យ (វ៉ាស៊ីយ៉ាត)៖ ក្រុមអ្នកទទួលមរតកត្រូវផ្តល់ឱ្យអ្នកនោះនូវអ្វីដែលពួកគេចង់បាន ព្រោះម្ចាស់ទ្រព្យបានប្រគល់សិទ្ធិសម្រេចទៅឱ្យពួកគេ ហើយបានទុកឱ្យពួកគេជាអ្នកជ្រើសរើសក្នុងការកំណត់យក។ ចំពោះបញ្ហាការដោះលែង៖ គេត្រូវចាប់ឆ្នោតដើម្បីកំណត់យកម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេ។ ចំពោះបញ្ហាម៉ាហ៍រ៍៖ មានពីរទស្សនៈ (រិវ៉ាយ៉ាត)៖ ទីមួយ៖ ផ្តល់ឱ្យនូវទាសករដែលមានគុណភាពមធ្យម។ ទីពីរ៖ ផ្តល់ឱ្យម្នាក់ដោយការចាប់ឆ្នោត។ ប្រសិនបើគាត់បានធ្វើពិន័យឱ្យដោះលែងទាសករម្នាក់ក្នុងចំណោមទាសកររបស់គាត់ នោះលោកអាហ្ម័តបានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងរិវ៉ាយ៉ាតរបស់អ៊ីបន៍ ម៉ាន់សួរ អំពីបុរសម្នាក់ដែលបានធ្វើពិន័យថា៖ «ចូរអ្នកទាំងឡាយដោះលែងទាសករម្នាក់ក្នុងចំណោមទាសករទាំងពីរនាក់នេះ» គឺត្រូវដោះលែងម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេ ប៉ុន្តែប្រសិនបើពួកគេទាំងពីរ (អ្នកទទួលមរតក) មានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងការដោះលែង នោះត្រូវចាប់ឆ្នោតរវាងពួកគេទាំងពីរ។ [ជំពូកស្តីពីទាសករម្នាក់ដែលស្ថិតក្នុងដៃបុរសម្នាក់ ហើយអ្នកដទៃបានខ្វែងគំនិតគ្នាលើការលក់ ការប្រគល់ឱ្យ (ហ៊ីបបះ) និងអ្វីៗផ្សេងទៀត] ១៤០ - (ជំពូក) អាប៊ូ អាន់ណាស៊៍ បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរអាប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ អំពីទាសករម្នាក់ដែលស្ថិតក្នុងដៃបុរសម្នាក់ដែលមិនបានអះអាងថាជាម្ចាស់។ បុរសម្នាក់បាននាំយកភស្តុតាង (បៃយីនះ) មកថា៖ «បុរសម្នាក់បានលក់ទាសករនេះឱ្យខ្ញុំក្នុងតម្លៃប៉ុណ្ណេះៗ ហើយគាត់ជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ»។ បុរសម្នាក់ទៀតក៏បាននាំយកភស្តុតាងមកថា៖ «បុរសម្នាក់បានបរិច្ចាគ (សដាកោះ) ទាសករនេះឱ្យខ្ញុំ ហើយគាត់ជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ»។ ហើយបុរសម្នាក់ទៀតក៏បាននាំយកភស្តុតាងមកថា៖ «បុរសម្នាក់បានប្រគល់ (ហ៊ីបបះ) ទាសករនេះឱ្យខ្ញុំ ហើយគាត់ជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ»។ ពួកគេមិនបានកំណត់ពេលវេលាឡើយ ហើយភស្តុតាងទាំងអស់សុទ្ធតែជាអ្នកដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត។ គាត់ (អាប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ) បាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំយល់ថាភស្តុតាងនៅទីនេះគឺផ្ទុយគ្នា។ សាក្សីរបស់បុរសម្នាក់បានធ្វើឱ្យសាក្សីរបស់ម្នាក់ទៀតក្លាយជាអ្នកកុហក។ ដូច្នេះ ចូរទុកទាសករនោះក្នុងដៃពួកគេ រួចចាប់ឆ្នោតរវាងពួកគេ។ អ្នកណាដែលឆ្នោតធ្លាក់លើរូបគេ គេនឹងទទួលបានទាសករនោះ ហើយត្រូវស្បថ»។ ខ្ញុំបានសួរថា៖ «តើលោកឱ្យគាត់ស្បថដោយព្រះនាមអល់ឡោះថា បុរសនេះបានលក់ទាសករនេះឱ្យខ្ញុំខណៈដែលគាត់ជាម្ចាស់ ឬថាទាសករនេះជារបស់ខ្ញុំមែនឬ?»។ គាត់ឆ្លើយថា៖ «វាមានន័យតែមួយ បើអល់ឡោះមានបំណង»។ ខ្ញុំសួរថា៖ «តើលោកផ្អែកលើអ្វីក្នុងរឿងនេះ?»។ គាត់ឆ្លើយថា៖ «ផ្អែកលើហាឌីសរបស់អាប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ដែលរាយការណ៍ដោយអាប់ឌុល រ៉ាហ្សាក់ ពីម៉ាំម៉ារ ពីហាំម៉ាម ពីអាប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងគាត់) ពីព្យាការី (ស.ល.វ)៖ «នៅពេលដែលបុរសពីរនាក់ត្រូវបានបង្ខំឱ្យស្បថ ឬពួកគេចង់ស្បថ នោះចូរពួកគេចាប់ឆ្នោតលើការស្បថនោះ»។ ខ្ញុំបាននិយាយថា៖ «នេះគឺជាបញ្ហាដែលអាល់ឃីរ៉ូគី បានលើកឡើងនៅក្នុងសៀវភៅសង្ខេបរបស់គាត់»។ គាត់បាននិយាយថា៖ «ប្រសិនបើសត្វពាហនៈស្ថិតក្នុងដៃអ្នកដទៃក្រៅពីពួកគេទាំងពីរ ហើយគាត់បានសារភាពថាគាត់មិនមែនជាម្ចាស់វាទេ ហើយវាជារបស់ម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេទាំងពីរ ប៉ុន្តែគាត់មិនស្គាល់ច្បាស់ថាជារបស់អ្នកណាទេ នោះត្រូវចាប់ឆ្នោតរវាងពួកគេ។ អ្នកណាដែលឆ្នោតធ្លាក់លើរូបគេ គេត្រូវស្បថ ហើយសត្វនោះនឹងត្រូវប្រគល់ឱ្យគាត់»។ នៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់មុហ្គនី» បានចែងថា៖ ប្រសិនបើអ្នកដែលកាន់កាប់សត្វនោះបានបដិសេធពួកគេទាំងពីរ នោះពាក្យសម្តីរបស់គាត់ត្រូវទទួលយកដោយមានការស្បថដោយគ្មានការខ្វែងគំនិតគ្នា។ ប្រសិនបើគាត់សារភាពថាគាត់មិនមែនជាម្ចាស់ ហើយនិយាយថា៖ «ខ្ញុំមិនស្គាល់ម្ចាស់វាច្បាស់ទេ» ឬនិយាយថា៖ «វាជារបស់ម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកទាំងពីរ ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនស្គាល់ច្បាស់ទេ» នោះត្រូវចាប់ឆ្នោតរវាងពួកគេ។ អ្នកណាដែលឆ្នោតធ្លាក់លើរូបគេ គេត្រូវស្បថថាវាជារបស់ខ្លួន ហើយសត្វនោះនឹងត្រូវប្រគល់ឱ្យគាត់ យោងតាមអ្វីដែលអាប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ បានរាយការណ៍ថា៖ «បុរសពីរនាក់បានទាមទារយកវត្ថុមួយ ហើយគ្មាននរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេមានភស្តុតាងឡើយ។ ដូច្នេះ ព្យាការី (ស.ល.វ) បានបញ្ជាឱ្យពួកគេចាប់ឆ្នោតលើការស្បថ ទោះបីពួកគេពេញចិត្តឬមិនពេញចិត្តក៏ដោយ» (រាយការណ៍ដោយអាប៊ូ ដាវូដ)។ នេះក៏ព្រោះតែពួកគេមានភាពស្មើគ្នាក្នុងការទាមទារ ដោយគ្មានភស្តុតាងសម្រាប់នរណាម្នាក់ ហើយក៏គ្មានការកាន់កាប់ (ពីពួកគេទាំងពីរ)។ ការចាប់ឆ្នោតគឺជាការបែងចែកនៅពេលមានភាពស្មើគ្នា ដូចករណីដែលគាត់បានដោះលែងទាសករជាច្រើននាក់ខណៈដែលគាត់គ្មានទ្រព្យសម្បត្តិអ្វីក្រៅពីពួកគេនៅពេលគាត់ឈឺធ្ងន់មុនពេលស្លាប់។ ចំណែកប្រសិនបើម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេមានភស្តុតាង នោះគេនឹងកាត់ក្តីឱ្យអ្នកនោះដោយគ្មានការខ្វែងគំនិតគ្នា។ ហើយប្រសិនបើពួកគេទាំងពីរមានភស្តុតាងរៀងៗខ្លួន នោះមានពីរទស្សនៈ (រិវ៉ាយ៉ាត) ដែលអាប៊ូ អាល់ខាត់ថប បានលើកឡើង៖ ទីមួយ៖ ភស្តុតាងទាំងពីរត្រូវទុកជាមោឃៈ ហើយត្រូវចាប់ឆ្នោតរវាងពួកគេ ដូចករណីដែលគ្មានភស្តុតាង។ នេះគឺជាអ្វីដែលអាល់កូឌីបានលើកឡើង ហើយវាជាខ្លឹមសារច្បាស់លាស់នៃសម្តីរបស់អាល់ឃីរ៉ូគី ព្រោះគាត់បានលើកឡើងពីការចាប់ឆ្នោតដោយមិនបានបែងចែករវាងការដែលមានភស្តុតាង ឬមិនមាន។ រឿងនេះត្រូវបានរាយការណ៍ពីអ៊ីបន៍ អ៊ូម៉ារ និងអ៊ីបន៍ ហ្ស៊ូបៃរ៍ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងពួកគេទាំងពីរ) ហើយវាជាទស្សនៈរបស់អ៊ីសហាក់, អាប៊ូ អ៊ូបីដះ និងជាទស្សនៈមួយរបស់ម៉ាលីក និងជាទស្សនៈចាស់របស់អាស្ស៊ីហ្វៃអី។ នេះគឺយោងតាមអ្វីដែលអ៊ីបន៍ អាល់មូសាយយីប បានរាយការណ៍ថា៖ «បុរសពីរនាក់បានឈ្លោះប្រកែកគ្នានៅចំពោះមុខព្យាការី (ស.ល.វ) ក្នុងរឿងមួយ ហើយម្នាក់ៗបាននាំយកសាក្សីដែលគួរឱ្យទុកចិត្តមកក្នុងចំនួនស្មើគ្នា ដូច្នេះព្យាការី (ស.ល.វ) បានចាប់ឆ្នោតរវាងពួកគេ» (រាយការណ៍ដោយអាស្ស៊ីហ្វៃអី ក្នុងសៀវភៅមូសណាតរបស់គាត់)។ នេះក៏ព្រោះតែភស្តុតាងទាំងពីរជាហេតុផលដែលផ្ទុយគ្នាដោយគ្មានការលើកតម្កើងមួយណាលើមួយណា ដូច្នេះវាត្រូវទុកជាមោឃៈ ដូចជាហាឌីសពីរដែលផ្ទុយគ្នា។ ទស្សនៈទីពីរ៖ ភស្តុតាងទាំងពីរត្រូវយកមកប្រើប្រាស់។ ចំពោះរបៀបនៃការប្រើប្រាស់វាមានពីរទស្សនៈ៖ ទីមួយ៖ បែងចែកវត្ថុនោះជាពីរចំណែករវាងពួកគេ។ នេះជាទស្សនៈរបស់អាល់ហារីស អាល់អ៊ុកលី, កាតាដះ, អ៊ីបន៍ ស៊ូប៊ូរូម៉ះ, ហាំម៉ាដ, អាប៊ូ ហានីហ្វះ និងជាទស្សនៈមួយរបស់អាស្ស៊ីហ្វៃអី យោងតាមអ្វីដែលអាប៊ូ មូសា បានរាយការណ៍ថា៖ «បុរសពីរនាក់បានឈ្លោះប្រកែកគ្នានៅចំពោះមុខព្យាការី (ស.ល.វ) អំពីអូដ្ឋមួយ ហើយម្នាក់ៗបាននាំយកភស្តុតាងថាវាជារបស់ខ្លួន ដូច្នេះព្យាការី (ស.ល.វ) បានកាត់ក្តីឱ្យពួកគេបែងចែកវាជាពីរ»។ នេះក៏ព្រោះតែពួកគេមានភាពស្មើគ្នាក្នុងការទាមទារ ដូច្នេះពួកគេក៏ស្មើគ្នាក្នុងការបែងចែកវា។ ទស្សនៈទីពីរ៖ ផ្តល់អាទិភាពដល់ម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេដោយការចាប់ឆ្នោត។ នេះជាទស្សនៈមួយរបស់អាស្ស៊ីហ្វៃអី។ ហើយគាត់មានទស្សនៈទីបួនគឺ៖ ផ្អាកការសម្រេចចិត្តរហូតដល់មានភាពច្បាស់លាស់។ នេះជាទស្សនៈរបស់អាប៊ូ សៅរ៍ ព្រោះរឿងនេះមានភាពស្រពិចស្រពិល ដូច្នេះចាំបាច់ត្រូវផ្អាក ដូចជាចៅក្រមនៅពេលដែលការកាត់ក្តីមិនទាន់ច្បាស់លាស់សម្រាប់គាត់។ ចំពោះពួកយើង៖ គឺផ្អែកលើហាឌីសទាំងពីរ ហើយការផ្ទុយគ្នានៃភស្តុតាងមិនតម្រូវឱ្យមានការផ្អាកការសម្រេចចិត្តឡើយ ដូចជាហាឌីសពីរដែលផ្ទុយគ្នាដែរ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលមិនអាចផ្តល់អាទិភាពដល់មួយណាបាន យើងនឹងទុកវាជាមោឃៈ ហើយត្រឡប់ទៅរកភស្តុតាងផ្សេងទៀត។ ខ្ញុំបាននិយាយថា៖ អាស្ស៊ីហ្វៃអី បាននិយាយនៅក្នុងសៀវភៅរបស់គាត់ថា៖ «បញ្ហានេះមានពីរទស្សនៈ។ ទីមួយ៖ ចាប់ឆ្នោតរវាងពួកគេ អ្នកណាដែលឆ្នោតធ្លាក់លើរូបគេ គេត្រូវស្បថថា សាក្សីរបស់ខ្លួនបានធ្វើសក្ខីកម្មដោយត្រឹមត្រូវ រួចគេនឹងទទួលបានការកាត់ក្តីឱ្យឈ្នះ»។ អ៊ីបន៍ អាល់មូសាយយីប មានទស្សនៈបែបនេះ ហើយគាត់រាយការណ៍វាពីព្យាការី (ស.ល.វ)។ ក្រុមអ្នកគូហ្វះ (កូហ្វ៊ីយូន) រាយការណ៍វាពីអាលី (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងគាត់)។ ហាឌីសរបស់សាអីដ ប៊ិន អាល់មូសាយយីប៖ «បុរសពីរនាក់បានឈ្លោះប្រកែកគ្នានៅចំពោះមុខព្យាការី (ស.ល.វ) ក្នុងរឿងមួយ ហើយម្នាក់ៗបាននាំយកសាក្សីដែលគួរឱ្យទុកចិត្តមកក្នុងចំនួនស្មើគ្នា ដូច្នេះព្យាការី (ស.ល.វ) បានចាប់ឆ្នោតរវាងពួកគេ ហើយបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ឱអល់ឡោះ ទ្រង់ជាអ្នកកាត់ក្តីរវាងពួកគេ» រួចទ្រង់បានកាត់ក្តីឱ្យអ្នកដែលឆ្នោតធ្លាក់លើរូបគេ» (រាយការណ៍ដោយអាប៊ូ ដាវូដ ក្នុងសៀវភៅអាល់ម៉ារ៉ាស៊ីល)។ វាត្រូវបានពង្រឹងដោយអ្វីដែលអ៊ីបន៍ លូហៃអះ បានរាយការណ៍ពីអាប៊ូ អាល់អាស្វ៉ាត ពីអ៊ូរវ៉ះ និងស៊ូឡៃម៉ាន់ ប៊ិន យ៉ាសារ៖ «បុរសពីរនាក់បានឈ្លោះប្រកែកគ្នានៅចំពោះមុខព្យាការី (ស.ល.វ) ហើយម្នាក់ៗបាននាំយកសាក្សីមក ហើយពួកគេមានភាពស្មើគ្នា ដូច្នេះព្យាការី (ស.ល.វ) បានចាប់ឆ្នោតរវាងពួកគេ»។ នេះជាហាឌីស មួរសាល់ (Mursal) ដែលត្រូវបានរាយការណ៍ពីពីរផ្លូវផ្សេងគ្នា ហើយវាជាហាឌីស មួរសាល់ របស់អ៊ីបន៍ អាល់មូសាយយីប ហើយគោលការណ៍ដែលយើងបានលើកឡើងអំពីការចាប់ឆ្នោតក៏ជាសក្ខីភាពសម្រាប់វាដែរ ហើយការអនុវត្តតាមវាគឺជាការចាំបាច់។ ចំណែកអ្វីដែលគាត់បានចង្អុលបង្ហាញពីអាលី គឺអ្វីដែលអាប៊ូ អាវ៉ានះ បានរាយការណ៍ពីស៊ីម៉ាក់ ពីហាន៉ាស ដែលបាននិយាយថា៖ «គេបាននាំសត្វលា (បកល) មួយមកឱ្យអាលី ដើម្បីលក់ក្នុងផ្សារ។ បុរសម្នាក់បាននិយាយថា៖ នេះជាសត្វលារបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំមិនបានលក់ ហើយក៏មិនបានប្រគល់ឱ្យអ្នកណាដែរ ហើយគាត់បាននាំសាក្សីប្រាំនាក់មកបញ្ជាក់។ បុរសម្នាក់ទៀតក៏បានមកទាមទារវា ហើយអះអាងថាវាជារបស់គាត់ ហើយគាត់បាននាំសាក្សីពីរនាក់មក។ អាលី បាននិយាយថា៖ ក្នុងរឿងនេះមានការកាត់ក្តី និងមានការសម្រុះសម្រួល។ ចំពោះការសម្រុះសម្រួល៖ គឺលក់សត្វលានោះ ហើយបែងចែកជាប្រាំពីរចំណែក ឱ្យអ្នកនេះប្រាំចំណែក និងអ្នកនោះពីរចំណែក។ ប្រសិនបើអ្នកទាំងពីរមិនព្រមក្រៅពីការកាត់ក្តីដោយយុត្តិធម៌ទេ នោះភាគីទាំងពីរត្រូវស្បថថាវាជារបស់ខ្លួន មិនបានលក់ និងមិនបានប្រគល់ឱ្យអ្នកណាឡើយ។ ប្រសិនបើអ្នកទាំងពីរនៅតែប្រកាន់ជំហររៀងៗខ្លួន នោះខ្ញុំនឹងចាប់ឆ្នោតរវាងអ្នកទាំងពីរលើការស្បថ អ្នកណាដែលឆ្នោតធ្លាក់លើរូបគេ គេនឹងត្រូវស្បថ។ ដូច្នេះគាត់បានកាត់ក្តីតាមនេះ ហើយគាត់បាននាំសាក្សីមក» (រាយការណ៍ដោយអាល់បៃហាក់គី)។ គាត់បានយល់ឃើញថាការសម្រុះសម្រួលរវាងពួកគេគឺការបែងចែកតម្លៃតាមចំនួនសាក្សី ដើម្បីដោះស្រាយរវាងពួកគេដោយការចាប់ឆ្នោត។ សក្ខីភាពសម្រាប់រឿងនេះគឺអ្វីដែលអាល់បៃហាក់គី បានរាយការណ៍ពីហាឌីសរបស់អាបាន ពីកាតាដះ ពីឃីឡាស ពីអាប៊ូ រ៉ាហ្វិអ៍ ពីអាប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ បាននិយាយថា៖ «នៅពេលដែលម្នាក់នាំសាក្សីមក ហើយម្នាក់ទៀតក៏នាំសាក្សីមក នោះចូរចាប់ឆ្នោតរវាងពួកគេ» (ពីព្យាការី ស.ល.វ)។ វាក៏មានសក្ខីភាពផងដែរពីអ្វីដែលអាប៊ូ ដាវូដ, អាន់ណាសៃ និងអ៊ីបន៍ ម៉ាចះ បានរាយការណ៍ពីហាឌីសរបស់អ៊ីបន៍ អាប៊ី អារូបាន ពីកាតាដះ ពីឃីឡាស ពីអាប៊ូ រ៉ាហ្វិអ៍ ពីអាប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ «ពីព្យាការី (ស.ល.វ) អំពីបុរសពីរនាក់ដែលឈ្លោះប្រកែកគ្នានៅចំពោះមុខទ្រង់អំពីសម្ភារៈមួយ ហើយគ្មាននរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេមានភស្តុតាង ដូច្នេះទ្រង់មានប្រសាសន៍ថា៖ ចូរចាប់ឆ្នោតលើការស្បថ»។ អាស្ស៊ីហ្វៃអី បាននិយាយថា៖ ទស្សនៈមួយទៀតគឺ៖ វាត្រូវបែងចែកជាពីរចំណែករវាងពួកគេ
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فصل في عبد في يد رجل اختلف عليه غيره بالبيع والهبة وغير ذلك