វិធីសាស្ត្រវិនិច្ឆ័យក្តីតាមគន្លងច្បាប់ឥស្លាម

ពិតប្រាកដណាស់ ប្រសិនបើមានការកំណត់បែបនោះ ពោលគឺរឿងរ៉ាវនោះបានកើតឡើងនៅចំពោះមុខមនុស្សម្នា ហើយមានសាក្សីជាច្រើនបានឃើញ ដែលនាំឱ្យកើតមានចំណេះដឹងដ៏ច្បាស់លាស់មួយតាមរយៈដំណឹងរបស់ពួកគេ នោះរឿងនោះនឹងត្រូវកំណត់ថាជាការពិតយ៉ាងប្រាកដ។ មិនមានអ្វីផ្សេងក្រៅពីនេះដែលសក្តិសមនឹងគោលការណ៍នៃច្បាប់ឥស្លាម (សារីអះ) ហើយក៏មិនមានលទ្ធភាពជាជម្រើសផ្សេងទៀតដែរ។ [ជំពូក៖ វិធីសាស្ត្រទីម្ភៃមួយក្នុងការវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើការផ្សព្វផ្សាយដំណឹង (អាល់-អ៊ីស្តីហ្វាដោះ)] ៨៨ - (ជំពូក) វិធីសាស្ត្រទីម្ភៃមួយ៖ ការវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើការផ្សព្វផ្សាយដំណឹង (អាល់-អ៊ីស្តីហ្វាដោះ)៖ វាគឺជាកម្រិតមួយនៅចន្លោះ «តាវ៉ាតុរ» (ដំណឹងដែលមនុស្សម្នាជឿជាក់ព្រោះមានអ្នករាយការណ៍ច្រើនលើសលប់) និង «អាហាត» (ដំណឹងដែលរាយការណ៍ដោយមនុស្សមួយចំនួនតូច)។ អាល់-អ៊ីស្តីហ្វាដោះ គឺការល្បីល្បាញនៃរឿងរ៉ាវមួយដែលមនុស្សម្នានាំគ្នាជជែកវែកញែក និងផ្សព្វផ្សាយតៗគ្នា។ ក្រុមហានហ្វី បានបែងចែកដំណឹងជាបីប្រភេទ៖ អាហាត, តាវ៉ាតុរ, និងអ៊ីស្តីហ្វាដោះ។ ពួកគេបានចាត់ទុក «មូស្តាហ្វីដ» (ដំណឹងដែលត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយ) ជាឋានៈមួយនៅចន្លោះឋានៈទាំងពីរខាងលើ ហើយពួកគេបានប្រើវាដើម្បីកំណត់ភាពទូទៅនៃគម្ពីរគួរអាន ដោយពួកគេនិយាយថា៖ វាមានឋានៈស្មើនឹងតាវ៉ាតុរ។ អ្នកខ្លះទៀតបានចាត់ទុកវាជាផ្នែកមួយនៃប្រភេទតាវ៉ាតុរ។ ដំណឹងប្រភេទនេះ គឺអាចយកជាមូលដ្ឋានក្នុងការផ្តល់សក្ខីកម្មបាន ហើយស្វាមីអាចយកវាជាមូលដ្ឋានក្នុងការចោទប្រកាន់ភរិយារបស់ខ្លួនពីបទក្បត់ជាតិ (ហ្ស៊ីណា) និងធ្វើការលីអាន (ការស្បថដាក់បណ្តាសា) ប្រសិនបើដំណឹងនៃការក្បត់ជាតិរបស់នាងត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងចំណោមមនុស្សម្នា ហើយចៅក្រម (ហាកឹម) ក៏អាចយកវាជាមូលដ្ឋានក្នុងការវិនិច្ឆ័យបានដែរ។ លោកគ្រូរបស់យើងបានមានប្រសាសន៍អំពីជនមិនមែនមូស្លីម (ហ្ស៊ីមមី) ថា៖ ប្រសិនបើគេបានប្រព្រឹត្តបទក្បត់ជាតិ (ហ្ស៊ីណា) ជាមួយស្ត្រីមូស្លីម គេនឹងត្រូវទទួលទោសប្រហារជីវិត ហើយការចូលកាន់សាសនាឥស្លាមមិនអាចលុបលាងទោសប្រហារជីវិតនោះបានឡើយ។ ក្នុងករណីនេះ មិនតម្រូវឱ្យមានការផ្តល់សក្ខីកម្មតាមទម្រង់ដែលកំណត់ចំពោះមូស្លីមនោះទេ ប៉ុន្តែការផ្សព្វផ្សាយដំណឹង និងភាពល្បីល្បាញនៃរឿងនោះគឺគ្រប់គ្រាន់ហើយ។ នេះគឺជាខ្លឹមសារនៃប្រសាសន៍របស់លោក។ នេះគឺជាចំណុចត្រឹមត្រូវ ព្រោះថាការផ្សព្វផ្សាយដំណឹង (អ៊ីស្តីហ្វាដោះ) គឺជាភស្តុតាងមួយក្នុងចំណោមភស្តុតាងដែលច្បាស់លាស់បំផុត។ ដូច្នេះ ចៅក្រមនឹងមិនទទួលរងនូវការសង្ស័យឡើយ ប្រសិនបើលោកវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើមូលដ្ឋាននេះ។ ការវិនិច្ឆ័យរបស់លោកដោយផ្អែកលើរឿងនេះ គឺជាការវិនិច្ឆ័យដោយមានភស្តុតាង មិនមែនគ្រាន់តែផ្អែកលើចំណេះដឹងផ្ទាល់ខ្លួនដែលអ្នកដទៃមិនដឹងនោះទេ។ ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបលោកអាចទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់សាក្សីម្នាក់ ប្រសិនបើភាពស្មោះត្រង់ និងភាពសុចរិតរបស់គាត់ត្រូវបានគេដឹងឮទូទៅ ដោយមិនចាំបាច់ទាមទារឱ្យគាត់និយាយពាក្យថា «ខ្ញុំសូមធ្វើសក្ខីកម្ម» នោះទេ។ ហើយលោកក៏អាចបដិសេធសក្ខីកម្មរបស់គាត់ និងវិនិច្ឆ័យថាគាត់ជាមនុស្សមិនសុចរិត (ហ្វាសិក) ដោយផ្អែកលើការដឹងឮទូទៅអំពីអំពើអសីលធម៌ និងការកុហករបស់គាត់។ នេះជារឿងដែលមិនមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញឡើយ។ ដូចគ្នានេះដែរ អ្នកដែលវាយតម្លៃសាក្សី (អ្នកធ្វើការចាក់/កែតម្រូវសាក្សី) អាចវាយតម្លៃសាក្សីថាជាមនុស្សមិនគួរឱ្យទុកចិត្តដោយផ្អែកលើការផ្សព្វផ្សាយដំណឹង។ អ្នកប្រាជ្ញនៃក្រុមសាហ្វីអី និងអាហ្មាត់ បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់អំពីចំណុចនេះ ហើយពួកគេក៏អាចវាយតម្លៃថាគាត់ជាមនុស្សសុចរិតដោយផ្អែកលើការផ្សព្វផ្សាយដំណឹងដូចគ្នា។ មិនមានការសង្ស័យឡើយថា យើងធ្វើសក្ខីកម្មលើភាពសុចរិតរបស់ អ៊ុម៉ារ ប៊ិន អាប់ឌុលអាហ្ស៊ីស (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) និងភាពមិនសុចរិតរបស់ អាល់-ហាចាច។ សរុបមក៖ ការផ្សព្វផ្សាយដំណឹង (អ៊ីស្តីហ្វាដោះ) គឺជាផ្លូវមួយក្នុងចំណោមផ្លូវនៃចំណេះដឹងដែលលុបបំបាត់ការសង្ស័យចំពោះសាក្សី និងចៅក្រម ហើយវាមានទម្ងន់ខ្លាំងជាងសក្ខីកម្មរបស់សាក្សីពីរនាក់ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ទៅទៀត។ [ជំពូក៖ វិធីសាស្ត្រទីម្ភៃពីរក្នុងការវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើដំណឹងអាហាត] ៨៩ - (ជំពូក) វិធីសាស្ត្រទីម្ភៃពីរ៖ ដំណឹងអាហាត (ដំណឹងដែលរាយការណ៍ដោយមនុស្សមួយចំនួនតូច)៖ វាគឺជាការដែលមនុស្សម្នាក់ដែលគួរឱ្យទុកចិត្តបានរាយការណ៍ដំណឹងមួយដល់អ្នក ហើយអ្នកមានទំនុកចិត្តលើដំណឹងនោះ រហូតធ្វើឱ្យអ្នកមានការជឿជាក់យ៉ាងខ្លាំងលើភាពត្រឹមត្រូវនៃដំណឹងនោះ ឬអ្នកមានការជឿជាក់ដាច់ខាតដោយសារមានកត្តាជុំវិញខ្លួន។ ដូច្នេះ អ្នកអាចយកដំណឹងនោះមកធ្វើជាមូលដ្ឋានក្នុងការវិនិច្ឆ័យ។ វិធីសាស្ត្រនេះពិតជាអាចប្រើប្រាស់ដើម្បីថ្លឹងថ្លែង និងពង្រឹងការសម្រេចចិត្តបានដោយគ្មានការសង្ស័យ។ ប៉ុន្តែ តើវាគ្រប់គ្រាន់តែម្នាក់ឯងក្នុងការវិនិច្ឆ័យដែរឬទេ? នេះគឺជាចំណុចដែលត្រូវពន្យល់លម្អិត។ គេអាចនិយាយបានថា៖ តើមានកត្តាអ្វីមួយមកអមជាមួយដំណឹងរបស់គាត់ដែលនាំឱ្យកើតមានភាពជឿជាក់ (យ៉ាក៊ីន) ឬអត់? ប្រសិនបើមានកត្តាដែលនាំឱ្យកើតមានភាពជឿជាក់អមជាមួយដំណឹងនោះ នោះគេអាចវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើវាបាន ហើយវាមានឋានៈស្មើនឹងសក្ខីកម្ម។ តាមពិតទៅ យោងតាមទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវបំផុត វាគឺជាសក្ខីកម្មសុទ្ធសាធ ហើយនេះគឺជាទស្សនៈរបស់ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើន (ជុំហួរ)។ ព្រោះថា ក្នុងការធ្វើសក្ខីកម្មឱ្យមានសុពលភាព មិនតម្រូវឱ្យមានការនិយាយពាក្យថា «ខ្ញុំសូមធ្វើសក្ខីកម្ម» (អះស្ហាតូ) នោះទេ។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលសាក្សីនិយាយថា៖ «ខ្ញុំបានឃើញរឿងនេះ...» ឬ «ខ្ញុំបានឮ...» ឬអ្វីដែលស្រដៀងគ្នានេះ នោះវាគឺជាសក្ខីកម្មរបស់គាត់ហើយ។ មិនមានកន្លែងណាមួយនៅក្នុងគម្ពីររបស់អល់ឡោះ ឬនៅក្នុងស៊ូណាន់ន់របស់រ៉សូល (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសន្តិភាពដល់លោក) ដែលបង្ហាញពីការតម្រូវឱ្យមានពាក្យថា «សក្ខីកម្ម» នោះទេ។ ក៏មិនមានពីសហាបះ (សមមិត្តរបស់ព្យាការី) ម្នាក់ណាម្នាក់ដែរ ហើយក៏មិនមានការប្រៀបធៀប (គីយ៉ាស) ឬការដកស្រង់សេចក្តីណាមួយដែលតម្រូវឱ្យមានពាក្យនេះដែរ។ ផ្ទុយទៅវិញ ភស្តុតាងជាច្រើនពីគម្ពីរគួរអាន, ស៊ូណាន់ន់, ប្រសាសន៍របស់សហាបះ និងភាសាអារ៉ាប់ សុទ្ធតែបដិសេធរឿងនេះ។ នេះគឺជាគោលជំហររបស់លោក អ៊ីម៉ាម ម៉ាលីក, អ៊ីម៉ាម អាប៊ូហានីហ្វះ និងជាខ្លឹមសារនៃប្រសាសន៍របស់លោក អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ ដែលត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាជាទស្សនៈផ្ទាល់របស់លោក។ អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ «ចូរអ្នកនិយាយថា៖ ចូរនាំសាក្សីរបស់ពួកអ្នកមក ដែលពួកគេធ្វើសក្ខីកម្មថា អល់ឡោះបានហាមឃាត់រឿងនេះ។ ប្រសិនបើពួកគេធ្វើសក្ខីកម្ម នោះអ្នកកុំធ្វើសក្ខីកម្មជាមួយពួកគេឡើយ» (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-អាន់អាំ៖ ១៥០)។ វាជាការច្បាស់លាស់ណាស់ថា អ្វីដែលគេចង់បាននៅទីនេះមិនមែនជាការនិយាយពាក្យថា «ខ្ញុំសូមធ្វើសក្ខីកម្ម» នោះទេ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែជាការប្រាប់ឱ្យដឹងអំពីការហាមឃាត់របស់ទ្រង់ប៉ុណ្ណោះ។ ហើយអល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ «ប៉ុន្តែអល់ឡោះធ្វើសក្ខីកម្មចំពោះអ្វីដែលទ្រង់បានបញ្ចុះមកដល់អ្នក» (ស៊ូរ៉ាត់ អាន់-នីសា៖ ១៦៦)។ សុពលភាពនៃសក្ខីកម្មមិនអាស្រ័យលើការដែលទ្រង់មានបន្ទូលថា «ខ្ញុំសូមធ្វើសក្ខីកម្មលើរឿងនេះ» នោះទេ។ ហើយអល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ «ហើយអ្នកទាំងឡាយដែលពួកគេអង្វរករក្រៅពីទ្រង់ មិនមានសិទ្ធិអង្វរករឡើយ លើកលែងតែអ្នកដែលបានធ្វើសក្ខីកម្មដោយសច្ចភាព» (ស៊ូរ៉ាត់ អ័ហ្ស-ហ្សុខរុហ្វ៖ ៨៦)។ ពោលគឺ អ្នកដែលបានប្រាប់ដំណឹងដោយសច្ចភាព និងនិយាយដោយផ្អែកលើចំណេះដឹង ហើយអ្វីដែលគេចង់បាននៅទីនេះគឺ «តូហ៊ីត» (ការជឿជាក់លើអល់ឡោះតែមួយ)។ សុពលភាពនៃការចូលកាន់សាសនាឥស្លាម មិនតម្រូវឱ្យអ្នកចូលថ្មីនិយាយថា «ខ្ញុំសូមធ្វើសក្ខីកម្មថា គ្មានព្រះណាគួរគោរពសក្ការៈក្រៅពីអល់ឡោះ» នោះទេ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់និយាយថា «គ្មានព្រះណាគួរគោរពសក្ការៈក្រៅពីអល់ឡោះ ហើយមូហាំម៉ាត់ (ﷺ)គឺជាអ្នកនាំសាររបស់អល់ឡោះ» នោះគាត់គឺជាមូស្លីមដោយការឯកភាពគ្នា។ រ៉សូល (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសន្តិភាពដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ខ្ញុំត្រូវបានបញ្ជាឱ្យប្រយុទ្ធជាមួយមនុស្សទាំងឡាយ រហូតដល់ពួកគេធ្វើសក្ខីកម្មថា គ្មានព្រះណាគួរគោរពសក្ការៈក្រៅពីអល់ឡោះ ហើយមូហាំម៉ាត់ (ﷺ)គឺជាអ្នកនាំសាររបស់អល់ឡោះ»។ ដូច្នេះ នៅពេលដែលពួកគេនិយាយពាក្យថា «គ្មានព្រះណាគួរគោរពសក្ការៈក្រៅពីអល់ឡោះ» នោះពួកគេទទួលបានការការពារជីវិត ទោះបីជាពួកគេមិនបាននិយាយពាក្យថា «ខ្ញុំសូមធ្វើសក្ខីកម្ម» ក៏ដោយ។ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ «ដូច្នេះ ចូរជៀសវាងពីភាពស្មោកគ្រោកនៃរូបសំណាក ហើយចូរជៀសវាងពីការនិយាយកុហក (ពាក្យមិនពិត)» (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-ហាច៖ ៣០) «ក្នុងនាមជាអ្នកកាន់សាសនាដ៏ត្រឹមត្រូវចំពោះអល់ឡោះ ដោយមិនធ្វើការតាក់ស៊ី (ដាក់ភាគី) ជាមួយទ្រង់» (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-ហាច៖ ៣១)។ ហើយមានការរាយការណ៍ដ៏ត្រឹមត្រូវពីព្យាការី (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសន្តិភាពដល់លោក) ថា៖ «ការធ្វើសក្ខីកម្មមិនពិត (ពាក្យកុហក) គឺស្មើនឹងការធ្វើតាក់ស៊ីជាមួយអល់ឡោះ»។ ហើយលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «តើខ្ញុំមិនប្រាប់ពួកអ្នកអំពីអំពើបាបដ៏ធំបំផុតទេឬ? គឺការធ្វើតាក់ស៊ីជាមួយអល់ឡោះ, ការសម្លាប់ជីវិតដែលអល់ឡោះបានហាមឃាត់, និងការនិយាយពាក្យមិនពិត»។ ក្នុងមួយកម្រិតទៀត លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «...និងការធ្វើសក្ខីកម្មមិនពិត»។ ដូច្នេះ លោកបានហៅការនិយាយពាក្យមិនពិតថាជា «សក្ខីកម្ម» ទោះបីជាមិនមានពាក្យថា «ខ្ញុំសូមធ្វើសក្ខីកម្ម» ក៏ដោយ។ លោក អ៊ីបនូ អាប់បាស បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «បុរសដែលគួរឱ្យទុកចិត្តបានធ្វើសក្ខីកម្មចំពោះខ្ញុំ - ហើយក្នុងចំណោមពួកគេ អ្នកដែលខ្ញុំទុកចិត្តបំផុតគឺ អ៊ុម៉ារ - ថា រ៉សូល (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសន្តិភាពដល់លោក) បានហាមឃាត់ការធ្វើសឡាតបន្ទាប់ពីការអធិស្ឋានអាស្រ (ពេលរសៀល) រហូតដល់ថ្ងៃលិច និងបន្ទាប់ពីការអធិស្ឋានស៊ុបហ៍ (ពេលព្រឹក) រហូតដល់ថ្ងៃរះ»។ វាជាការច្បាស់លាស់ថា លោក អ៊ុម៉ារ មិនបាននិយាយទៅកាន់ អ៊ីបនូ អាប់បាស ថា «ខ្ញុំសូមធ្វើសក្ខីកម្មចំពោះអ្នកថា រ៉សូលបានហាមឃាត់រឿងនេះ» នោះទេ ប៉ុន្តែលោកគ្រាន់តែប្រាប់ដំណឹងដល់គាត់ ហើយ អ៊ីបនូ អាប់បាស ក៏ហៅវាថាជា «សក្ខីកម្ម»។ លោក អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ និងលោក អាលី ប៊ិន អាល់-ម៉ាឌីនី បានជជែកវែកញែកគ្នាអំពីក្រុមមនុស្សទាំងដប់នាក់ (ដែលត្រូវបានដំណឹងល្អថាបានចូលឋានសួគ៌)។ លោក អាលី បាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំនិយាយថា ពួកគេនៅក្នុងឋានសួគ៌ ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនធ្វើសក្ខីកម្មលើរឿងនេះទេ» ដោយផ្អែកលើមូលដ្ឋានថា ដំណឹងនេះជាដំណឹងអាហាត ដូច្នេះវាមិននាំឱ្យកើតមានចំណេះដឹងច្បាស់លាស់ (យ៉ាក៊ីន) ទេ ហើយសក្ខីកម្មគឺត្រូវធ្វើឡើងលើចំណេះដឹង។ លោក អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ បានឆ្លើយតបទៅលោកវិញថា៖ «នៅពេលដែលអ្នកនិយាយថា ពួកគេនៅក្នុងឋានសួគ៌ នោះអ្នកបានធ្វើសក្ខីកម្មរួចទៅហើយ»។ នេះគឺជាអ្វីដែលលោក កាឌី បានរាយការណ៍។

អាប៊ូ យ៉ាឡា បានលើកឡើងអំពីបញ្ហានេះ ហើយគ្រូរបស់យើង (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់គាត់) ក៏បានរំលឹកដល់វាផងដែរ។ គ្រប់អ្នកដែលផ្តល់ព័ត៌មានអំពីអ្វីមួយ គឺគេបានធ្វើសក្ខីកម្ម (ស៊ះហាដះ) លើរឿងនោះហើយ ទោះបីជាគេមិនបាននិយាយពាក្យថា "ខ្ញុំសូមធ្វើសក្ខីកម្ម" ក៏ដោយ។ រឿងដែលគួរឱ្យឆ្ងល់នោះគឺថា ពួកគេបានយកភស្តុតាងដើម្បីទទួលយកការសារភាព ដោយផ្អែកលើព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ថា៖ ﴿ឱបណ្តាអ្នកដែលមានជំនឿអើយ! ចូរអ្នករាល់គ្នាឈរនៅខាងយុត្តិធម៌ ដោយធ្វើជាសាក្សីសម្រាប់អល់ឡោះ ទោះបីជាវាប៉ះពាល់ដល់ខ្លួនអ្នកផ្ទាល់ក៏ដោយ﴾ (ស៊ូរ៉ះ អាន់-នីសា៖ ១៣៥)។ ពួកគេបាននិយាយថា៖ នេះបង្ហាញពីការទទួលយកការសារភាពរបស់បុគ្គលម្នាក់លើខ្លួនឯង ហើយក៏មិនដែលឃើញមានអ្នកណាម្នាក់និយាយថា ការសារភាពមិនត្រូវបានទទួលយក លុះត្រាតែអ្នកសារភាពនោះនិយាយថា "ខ្ញុំសូមធ្វើសក្ខីកម្មលើខ្លួនឯង" នោះឡើយ ខណៈដែលអល់ឡោះបានហៅវាថាជាសក្ខីកម្ម (ស៊ះហាដះ)។ គ្រូរបស់យើងបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ការកំណត់លក្ខខណ្ឌថាត្រូវតែមានពាក្យ "សក្ខីកម្ម" គឺគ្មានមូលដ្ឋាននៅក្នុងគម្ពីររបស់អល់ឡោះ ឬនៅក្នុងស៊ូណាន់ន់របស់រ៉សូលរបស់ទ្រង់ ឬនៅក្នុងសម្តីរបស់សហាបះណាម្នាក់ឡើយ។ ហើយការប្រើពាក្យ "សក្ខីកម្ម" តាមភាសាក៏មិនបានកំណត់ត្រឹមតែពាក្យនេះដែរ។ សូមអល់ឡោះប្រទានជោគជ័យ។ ផ្អែកលើមូលដ្ឋាននេះ៖ ការផ្តល់ព័ត៌មានមិនមែនជាផ្លូវផ្សេងក្រៅពីផ្លូវនៃសក្ខីកម្មនោះទេ។ [ជំពូក៖ ផ្លូវទី ២៣ ស្តីពីការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើលិខិតអក្សរដោយឡែក ហើយវាមានទម្រង់បី] ៩០ - (ជំពូក) ផ្លូវទី ២៣៖ ការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើលិខិតអក្សរដោយឡែក ហើយវាមានទម្រង់បី៖ ទម្រង់ទីមួយ៖ ចៅក្រមបានឃើញភស្តុតាងមួយដែលមានការកាត់ក្តីរបស់គាត់សម្រាប់មនុស្សម្នាក់ ហើយគាត់ក៏តម្រូវឱ្យបុគ្គលនោះអនុវត្តតាមលិខិតនោះ។ ក្នុងរឿងនេះមានការខ្វែងគំនិតគ្នា ដោយមានការរាយការណ៍បីពីលោក អះម៉ាត់៖ ទីមួយ៖ ប្រសិនបើគាត់ប្រាកដថាវាជាអក្សររបស់គាត់ គាត់ត្រូវអនុវត្តតាម ទោះបីជាគាត់មិនចាំរឿងនោះក៏ដោយ។ ទីពីរ៖ គាត់មិនត្រូវអនុវត្តតាមឡើយ លុះត្រាតែគាត់ចាំរឿងនោះ។ ទីបី៖ ប្រសិនបើលិខិតនោះស្ថិតនៅក្នុងកន្លែងរក្សាទុករបស់គាត់ គាត់ត្រូវអនុវត្តតាម បើមិនដូច្នោះទេ គឺមិនត្រូវអនុវត្តឡើយ។ អាប៊ូ បារ៉ាកាត បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ដូចគ្នានេះដែរ គឺមានការរាយការណ៍ផ្សេងៗអំពីសក្ខីកម្មរបស់សាក្សី ដោយផ្អែកលើអក្សររបស់គាត់ ប្រសិនបើគាត់មិនចាំរឿងនោះ។ មតិដ៏ល្បីល្បាញក្នុងមហ្សហាបរបស់ អ៊ីម៉ាម ស៊ហ្វីអី៖ គឺមិនត្រូវពឹងផ្អែកលើលិខិតអក្សរឡើយ ទាំងក្នុងការកាត់ក្តី និងទាំងក្នុងការធ្វើសក្ខីកម្ម។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងមហ្សហាបរបស់គាត់ ក៏មានមតិមួយទៀតថា៖ វាអាចអនុញ្ញាតឱ្យពឹងផ្អែកលើវាបាន ប្រសិនបើវាត្រូវបានរក្សាទុកយ៉ាងល្អនៅជាមួយគាត់ ដូចទៅនឹងការរាយការណ៍ទីបីពីលោក អះម៉ាត់។ ចំណែកមហ្សហាបរបស់ អាប់ប៊ូ ហានីហ្វះ វិញ លោក ខហ្វហ្វាហ្វ បាននិយាយថា៖ លោក អាប់ប៊ូ ហានីហ្វះ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើចៅក្រមរកឃើញនៅក្នុងកំណត់ត្រារបស់គាត់នូវអ្វីមួយដែលគាត់មិនចាំ - ដូចជាការសារភាពរបស់បុរសម្នាក់អំពីសិទ្ធិណាមួយ - ហើយគាត់មិនចាំរឿងនោះទេ នោះគាត់មិនត្រូវកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើវាឡើយ ហើយក៏មិនត្រូវអនុវត្តតាមវាដែរ រហូតទាល់តែគាត់ចាំ។ ចំណែកលោក អាប់ប៊ូ យូស៊ូហ្វ និងលោក មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ អ្វីដែលចៅក្រមរកឃើញនៅក្នុងកំណត់ត្រារបស់គាត់ - មិនថាជាសក្ខីកម្មរបស់សាក្សីដែលបានធ្វើសក្ខីកម្មនៅចំពោះមុខគាត់ ឬការសារភាពរបស់បុរសម្នាក់ - ហើយចៅក្រមមិនចាំរឿងនោះទេ នោះគាត់ត្រូវអនុវត្តតាមវា និងកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើវា ប្រសិនបើវាស្ថិតនៅក្រោមត្រារបស់គាត់ដែលបានរក្សាទុក។ មិនមែនគ្រប់យ៉ាងនៅក្នុងកំណត់ត្រារបស់ចៅក្រមសុទ្ធតែគាត់ចាំទាំងអស់នោះទេ។ ចំណែកមហ្សហាបរបស់លោក ម៉ាលិក៖ លោកបានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងសៀវភៅ "អាល់-ចាវ៉ាហ៊ីរ" ថា៖ មិនត្រូវពឹងផ្អែកលើលិខិតអក្សរឡើយប្រសិនបើមិនចាំ ព្រោះវាអាចមានការក្លែងបន្លំ។ ចៅក្រម អាប៊ូ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើគាត់រកឃើញនៅក្នុងកំណត់ត្រារបស់គាត់នូវការកាត់ក្តីមួយដោយអក្សររបស់គាត់ ហើយគាត់មិនចាំថាគាត់បានកាត់ក្តីនោះទេ៖ នោះមិនអនុញ្ញាតឱ្យគាត់កាត់ក្តីដោយផ្អែកលើវាឡើយ លុះត្រាតែមានសាក្សីពីរនាក់ធ្វើសក្ខីកម្មនៅចំពោះមុខគាត់។ លោកបានបន្តថា៖ ហើយប្រសិនបើចៅក្រមភ្លេចការកាត់ក្តីដែលគាត់បានធ្វើ ហើយមានសាក្សីពីរនាក់មកធ្វើសក្ខីកម្មនៅចំពោះមុខគាត់ថាគាត់ពិតជាបានកាត់ក្តីនោះមែន៖ នោះការកាត់ក្តីនឹងត្រូវអនុវត្តតាមសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេ ទោះបីជាគាត់មិនចាំក៏ដោយ។ អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនមានមតិផ្ទុយពីនេះ។ ផ្ទុយទៅវិញ អ្នកប្រាជ្ញផ្នែកហាឌីសទាំងអស់មានឯកច្ឆន្ទថា អ្នករាយការណ៍ហាឌីសអាចពឹងផ្អែកលើលិខិតអក្សរដែលគាត់រក្សាទុក ហើយអាចធ្វើការរាយការណ៍ (ហាឌីស) ដោយផ្អែកលើវាបាន។ លើកលែងតែមតិខុសឆ្គងមួយចំនួនដែលមិនត្រូវបានគេយកចិត្តទុកដាក់។ ប្រសិនបើមិនពឹងផ្អែកលើរឿងនេះទេ នោះឥស្លាមនឹងបាត់បង់អស់ហើយនៅថ្ងៃនេះ រួមទាំងស៊ូណាន់ន់របស់រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ផងដែរ។ ព្រោះអ្វីដែលស្ថិតនៅក្នុងដៃមនុស្ស - បន្ទាប់ពីគម្ពីររបស់អល់ឡោះ - គឺមានតែច្បាប់ចម្លងទាំងនេះនៃស៊ូណាន់ន់ប៉ុណ្ណោះ។ ដូចគ្នានេះដែរ សៀវភៅហ្វិកហ៍ហ៍៖ ការពឹងផ្អែកលើវាគឺផ្អែកលើច្បាប់ចម្លងទាំងនោះ។ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ធ្លាប់បញ្ជូនលិខិតរបស់គាត់ទៅកាន់ស្តេច និងអ្នកដទៃទៀត ហើយភស្តុតាងរបស់គាត់ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយសារលិខិតទាំងនោះ។ លោកមិនដែលទៅជួបផ្ទាល់ជាមួយអ្នកនាំសារដើម្បីប្រាប់ពីខ្លឹមសារនៃលិខិតនោះឡើយ ហើយរឿងនេះមិនដែលកើតឡើងក្នុងជីវិតរបស់លោក ﷺ ទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ លោកតែងតែប្រគល់លិខិតដែលបិទជិត ហើយបញ្ជាឱ្យអ្នកនាំសារយកទៅប្រគល់ជូនអ្នកដែលត្រូវទទួល។ រឿងនេះគឺជាអ្វីដែលអ្នកប្រាជ្ញដែលស្គាល់ពីជីវប្រវត្តិរបស់លោកដឹងយ៉ាងច្បាស់។ នៅក្នុងសៀវភៅ "អាល់-សហ៊ីហ៍" មានរាយការណ៍ពីលោក ﷺ ថា៖ «មិនមែនជាសិទ្ធិរបស់មូស្លីមម្នាក់ ដែលមានអ្វីមួយត្រូវធ្វើសក្ខីកម្ម (ឬបណ្តាំ) នោះទេ ដែលគាត់ទុកឱ្យកន្លងផុតពីរយប់ ដោយមិនមានបណ្តាំរបស់គាត់សរសេរទុកនៅក្បែរខ្លួនគាត់»។ ប្រសិនបើការពឹងផ្អែកលើលិខិតអក្សរមិនអនុញ្ញាតទេ នោះការសរសេរបណ្តាំនឹងគ្មានប្រយោជន៍អ្វីឡើយ។ លោក អ៊ីស្ហាក ប៊ីន អ៊ីប្រាហ៊ីម បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរលោក អះម៉ាត់ ថា៖ បុរសម្នាក់ស្លាប់ ហើយគេរកឃើញបណ្តាំរបស់គាត់នៅក្រោមខ្នើយ ដោយមិនមានអ្នកណាម្នាក់ធ្វើសក្ខីកម្មលើវា ឬដឹងពីវាឡើយ តើវាអនុញ្ញាតឱ្យអនុវត្តតាមអ្វីដែលមានក្នុងនោះដែរឬទេ? លោកឆ្លើយថា៖ ប្រសិនបើអក្សររបស់គាត់ត្រូវបានគេស្គាល់ ហើយវាជាអក្សរដែលល្បីល្បាញ៖ នោះត្រូវអនុវត្តតាមអ្វីដែលមានក្នុងនោះ។ លោកបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ក្នុងរឿងសក្ខីកម្មថា៖ ប្រសិនបើគាត់មិនចាំសក្ខីកម្មនោះ ហើយគាត់ឃើញអក្សររបស់គាត់៖ គាត់មិនត្រូវធ្វើសក្ខីកម្មឡើយរហូតទាល់តែគាត់ចាំ។ ហើយលោកបានបញ្ជាក់ចំពោះអ្នកដែលសរសេរបណ្តាំរបស់គាត់ ហើយនិយាយថា៖ "ចូរធ្វើសក្ខីកម្មលើខ្ញុំចំពោះអ្វីដែលមានក្នុងនេះ"៖ ថាពួកគេមិនត្រូវធ្វើសក្ខីកម្មឡើយ លុះត្រាតែពួកគេបានឮវាពីគាត់ផ្ទាល់ ឬវាត្រូវបានអានឱ្យគាត់ស្តាប់ ហើយគាត់ក៏ទទួលស្គាល់វា។ សហការីរបស់យើងបានខ្វែងគំនិតគ្នា៖ អ្នកខ្លះបានទាញយកការកាត់ក្តីពីបញ្ហាមួយទៅបញ្ហាមួយទៀត ដោយបង្កើតជាមតិពីរ។ អ្នកខ្លះទៀតមិនព្រមទាញយកមតិឡើយ ដោយរក្សាទុកនូវការបញ្ជាក់ទាំងពីរដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ គ្រូរបស់យើងបានជ្រើសរើសយកការបែងចែក ដោយលោកមានប្រសាសន៍ថា៖ ភាពខុសគ្នានោះគឺថា នៅពេលដែលគាត់សរសេរបណ្តាំ ហើយនិយាយថា "ចូរធ្វើសក្ខីកម្មលើខ្ញុំចំពោះអ្វីដែលមានក្នុងនេះ" នោះពួកគេមិនត្រូវធ្វើសក្ខីកម្មឡើយ ព្រោះវាអាចទៅរួចដែលគាត់នឹងបន្ថែម ឬកាត់បន្ថយ ឬផ្លាស់ប្តូរខ្លឹមសារ។ ចំណែកនៅពេលដែលគាត់សរសេរបណ្តាំរួចហើយស្លាប់ទៅ ហើយគេដឹងថាវាជាអក្សររបស់គាត់៖ នោះគេត្រូវធ្វើសក្ខីកម្មលើវា ព្រោះហានិភ័យនោះបានបាត់បង់ទៅហើយ។ ហាឌីសដែលបានលើកឡើងខាងលើ គឺប្រៀបដូចជាការបញ្ជាក់ពីការអនុញ្ញាតឱ្យពឹងផ្អែកលើអក្សររបស់អ្នកធ្វើបណ្តាំ។ ហើយលិខិតរបស់លោក ﷺ ដែលផ្ញើទៅកាន់មន្ត្រីរបស់លោក និងស្តេចនានា ក៏បង្ហាញពីចំណុចនេះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ការសរសេរគឺបង្ហាញពីគោលបំណង ដូច្នេះវាប្រៀបដូចជាពាក្យសម្តីដែរ ហេតុនេះហើយបានជាការលែងលះ (តាលក់) ក៏អាចកើតឡើងតាមរយៈការសរសេរបានដែរ។ ចៅក្រមបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ការបញ្ជាក់ពីអក្សរក្នុងបណ្តាំ គឺអាស្រ័យលើការឃើញផ្ទាល់ពីសាក្សី ឬចៅក្រមនៅពេលដែលគាត់សរសេរ ព្រោះវាជាសកម្មភាពមួយ ហើយសក្ខីកម្មលើសកម្មភាពគឺត្រូវតែតាមរយៈការមើលឃើញ។ សម្តីរបស់ អ៊ីម៉ាម អះម៉ាត់ ដែលថា៖ "ប្រសិនបើគេស្គាល់អក្សររបស់គាត់ ហើយវាជាអក្សរដែលល្បីល្បាញ នោះត្រូវអនុវត្តតាមអ្វីដែលមានក្នុងនោះ" គឺបានច្រានចោលនូវអ្វីដែលចៅក្រមបាននិយាយ។ ព្រោះលោក អះម៉ាត់ បានភ្ជាប់ការកាត់ក្តីទៅនឹងការស្គាល់ និងភាពល្បីល្បាញ ដោយមិនបានកំណត់លក្ខខណ្ឌថាត្រូវតែឃើញសកម្មភាពសរសេរនោះទេ។ នេះគឺជាមតិដែលត្រឹមត្រូវ ព្រោះគោលបំណងគឺការទទួលបានចំណេះដឹងអំពីការកំណត់អក្សរនោះទៅឱ្យអ្នកសរសេរ។ នៅពេលដែលគេដឹងរឿងនេះ និងមានភាពប្រាកដប្រជា វាក៏ដូចជាការដឹងអំពីការកំណត់ពាក្យសម្តីទៅឱ្យអ្នកនិយាយដែរ។ ព្រោះអក្សរគឺជាតម្រុយនៃពាក្យសម្តី ហើយពាក្យសម្តីគឺជាតម្រុយនៃគោលបំណង និងឆន្ទៈ។ អ្វីដែលអាក្រក់បំផុតដែលអាចកើតឡើងគឺ៖ ការភាន់ច្រឡំរវាងអក្សរ និងអក្សរ ដែលវាដូចទៅនឹងការភាន់ច្រឡំនៃរូបភាព និងសំឡេងដែរ។ អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានបង្កើតឱ្យអក្សររបស់អ្នកសរសេរម្នាក់ៗមានលក្ខណៈពិសេសដែលខុសពីអក្សររបស់អ្នកដទៃ ដូចទៅនឹងភាពខុសគ្នានៃរូបភាព និងសំឡេងរបស់ពួកគេដែរ។ មនុស្សម្នាក់ៗធ្វើសក្ខីកម្មដោយមិនមានការសង្ស័យថា នេះជាអក្សររបស់បុគ្គលនេះ។ ហើយប្រសិនបើមានការក្លែងបន្លំ ឬការធ្វើឱ្យដូច ក៏វានៅតែមានចំណុចខុសគ្នាដែរ។ នេះជារឿងដែលទាក់ទងនឹងអក្សរអារ៉ាប់។ ប្រសិនបើការភាន់ច្រឡំ និងការក្លែងបន្លំជាឧបសគ្គមែន នោះវានឹងក្លាយជាឧបសគ្គដល់ការធ្វើសក្ខីកម្មលើអក្សរនៅពេលដែលគេឃើញវាផ្ទាល់ផងដែរ។ ភស្តុតាងជាច្រើនដែលជិតឈានដល់កម្រិតប្រាកដប្រជា បានបង្ហាញពីការទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់មនុស្សខ្វាក់ភ្នែកក្នុងរឿងដែលទាក់ទងនឹងការស្តាប់ ប្រសិនបើគាត់ស្គាល់សំឡេងនោះ ទោះបីជាការភាន់ច្រឡំនៃសំឡេង - ប្រសិនបើវាមិនធំជាងការភាន់ច្រឡំនៃអក្សរទេ - វាក៏មិនតិចជាងនោះដែរ។ អ្នកប្រាជ្ញរបស់ អះម៉ាត់ និង ស៊ហ្វីអី បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ប្រសិនបើអ្នកទទួលមរតករកឃើញនៅក្នុងសៀវភៅកំណត់ត្រារបស់អ្នកស្លាប់ថា៖ "ខ្ញុំមានសិទ្ធិលើបុគ្គលនេះប៉ុណ្ណេះ" នោះគាត់អាចស្បថលើសិទ្ធិរបស់គាត់បាន។ ហើយខ្ញុំគិតថាវាជាចំណុចដែលមានការបញ្ជាក់ច្បាស់។ ដូចគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើគាត់រកឃើញក្នុងកំណត់ត្រាថា៖ "ខ្ញុំបានសងបំណុលដែលខ្ញុំជំពាក់បុគ្គលនេះរួចហើយ" នោះគាត់អាចស្បថលើរឿងនោះបាន ប្រសិនបើគាត់ជឿជាក់លើអក្សរ និងភាពស្មោះត្រង់របស់អ្នកស្លាប់នោះ។ អស់រយៈពេលជាយូរមកហើយ ដែលពួកខាលីហ្វះ ចៅក្រម មេដឹកនាំ និងមន្ត្រីនានា តែងតែពឹងផ្អែកលើលិខិតដែលពួកគេផ្ញើឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមក ដោយមិនតម្រូវឱ្យអ្នកនាំសារធ្វើសក្ខីកម្មលើខ្លឹមសារក្នុងលិខិតនោះឡើយ ហើយក៏មិនអានឱ្យគាត់ស្តាប់ដែរ។ នេះគឺជាការអនុវត្តរបស់មនុស្សតាំងពីសម័យរ៉សូលរបស់ពួកគេរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។

បានមានប្រសាសន៍ដោយក្រុមអ្នកប្រាជ្ញនៃមហ្សហាបម៉ាលីគី អំពីបុរសពីរនាក់ដែលមានជម្លោះនឹងគ្នានៅលើជញ្ជាំងរបងមួយថា៖ គេត្រូវពិនិត្យមើលទៅលើរចនាសម្ព័ន្ធនៃការសាងសង់របស់វា អ្នកណាដែលមានឈើ ឬដំបូល ឬអ្វីៗដែលស្រដៀងនឹងនេះដែលភ្នែកអាចមើលឃើញបាន នោះគេនឹងកាត់ក្តីឱ្យអ្នកនោះជាម្ចាស់ ហើយមិនចាំបាច់តម្រូវឱ្យអ្នកទាមទារនាំយកសាក្សីមកបញ្ជាក់ឡើយ។ ដូចគ្នានេះដែរ ចំពោះប្រឡាយទឹកដែលកាត់តាមផ្ទះសម្បែងរហូតដល់កន្លែងបង្ហូរទឹករបស់វា ប្រសិនបើម្ចាស់ផ្ទះដែលប្រឡាយនោះកាត់តាម បានបិទប្រឡាយនោះ ហើយបដិសេធថាគ្មានផ្លូវទឹករបស់នរណាម្នាក់កាត់តាមផ្ទះរបស់គាត់ឡើយ នោះនៅពេលដែលគេពិនិត្យមើលប្រឡាយដែលកាត់តាមផ្ទះរបស់គាត់ ហើយសាក្សីបានផ្តល់សក្ខីកម្មបញ្ជាក់រឿងនេះចំពោះមុខចៅក្រម ហើយចៅក្រមមិនឃើញមានហេតុផលណាមួយមកជំទាស់នឹងសក្ខីកម្មរបស់សាក្សីទាំងនោះទេ នោះគេនឹងបង្ខំឱ្យម្ចាស់ផ្ទះនោះអនុញ្ញាតឱ្យប្រឡាយទឹកហូរកាត់តាមផ្ទះរបស់គាត់ ហើយគេនឹងហាមឃាត់មិនឱ្យគាត់បិទប្រឡាយនោះឡើយ។ ពួកគេបាននិយាយថា៖ ប្រសិនបើគេពិនិត្យឃើញប្រឡាយទឹកកាត់តាមផ្ទះរបស់គាត់ទៅកាន់កន្លែងបង្ហូរទឹករបស់វា ហើយវាជាប្រឡាយចាស់ ដែលរចនាសម្ព័ន្ធរបស់វាមានភាពច្បាស់លាស់ រហូតដល់វាហូរទៅដល់កន្លែងបង្ហូរទឹករបស់វា នោះចៅក្រមមានសិទ្ធិបង្ខំឱ្យគាត់អនុញ្ញាតឱ្យប្រឡាយទឹកហូរកាត់តាមផ្ទះរបស់គាត់ ដូចដែលវាមានពីមុនមក។ អ៊ីប៊ុន អាល់កាស៊ីម បាននិយាយ - ក្នុងអ្វីដែលអ៊ីប៊ុន អាប់ឌុលហាកាំ បានរាយការណ៍ពីគាត់ថា៖ ប្រសិនបើបុរសពីរនាក់មានជម្លោះលើជញ្ជាំងមួយរវាងផ្ទះទាំងពីររបស់ពួកគេ ហើយម្នាក់ៗអះអាងថាជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួន នោះប្រសិនបើរចនាសម្ព័ន្ធនៃការសាងសង់របស់វាផ្អែកទៅលើផ្ទះទាំងពីរ នោះវាជាកម្មសិទ្ធិរួមរបស់ពួកគេទាំងពីរ។ ប្រសិនបើវាត្រូវបានសាងសង់ផ្អែកទៅលើផ្ទះណាមួយ ហើយដាច់ចេញពីផ្ទះមួយទៀត នោះវាជាកម្មសិទ្ធិរបស់ម្ចាស់ផ្ទះដែលវាផ្អែកទៅលើនោះ។ ប្រសិនបើវាដាច់ចេញពីផ្ទះទាំងពីរ នោះវាជាកម្មសិទ្ធិរួមរបស់ពួកគេ។ ប្រសិនបើមានបង្អួចនៅលើជញ្ជាំងនោះសម្រាប់តែម្នាក់ ហើយម្នាក់ទៀតគ្មានអ្វីនៅលើនោះទេ ហើយវាក៏មិនបានផ្អែកទៅលើផ្ទះណាមួយក្នុងចំណោមពួកគេទាំងពីរដែរ នោះវាជាកម្មសិទ្ធិរបស់ម្ចាស់ផ្ទះដែលប្រើប្រាស់អត្ថប្រយោជន៍ពីជញ្ជាំងនោះ។ ប្រសិនបើមានបង្អួចសម្រាប់ទាំងពីរនាក់ នោះវាជាកម្មសិទ្ធិរួមរបស់ពួកគេ។ ប្រសិនបើមានឈើរបស់ម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេនៅលើជញ្ជាំងនោះ ហើយគ្មានរចនាសម្ព័ន្ធសាងសង់សម្រាប់នរណាម្នាក់ទេ នោះវាជាកម្មសិទ្ធិរបស់ម្ចាស់ដែលមានរបស់ទ្រាប់នៅលើនោះ។ ប្រសិនបើមានរបស់ទ្រាប់នៅលើនោះសម្រាប់ទាំងពីរនាក់ នោះវាជាកម្មសិទ្ធិរួមរបស់ពួកគេ។ គោលបំណងគឺ៖ ការសរសេរនៅលើថ្ម លើសត្វ និងក្នុងសៀវភៅចំណេះដឹង គឺមានទម្ងន់ខ្លាំងជាងសញ្ញាសម្គាល់ទាំងនេះទៅទៀត ដូច្នេះវាជាភស្តុតាងដែលគួរឱ្យទុកចិត្តជាងក្នុងការកំណត់សេចក្តីសម្រេចនៃអ្វីដែលបានសរសេរនោះ ជាពិសេសនៅពេលដែលគ្មានការជំទាស់។ ចំណែកឯប្រសិនបើមានសាក្សីដែលគួរឱ្យទុកចិត្តមកជំទាស់ ហើយមិនមែនផ្អែកលើការផ្លាស់ប្តូរដោយគ្មានមូលហេតុទេ ប៉ុន្តែដោយការបញ្ជាក់ពីប្រភពនៃកម្មសិទ្ធិ និងភាពបន្តបន្ទាប់របស់វា នោះសក្ខីកម្មនោះនឹងត្រូវផ្តល់អាទិភាពជាងសញ្ញាសម្គាល់ទាំងនេះ។ ចំណែកឯប្រសិនបើមានតែការកាន់កាប់ (ដោយគ្មានភស្តុតាង) មកជំទាស់ នោះគេនឹងមិនយកចិត្តទុកដាក់ឡើយ ព្រោះសញ្ញាសម្គាល់ទាំងនេះមានឋានៈស្មើនឹងភស្តុតាង និងសាក្សី ហើយការកាន់កាប់នឹងត្រូវដកចេញដោយសារភស្តុតាងទាំងនោះ។ [ជំពូក៖ សក្ខីកម្មនៃទ្រព្យបញ្ចាំតាមចំនួនបំណុល នៅពេលដែលអ្នកដាក់បញ្ចាំ និងអ្នកទទួលបញ្ចាំមានជម្លោះលើចំនួនបំណុល] ៩១ - (ជំពូក) ក្នុងចំណោមអ្វីដែលត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងជំពូកនេះគឺ៖ សក្ខីកម្មនៃទ្រព្យបញ្ចាំតាមចំនួនបំណុល នៅពេលដែលអ្នកដាក់បញ្ចាំ និងអ្នកទទួលបញ្ចាំមានជម្លោះលើចំនួនបំណុល៖ នោះសម្តីដែលត្រូវទទួលយកគឺសម្តីរបស់អ្នកទទួលបញ្ចាំ រួមជាមួយការស្បថរបស់គាត់ ដរាបណាគាត់មិនទាមទារលើសពីតម្លៃនៃទ្រព្យបញ្ចាំនោះ នេះបើយោងតាមមហ្សហាបរបស់អ៊ីម៉ាម ម៉ាលីក និងអ្នកប្រាជ្ញនៅក្រុងម៉ាឌីណាហ៍ ហើយអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនមានមតិផ្ទុយពីនេះ។ ប៉ុន្តែមតិរបស់អ៊ីម៉ាម ម៉ាលីក គឺត្រឹមត្រូវជាង ហើយត្រូវបានជ្រើសរើសដោយគ្រូរបស់យើង (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់គាត់)។ ភស្តុតាងរបស់គាត់គឺ៖ អល់ឡោះ (មហាអស្ចារ្យ និងមហាខ្ពង់ខ្ពស់) បានកំណត់ឱ្យមានទ្រព្យបញ្ចាំជំនួសឱ្យការសរសេរ និងសាក្សី ដើម្បីរក្សាសិទ្ធិ។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើគេមិនទទួលយកសម្តីរបស់អ្នកទទួលបញ្ចាំ ហើយបែរជាទទួលយកសម្តីរបស់អ្នកដាក់បញ្ចាំវិញ នោះទ្រព្យបញ្ចាំនឹងគ្មានប្រយោជន៍អ្វីឡើយ ហើយការមាននៅរបស់វាក៏មិនខុសអ្វីពីការគ្មានដែរ លើកលែងតែក្នុងករណីមួយប៉ុណ្ណោះ គឺការផ្តល់អាទិភាពដល់អ្នកទទួលបញ្ចាំឱ្យទទួលបានបំណុលរបស់គាត់មុនម្ចាស់បំណុលដទៃទៀតដែលគ្មានទ្រព្យបញ្ចាំ។ ហើយវាជាការច្បាស់ណាស់ថា ទ្រព្យបញ្ចាំមិនត្រូវបានកំណត់ឱ្យមានឡើង (ដើម្បីតែគោលបំណងនោះទេ)។

គ្រាន់តែសម្រាប់ប្រយោជន៍នេះប៉ុណ្ណោះ ហើយអល់ឡោះ ស៊ុបហានះហ៊ូ វ៉ាតាអាឡា បានលើកឡើងវានៅក្នុងគម្ពីរគួរអានដ៏មហិមា ដោយវាមានតួនាទីជំនួសលិខិតស្នាម និងសាក្សី។ ដូច្នេះ វាគឺជាសាក្សីមួយដែលសមស្របទៅនឹងទំហំនៃសិទ្ធិ (ដែលត្រូវទាមទារ) ហើយតាមទំនៀមទម្លាប់ (អ៊ូហ្វ) គឺគ្មាននរណាម្នាក់យកទ្រព្យដែលមានតម្លៃស្មើនឹងមួយពាន់ឌីណារ ទៅដាក់បញ្ចាំដើម្បីខ្ចីប្រាក់ត្រឹមតែមួយឌីរហាំនោះទេ។ ចំណែកអ្នកដែលនិយាយថា៖ «ពាក្យសម្តីដែលត្រូវទទួលស្គាល់ គឺពាក្យសម្តីរបស់អ្នកដាក់បញ្ចាំ» ដោយយល់ព្រមតាមពាក្យរបស់គាត់ថា គាត់បានដាក់បញ្ចាំវាដើម្បីខ្ចីប្រាក់ត្រឹមតែមួយឌីរហាំ ឬតិចជាងនេះ នោះគឺជាអ្វីដែលទំនៀមទម្លាប់បានបញ្ជាក់ថាជាការមិនសមហេតុផល។ អ្នកដែលកំណត់ថាពាក្យសម្តីត្រូវយកតាមអ្នកដាក់បញ្ចាំនោះ បានបង្ខំឱ្យអ្នកដែលជំទាស់នឹងពួកគេទទួលស្គាល់ថា ប្រសិនបើពួកគេទាំងពីរមានការខ្វែងគំនិតគ្នានៅក្នុងដើមទុននៃការដាក់បញ្ចាំ នោះពាក្យសម្តីត្រូវយកតាមម្ចាស់ទ្រព្យ ដូច្នេះនៅក្នុងរឿងទំហំនៃបំណុលក៏ត្រូវតែដូចគ្នាដែរ។ ចំណែកអ្នកប្រាជ្ញដទៃទៀត បានបែងចែករវាងបញ្ហាទាំងពីរនេះ ដោយលើកឡើងថា ការជាប់ពាក់ព័ន្ធនៃសិទ្ធិទៅលើទ្រព្យបញ្ចាំនោះ ត្រូវបានបញ្ជាក់នៅក្នុងបញ្ហាដែលមានការវិវាទ ហើយទ្រព្យបញ្ចាំនោះគឺជាសាក្សីរបស់អ្នកទទួលបញ្ចាំ ដូច្នេះគាត់មានអ្វីដែលបញ្ជាក់ពីភាពត្រឹមត្រូវរបស់គាត់ ខុសពីបញ្ហានៃការបង្ខិតបង្ខំ។ [ជំពូក៖ វិធីសាស្ត្រទីម្ភៃបួនក្នុងការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសញ្ញាណជាក់ស្តែង] ៩២ - (ជំពូក) វិធីសាស្ត្រទីម្ភៃបួន គឺការប្រើសញ្ញាណជាក់ស្តែង ដែលបានលើកឡើងរួចមកហើយនៅដើមសៀវភៅនេះ។ យើងសូមបន្ថែមនៅទីនេះថា៖ អស់លោកអ្នកប្រាជ្ញរបស់យើង និងអ្នកដទៃទៀត បានបែងចែករវាងទ្រព្យកប់ដី (រីកាហ្ស៍) និងទ្រព្យបាត់បង់ដែលរើសបាន (លូកតោះ) ដោយផ្អែកលើសញ្ញាណសម្គាល់។ ពួកគេបាននិយាយថា៖ រីកាហ្ស៍ គឺអ្វីដែលមនុស្សសម័យចាហ៊ីលីយ៉ាស់ (សម័យមុនឥស្លាម) បានកប់ទុក ហើយវាត្រូវបានកំណត់ដោយការមើលឃើញសញ្ញាណរបស់ពួកគេនៅលើនោះ ដូចជាឈ្មោះរបស់ស្តេចពួកគេ រូបភាពរបស់ពួកគេ ឬរូបសញ្ញាឈើឆ្កាងជាដើម។ ចំណែកអ្វីដែលមានសញ្ញាណរបស់មូស្លីមនៅលើនោះ ដូចជាឈ្មោះរបស់ពួកគេ ឬអក្សរគួរអាន ឬអ្វីដែលស្រដៀងគ្នានេះ នោះវាគឺជា លូកតោះ (ទ្រព្យរើសបាន) ពីព្រោះវាជាកម្មសិទ្ធិរបស់មូស្លីមដែលមិនដឹងថាវាបានបាត់បង់ពីគាត់ដោយរបៀបណា។ ដូចគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើនៅលើវាមានសញ្ញាណឥស្លាមខ្លះ និងសញ្ញាណរបស់ពួកកាហ្វេរខ្លះ ពីព្រោះតាមស្ថានភាពជាក់ស្តែង គឺវាបានធ្លាក់ទៅក្នុងដៃមូស្លីមម្នាក់ហើយគាត់ក៏បានកប់វាទុក។ ហើយអ្វីដែលគ្មានសញ្ញាណអ្វីទាំងអស់ នោះវាគឺជា លូកតោះ ដោយយកលក្ខខណ្ឌនៃឥស្លាមជាគោល។ ក្នុងចំណោមនោះគឺ៖ ប្រសិនបើមានមនុស្សពីរនាក់ទាមទារក្មេងដែលគេបោះបង់ចោល (ឡាក់គីត) ហើយម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេបានរៀបរាប់ពីសញ្ញាណសម្គាល់ដែលលាក់កំបាំងនៅលើដងខ្លួនរបស់ក្មេងនោះ នោះគេនឹងផ្តល់សិទ្ធិឱ្យអ្នកនោះ ហើយកាត់ក្តីឱ្យគាត់។ នេះគឺជាមហ្សហាប (គោលជំហរ) របស់ អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ និង អ៊ីម៉ាម អាប៊ូ ហានីហ្វាហ៍។ ចំណែក អ៊ីម៉ាម សាហ្វីអី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ មិនត្រូវកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើរឿងនោះទេ ដូចគ្នានឹងករណីដែលពួកគេទាំងពីរទាមទារវត្ថុអ្វីមួយ ហើយម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេរៀបរាប់ពីសញ្ញាណសម្គាល់ដែលលាក់កំបាំងនៅលើវត្ថុនោះដែរ។ អ្នកដែលផ្តល់ទម្ងន់ទៅលើការរៀបរាប់សញ្ញាណនោះ បានបែងចែករវាងបញ្ហាទាំងពីរដោយលើកឡើងថា៖ នោះគឺជាប្រភេទនៃការរើសបាន (អ៊ីលតិកតោះ) ដូច្នេះគេផ្តល់សិទ្ធិឱ្យអ្នកដែលរៀបរាប់បានត្រឹមត្រូវ ដូចទៅនឹងការរើសបានទ្រព្យសម្បត្តិដែរ។ ហើយមានភស្តុតាង (នះស៍) ដែលត្រឹមត្រូវ និងច្បាស់លាស់បានបង្ហាញពីបញ្ហានេះ។ ការប្រៀបធៀបករណីក្មេងដែលគេបោះបង់ចោល ទៅនឹងទ្រព្យសម្បត្តិដែលរើសបាន គឺសមរម្យជាងការប្រៀបធៀបទៅនឹងការទាមទារវត្ថុផ្សេងៗទៀត។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ការទាមទារវត្ថុមួយនៅពេលដែលម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេរៀបរាប់ពីអ្វីដែលបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីភាពត្រឹមត្រូវរបស់គាត់ គឺជារឿងដែលគួរពិចារណា។ ហើយការប្រៀបធៀបនៅក្នុងមហ្សហាបចំពោះបញ្ហាដែលប្តីប្រពន្ធទាមទារទ្រព្យសម្បត្តិគ្នាទៅវិញទៅមក គឺការផ្តល់ទម្ងន់ទៅលើអ្នកដែលរៀបរាប់បានត្រឹមត្រូវ។ យើងធ្លាប់បានជួបប្រទះនូវករណីស្រដៀងគ្នានេះយ៉ាងពិតប្រាកដ គឺបុរសពីរនាក់បានទាមទារកាបូបមួយដែលមានប្រាក់ឌីរហាំនៅខាងក្នុង។ អាជ្ញាធរបានសួរម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេអំពីលក្ខណៈរបស់វា? គាត់ក៏បានរៀបរាប់ពីលក្ខណៈសម្បត្តិដែលលាក់កំបាំង។ បន្ទាប់មកក៏សួរម្នាក់ទៀត? គាត់ក៏បានរៀបរាប់ពីលក្ខណៈផ្សេងទៀត។ នៅពេលដែលគេពិនិត្យមើលទៅ ឃើញថាវាត្រូវនឹងលក្ខណៈដែលអ្នកទីមួយបានរៀបរាប់ ហើយភាពកុហករបស់អ្នកទីពីរបានលេចចេញមក។ ដូច្នេះ អាជ្ញាធរ និងអ្នកដែលនៅទីនោះបានដឹងពីភាពត្រឹមត្រូវរបស់គាត់ក្នុងការទាមទារ និងភាពកុហករបស់ដៃគូគាត់ ទើបគេប្រគល់វាទៅឱ្យអ្នកដែលនិយាយពិតនោះ។

ជំពូកទីម្ភៃប្រាំ៖ ស្តីពីការវិនិច្ឆ័យដោយការចាប់ឆ្នោត

នេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទដែលលោកអ្នកបានស្នើសុំ៖ នេះអាចមានកម្លាំងខ្លាំងរហូតដល់អាចបង្កើតជាភាពប្រាកដប្រជា (កាត់) ហើយក៏អាចមានកម្លាំងខ្សោយ ឬស្ថិតក្នុងកម្រិតមធ្យម។ ក្នុងចំណោមនោះមាន៖ កាតព្វកិច្ចក្នុងការប្រគល់របស់ដែលរើសបាន (លូកតោះ) ទៅឱ្យអ្នកដែលពណ៌នាវាបានត្រឹមត្រូវ។ លោក អះម៉ាត់ បានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងការរាយការណ៍របស់ ហ័រប៊ី ថា៖ «នៅពេលដែលម្ចាស់របស់នោះមកដល់ ហើយបានពណ៌នាអំពីខ្សែចង និងថង់ដាក់របស់នោះបានត្រឹមត្រូវ នោះវាត្រូវតែប្រគល់ឱ្យគាត់វិញ។ យើងមិនយល់ស្របតាមទស្សនៈរបស់ អ៊ីម៉ាម ស៊ហ្វីអី ដែលថា៖ វាមិនត្រូវប្រគល់ឱ្យគាត់វិញឡើយ លុះត្រាតែមានភស្តុតាងបញ្ជាក់»។ លោក អ៊ីបនូ មូសៃស៍ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើបុរសម្នាក់មកទាមទាររបស់ដែលរើសបាន ហើយបានប្រាប់សញ្ញាសម្គាល់របស់វា តើត្រូវប្រគល់ឱ្យគាត់ដែរឬទេ?» លោកឆ្លើយថា៖ «បាទ»។ ហើយលោកបានបន្ថែមថា៖ «នៅពេលដែលគាត់មកជាមួយសញ្ញាសម្គាល់នៃថង់ដាក់ និងខ្សែចងរបស់វា ព្រមទាំងចំនួនរបស់វាផងនោះ នោះក្នុងចិត្តរបស់ខ្ញុំគ្មានការសង្ស័យអ្វីទៀតឡើយ»។ លោកក៏បានបញ្ជាក់ផងដែរអំពីករណីអ្នកជួលផ្ទះពីរនាក់ដែលមានជម្លោះលើទ្រព្យសម្បត្តិដែលកប់ក្នុងផ្ទះ ដោយម្នាក់ៗសុទ្ធតែអះអាងថាជារបស់ខ្លួន។ ដូច្នេះ អ្នកណាដែលពណ៌នាបានត្រឹមត្រូវ នោះទ្រព្យនោះជារបស់អ្នកនោះ។ នេះគឺជាទស្សនៈរបស់លោក ម៉ាលីក, អ៊ីស្ហាក់ និង អប៊ូ អ៊ូបៃដ។ ចំណែក អប៊ូ ហានីហ្វះ និង អ៊ីម៉ាម ស៊ហ្វីអី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើអ្នករើសបានមានការជឿជាក់យ៉ាងខ្លាំងថា អ្នកទាមទារនោះនិយាយពិត នោះការប្រគល់ឱ្យគឺអាចធ្វើទៅបាន ប៉ុន្តែមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចទេ។ ហើយប្រសិនបើមិនមានការជឿជាក់ទេ នោះមិនអនុញ្ញាតឱ្យប្រគល់ឱ្យឡើយ ព្រោះគាត់គឺជាអ្នកទាមទារ ហើយគាត់ត្រូវតែមានភស្តុតាង»។ ទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវគឺទស្សនៈទីមួយ ដោយផ្អែកលើអ្វីដែល មូស្លីម បានរាយការណ៍នៅក្នុងសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍» របស់លោក ពីហាឌីសរបស់ អ៊ូបានី បន កះអប ដែលមានសេចក្តីថា៖ «ប្រសិនបើមាននរណាម្នាក់មកប្រាប់អ្នកអំពីចំនួនរបស់វា ថង់ដាក់របស់វា និងខ្សែចងរបស់វា នោះចូរប្រគល់វាឱ្យគាត់ចុះ»។ នៅក្នុងហាឌីសរបស់ សៃដ៍ បន ខាលីដ ក៏មានបញ្ជាក់ថា៖ «ប្រសិនបើម្ចាស់របស់វាមកដល់ ហើយបានពណ៌នាអំពីថង់ដាក់របស់វា ចំនួនរបស់វា និងខ្សែចងរបស់វា នោះចូរប្រគល់វាឱ្យគាត់ចុះ»។ ពាក្យបញ្ជានេះគឺសម្រាប់កាតព្វកិច្ច ហើយការពណ៌នាគឺជាភស្តុតាងដ៏ច្បាស់លាស់មួយ ព្រោះវាជាការបង្ហាញ ការបើកបង្ហាញ និងការបំភ្លឺ។ អ្វីដែលចង់សំដៅគឺភាពច្បាស់លាស់នៃហេតុផលនៃការទាមទារ និងការបើកបង្ហាញវា ដែលវាមាននៅក្នុងការពណ៌នានោះឯង។ [ជំពូក៖ វិធីសាស្ត្រទីម្ភៃប្រាំក្នុងការកាត់ក្តីដោយការចាប់ឆ្នោត] ៩៣ - (ជំពូក) វិធីសាស្ត្រទីម្ភៃប្រាំគឺការកាត់ក្តីដោយការចាប់ឆ្នោត៖ ការពិភាក្សាអំពីវាបានកន្លងផុតទៅយ៉ាងពេញលេញហើយ រួមទាំងភស្តុតាងដែលបញ្ជាក់ពីភាពត្រឹមត្រូវរបស់វា។ វាមានកម្លាំងខ្លាំងជាងវិធីសាស្ត្រជាច្រើនដែលអ្នកដែលបដិសេធវាបានប្រើប្រាស់ទៅទៀត ដូចជាការប្រើប្រាស់សញ្ញាសម្គាល់លើខ្សែចង ឬការសម្គាល់លើឥដ្ឋជាដើម។ វាមានកម្លាំងខ្លាំងជាងការកាត់ក្តីដោយគ្រាន់តែចាត់ទុកភរិយាជាកម្មសិទ្ធិរបស់ស្វាមីតាមរយៈកិច្ចសន្យាអាពាហ៍ពិពាហ៍តែមួយមុខ ទោះបីជាដឹងច្បាស់ថាពួកគេមិនបានជួបគ្នាក៏ដោយ ហើយវាក៏ខ្លាំងជាងការកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើការបដិសេធមិនព្រមស្បថដែរ។ [ជំពូក៖ វិធីសាស្ត្រទីម្ភៃប្រាំមួយក្នុងការកាត់ក្តីដោយអ្នកជំនាញសម្គាល់ខ្សែស្រឡាយ (ក្វាហ្វះ)] ៩៤ - (ជំពូក) វិធីសាស្ត្រទីម្ភៃប្រាំមួយគឺការកាត់ក្តីដោយអ្នកជំនាញសម្គាល់ខ្សែស្រឡាយ (ក្វាហ្វះ)៖ ស៊ូណាន់ន់របស់ រ៉សូល របស់អល់ឡោះ ﷺ និងការអនុវត្តរបស់ខាលីហ្វះដ៏ត្រឹមត្រូវទាំងបួន រួមទាំងសហាបះផ្សេងទៀតបានបញ្ជាក់ពីភាពត្រឹមត្រូវនៃវិធីសាស្ត្រនេះ។ ក្នុងចំណោមនោះមាន អ៊ូម៉ារ បន ខុលថប, អាលី បន អប៊ី តាលីប, អប៊ូ មូសា អាល់អះអ្សារី, អ៊ីបនូ អាប់បាស និង អាន៉ាស បន ម៉ាលីក (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះពួកគេ) ហើយគ្មានសហាបះណាម្នាក់ជំទាស់នឹងពួកគេឡើយ។ ក្នុងចំណោមអ្នកជំនាន់ តាប៊ីអីន ដែលយល់ស្របនឹងរឿងនេះមាន៖ សៃដ៍ បន មុសៃយីប, អះតាវ បន អប៊ី រ៉ាបាហ៍, អហ្សូហ្រី, អ៊ីយ៉ាស បន មូអាវីយ៉ះ, កាតាដះ និង កះអប បន សាវ៉ារ។ ចំណែកអ្នកជំនាន់ក្រោយមកទៀតមាន៖ ឡៃស៍ បន សាត, ម៉ាលីក បន អាន៉ាស និងសិស្សរបស់លោក។ អ្នកដែលមកក្រោយពួកគេទៀតមាន៖ អ៊ីម៉ាម ស៊ហ្វីអី និងសិស្សរបស់លោក, អ៊ីស្ហាក់, អប៊ូ សាវរ៍ និងក្រុមអ្នកប្រកាន់យកអត្ថន័យផ្ទាល់ (អហ្លុលហ្សាហ៊ីរ) ទាំងអស់។ សរុបមក នេះគឺជាទស្សនៈរបស់មហាជន (ជុំហួរ) នៃប្រជាជាតិឥស្លាម។ ផ្ទុយទៅវិញ អប៊ូ ហានីហ្វះ និងសិស្សរបស់លោកបានជំទាស់នឹងរឿងនេះ ដោយពួកគេនិយាយថា៖ «ការអនុវត្តតាមវិធីនេះ គឺផ្អែកលើការសង្ស័យតែប៉ុណ្ណោះ ដែលវាអាចកើតឡើងរវាងអ្នកដទៃ ហើយអាចបាត់បង់រវាងសាច់ញាតិ»។ ប៉ុន្តែ ស៊ូណាន់ន់របស់ រ៉សូល របស់អល់ឡោះ ﷺ បានបញ្ជាក់ពីការទទួលស្គាល់វិធីសាស្ត្រនេះ។ អាយ៉ិសះ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះនាង) បាននិយាយថា៖ «រ៉សូល របស់អល់ឡោះ ﷺ បានចូលមកជួបខ្ញុំដោយភាពរីករាយ ផ្ទៃមុខរបស់លោកភ្លឺថ្លា ហើយលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ឱ អាយ៉ិសះ! តើនាងមិនបានឃើញទេឬថា មូហ្ស័ហ្ស៊ីស អាល់មុដ្លីជី បានចូលមក ហើយបានឃើញ អ៊ូសាមះ និង សៃដ៍ ដេកដោយមានក្រណាត់គ្របក្បាល ប៉ុន្តែជើងរបស់ពួកគេលេចចេញមកក្រៅ? គាត់ក៏បាននិយាយថា៖ ជើងទាំងនេះគឺមានប្រភពចេញពីគ្នា (មានខ្សែស្រឡាយតែមួយ)»។ នៅក្នុងការរាយការណ៍មួយទៀត៖ «អ្នកជំនាញសម្គាល់ខ្សែស្រឡាយបានចូលមក ខណៈដែលណាប៊ី ﷺ កំពុងស៊ូជូដ ហើយ អ៊ូសាមះ បន សៃដ៍ និង សៃដ៍ បន ហារីសះ កំពុងដេក។ គាត់បាននិយាយថា៖ ជើងទាំងនេះគឺមានប្រភពចេញពីគ្នា។ ណាប៊ី ﷺ ក៏មានសេចក្តីរីករាយនឹងរឿងនេះ ហើយបានប្រាប់ អាយ៉ិសះ»។ ហាឌីសនេះត្រូវបានឯកភាពគ្នា (ដោយ ប៊ូខូរី និង មូស្លីម)។ នេះបញ្ជាក់ថា ការបញ្ជាក់របស់អ្នកជំនាញសម្គាល់ខ្សែស្រឡាយគឺមានប្រយោជន៍ក្នុងការកំណត់ខ្សែស្រឡាយ ព្រោះណាប៊ី ﷺ មានសេចក្តីរីករាយនឹងវា ហើយលោកមិនដែលរីករាយនឹងអ្វីដែលជាមោឃៈ (មិនពិត) ឡើយ។ ប្រសិនបើមានគេសួរថា៖ «ខ្សែស្រឡាយត្រូវបានបញ្ជាក់រួចហើយតាមរយៈកិច្ចសន្យាអាពាហ៍ពិពាហ៍ ដូច្នេះណាប៊ី ﷺ រីករាយនឹងការដែលពាក្យរបស់អ្នកជំនាញសម្គាល់ខ្សែស្រឡាយស្របនឹងកិច្ចសន្យានោះ មិនមែនមានន័យថាវាជាអ្នកបញ្ជាក់ខ្សែស្រឡាយនោះទេ»។ ចម្លើយគឺ៖ «បាទ ខ្សែស្រឡាយត្រូវបានបញ្ជាក់តាមរយៈកិច្ចសន្យាអាពាហ៍ពិពាហ៍រួចហើយ ប៉ុន្តែប្រជាជនតែងតែមន្ទិលសង្ស័យលើខ្សែស្រឡាយរបស់គាត់ ដោយសារគាត់មានស្បែកខ្មៅ ខណៈដែលឪពុករបស់គាត់មានស្បែកស។ ដូច្នេះ នៅពេលដែលអ្នកជំនាញសម្គាល់ខ្សែស្រឡាយបានធ្វើសក្ខីកម្មថា ជើងទាំងនោះមានប្រភពចេញពីគ្នា ណាប៊ី ﷺ ក៏មានសេចក្តីរីករាយនឹងសក្ខីកម្មនោះ ដែលវាបានលុបបំបាត់ការមន្ទិលសង្ស័យ រហូតដល់ផ្ទៃមុខរបស់លោកភ្លឺថ្លាដោយសារសេចក្តីរីករាយ»។ អ្នកដែលមិនទទួលស្គាល់អ្នកជំនាញសម្គាល់ខ្សែស្រឡាយនិយាយថា៖ «វាជាច្បាប់នៃសម័យកាលមុនឥស្លាម (ចាហ៊ីលីយ៉ះ) ហើយ រ៉សូល របស់អល់ឡោះ ﷺ មិនគួររីករាយនឹងវាឡើយ ផ្ទុយទៅវិញវាគួរតែជារឿងដែលលោកស្អប់បំផុត»។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើវាជាមោឃៈ លោកនឹងមិននិយាយទៅកាន់ អាយ៉ិសះ ថា៖ «តើនាងមិនបានឃើញទេឬថា មូហ្ស័ហ្ស៊ីស អាល់មុដ្លីជី បាននិយាយបែបនេះៗ?» នេះគឺជាការទទួលស្គាល់ និងការពេញចិត្តរបស់លោកចំពោះពាក្យរបស់គាត់។ ប្រសិនបើវាជាមោឃៈ លោកនឹងមិនទទួលស្គាល់ ឬពេញចិត្តនឹងវាឡើយ។ ហើយវាត្រូវបានបញ្ជាក់នៅក្នុងរឿងរ៉ាវរបស់ក្រុម អ៊ូរ៉ានីយីន ថា៖ «ណាប៊ី ﷺ បានបញ្ជូនអ្នកជំនាញសម្គាល់ខ្សែស្រឡាយឱ្យទៅតាមរកពួកគេ ហើយគាត់ក៏បាននាំពួកគេមក» (រាយការណ៍ដោយ អប៊ូ ដាវូដ ដោយខ្សែសង្វាក់ហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវ)។ នេះបញ្ជាក់ពីការទទួលស្គាល់ និងការទុកចិត្តលើអ្នកជំនាញសម្គាល់ខ្សែស្រឡាយជាទូទៅ។ លោកបានប្រើប្រាស់ដានជើងជាភស្តុតាងដើម្បីស្វែងរកអ្នកដែលត្រូវតាមរក។ នោះគឺជាភស្តុតាងជាក់ស្តែងនៃភាពដូចគ្នារវាងដើម និងមែក (ឪពុកនិងកូន) ព្រោះអល់ឡោះ (សូមឱ្យព្រះអង្គបានទទួលការលើកតម្កើង) បានកំណត់ជាទម្លាប់ថា កូនគឺជាច្បាប់ចម្លងរបស់ឪពុក។ អាប់ឌុល រ៉ាហ្សាក់ បានរាយការណ៍ពី ម៉ាក់ម័រ ពី អហ្សូហ្រី ថា៖ អ៊ូរវះ បានប្រាប់ខ្ញុំថា៖ «អ៊ូម៉ារ បន ខុលថប (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះគាត់) បានហៅអ្នកជំនាញសម្គាល់ខ្សែស្រឡាយមកក្នុងករណីបុរសពីរនាក់ដែលបានរួមភេទជាមួយស្ត្រីម្នាក់ក្នុងរយៈពេលតែមួយ ហើយពួកគេទាំងពីរបានអះអាងថាជាកូនរបស់ខ្លួន។ អ្នកជំនាញសម្គាល់ខ្សែស្រឡាយបានបញ្ជាក់ថា កូននោះជាកូនរបស់ម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេ»។ អហ្សូហ្រី បាននិយាយថា៖ «អ៊ូម៉ារ បន ខុលថប និងអ្នកដែលមកក្រោយគាត់ បានអនុវត្តតាមការពិនិត្យរបស់អ្នកជំនាញសម្គាល់ខ្សែស្រឡាយក្នុងករណីបែបនេះ»។ ខ្សែសង្វាក់ហាឌីសនេះត្រឹមត្រូវ និងជាប់លាប់ ព្រោះ អ៊ូរវះ បានជួប អ៊ូម៉ារ និងបានធ្វើអ៊ុំរ៉ះជាមួយគាត់។ ស៊ូអបះ បានរាយការណ៍ពី តៅបះ អាល់អាន់បារី ពី ស៊ះអប៊ី ពី អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ ថា៖ «បុរសពីរនាក់បានរួមភេទជាមួយស្ត្រីម្នាក់ក្នុងរយៈពេលតែមួយ ហើយនាងក៏សម្រាលកូន។ អ៊ូម៉ារ បានហៅអ្នកជំនាញសម្គាល់ខ្សែស្រឡាយមក ពួកគេក៏និយាយថា៖ កូននោះមានលក្ខណៈដូចពួកគេទាំងពីរ។ អ៊ូម៉ារ ក៏បានសម្រេចឱ្យកូននោះជាកម្មសិទ្ធិរបស់ពួកគេទាំងពីរ»។ នេះក៏ជាហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវផងដែរ។ យ៉ះយ៉ា បន អាប់ឌុល រ៉ះម៉ាន បន ហាត៊ីប បានរាយការណ៍ពីឪពុករបស់គាត់ថា៖ «ខ្ញុំកំពុងអង្គុយនៅក្បែរ អ៊ូម៉ារ បន ខុលថប ស្រាប់តែមានបុរសពីរនាក់មកជម្លោះគ្នាលើក្មេងប្រុសម្នាក់ ដោយម្នាក់ៗអះអាងថាជាកូនរបស់ខ្លួន។ អ៊ូម៉ារ បាននិយាយថា៖ ចូរហៅអ្នកជំនាញសម្គាល់ខ្សែស្រឡាយមកឱ្យខ្ញុំ។ គាត់ក៏មកដល់ ខណៈដែលខ្ញុំកំពុងអង្គុយនៅទីនោះ។ អ៊ូម៉ារ បាននិយាយថា៖ ចូរមើលចុះ តើក្មេងនេះជាកូនរបស់នរណាក្នុងចំណោមពួកគេទាំងពីរ? គាត់បាននិយាយថា៖ ពួកគេទាំងពីរមានចំណែកក្នុងក្មេងនេះ។ អ៊ូម៉ារ បាននិយាយថា៖ ចក្ខុវិស័យរបស់អ្នកបានវង្វេងផ្លូវហើយ! រួចគាត់ក៏ក្រោកឡើងវាយគាត់ដោយរំពាត់។ បន្ទាប់មកគាត់បានហៅម្តាយរបស់ក្មេងនោះមក (ខណៈបុរសទាំងពីរ និងអ្នកជំនាញសម្គាល់ខ្សែស្រឡាយកំពុងអង្គុយនៅទីនោះ)។ អ៊ូម៉ារ បានសួរនាងថា៖ តើក្មេងនេះជាកូនរបស់នរណាក្នុងចំណោមពួកគេ? នាងឆ្លើយថា៖ ខ្ញុំធ្លាប់នៅជាមួយបុរសម្នាក់នេះ គាត់បានរួមភេទជាមួយខ្ញុំ រហូតដល់ខ្ញុំមានផ្ទៃពោះ ហើយសម្រាលកូនឱ្យគាត់ជាច្រើននាក់។ បន្ទាប់មកគាត់ក៏លែងខ្ញុំ រហូតដល់ខ្ញុំអស់ឈាមរដូវ... រួចបុរសម្នាក់ទៀតក៏បានរួមភេទជាមួយខ្ញុំ ហើយខ្ញុំក៏មានផ្ទៃពោះ។ អ៊ូម៉ារ សួរថា៖ តើនាងដឹងទេថាជាកូនរបស់នរណា? នាងឆ្លើយថា៖ ខ្ញុំមិនដឹងទេ។ អ៊ូម៉ារ ក៏មានការងឿងឆ្ងល់ចំពោះអ្នកជំនាញសម្គាល់ខ្សែស្រឡាយ ហើយបាននិយាយទៅកាន់ក្មេងនោះថា៖ ចូរចាប់ដៃអ្នកណាដែលកូនចង់ទៅតាមចុះ។ ក្មេងនោះក៏ចាប់ដៃម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេ ហើយដើរតាមគាត់ទៅ»។ កាតាដះ បានរាយការណ៍ពី សៃដ៍ បន មុសៃយីប ក្នុងករណីបុរសពីរនាក់ដែលរួមភេទជាមួយស្ត្រីម្នាក់ក្នុងរយៈពេលតែមួយ ហើយនាងសម្រាលបានក្មេងប្រុសម្នាក់ដែលមានលក្ខណៈដូចពួកគេទាំងពីរ។ រឿងនេះត្រូវបានលើកទៅកាន់ អ៊ូម៉ារ បន ខុលថប គាត់ក៏បានហៅអ្នកជំនាញសម្គាល់ខ្សែស្រឡាយមក ហើយនិយាយថា៖ «ចូរពិនិត្យមើលចុះ! ពួកគេបានពិនិត្យ ហើយនិយាយថា៖ យើងឃើញថាវាមានលក្ខណៈដូចពួកគេទាំងពីរ។ គាត់ក៏សម្រេចឱ្យកូននោះជាកូនរបស់ពួកគេទាំងពីរ ដោយឱ្យកូននោះទទួលមរតកពីពួកគេ ហើយពួកគេក៏ទទួលមរតកពីកូននោះដែរ»។ កាតាដះ បាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំបានសួរ សៃដ៍ បន មុសៃយីប ថា៖ តើអ្នកណាជាអ្នកទទួលបន្ទុក (អាសាបះ) របស់ក្មេងនោះ? គាត់ឆ្លើយថា៖ គឺអ្នកដែលនៅសល់ក្នុងចំណោមពួកគេទាំងពីរ»។ កាបូស បន អប៊ី ហ្សប៊ីយ៉ាន បានរាយការណ៍ពីឪពុករបស់គាត់ ពី អាលី ថា៖ «បុរសពីរនាក់បានរួមភេទជាមួយស្ត្រីម្នាក់ក្នុងរយៈពេលតែមួយ ហើយនាងក៏សម្រាលកូន...»។

ខាងក្រោមនេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទដែលលោកអ្នកបានស្នើសុំ៖ ជំពូក៖ ការប្រៀបធៀប (អាល់-គីយ៉ាស) និងគោលការណ៍នៃច្បាប់ឥស្លាម (អ៊ូស៊ូលុះ-ស្សារីអាហ៍) គាំទ្រដល់ការប្រើប្រាស់អ្នកជំនាញកំណត់អត្តសញ្ញាណ (អាល់-កាហ្វាហ៍) មានករណីបុរសម្នាក់មានកូន ហើយអាលី (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក) បានហៅអ្នកជំនាញកំណត់អត្តសញ្ញាណ (អាល់-កាហ្វាហ៍) មកពិនិត្យ។ លោកបានសម្រេចឱ្យកូននោះក្លាយជាកូនរបស់ពួកគេទាំងពីរនាក់ ដោយឱ្យកូននោះទទួលបានមរតកពីពួកគេ ហើយពួកគេទាំងពីរនាក់ក៏ទទួលបានមរតកពីកូននោះដែរ។ អាប់ឌុល រ៉ាហ្សាក់ បានរាយការណ៍ពី ម៉ាំម៉ារ ពី អាយយូព ពី អ៊ីបនូ ស៊ីរីន ថា៖ «មានការជម្លោះមួយកើតឡើងចំពោះមុខ អាប់ប៊ូ មូសា អាល់-អាស្ហអារី ទាក់ទងនឹងកូនម្នាក់ដែលបុរសជាម្ចាស់ដី (ឌីហ្កាន) និងបុរសជនជាតិអារ៉ាប់ម្នាក់បានអះអាងថាជាកូនរបស់ខ្លួន។ លោកក៏បានហៅអ្នកជំនាញកំណត់អត្តសញ្ញាណមកពិនិត្យ។ ពួកគេបានពិនិត្យមើលកូននោះ រួចនិយាយទៅកាន់បុរសជនជាតិអារ៉ាប់ថា៖ "អ្នកជាទីស្រឡាញ់របស់យើងជាងបុរសម្នាក់នេះ (ជនបរទេស) ប៉ុន្តែនេះមិនមែនជាកូនរបស់អ្នកទេ ដូច្នេះចូរអ្នកដកខ្លួនចេញចុះ ព្រោះនេះគឺជាកូនរបស់បុរសម្ចាស់ដីនោះ"»។ ហ្ស៊ីយ៉ាដ ប៊ិន អាប់ប៊ូ ហ្ស៊ីយ៉ាដ បានរាយការណ៍ថា៖ «អ៊ីបនូ អាប់បាស បានបដិសេធកូនម្នាក់របស់លោក ដូច្នេះលោកក៏បានហៅ អ៊ីបនូ កាល់ដាហ៍ ដែលជាអ្នកជំនាញកំណត់អត្តសញ្ញាណមកពិនិត្យ។ លោកបាននិយាយថា៖ "តាមពិតទៅ ក្មេងនេះគឺជាកូនរបស់លោក" ហើយអ៊ីបនូ អាប់បាស ក៏បានទទួលស្គាល់កូននោះ»។ មានការបញ្ជាក់យ៉ាងត្រឹមត្រូវពី កាតាដាហ៍ ពី អាន់-ណាសរ ប៊ិន អាន៉ាស ថា៖ «អាន៉ាស បានរួមដំណេកជាមួយទាសីរបស់លោក ហើយនាងក៏បានប្រសូតកូនស្រីម្នាក់។ នៅពេលដែលលោកជិតស្លាប់ លោកបាននិយាយថា៖ "ចូរហៅអ្នកជំនាញកំណត់អត្តសញ្ញាណមកពិនិត្យក្មេងនេះចុះ ប្រសិនបើនាងជាកូនរបស់ពួកអ្នក ចូរទទួលយកនាងទៅ"»។ មានការបញ្ជាក់យ៉ាងត្រឹមត្រូវពី ហុមៃដ៍ ថា៖ «អាន៉ាស មានការសង្ស័យលើកូនម្នាក់របស់លោក ដូច្នេះលោកក៏បានហៅអ្នកជំនាញកំណត់អត្តសញ្ញាណមកពិនិត្យ»។ ករណីទាំងនេះគឺជាបញ្ហាដែលគេស្គាល់ជាទូទៅ រហូតក្លាយជាការឯកភាពគ្នា (អ៊ីជ់ម៉ា)។ ហាន់បាល បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានឮ អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ ត្រូវបានគេសួរថា៖ តើលោកវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើអ្នកជំនាញកំណត់អត្តសញ្ញាណដែរឬទេ? លោកឆ្លើយថា៖ «បាទ មនុស្សម្នាបានអនុវត្តបែបនេះតាំងពីយូរមកហើយ»។ ការប្រៀបធៀប (អាល់-គីយ៉ាស) និងគោលការណ៍នៃច្បាប់ឥស្លាម គាំទ្រដល់ការប្រើប្រាស់អ្នកជំនាញកំណត់អត្តសញ្ញាណ ព្រោះការទទួលស្គាល់ពួកគេគឺជាការវិនិច្ឆ័យដែលផ្អែកលើការយល់ដឹងអំពីកត្តាដែលលាក់កំបាំង និងជាក់ស្តែង ដែលនាំឱ្យចិត្តមានភាពស្ងប់ស្ងាត់។ ដូច្នេះ វាចាំបាច់ត្រូវតែពិចារណាដូចជាការវាយតម្លៃរបស់អ្នកជំនាញលើទំនិញ ឬការពិនិត្យគុណភាពរបស់មាសជាដើម។ អាប់ប៊ូ មូហាំម៉ាដ អ៊ីបនូ កូទៃបាហ៍ បានរៀបរាប់ថា៖ មានអ្នកជំនាញកំណត់អត្តសញ្ញាណម្នាក់អាចសម្គាល់ដានជើងរបស់ស្ត្រី និងបុរសបាន។ ចំពោះពាក្យដែលថា «ពួកគេពឹងផ្អែកលើការដូចគ្នា (រូបរាង)» គឺពិតជាត្រឹមត្រូវ។ អ៊ុំមូ សាឡាម៉ាហ៍ បានសួរថា៖ «ឱ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! តើស្ត្រីអាចមានការបញ្ចេញទឹកកាម (ពេលយល់សប្តិ) ដែរឬទេ? លោកបានឆ្លើយថា៖ "សូមឱ្យដៃរបស់នាងប្រឡាក់ដី (ពាក្យឧទាន) បើមិនដូច្នោះទេ តើកូនរបស់នាងដូចនាងដោយរបៀបណាទៅ?"» (មានការឯកភាពគ្នា)។ នៅក្នុងសៀវភៅរបស់ មូស្លីម ពីហាយឌីសរបស់ អាន៉ាស ប៊ិន ម៉ាលីក ពី អ៊ុំមូ ស៊ូឡៃម បានសួរថា៖ «តើទឹកនេះ (ទឹកកាម) មានដែរឬទេ? ព្យាការីរបស់អល់ឡោះ (ស.ល.វ) បានឆ្លើយថា៖ "បាទ តើការដូចគ្នានោះមកពីណាទៅ? ទឹកកាមរបស់បុរសមានលក្ខណៈខាប់ និងពណ៌ស ចំណែកទឹកកាមរបស់ស្ត្រីមានលក្ខណៈរាវ និងពណ៌លឿង។ ទឹកកាមណាមួយដែលឡើងខ្ពស់ ឬចេញមុន នោះកូននឹងមានលក្ខណៈដូចនឹងទឹកកាមនោះ"»។ ពី អាយ៉េសាហ៍៖ «ស្ត្រីម្នាក់បានសួរ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (ស.ល.វ) ថា៖ តើស្ត្រីត្រូវងូតទឹកសម្អាតខ្លួន (ហ្គូស៊ុល) ដែរឬទេ ប្រសិនបើនាងមានការបញ្ចេញទឹកកាមពេលយល់សប្តិ? លោកបានឆ្លើយថា៖ "បាទ"។ អាយ៉េសាហ៍ បាននិយាយទៅកាន់ស្ត្រីនោះថា៖ "សូមឱ្យដៃរបស់នាងប្រឡាក់ដី (ពាក្យឧទាន)!" រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (ស.ល.វ) បាននិយាយទៅកាន់នាងថា៖ "ទុកឱ្យនាងទៅចុះ តើការដូចគ្នានោះមិនមែនមកពីកត្តានេះទេឬ?"» (រាយការណ៍ដោយ មូស្លីម)។ គោលបំណងគឺថា ព្យាការី (ស.ល.វ) បានយកកត្តា «ការដូចគ្នា» មកពិចារណាក្នុងការកំណត់ពូជពង្ស ហើយនេះគឺជាចំណុចដែលអ្នកជំនាញកំណត់អត្តសញ្ញាណពឹងផ្អែកលើ។ គោលការណ៍នៃច្បាប់ឥស្លាម និងការប្រៀបធៀបដ៏ត្រឹមត្រូវ តម្រូវឱ្យមានការពិចារណាលើ «ការដូចគ្នា» ក្នុងការកំណត់ពូជពង្ស ព្រោះអ្នកតាក់តែងច្បាប់ (អល់ឡោះ) មានបំណងចង់ឱ្យទំនាក់ទំនងពូជពង្សមានភាពតភ្ជាប់ និងមិនដាច់ស្រយាល។

អ្នកដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់ (ជីវិត ឬសិទ្ធិ) ដោយការជាន់ ឬការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយផ្ទាល់ គឺត្រូវទទួលខុសត្រូវ។ ដូច្នេះ គាត់ត្រូវទទួលបន្ទុកចំណែកនៃសំណង (ឌីយ៉ះ) របស់ដៃគូទាំងពីររបស់គាត់ ហើយប្រសិនបើមានតែម្នាក់ គាត់ត្រូវទទួលខុសត្រូវពាក់កណ្តាលនៃសំណងនោះ។ នេះគឺជាទស្សនៈដ៏ល្អបំផុតនៃហាឌីស។ ប្រសិនបើវាមានភាពត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍) ពី រ៉សូល របស់អល់ឡោះ ﷺ នោះពាក្យសម្តីដែលត្រឹមត្រូវគឺត្រូវអនុវត្តតាមខ្លឹមសារនៃហាឌីសនោះ ហើយគ្មានពាក្យសម្តីណាក្រៅពីនេះឡើយ។ ការសម្រេចជោគជ័យគឺអាស្រ័យលើអល់ឡោះ។ [ជំពូក៖ ការវិនិច្ឆ័យរវាងមនុស្សក្នុងរឿងដែលមិនចាំបាច់មានការប្តឹងផ្តល់] ៩៧ - (ជំពូក) រឿងរ៉ាវទាំងអស់នេះគឺស្ថិតនៅក្នុងការវិនិច្ឆ័យរវាងមនុស្សក្នុងករណីដែលមានការប្តឹងផ្តល់។ ចំណែកឯការវិនិច្ឆ័យរវាងពួកគេក្នុងរឿងដែលមិនចាំបាច់មានការប្តឹងផ្តល់នោះ គឺត្រូវបានគេហៅថា «អាល់ហ៊ីសបះ» (ការត្រួតពិនិត្យកិច្ចការសង្គម) ហើយអ្នកដែលទទួលបន្ទុកលើកិច្ចការនេះហៅថា «វ៉ាលី អាល់ហ៊ីសបះ»។ ជាទម្លាប់ គេតែងតែបែងចែកប្រភេទកិច្ចការនេះឱ្យទៅជាតួនាទីពិសេសមួយ ដូចដែលគេបានបែងចែកតួនាទី «វីឡាយ៉ាតុល់ ម៉ាឡឹម» (ការដោះស្រាយភាពអយុត្តិធម៌) ឱ្យទៅជាតួនាទីពិសេសមួយដែរ ហើយអ្នកដែលទទួលបន្ទុកលើកិច្ចការនេះហៅថា «វ៉ាលី អាល់ម៉ាឡឹម»។ ចំណែកការគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិទាំងការទទួល និងការចំណាយ ក៏ត្រូវបានបែងចែកជាតួនាទីពិសេសមួយ ហើយអ្នកដែលទទួលបន្ទុកលើកិច្ចការនេះហៅថា «វ៉ាហ្ស៊ីរ» (រដ្ឋមន្ត្រី) ឬ «ណាអ្ស៊ីរុល បាល៉ាដ» (អ្នកត្រួតពិនិត្យទីក្រុង)។ អ្នកដែលទទួលបន្ទុកលើការរាប់ចំនួនទ្រព្យសម្បត្តិ ប្រភពចំណូល និងការគ្រប់គ្រងវា គេហៅតួនាទីរបស់គាត់ថា «វីឡាយ៉ាតុល់ អ៊ីសទីហ្វា» (ការគ្រប់គ្រងចំណូល)។ ចំណែកអ្នកដែលទទួលបន្ទុកលើការទារ និងប្រមូលទ្រព្យសម្បត្តិពីអ្នកដែលត្រូវបង់នោះ គេហៅតួនាទីរបស់គាត់ថា «វីឡាយ៉ាតុល់ ស៊ីរ»។ រីឯអ្នកដែលទទួលបន្ទុកលើការដោះស្រាយវិវាទ ការបញ្ជាក់សិទ្ធិ ការវិនិច្ឆ័យលើរឿងគ្រួសារ ការរៀបការ ការលែងលះ ការចំណាយចិញ្ចឹមបីបាច់ និងភាពត្រឹមត្រូវ ឬភាពមោឃៈនៃកិច្ចសន្យាផ្សេងៗ គឺត្រូវបានគេហៅដោយឡែកថា «ហាកឹម» (អ្នកវិនិច្ឆ័យ) ឬ «កូឌី» (ចៅក្រម)។ ទោះបីជាឈ្មោះនេះអាចសំដៅលើអ្នកវិនិច្ឆ័យគ្រប់រូបដែលដោះស្រាយរវាងមនុស្សពីរនាក់ក៏ដោយ។ ដូច្នេះ អ្នកដែលកាន់តួនាទីទាំងនេះទាំងអស់ គឺស្ថិតនៅក្រោមព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ថា៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់ អល់ឡោះបង្គាប់ឱ្យពួកអ្នកប្រគល់របស់ទុកចិត្តទៅឱ្យម្ចាស់របស់វា ហើយនៅពេលដែលពួកអ្នកវិនិច្ឆ័យរវាងមនុស្សលោក ត្រូវវិនិច្ឆ័យដោយយុត្តិធម៌﴾ [អាន់នីសា៖ ៥៨]។ ហើយស្ថិតនៅក្រោមព្រះបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿ដូច្នេះ កុំខ្លាចមនុស្សលោកឡើយ ហើយចូរខ្លាចយើងចុះ ហើយកុំលក់ខគម្ពីររបស់យើងក្នុងតម្លៃថោកឡើយ។ ហើយអ្នកណាដែលមិនវិនិច្ឆ័យតាមអ្វីដែលអល់ឡោះបានបញ្ចុះមក នោះពួកគេគឺជាអ្នកដែលមិនជឿ (កាហ្វិរ)﴾ [អាល់ម៉ាអ៊ីដះ៖ ៤៤]។ និងព្រះបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿ពួកគេគឺជាអ្នកដែលអយុត្តិធម៌﴾ [អាល់ម៉ាអ៊ីដះ៖ ៤៥]។ និងព្រះបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿ពួកគេគឺជាអ្នកដែលល្មើស (ហ្វាស៊ីក)﴾ [អាល់ម៉ាអ៊ីដះ៖ ៤៧]។ និងព្រះបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿ហើយចូរអ្នកវិនិច្ឆ័យរវាងពួកគេដោយអ្វីដែលអល់ឡោះបានបញ្ចុះមក ហើយកុំដើរតាមចំណង់ចំណូលចិត្តរបស់ពួកគេឡើយ﴾ [អាល់ម៉ាអ៊ីដះ៖ ៤៩]។ ព្រមទាំងហាឌីសរបស់ រ៉សូល ﷺ ដែលថា៖ «ចៅក្រមមានបីប្រភេទ» និងហាឌីសដែលថា៖ «អ្នកណាដែលត្រូវបានតែងតាំងជាចៅក្រម គឺប្រៀបដូចជាត្រូវបានគេកាត់កដោយគ្មានកាំបិត» និងហាឌីសរបស់ រ៉សូល ﷺ ដែលថា៖ «អ្នកដែលវិនិច្ឆ័យដោយយុត្តិធម៌ នឹងស្ថិតនៅលើវេទិកាដែលធ្វើពីពន្លឺ នៅខាងស្តាំដៃរបស់ អារ៉រ៉ះម៉ាន់ (អល់ឡោះ) - ហើយដៃទាំងពីររបស់ទ្រង់សុទ្ធតែជាដៃស្តាំ - គឺពួកគេជាអ្នកដែលអនុវត្តយុត្តិធម៌ក្នុងការវិនិច្ឆ័យរបស់ពួកគេ ក្នុងគ្រួសាររបស់ពួកគេ និងអ្វីដែលពួកគេត្រូវបានតែងតាំងឱ្យគ្រប់គ្រង»។ សេចក្តីសន្និដ្ឋានគឺ៖ ការវិនិច្ឆ័យរវាងមនុស្សក្នុងប្រភេទដែលមិនចាំបាច់មានការប្តឹងផ្តល់ គឺត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា «វីឡាយ៉ាតុល់ ហ៊ីសបះ»។ មូលដ្ឋានគ្រឹះរបស់វាគឺ ការប្រើឱ្យធ្វើអំពើល្អ និងការហាមឃាត់អំពើអាក្រក់ ដែលអល់ឡោះបានបញ្ជូន រ៉សូល របស់ទ្រង់មកជាមួយវា បានបញ្ចុះគម្ពីរមកជាមួយវា ហើយបានពណ៌នាអំពីប្រជាជាតិ (អ៊ូម្ម៉ះ) នេះដោយវា និងបានលើកតម្កើងពួកគេដោយសារវា លើប្រជាជាតិដទៃទៀតដែលត្រូវបានបង្កើតមកសម្រាប់មនុស្សលោក។ នេះគឺជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់មូស្លីមគ្រប់រូបដែលមានលទ្ធភាព ហើយវាជា «ហ្វដហ៍ គីហ្វាយ៉ះ» (កាតព្វកិច្ចរួម)។ ប៉ុន្តែវានឹងក្លាយជា «ហ្វដហ៍ អៃនី» (កាតព្វកិច្ចផ្ទាល់ខ្លួន) សម្រាប់អ្នកដែលមានលទ្ធភាព ប្រសិនបើគ្មានអ្នកដទៃទៀតដែលកាន់តួនាទី និងអំណាចធ្វើកិច្ចការនេះ។ ដូច្នេះ ពួកគេមានកាតព្វកិច្ចដែលអ្នកដទៃមិនមាន ព្រោះមូលដ្ឋាននៃកាតព្វកិច្ចគឺ «លទ្ធភាព»។ ដូច្នេះ អ្វីដែលមិនចាំបាច់សម្រាប់អ្នកដែលគ្មានលទ្ធភាព គឺក្លាយជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់អ្នកដែលមានលទ្ធភាព។ អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ដូច្នេះ ចូរពួកអ្នកកោតខ្លាចអល់ឡោះតាមលទ្ធភាពរបស់ពួកអ្នកចុះ﴾ [អាត់តាហ្គាប៊ូន៖ ១៦]។ ហើយព្យាការី ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «នៅពេលដែលខ្ញុំបង្គាប់ពួកអ្នកនូវរឿងអ្វីមួយ ចូរពួកអ្នកអនុវត្តវាឱ្យអស់ពីលទ្ធភាព»។ រាល់តួនាទីគ្រប់គ្រងក្នុងឥស្លាម គោលបំណងរបស់វាគឺការប្រើឱ្យធ្វើអំពើល្អ និងការហាមឃាត់អំពើអាក្រក់។ ប៉ុន្តែក្នុងចំណោមអ្នកដែលកាន់តួនាទីទាំងនោះ មានអ្នកដែលស្ថិតក្នុងឋានៈជាសាក្សីដែលទទួលបានការទុកចិត្ត ហើយអ្វីដែលទាមទារពីគាត់គឺ «ភាពស្មោះត្រង់» ដូចជាអ្នកគ្រប់គ្រងឃ្លាំងដែលតួនាទីរបស់គាត់គឺកត់ត្រាការចំណូល និងការចំណាយ។ ឬដូចជាអ្នកដឹកនាំក្រុមដែលតួនាទីរបស់គាត់គឺរាយការណ៍អំពីស្ថានភាពជូនអ្នកដឹកនាំ។ ហើយមានអ្នកដែលស្ថិតក្នុងឋានៈជាអ្នកបញ្ជាដែលត្រូវគេស្តាប់បង្គាប់ ហើយអ្វីដែលទាមទារពីគាត់គឺ «យុត្តិធម៌» ដូចជាមេដឹកនាំ ចៅក្រម និងអ្នកត្រួតពិនិត្យ (មូហតាស៊ីប)។ ចំណុចស្នូលនៃតួនាទីគ្រប់គ្រងទាំងអស់គឺ៖ ភាពស្មោះត្រង់ក្នុងការរាយការណ៍ និងយុត្តិធម៌ក្នុងការអនុវត្ត។ អ្នកទាំងពីរនេះគឺជាគូនឹងគ្នាក្នុងគម្ពីររបស់អល់ឡោះ និងស៊ូណាន់ន់របស់ រ៉សូល របស់ទ្រង់ ﷺ។ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយព្រះបន្ទូលរបស់ម្ចាស់អ្នកបានសម្រេចដោយភាពស្មោះត្រង់ និងយុត្តិធម៌﴾ [អាល់អាន់អាម៖ ១១៥]។ ហើយព្យាការី ﷺ បានមានបន្ទូលនៅពេលដែលលោកបានរំឭកអំពីមេដឹកនាំដែលអយុត្តិធម៌ថា៖ «អ្នកណាដែលជឿតាមការកុហករបស់ពួកគេ និងជួយពួកគេក្នុងភាពអយុត្តិធម៌របស់ពួកគេ នោះគេមិនមែនជាផ្នែកមួយនៃខ្ញុំ ហើយខ្ញុំក៏មិនមែនជាផ្នែកមួយនៃគេដែរ ហើយគេនឹងមិនបានមកជួបខ្ញុំនៅមាត់ស្រះ (អាល់ហាវដ៍) ឡើយ។ ហើយអ្នកណាដែលមិនជឿតាមការកុហករបស់ពួកគេ និងមិនជួយពួកគេក្នុងភាពអយុត្តិធម៌របស់ពួកគេ នោះគេគឺជាផ្នែកមួយនៃខ្ញុំ ហើយខ្ញុំគឺជាផ្នែកមួយនៃគេ ហើយគេនឹងមកជួបខ្ញុំនៅមាត់ស្រះ»។ ហើយអល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿តើឱ្យខ្ញុំប្រាប់ពួកអ្នកទេថា តើពួកស្ៃតង់ចុះមកលើអ្នកណា? ពួកវាចុះមកលើអ្នកកុហកដែលប្រព្រឹត្តអំពើបាបគ្រប់រូប﴾ [អាស្ស៊ូអារ៉ា៖ ២២១-២២២]។

ពាក្យថា «អាហ្វ្វាក» (الأفّاك) មានន័យថា អ្នកកុហក។ ចំណែក «អាស៊ីម» (الأثيم) មានន័យថា អ្នកដែលប្រព្រឹត្តអំពើបាប និងការរំលោភបំពាន។ អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿យើងនឹងចាប់ទាញក្បាល (អ្នកកុហកនោះ)﴾ [អាល់-អាឡាក់៖ ១៥] ﴿ក្បាលដែលកុហក និងប្រព្រឹត្តខុស﴾ [អាល់-អាឡាក់៖ ១៦]។ ហើយរ៉សូល ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «ចូរអ្នករាល់គ្នាប្រកាន់ខ្ជាប់នូវភាពស្មោះត្រង់ ព្រោះថាភាពស្មោះត្រង់នាំទៅរកអំពើល្អ ហើយអំពើល្អនាំទៅរកឋានសួគ៌។ ហើយចូរអ្នករាល់គ្នាជៀសវាងពីការកុហក ព្រោះថាការកុហកនាំទៅរកអំពើអបាយមុខ ហើយអំពើអបាយមុខនាំទៅរកភ្លើងនរក»។ ដោយហេតុនេះហើយ ទើបតម្រូវឱ្យអ្នកដឹកនាំគ្រប់រូប ត្រូវស្វែងរកជំនួយពីអ្នកដែលមានភាពស្មោះត្រង់ និងយុត្តិធម៌ក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន ដោយជ្រើសរើសអ្នកដែលល្អបំផុតតាមលំដាប់លំដោយ។ ទោះបីជាអ្នកនោះមានការកុហក ឬអំពើអបាយមុខខ្លះក៏ដោយ ក៏ «អល់ឡោះពិតជាទ្រង់គាំទ្រសាសនានេះតាមរយៈបុគ្គលដែលប្រព្រឹត្តអំពើបាប» និង «តាមរយៈក្រុមមនុស្សដែលគ្មានចំណែក (នៃផលបុណ្យ)»។ អ៊ុម៉ារ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលតែងតាំងបុគ្គលម្នាក់ឱ្យកាន់តំណែងមួយ ខណៈដែលក្នុងចំណោមក្រុមមនុស្សនោះ មានអ្នកដែលអល់ឡោះពេញចិត្តជាងបុគ្គលនោះទៅទៀត នោះគាត់បានក្បត់អល់ឡោះ ក្បត់រ៉សូលរបស់ទ្រង់ និងក្បត់សហគមន៍អ្នកជំនឿ»។ ជាទូទៅ គឺមិនមានអ្នកណាដែលល្អឥតខ្ចោះក្នុងរឿងនេះឡើយ ដូច្នេះចាំបាច់ត្រូវតែស្វែងរកអ្វីដែលល្អបំផុតក្នុងចំណោមជម្រើសល្អៗ និងជៀសវាងអ្វីដែលអាក្រក់បំផុតក្នុងចំណោមជម្រើសអាក្រក់ៗ។ ពួកសហាបះ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះពួកគេ) ធ្លាប់មានសេចក្តីត្រេកអរនៅពេលដែលពួករ៉ូម និងពួកគ្រិស្តបរិស័ទទទួលបានជ័យជម្នះលើពួកម៉ាជូស (អ្នកគោរពភ្លើង) ព្រោះថាពួកគ្រិស្តបរិស័ទនៅជិតស្និទ្ធនឹងពួកគេជាងពួកអ្នកគោរពភ្លើង។ ហើយយូសុហ្វ (សន្តិភាពកើតមានដល់លោក) ក៏ធ្លាប់ជាតំណាងឱ្យស្តេចផារ៉ោននៃប្រទេសអេហ្ស៊ីប ខណៈដែលស្តេចនោះនិងប្រជាជនរបស់គាត់ជាអ្នកមូស្រិក (អ្នកដែលដាក់ភាគីជាមួយអល់ឡោះ) ប៉ុន្តែលោកបានធ្វើអំពើល្អ និងយុត្តិធម៌តាមដែលលោកអាចធ្វើទៅបាន ហើយលោកបានអំពាវនាវឱ្យមានជំនឿតាមលទ្ធភាពដែលលោកមាន។ ជំពូក៖ ស្តីពីវិសាលភាព និងដែនកំណត់នៃការគ្រប់គ្រង (វីឡាយ៉ាត) នៅពេលដែលរឿងនេះត្រូវបានយល់ច្បាស់ហើយ នោះវិសាលភាពនៃការគ្រប់គ្រង និងអ្វីដែលអ្នកកាន់តំណែងទទួលបានពីការគ្រប់គ្រងនោះ គឺអាស្រ័យទៅលើពាក្យសម្តី កាលៈទេសៈ និងទំនៀមទម្លាប់។ ក្នុងសាសនាគឺមិនមានការកំណត់ជាក់លាក់សម្រាប់រឿងនេះឡើយ។ ជួនកាលអំណាចនៃតុលាការ (កូដា) ក្នុងសម័យកាល និងទីកន្លែងខ្លះ អាចរួមបញ្ចូលទាំងអំណាចនៃសង្គ្រាមក្នុងសម័យកាល និងទីកន្លែងផ្សេងទៀត ហើយក៏អាចផ្ទុយពីនេះដែរ។ ដូចគ្នានេះដែរ ចំពោះការត្រួតពិនិត្យសីលធម៌ (ហ៊ីសបះ) និងការគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិ។ ការគ្រប់គ្រងទាំងអស់នេះតាមដើមហេតុ គឺជាការគ្រប់គ្រងផ្នែកសាសនា និងជាតំណែងតាមច្បាប់សាសនា។ ដូច្នេះ អ្នកណាដែលយុត្តិធម៌ក្នុងការគ្រប់គ្រងទាំងនេះ ហើយដឹកនាំដោយចំណេះដឹង និងយុត្តិធម៌ ព្រមទាំងគោរពតាមអល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់តាមលទ្ធភាព នោះគាត់គឺជាអ្នកដែលប្រកបដោយគុណធម៌ និងយុត្តិធម៌។ ចំណែកអ្នកណាដែលកាត់ក្តីដោយភាពល្ងង់ខ្លៅ និងអយុត្តិធម៌ នោះគាត់គឺជាអ្នកដែលរំលោភបំពាន។ ﴿ពិតប្រាកដណាស់ អ្នកដែលប្រកបដោយគុណធម៌នឹងស្ថិតនៅក្នុងភាពសុខសាន្ត﴾ [អាល់-អ៊ិនហ្វីតរ៉ោះ៖ ១៣] ﴿ហើយពិតប្រាកដណាស់ ពួកអ្នកដែលប្រព្រឹត្តអំពើបាបនឹងស្ថិតនៅក្នុងភ្លើងនរក﴾ [អាល់-អ៊ិនហ្វីតរ៉ោះ៖ ១៤]។ ការគ្រប់គ្រងផ្នែកសង្គ្រាមក្នុងសម័យកាលនេះ នៅតាមទឹកដីសាម (ស៊ីរី) អេហ្ស៊ីប និងតំបន់ជុំវិញនោះ គឺផ្តោតលើការអនុវត្តទណ្ឌកម្មសាសនា (ហូឌូដ) ដូចជាការប្រហារជីវិត ការកាត់អវយវៈ និងការវាយដំ។ វាក៏រួមបញ្ចូលទាំងការកាត់ក្តីលើករណីចោទប្រកាន់ដែលគ្មានសាក្សី ឬការសារភាព។ ចំណែកអំណាចតុលាការ (កូដា) គឺផ្តោតលើករណីដែលមានឯកសារ សាក្សី និងការសារភាព ដូចជាការដោះស្រាយវិវាទដែលទាក់ទងនឹងការបញ្ជាក់សិទ្ធិ និងការកាត់ក្តីដើម្បីប្រគល់សិទ្ធិដល់ម្ចាស់ដើម ការមើលថែរក្សាទ្រព្យសម្បត្តិដែលគ្មានអ្នកគ្រប់គ្រងជាក់លាក់ ការត្រួតពិនិត្យអ្នកមើលថែទ្រព្យសម្បត្តិវ៉ាកហ្វ (ទ្រព្យសម្បត្តិបរិច្ចាគ) អ្នកមើលថែរក្សាកុមារកំព្រា និងអ្វីៗផ្សេងទៀត។ នៅតាមប្រទេសដទៃទៀត ដូចជាប្រទេសនៅប៉ែកខាងលិច អ្នកគ្រប់គ្រងផ្នែកសង្គ្រាមមិនមានអំណាចកាត់ក្តីអ្វីឡើយ គាត់គ្រាន់តែជាអ្នកអនុវត្តតាមអ្វីដែលអ្នកកាន់តំណែងតុលាការបានបញ្ជាប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកការគ្រប់គ្រងផ្នែកត្រួតពិនិត្យសីលធម៌ (ហ៊ីសបះ)៖ តួនាទីពិសេសរបស់វាគឺការអំពាវនាវឱ្យធ្វើអំពើល្អ និងហាមឃាត់អំពើអាក្រក់ ក្នុងអ្វីដែលមិនមែនជាតួនាទីផ្តាច់មុខរបស់អ្នកគ្រប់គ្រង អ្នកកាត់ក្តី ឬមន្ត្រីរដ្ឋបាល។ អ្នកកាន់តំណែងហ៊ីសបះត្រូវតែបញ្ជាឱ្យប្រជាជនទូទៅធ្វើសឡាតទាំងប្រាំពេលតាមពេលវេលាកំណត់ ហើយដាក់ទណ្ឌកម្មអ្នកដែលមិនធ្វើសឡាតដោយការវាយដំ ឬឃុំខ្លួន។ ចំណែកការប្រហារជីវិតគឺជារឿងរបស់អ្នកដទៃ។ គាត់ត្រូវតែត្រួតពិនិត្យលើអ៊ីម៉ាំ និងអ្នកអំពាវនាវសឡាត (មូអ័ហ្ស៊ីន) ប្រសិនបើអ្នកទាំងនោះធ្វេសប្រហែសក្នុងកាតព្វកិច្ចចំពោះសហគមន៍ ឬធ្វើអ្វីដែលផ្ទុយពីសាសនា គាត់ត្រូវតែបង្ខំឱ្យពួកគេអនុវត្តតាម ហើយប្រសិនបើគាត់មិនអាចធ្វើបាន គាត់ត្រូវសុំជំនួយពីអ្នកគ្រប់គ្រងសង្គ្រាម ឬអ្នកកាត់ក្តី។ ការយកចិត្តទុកដាក់របស់អ្នកដឹកនាំក្នុងការបង្ខំឱ្យប្រជាជនធ្វើសឡាត គឺជារឿងសំខាន់ជាងអ្វីៗទាំងអស់ ព្រោះវាជាសសរស្តម្ភនៃសាសនា ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះ និងជាគ្រឹះរបស់វា។ អ៊ុម៉ារ ប៊ីន អាល់-ខាតតូប (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) ធ្លាប់សរសេរទៅកាន់មន្ត្រីរបស់លោកថា៖ «រឿងដែលសំខាន់បំផុតសម្រាប់ខ្ញុំក្នុងចំណោមកិច្ចការរបស់អ្នក គឺសឡាត។ អ្នកណាដែលថែរក្សាវា និងយកចិត្តទុកដាក់លើវា នោះគាត់បានថែរក្សាសាសនារបស់គាត់ ហើយអ្នកណាដែលបោះបង់វា នោះគាត់នឹងកាន់តែបោះបង់កិច្ចការដទៃទៀត»។ អ្នកកាន់តំណែងហ៊ីសបះត្រូវបញ្ជាឱ្យមានការធ្វើសឡាតជុំម៉ូអះ និងសឡាតជាក្រុម ការបំពេញទំនុកចិត្ត និងភាពស្មោះត្រង់ ការផ្តល់ដំបូន្មានល្អៗទាំងក្នុងពាក្យសម្តី និងសកម្មភាព។ គាត់ត្រូវហាមឃាត់ការក្បត់ ការកេងប្រវ័ញ្ចលើជញ្ជីង និងរង្វាស់ ការបោកប្រាស់ក្នុងមុខរបរ និងការលក់ដូរ។ គាត់ត្រូវពិនិត្យមើលស្ថានភាពនៃរង្វាស់ និងជញ្ជីង ព្រមទាំងស្ថានភាពនៃអ្នកផលិតអាហារ សម្លៀកបំពាក់ និងឧបករណ៍ផ្សេងៗ។ គាត់ត្រូវហាមឃាត់ពួកគេមិនឱ្យផលិតអ្វីដែលហរ៉ាម (ហាមឃាត់) ជាដាច់ខាត ដូចជាឧបករណ៍តន្ត្រី និងសម្លៀកបំពាក់សូត្រសម្រាប់បុរស។ គាត់ត្រូវហាមឃាត់ការផលិតគ្រឿងស្រវឹងគ្រប់ប្រភេទ ហាមឃាត់អ្នកផលិតគ្រប់រូបមិនឱ្យបោកប្រាស់ក្នុងមុខរបររបស់ខ្លួន ហាមឃាត់ការធ្វើឱ្យខូចរូបិយប័ណ្ណរបស់ប្រជាជន និងការផ្លាស់ប្តូរវា ហើយហាមឃាត់ការយកលុយមកធ្វើជាមុខរបររកស៊ី (ការជួញដូរលុយ) ព្រោះថាវាបង្កឱ្យមានភាពវឹកវរដល់ប្រជាជនដែលគ្មាននរណាក្រៅពីអល់ឡោះទេដែលដឹងពីទំហំនៃភាពវឹកវរនោះ។ ផ្ទុយទៅវិញ អ្វីដែលចាំបាច់គឺត្រូវឱ្យរូបិយប័ណ្ណជាដើមទុនសម្រាប់ធ្វើជំនួញ មិនមែនជាទំនិញសម្រាប់ជួញដូរនោះទេ។ ប្រសិនបើអ្នកដឹកនាំហាមឃាត់កាក់ ឬរូបិយប័ណ្ណណាមួយ នោះត្រូវហាមឃាត់មិនឱ្យប្រើប្រាស់វាលាយឡំជាមួយអ្វីដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើប្រតិបត្តិការ។ កិច្ចការដ៏សំខាន់បំផុតនៃការគ្រប់គ្រងរបស់គាត់គឺ ការប្រឆាំងទៅនឹងអ្នកដែលបោកប្រាស់ក្នុងអាហារ ភេសជ្ជៈ សម្លៀកបំពាក់ និងអ្វីៗផ្សេងទៀត ព្រោះថាពួកគេបង្កភាពខូចខាតដល់ផលប្រយោជន៍របស់សហគមន៍ ហើយការខូចខាតដែលបង្កឡើងដោយពួកគេគឺជារឿងទូទៅដែលមិនអាចជៀសផុតបាន។ ដូច្នេះ គាត់មិនត្រូវធ្វេសប្រហែសចំពោះពួកគេឡើយ ហើយត្រូវដាក់ទណ្ឌកម្មពួកគេ និងអ្នកដែលប្រព្រឹត្តដូចពួកគេ ដោយមិនត្រូវលើកលែងទោសឱ្យឡើយ ព្រោះថាគ្រោះថ្នាក់ដែលបង្កឡើងដោយពួកគេគឺធំធេងណាស់ ជាពិសេសគឺពួកអ្នកដែលបោកប្រាស់រូបិយប័ណ្ណ ត្បូងពេជ្រ ទឹកអប់ និងរបស់ផ្សេងៗទៀត។ ពួកគេព្យាយាមធ្វើត្រាប់តាមការបង្កើតរបស់អល់ឡោះដោយការបោកប្រាស់របស់ពួកគេ។ អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់មិនបានបង្កើតអ្វីមួយដែលមនុស្សអាចបង្កើតបានដូចទ្រង់ឡើយ។ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលតាមរយៈរ៉សូលរបស់ទ្រង់ (សូមការសរសើរ និងសន្តិភាពកើតមានដល់លោក) ថា៖ «តើមាននរណាដែលអយុត្តិធម៌ជាងអ្នកដែលព្យាយាមបង្កើតអ្វីមួយដូចការបង្កើតរបស់ខ្ញុំ? ចូរពួកគេបង្កើតគ្រាប់ធញ្ញជាតិមួយ ឬគ្រាប់ស្រូវសាលីមួយមកមើល!»។ ដោយហេតុនេះហើយ ទើបផលិតផលនានាដូចជាម្ហូបអាហារ សម្លៀកបំពាក់ និងលំនៅដ្ឋាន មិនត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយគ្មានការចូលរួមពីមនុស្សឡើយ។ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយសញ្ញាមួយសម្រាប់ពួកគេគឺ យើងបានដឹកកូនចៅរបស់ពួកគេនៅក្នុងនាវាដែលផ្ទុកពេញ﴾ [យ៉ាស៊ីន៖ ៤១] ﴿ហើយយើងបានបង្កើតសម្រាប់ពួកគេនូវអ្វីដែលស្រដៀងនឹងវា ដើម្បីឱ្យពួកគេជិះ﴾ [យ៉ាស៊ីន៖ ៤២]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿តើពួកអ្នកគោរពអ្វីដែលពួកអ្នកឆ្លាក់ដោយដៃខ្លួនឯងឬ?﴾ [អាល់-ស្ហ្វាត៖ ៩៥] ﴿ទាំងដែលអល់ឡោះជាអ្នកបង្កើតពួកអ្នក និងអ្វីដែលពួកអ្នកធ្វើ﴾ [អាល់-ស្ហ្វាត៖ ៩៦]។ ចំណែកអ្វីដែលជាការបង្កើតរបស់អល់ឡោះដូចជា រ៉ែ រុក្ខជាតិ និងសត្វ គឺមិនស្ថិតក្នុងសមត្ថភាពរបស់មនុស្សក្នុងការបង្កើតឡើយ។

ខាងក្រោមនេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទដែលលោកអ្នកបានផ្តល់ជូន៖ ជំពូក៖ អំពីអំពើដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម (មុងការ៉ាត) ពួកគេមិនបានផលិតវាពិតប្រាកដនោះទេ ប៉ុន្តែពួកគេធ្វើឱ្យវាមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងរបស់ពិតក្នុងគោលបំណងបោកប្រាស់។ នេះគឺជាខ្លឹមសារពិតនៃវិទ្យាសាស្ត្រគីមី (ការក្លែងបន្លំ) ព្រោះវាជាមាសដែលត្រូវបានគេធ្វើឱ្យស្រដៀងនឹងមាសពិត។ ក្នុងចំណោមអំពើដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម (មុងការ៉ាត) គឺអ្វីដែលអល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់បានហាមឃាត់ ពាក់ព័ន្ធនឹងកិច្ចសន្យាដែលខុសច្បាប់ (ហារ៉ាម) ដូចជាកិច្ចសន្យាដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការស៊ីការប្រាក់ (រីបា) ទាំងដោយផ្ទាល់ ឬដោយការប្រើល្បិចកល។ ក៏ដូចជាកិច្ចសន្យាល្បែងស៊ីសង ដូចជាការលក់ដូរដែលមានភាពមិនច្បាស់លាស់ (ហ្ហារ៉ារ) ការលក់បែប «ហាប់លុលហាប់ឡាហ៍» (ការលក់កូនសត្វដែលនឹងកើតចេញពីកូនសត្វក្នុងផ្ទៃ) ការលក់បែប «មូឡាម៉ាសាហ៍» (ការប៉ះពាល់ទំនិញ) ការលក់បែប «មុណាបាហ្សាហ៍» (ការបោះទំនិញឱ្យគ្នា) និងការលក់បែប «ណាច្ស៍» (ការដេញថ្លៃបង្កើនតម្លៃដោយអ្នកដែលមិនមានបំណងទិញ)។ ព្រមទាំងការបោកប្រាស់ដោយការទុកទឹកដោះសត្វឱ្យនៅពេញក្បាលសុដន់ (ដើម្បីឱ្យអ្នកទិញយល់ច្រឡំថាវាមានទឹកដោះច្រើន) និងរាល់ទម្រង់នៃការបោកប្រាស់ផ្សេងៗទៀត។ ដូចគ្នានេះដែរ រាល់ល្បិចកលដែលហាមឃាត់ក្នុងការស៊ីការប្រាក់ ដែលមានបីប្រភេទ៖ ១. ប្រភេទដែលកើតចេញពីបុគ្គលម្នាក់៖ ដូចជាការលក់ទំនិញឱ្យគេដោយពន្យារពេលទូទាត់ប្រាក់ រួចទិញត្រឡប់មកវិញក្នុងតម្លៃថោកជាងតម្លៃដើមដោយបង់ប្រាក់ភ្លាមៗ ដើម្បីជាល្បិចស៊ីការប្រាក់។ ២. ប្រភេទដែលកើតចេញពីមនុស្សពីរនាក់៖ ដូចជាការផ្សំកិច្ចសន្យាខ្ចីប្រាក់ជាមួយនឹងការលក់ដូរ ការជួល ការធ្វើកសិកម្ម ឬការដាំដុះជាដើម។ មានភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីព្យាការី (ស.ល.វ) ថា៖ «មិនហាឡាល់ (អនុញ្ញាត) ឡើយនូវការខ្ចីប្រាក់ដែលភ្ជាប់ជាមួយការលក់ដូរ ការដាក់លក្ខខណ្ឌពីរក្នុងកិច្ចសន្យាតែមួយ ការទទួលបានផលចំណេញលើអ្វីដែលមិនទាន់មានការធានា និងការលក់អ្វីដែលអ្នកមិនទាន់មានក្នុងដៃ»។ លោក ទីរមីហ្ស៊ី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ នេះជាហាឌីស សហ៊ីហ៍។ ហើយនៅក្នុងស៊ូណាន់ន់ អាប់ប៊ូ ដាវូដ មានបញ្ជាក់ពីព្យាការី (ស.ល.វ) ថា៖ «អ្នកណាដែលលក់ទំនិញមួយដោយកិច្ចសន្យាពីរក្នុងពេលតែមួយ នោះគេនឹងទទួលបានតម្លៃទាបបំផុត ឬមិនដូច្នោះទេ វាគឺជាការស៊ីការប្រាក់»។ ៣. ប្រភេទដែលកើតចេញពីមនុស្សបីនាក់៖ គឺការដាក់អ្នកកណ្តាលម្នាក់ចូលមកដើម្បីធ្វើឱ្យការស៊ីការប្រាក់ក្លាយជារឿងហាឡាល់។ គឺអ្នកទិញទិញទំនិញពីអ្នកស៊ីការប្រាក់ រួចលក់បន្តទៅឱ្យអ្នកដែលត្រូវការខ្ចីប្រាក់ដោយពន្យារពេលទូទាត់ រួចអ្នកកណ្តាលនោះក៏ទិញត្រឡប់មកវិញក្នុងតម្លៃទាបជាងមុន។ រាល់ប្រតិបត្តិការទាំងនេះខ្លះជាអំពើហារ៉ាមដោយមានការឯកភាពគ្នា ដូចជាការលក់ទំនិញមុនពេលទទួលបានសិទ្ធិគ្រប់គ្រងតាមផ្លូវច្បាប់ ឬដោយមិនគោរពលក្ខខណ្ឌសាសនា ឬការបង្កើនបំណុលលើអ្នកដែលគ្មានលទ្ធភាពសង។ តាមពិតទៅ អ្នកដែលមានបំណុលត្រូវតែទទួលបានការអនុគ្រោះពន្យារពេល ហើយមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានការបន្ថែមបំណុលលើគាត់តាមរយៈប្រតិបត្តិការណាមួយឡើយ។ ប្រសិនបើអ្នកស៊ីការប្រាក់ចាត់ទុកថាការបង្កើនបំណុលជារឿងហាឡាល់ ហើយនិយាយទៅកាន់កូនបំណុលថា៖ «ត្រូវតែសងឥឡូវនេះ ឬត្រូវតែបន្ថែមបំណុល និងពន្យារពេល» នោះគាត់គឺជាអ្នកកាហ្វិរ (អ្នកបដិសេធជំនឿ) ដែលត្រូវតែតម្រូវឱ្យសារភាពកំហុស (តៅបាត់)។ បើគាត់ព្រមសារភាពកំហុស គឺល្អទៅ បើមិនដូច្នោះទេ គាត់ត្រូវតែទទួលទោសប្រហារជីវិត ហើយទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់ត្រូវរឹបអូសចូលរតនាគាររដ្ឋ។ ដូច្នេះ អ្នកទទួលខុសត្រូវលើកិច្ចការសង្គម (វ៉ាលី អាល់ហ៊ីសបាហ៍) ត្រូវតែទប់ស្កាត់រាល់សកម្មភាពទាំងនេះ ហាមឃាត់ និងដាក់ទណ្ឌកម្មអ្នកប្រព្រឹត្ត។ ជំពូក៖ អំពីអំពើដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម (បន្ត) ក្នុងចំណោមអំពើដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម គឺការទៅរង់ចាំទិញទំនិញពីអ្នកលក់មុនពេលពួកគេមកដល់ផ្សារ។ ព្យាការី (ស.ល.វ) បានហាមឃាត់រឿងនេះ ព្រោះវាជាការបោកប្រាស់អ្នកលក់ដែលមិនដឹងតម្លៃទីផ្សារ ហើយអ្នកទិញក៏ទិញពីគាត់ក្នុងតម្លៃថោកជាងតម្លៃពិត។ ដោយហេតុនេះ ព្យាការី (ស.ល.វ) បានផ្តល់សិទ្ធិឱ្យអ្នកលក់អាចសម្រេចចិត្តឡើងវិញ (ខិយ៉ារ) នៅពេលគាត់ចូលមកដល់ផ្សារ។ ចំណែកការលក់ដូរដែលគ្មានការកេងប្រវ័ញ្ចតម្លៃ (ហ្ហាបន់) តែមានការហាមឃាត់៖ មានពីរមតិពីលោក អះម៉ាត់។ មតិទីមួយ៖ សិទ្ធិសម្រេចចិត្ត (ខិយ៉ារ) នៅតែមាន នេះជាមតិរបស់លោក ស៊ីហ្វៃអី យោងតាមអត្ថន័យនៃហាឌីស។ មតិទីពីរ៖ មិនមានសិទ្ធិសម្រេចចិត្តទេ ព្រោះមិនមានការកេងប្រវ័ញ្ចតម្លៃ។ ចំណែកការលក់ដូរជាមួយអ្នកដែលមិនចេះតថ្លៃ (មូស្តារស៊ីល) ប្រសិនបើត្រូវគេកេងប្រវ័ញ្ចតម្លៃ គឺចាត់ទុកជាការស៊ីការប្រាក់។ មានពីរមតិក្នុងការបកស្រាយ៖ ទីមួយគឺអ្នកដែលមិនដឹងតម្លៃទំនិញ។ ទីពីរ (ដែលជាមតិរបស់លោក អះម៉ាត់) គឺអ្នកដែលមិនចេះតថ្លៃ ប៉ុន្តែទុកចិត្តលើអ្នកលក់ទាំងស្រុង។ មិនអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកលក់ក្នុងផ្សារលក់ក្នុងតម្លៃមួយសម្រាប់អ្នកចេះតថ្លៃ និងលក់តម្លៃមួយទៀតសម្រាប់អ្នកមិនចេះតថ្លៃឡើយ។ នេះជាអ្វីដែលអ្នកទទួលខុសត្រូវលើកិច្ចការសង្គមត្រូវតែហាមឃាត់។ ក្នុងចំណោមនោះដែរ គឺការទៅរង់ចាំទិញទំនិញពីអ្នកធ្វើដំណើរមកកាន់ទីក្រុង (ដូចជាអ្នកធ្វើហជ្ជ) នៅតាមផ្លូវ ដើម្បីទិញស្បៀងអាហារ ឬចំណីសត្វ រួចយកមកលក់បន្តតាមចិត្តចង់។ អ្នកទទួលខុសត្រូវត្រូវតែហាមឃាត់ពួកគេមិនឱ្យធ្វើបែបនេះ រហូតដល់អ្នកដំណើរមកដល់ផ្សារ ដើម្បីផលប្រយោជន៍របស់អ្នកដំណើរ និងអ្នកលក់។ ក្នុងចំណោមនោះដែរ គឺការដែលព្យាការី (ស.ល.វ) បានហាមឃាត់មិនឱ្យអ្នកក្រុងលក់ទំនិញជំនួសអ្នកស្រុកក្រៅ។ លោក អ៊ីបនូ អាប់បាស បានពន្យល់ថា៖ «កុំធ្វើជាភ្នាក់ងារលក់ឱ្យគេ»។ ការហាមឃាត់នេះគឺដើម្បីការពារអ្នកទិញ ព្រោះប្រសិនបើអ្នកក្រុងលក់ទំនិញឱ្យអ្នកស្រុកក្រៅដែលមិនដឹងតម្លៃទីផ្សារ វានឹងធ្វើឱ្យអ្នកទិញខាតបង់។ ក្នុងចំណោមនោះដែរ គឺការស្តុកទុកទំនិញ (អ៊ីហទីការ) ដែលមនុស្សទូទៅត្រូវការ។ ម៉ូស្លីម បានកត់ត្រាក្នុងសហ៊ីហ៍របស់លោកថា ព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «គ្មានអ្នកណាស្តុកទុកទំនិញឡើយ លើកលែងតែអ្នកដែលប្រព្រឹត្តខុស»។ អ្នកស្តុកទុកទំនិញដែលទិញរបស់ដែលមនុស្សត្រូវការ រួចលាក់ទុកដើម្បីឱ្យតម្លៃឡើងថ្លៃ គឺជាអ្នកដែលសង្កត់សង្កិនមនុស្សទូទៅ។ ដូច្នេះ អ្នកដឹកនាំមានសិទ្ធិបង្ខំអ្នកស្តុកទុកឱ្យលក់ទំនិញរបស់ពួកគេក្នុងតម្លៃទីផ្សារធម្មតា នៅពេលដែលមនុស្សមានតម្រូវការចាំបាច់។ ប្រសិនបើអ្នកណាម្នាក់ត្រូវការស្បៀងអាហារ ឬអាវុធចាំបាច់សម្រាប់ជីហាត ហើយម្ចាស់របស់ទាំងនោះមិនព្រមលក់ ឬទារតម្លៃថ្លៃហួសហេតុ នោះអ្នកដែលត្រូវការអាចយករបស់នោះមកប្រើប្រាស់ដោយបង់តម្លៃទីផ្សារធម្មតាឱ្យម្ចាស់វិញ។ ដូចគ្នានេះដែរ អ្នកដែលចាំបាច់ត្រូវខ្ចីប្រាក់ ហើយម្ចាស់ប្រាក់មិនព្រមឱ្យខ្ចីលើកលែងតែមានការស៊ីការប្រាក់ នោះអ្នកខ្ចីអាចយកប្រាក់នោះមកប្រើប្រាស់ដោយសងត្រឹមតែដើមទុនវិញ។ ហើយប្រសិនបើចាំបាច់ត្រូវប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដទៃ ដូចជាសត្វ ឬឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ ម្ចាស់ត្រូវតែឱ្យប្រើប្រាស់ដោយឥតគិតថ្លៃ (តាមមតិមួយដែលត្រឹមត្រូវបំផុត) ឬដោយបង់ថ្លៃឈ្នួលតាមតម្លៃទីផ្សារធម្មតា។

ជំពូកស្តីពីការកំណត់តម្លៃទំនិញ

ជំពូកស្តីពីអំពើអយុត្តិធម៌ដ៏អាក្រក់បំផុត

ប្រសិនបើមាននរណាម្នាក់បង្ខំឱ្យអ្នកដទៃអត់អាហារ ឬទឹក រហូតដល់ស្លាប់ដោយសារភាពស្រេកឃ្លាននោះ យោងតាមទស្សនៈរបស់អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ គឺត្រូវសងសំណងជា «ឌីយ៉ះ» (សំណងឈាម)។ លោកបានលើកយកសកម្មភាពរបស់ អ៊ុម៉ារ ប៊ីន ខាត់ថប មកធ្វើជាភស្តុតាង។ មានគេសួរលោកថា៖ «តើលោកនឹងទៅជួបគាត់ (ដើម្បីសួរនាំ) មែនទេ?» លោកឆ្លើយថា៖ «បាទ ពិតមែនហើយ សូមស្បថនឹងអល់ឡោះ»។ [ជំពូកស្តីពីការកំណត់តម្លៃទំនិញ] ១០០ - (ជំពូក) ចំពោះការកំណត់តម្លៃទំនិញវិញ៖ មានករណីខ្លះជាអំពើអយុត្តិធម៌ដែលត្រូវហាមឃាត់ ហើយមានករណីខ្លះទៀតជាភាពយុត្តិធម៌ដែលអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើ។ ប្រសិនបើការកំណត់តម្លៃនោះបង្កឱ្យមានអំពើអយុត្តិធម៌ដល់ប្រជាជន និងបង្ខិតបង្ខំពួកគេដោយគ្មានសិទ្ធិឱ្យលក់ក្នុងតម្លៃដែលពួកគេមិនពេញចិត្ត ឬរារាំងពួកគេពីអ្វីដែលអល់ឡោះបានអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេ នោះវាជាអំពើហារ៉ាម (ហាមឃាត់)។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើវាបង្កឱ្យមានភាពយុត្តិធម៌រវាងប្រជាជន ដូចជាការបង្ខំឱ្យពួកគេអនុវត្តតាមកាតព្វកិច្ចនៃការដោះដូរទំនិញក្នុងតម្លៃទីផ្សារសមរម្យ និងការរារាំងពួកគេពីអំពើហាមឃាត់ក្នុងការកេងចំណេញលើសពីតម្លៃទីផ្សារនោះ វាជាការអនុញ្ញាត ថែមទាំងជាកាតព្វកិច្ចទៀតផង។ ចំពោះប្រភេទទីមួយ៖ គឺដូចអ្វីដែល អានីស បានរាយការណ៍ថា៖ «តម្លៃទំនិញបានឡើងថ្លៃនៅសម័យព្យាការី ﷺ ដូច្នេះពួកគេបាននិយាយថា៖ ឱ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! ប្រសិនបើលោកកំណត់តម្លៃឱ្យពួកយើង? ព្យាការី ﷺ បានឆ្លើយថា៖ ពិតប្រាកដណាស់ អល់ឡោះ គឺជាអ្នកកំណត់ (ការផ្តល់ឱ្យ) អ្នកផ្តល់ជីវភាព អ្នកពង្រីក និងជាអ្នកកំណត់តម្លៃ។ ហើយខ្ញុំពិតជាសង្ឃឹមថានឹងបានជួបអល់ឡោះ ដោយគ្មាននរណាម្នាក់ទាមទារសិទ្ធិពីខ្ញុំ ចំពោះអំពើអយុត្តិធម៌ដែលខ្ញុំបានធ្វើចំពោះពួកគេ ទាំងក្នុងរឿងឈាម ឬទ្រព្យសម្បត្តិឡើយ»។ (រាយការណ៍ដោយ អាប់ប៊ូ ដាវូដ និង ទ្រីមហ្ស៊ី ហើយលោកបានបញ្ជាក់ថាជាហាឌីស សហ៊ីហ៍)។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើប្រជាជនលក់ទំនិញរបស់ពួកគេតាមរបៀបដែលគេស្គាល់ទូទៅដោយគ្មានអំពើអយុត្តិធម៌ ហើយតម្លៃបានឡើងថ្លៃដោយសារកង្វះខាតទំនិញ ឬដោយសារចំនួនប្រជាជនកើនឡើង នោះជារឿងរបស់អល់ឡោះ។ ការបង្ខំឱ្យប្រជាជនលក់ក្នុងតម្លៃណាមួយដែលកំណត់ទុកជាមុន គឺជាការបង្ខិតបង្ខំដោយគ្មានសិទ្ធិ។ ចំពោះប្រភេទទីពីរ៖ គឺដូចជាករណីដែលម្ចាស់ទំនិញបដិសេធមិនព្រមលក់ទំនិញរបស់ខ្លួន ខណៈពេលដែលប្រជាជនកំពុងមានតម្រូវការចាំបាច់ ហើយម្ចាស់ទំនិញទាមទារតម្លៃលើសពីតម្លៃទីផ្សារធម្មតា។ ក្នុងករណីនេះ ពួកគេត្រូវតែលក់ក្នុងតម្លៃទីផ្សារសមរម្យ។ ការកំណត់តម្លៃក្នុងករណីនេះ មិនមានន័យអ្វីក្រៅពីការបង្ខំឱ្យពួកគេលក់ក្នុងតម្លៃសមរម្យនោះទេ។ ដូច្នេះ ការកំណត់តម្លៃក្នុងករណីនេះ គឺជាការបង្ខំឱ្យអនុវត្តតាមភាពយុត្តិធម៌ដែលអល់ឡោះបានតម្រូវឱ្យពួកគេ។ [ជំពូកស្តីពីអំពើអយុត្តិធម៌ដ៏អាក្រក់បំផុត] ១០១ - (ជំពូក) ក្នុងចំណោមអំពើអយុត្តិធម៌ដ៏អាក្រក់បំផុតគឺ៖ ការជួលតូបនៅតាមផ្លូវ ឬក្នុងភូមិ ដោយកំណត់លក្ខខណ្ឌថា មិនឱ្យអ្នកណាម្នាក់ក្រៅពីអ្នកជួលនោះលក់ទំនិញបានឡើយ។ នេះគឺជាអំពើអយុត្តិធម៌ដែលហាមឃាត់ទាំងសម្រាប់អ្នកជួល និងអ្នកឱ្យជួល។ វាជាប្រភេទនៃការដកហូតទ្រព្យសម្បត្តិប្រជាជនដោយបង្ខំ និងការស៊ីចំណីដោយខុសច្បាប់។ អ្នកដែលធ្វើបែបនេះ គឺបានបិទផ្លូវដ៏ទូលំទូលាយ (នៃជីវភាព) ដូច្នេះគេខ្លាចក្រែងអល់ឡោះបិទផ្លូវមេត្តាធម៌របស់ទ្រង់ចំពោះគេវិញ ដូចដែលគេបានបិទផ្លូវនៃសេចក្តីសប្បុរស និងជីវភាពរបស់ប្រជាជន។ [ជំពូកស្តីពីការកំណត់ការលក់ឱ្យតែមនុស្សមួយក្រុមជាក់លាក់] ១០២ - (ជំពូក)

ក្នុងចំណោមនោះគឺ៖ ការដែលអាជ្ញាធរបង្ខំប្រជាជនមិនឱ្យលក់អាហារ ឬទំនិញផ្សេងៗទៀត ក្រៅពីក្រុមមនុស្សមួយចំនួនដែលត្រូវបានកំណត់ទុកជាមុន។ ដូច្នេះ ទំនិញទាំងនោះមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យលក់ដល់អ្នកដទៃឡើយ ក្រៅពីក្រុមមនុស្សទាំងនោះ ហើយបន្ទាប់មកពួកគេក៏លក់ទំនិញទាំងនោះក្នុងតម្លៃដែលពួកគេចង់បាន។ ប្រសិនបើអ្នកដទៃលក់ទំនិញទាំងនោះ ពួកគេនឹងត្រូវហាមឃាត់ និងទទួលទណ្ឌកម្ម។ នេះគឺជាអំពើបំពាន និងអំពើទុច្ចរិតនៅលើផែនដី ជាអំពើអយុត្តិធម៌ដែលបណ្តាលឱ្យទឹកភ្លៀងពីមេឃត្រូវកាត់ផ្តាច់។ ចំពោះក្រុមមនុស្សទាំងនេះ ចាំបាច់ត្រូវតែមានការកំណត់តម្លៃ (តាសអ៊ារ) លើពួកគេ ហើយពួកគេមិនត្រូវលក់ ឬទិញអ្វីឡើយ ក្រៅពីតម្លៃទីផ្សារធម្មតា (តម្លៃសមរម្យ)។ ក្នុងរឿងនេះ គ្មានអ្នកប្រាជ្ញណាម្នាក់មានការសង្ស័យឡើយ ព្រោះថាប្រសិនបើគេហាមឃាត់អ្នកដទៃមិនឱ្យលក់ ឬទិញទំនិញប្រភេទនោះ ហើយបែរជាអនុញ្ញាតឱ្យក្រុមមនុស្សទាំងនោះលក់ ឬទិញក្នុងតម្លៃដែលពួកគេចង់បាន នោះគឺជាអំពើអយុត្តិធម៌ចំពោះប្រជាជន៖ ជាអំពើអយុត្តិធម៌ចំពោះអ្នកលក់ដែលចង់លក់ទំនិញទាំងនោះ និងជាអំពើអយុត្តិធម៌ចំពោះអ្នកទិញពីពួកគេ។ ដូច្នេះ ការកំណត់តម្លៃក្នុងករណីបែបនេះ គឺជាកាតព្វកិច្ចដែលគ្មានការជំទាស់ឡើយ។ សារៈសំខាន់របស់វាគឺ៖ ការបង្ខំឱ្យពួកគេប្រកាន់យកភាពយុត្តិធម៌ និងការហាមឃាត់ពួកគេពីអំពើអយុត្តិធម៌។ នេះគឺដូចគ្នានឹងករណីដែលមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានការបង្ខិតបង្ខំក្នុងការលក់ដោយគ្មានសិទ្ធិស្របច្បាប់ដូច្នោះដែរ ដូច្នេះវាអាចអនុញ្ញាត ឬចាំបាច់ត្រូវបង្ខំឱ្យលក់ដោយមានសិទ្ធិស្របច្បាប់ ដូចជាការលក់ទ្រព្យសម្បត្តិដើម្បីសងបំណុលដែលចាំបាច់ ការចំណាយដែលចាំបាច់ (ណាហ្វាកោះ) និងដូចជាការលក់ឱ្យអ្នកដែលកំពុងជួបការលំបាកខ្លាំងចំពោះអាហារ ឬសម្លៀកបំពាក់។ ក៏ដូចជាករណីការដាំដុះ ឬការសាងសង់នៅលើដីរបស់អ្នកដទៃ ដែលម្ចាស់ដីមានសិទ្ធិយកវាវិញដោយបង់ថ្លៃតាមតម្លៃទីផ្សារ។ ក៏ដូចជាការប្រើសិទ្ធិទិញមុន (ស៊ូហ្វអះ) ដែលអ្នកមានសិទ្ធិអាចយកកម្មសិទ្ធិលើចំណែកនោះដោយបង្ខំតាមតម្លៃរបស់វា។ ដូចគ្នានេះដែរ ករណីការបន្តសេរីភាពដល់ទាសករ (សារ៉ាយ៉ាហ៍) ដែលវាធ្វើឱ្យចំណែកនោះចេញពីកម្មសិទ្ធិរបស់ដៃគូដោយបង្ខំ ហើយតម្រូវឱ្យអ្នកដែលរំដោះទាសករត្រូវសងសំណងដោយបង្ខំ។ អ្នកណាដែលចាំបាច់ត្រូវមានអាហារ សម្លៀកបំពាក់ ទាសករ ឬយានជំនិះ ដោយសារកាតព្វកិច្ចហជ្ជ ការលោះបាប (កាហ្វារ៉ោះ) ឬការចំណាយចិញ្ចឹមបីបាច់ (ណាហ្វាកោះ) នោះនៅពេលដែលគាត់រកឃើញរបស់ទាំងនោះក្នុងតម្លៃទីផ្សារ គាត់ចាំបាច់ត្រូវតែទិញវា ហើយគាត់នឹងត្រូវបង្ខំឱ្យធ្វើដូច្នេះ គាត់មិនមានសិទ្ធិបដិសេធរហូតដល់គេឱ្យគាត់ដោយឥតគិតថ្លៃ ឬក្នុងតម្លៃទាបជាងតម្លៃទីផ្សារឡើយ។ [ជំពូកស្តីពីអ្នកបែងចែកមរតក ដែលបែងចែកអចលនទ្រព្យ និងរបស់ផ្សេងទៀតដោយយកកម្រៃ] ១០៣ - (ជំពូក) ពីចំណុចនេះហើយ ដែលអ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនដូចជា អ៊ីម៉ាំអាប៊ូហានីហ្វាហ៍ និងសិស្សរបស់លោក បានហាមឃាត់អ្នកបែងចែកមរតកដែលបែងចែកអចលនទ្រព្យ និងរបស់ផ្សេងទៀតដោយយកកម្រៃ មិនឱ្យពួកគេចាប់ដៃគូគ្នាឡើយ។ ព្រោះថាប្រសិនបើពួកគេចាប់ដៃគូគ្នា ខណៈដែលប្រជាជនត្រូវការសេវាកម្មរបស់ពួកគេ នោះពួកគេនឹងដំឡើងថ្លៃកម្រៃលើប្រជាជន។ ខ្ញុំ (អ្នកនិពន្ធ) សូមបញ្ជាក់ថា៖ ដូចគ្នានេះដែរ អាជ្ញាធរត្រួតពិនិត្យទីផ្សារ (វ៉ាលី ហ៊ីសបះ) គួរតែហាមឃាត់អ្នកលាងសម្អាតសព និងអ្នកសែងសពមិនឱ្យចាប់ដៃគូគ្នាឡើយ ព្រោះវាបណ្តាលឱ្យមានការដំឡើងថ្លៃកម្រៃលើប្រជាជន។ ដូចគ្នានេះដែរ ការចាប់ដៃគូរបស់ក្រុមមនុស្សគ្រប់ប្រភេទដែលប្រជាជនត្រូវការសេវាកម្មរបស់ពួកគេ ដូចជាសាក្សី អ្នកជួញដូរ (ដាល់ឡាល) និងអ្នកដទៃទៀត។ ម្យ៉ាងទៀត ការចាប់ដៃគូរបស់សាក្សីមានភាពមិនត្រឹមត្រូវមួយទៀត ព្រោះថាការងាររបស់សាក្សីម្នាក់ៗមានលក្ខណៈដាច់ដោយឡែកពីគ្នា មិនអាចយកមកធ្វើជាដៃគូបានឡើយ។ ការសរសេរគឺដាច់ដោយឡែក ការចងចាំសាក្សីគឺដាច់ដោយឡែក ហើយការផ្តល់សក្ខីកម្មគឺដាច់ដោយឡែក វាមិនអាចមានការចាប់ដៃគូ ឬការសហការគ្នាក្នុងរឿងនេះបានទេ។ ដូច្នេះ តើតាមរបៀបណាដែលម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេអាចទទួលបានកម្រៃពីការងាររបស់ដៃគូខ្លួន? នេះគឺខុសពីការចាប់ដៃគូក្នុងវិជ្ជាជីវៈផ្សេងទៀត ដែលដៃគូម្នាក់អាចធ្វើការងារខ្លះ ហើយម្នាក់ទៀតធ្វើការងារខ្លះ។ ហេតុដូច្នេះហើយ នៅពេលដែលវិជ្ជាជីវៈមានភាពខុសគ្នា ការចាប់ដៃគូមិនមានសុពលភាពឡើយ តាមទស្សនៈមួយក្នុងចំណោមទស្សនៈទាំងពីរ ព្រោះវាពិបាកក្នុងការចាប់ដៃគូគ្នាក្នុងការងារតែមួយ។

អ្នកណាដែលយល់ស្របនឹងភាពត្រឹមត្រូវនៃភាពជាដៃគូ (ស៊ិរកាត់) នោះ គឺដោយសារតែពួកគេមើលឃើញថា ដៃគូទាំងពីរមានចំណែករួមគ្នាក្នុងកិច្ចការដែលធ្វើឱ្យការងាររបស់ពួកគេម្នាក់ៗសម្រេចទៅបាន ដូចជាការរក្សាទុក និងការត្រួតពិនិត្យនៅពេលដែលពួកគេចេញទៅបំពេញកិច្ចការចាំបាច់។ ដូច្នេះ ភាពជាដៃគូកើតឡើងលើចំណុចដែលធ្វើឱ្យការងាររបស់ពួកគេម្នាក់ៗសម្រេចទៅបាន ទោះបីជាវាមិនកើតឡើងលើខ្លឹមសារនៃការងារដោយផ្ទាល់ក៏ដោយ។ ចំណែកឯភាពជាដៃគូរបស់ពួកឈ្មួញកណ្តាល (ដាល់ឡាលីន) វិញ គឺមានរឿងមួយទៀតដែលត្រូវពិចារណា៖ ឈ្មួញកណ្តាលគឺជាតំណាង (វ៉ាគីល) របស់ម្ចាស់ទំនិញក្នុងការលក់ទំនិញនោះ។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើគាត់យកអ្នកដទៃមកធ្វើជាដៃគូក្នុងការលក់នោះ វាគឺជាការផ្ទេរសិទ្ធិ (តៅគីល) ទៅឱ្យអ្នកនោះក្នុងអ្វីដែលគាត់ត្រូវបានគេផ្ទេរសិទ្ធិឱ្យ។ ប្រសិនបើយើងនិយាយថា៖ តំណាងមិនមានសិទ្ធិផ្ទេរសិទ្ធិបន្តទេ នោះភាពជាដៃគូមិនមានសុពលភាពឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើយើងនិយាយថា៖ គាត់មានសិទ្ធិផ្ទេរសិទ្ធិបន្ត នោះភាពជាដៃគូមានសុពលភាព។ ដូច្នេះ អ្នកគ្រប់គ្រងកិច្ចការសង្គម (វ៉ាលី អាល់ហ៊ីសបះ) ត្រូវតែយល់ដឹងពីបញ្ហាទាំងនេះ ត្រូវយកចិត្តទុកដាក់លើវា និងត្រូវគិតគូរពីផលប្រយោជន៍របស់ប្រជាជន។ ប៉ុន្តែគួរឱ្យសោកស្តាយណាស់ ដែលរឿងរ៉ាវទាំងនោះបានបាត់បង់ទៅហើយ។ គោលបំណងគឺ៖ ប្រសិនបើអ្នកចែកមរតក (កាស់សាមូន) និងអ្នកដែលស្រដៀងនឹងពួកគេ ត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យធ្វើជាដៃគូ ដោយសារតែមានការឃុបឃិតគ្នាក្នុងការដំឡើងថ្លៃឈ្នួល នោះការហាមឃាត់អ្នកលក់ដែលឃុបឃិតគ្នាមិនលក់ទំនិញលើកលែងតែក្នុងតម្លៃដែលបានកំណត់ទុកជាមុននោះ គឺជារឿងដែលចាំបាច់ជាង និងសមហេតុផលជាង។ ដូចគ្នានេះដែរ អ្នកគ្រប់គ្រងកិច្ចការសង្គមត្រូវហាមឃាត់អ្នកទិញមិនឱ្យឃុបឃិតគ្នាលើអ្វីមួយដែលគ្មានអ្នកដទៃទិញក្រៅពីពួកគេ ព្រោះវាជាការអយុត្តិធម៌ចំពោះអ្នកលក់។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើក្រុមមនុស្សដែលទិញ ឬលក់ទំនិញប្រភេទណាមួយ បានឃុបឃិតគ្នាក្នុងការកេងប្រវ័ញ្ចលើអ្វីដែលពួកគេទិញ ដោយទិញក្នុងតម្លៃទាបជាងតម្លៃទីផ្សារ ហើយលក់អ្វីដែលពួកគេលក់ក្នុងតម្លៃខ្ពស់ជាងតម្លៃទីផ្សារ រួចចែករំលែកប្រាក់ចំណេញដែលពួកគេទទួលបានពីការឃុបឃិតគ្នានោះ នោះការយល់ព្រមឱ្យពួកគេធ្វើបែបនេះ គឺជាការជួយពួកគេក្នុងអំពើអយុត្តិធម៌ និងការឈ្លានពាន។ អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ចូរអ្នកទាំងឡាយជួយគ្នាទៅវិញទៅមកក្នុងអំពើល្អ និងការកោតខ្លាចអល់ឡោះ ហើយកុំជួយគ្នាទៅវិញទៅមកក្នុងអំពើបាប និងការឈ្លានពានឡើយ﴾ [អាល់ម៉ាអ៊ីដះ៖ ២]។ មិនមានការសង្ស័យឡើយថា រឿងនេះគឺជាអំពើបាប និងការឈ្លានពានដ៏ធំធេងជាងការស្ទាក់ទិញទំនិញពីអ្នកដំណើរ ការលក់របស់ជនទីក្រុងឱ្យជនបទ និងការបោកបញ្ឆោត (ណាច្ស) ទៅទៀត។ [ជំពូក៖ សេចក្តីត្រូវការរបស់ប្រជាជនចំពោះវិជ្ជាជីវៈមួយចំនួន ដូចជា កសិកម្ម ការត្បាញ ការសាងសង់ និងផ្សេងៗទៀត] ១០៤ - (ជំពូក) ក្នុងចំណោមនោះគឺ៖ នៅពេលដែលប្រជាជនត្រូវការវិជ្ជាជីវៈរបស់ក្រុមមនុស្សមួយចំនួន ដូចជា កសិកម្ម ការត្បាញ ការសាងសង់ និងផ្សេងៗទៀត នោះអ្នកដឹកនាំ (វ៉ាលី អាល់អាំរ) មានសិទ្ធិបង្ខំឱ្យពួកគេធ្វើការងារនោះដោយទទួលបានថ្លៃឈ្នួលស្មើនឹងតម្លៃទីផ្សារ ព្រោះផលប្រយោជន៍របស់ប្រជាជនមិនអាចសម្រេចទៅបានឡើយបើគ្មានរឿងនេះ។ ដោយហេតុនេះហើយ ទើបក្រុមអ្នកប្រាជ្ញនៃសិស្សរបស់ អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ និង អ៊ីម៉ាម ស៊ីហ្វៃ បាននិយាយថា៖ ការរៀនវិជ្ជាជីវៈទាំងនេះគឺជាកាតព្វកិច្ចជាសមូហភាព (ហ្វដូ គីហ្វាយ៉ះ) ដោយសារតែសេចក្តីត្រូវការរបស់ប្រជាជនចំពោះវា។ ដូចគ្នានេះដែរ ការរៀបចំសព និងការបញ្ចុះសព ក៏ដូចជាប្រភេទនៃការគ្រប់គ្រងទូទៅ និងជាក់លាក់ ដែលផលប្រយោជន៍របស់ប្រជាជាតិមិនអាចដំណើរការបានបើគ្មានវា។ ព្យាការី ﷺ ធ្លាប់គ្រប់គ្រងកិច្ចការដែលនៅជិតខ្លួនដោយផ្ទាល់ ហើយតែងតាំងអ្នកដទៃសម្រាប់កិច្ចការដែលនៅឆ្ងាយពីទ្រង់ ដូចជាទ្រង់បានតែងតាំង អត្តាប ប៊ិន អ៊ូសៃដ៍ នៅទីក្រុងម៉ាកកាស់, អ៊ូស្មង់ ប៊ិន អាប់ប៊ី អាល់អាស អាល់សាក់ហ្វៃ នៅទីក្រុងតូអ៊ីហ្វ, ខាលីដ ប៊ិន សាអ៊ីដ ប៊ិន អាល់អាស នៅភូមិអ៊ូរ៉ៃណះ។ ទ្រង់ក៏បានបញ្ជូន អាលី, មូអាហ្ស ប៊ិន ហ្សាបាល និង អាប់ប៊ូ មូសា អាល់អាសអរី ទៅកាន់ប្រទេសយេមែន។ ដូចគ្នានេះដែរ ទ្រង់តែងតែតែងតាំងមេបញ្ជាការលើកងទ័ពតូចៗ និងបញ្ជូនអ្នកប្រមូលហ្សាកាត់ ដើម្បីយកវាពីអ្នកដែលត្រូវបង់ ហើយប្រគល់វាទៅឱ្យអ្នកដែលមានសិទ្ធិទទួលបាន។ អ្នកប្រមូលហ្សាកាត់នឹងត្រឡប់មកកាន់ទីក្រុងម៉ាឌីណះវិញដោយមានតែរំពាត់របស់គាត់ប៉ុណ្ណោះ ហើយគាត់មិនយកអ្វីមកជាមួយឡើយ ប្រសិនបើគាត់រកឃើញកន្លែងដែលត្រូវដាក់វា។ ១០៥ - (ជំពូក) ព្យាការី ﷺ តែងតែធ្វើការគណនេយ្យជាមួយកម្មកររបស់ទ្រង់ ដោយពិនិត្យមើលអ្វីដែលទទួលបាន និងអ្វីដែលបានចំណាយ ដូចមានក្នុងសៀវភៅ "សហ៊ីហ៍" ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) ពី អាប់ប៊ូ ហុមៃដ៍ អាល់សាអ៊ីឌី ថា៖ «ព្យាការី ﷺ បានតែងតាំងបុរសម្នាក់ពីកុលសម្ព័ន្ធ អាសដ៍ ឈ្មោះថា អ៊ីបនូ លុតប៊ីយ៉ះ ឱ្យធ្វើជាអ្នកប្រមូលហ្សាកាត់។ នៅពេលគាត់ត្រឡប់មកវិញ គាត់បានរាយការណ៍ថា៖ នេះជាចំណែករបស់លោក ហើយនេះជាអំណោយដែលគេឱ្យខ្ញុំ។ ព្យាការី ﷺ ក៏បានមានបន្ទូលថា៖ តើមានរឿងអ្វីកើតឡើងចំពោះបុរសម្នាក់ដែលយើងតែងតាំងឱ្យធ្វើការងារដែលអល់ឡោះបានប្រគល់ឱ្យយើង ហើយគាត់បែរជានិយាយថា៖ នេះជាចំណែករបស់លោក ហើយនេះជាអំណោយដែលគេឱ្យខ្ញុំ? តើគាត់មិនអង្គុយនៅក្នុងផ្ទះឪពុកម្តាយរបស់គាត់ ដើម្បីមើលថាតើគេនឹងឱ្យអំណោយដល់គាត់ឬអត់? សូមស្បថដោយព្រះនាមអល់ឡោះដែលព្រលឹងរបស់ខ្ញុំស្ថិតក្នុងព្រះហស្តរបស់ទ្រង់ គ្មានបុរសណាម្នាក់ដែលយើងតែងតាំងឱ្យធ្វើការងារដែលអល់ឡោះបានប្រគល់ឱ្យយើង ហើយគាត់លួចយកអ្វីមួយពីវាឡើយ លើកលែងតែគាត់នឹងមកនៅថ្ងៃបរលោកដោយផ្ទុកវានៅលើកញ្ចឹងករបស់គាត់។ ប្រសិនបើវាជាអូដ្ឋ វានឹងស្រែកថ្ងូរ ប្រសិនបើវាជាគោ វានឹងបន្លឺសំឡេង ហើយប្រសិនបើវាជាចៀម វានឹងស្រែក។ បន្ទាប់មកទ្រង់បានលើកដៃទាំងពីរទៅកាន់មេឃ ហើយមានបន្ទូលថា៖ ឱអល់ឡោះ! តើខ្ញុំបានផ្សព្វផ្សាយហើយឬនៅ? ទ្រង់មានបន្ទូលបែបនេះពីរ ឬបីដង»។ គោលបំណងគឺ៖ នៅពេលដែលការងារទាំងនេះមិនអាចធ្វើទៅបានដោយមនុស្សតែម្នាក់ វាក្លាយជាកាតព្វកិច្ចផ្ទាល់ខ្លួន (ហ្វដូ អៃន) សម្រាប់គាត់។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើប្រជាជនត្រូវការកសិកម្ម ការត្បាញ ឬការសាងសង់របស់ក្រុមមនុស្សណាមួយ ការងារទាំងនេះក្លាយជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់ពួកគេ។ អ្នកដឹកនាំត្រូវបង្ខំឱ្យពួកគេធ្វើការងារនោះដោយទទួលបានថ្លៃឈ្នួលស្មើនឹងតម្លៃទីផ្សារ ហើយមិនអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេទាមទារថ្លៃឈ្នួលលើសពីតម្លៃទីផ្សារឡើយ ហើយក៏មិនអនុញ្ញាតឱ្យប្រជាជនធ្វើបាបពួកគេដោយផ្តល់ថ្លៃឈ្នួលតិចជាងសិទ្ធិរបស់ពួកគេដែរ។ ដូចជាករណីដែលកងទ័ពដែលត្រៀមសម្រាប់ជីហាតត្រូវការកសិកម្មលើដីរបស់ពួកគេ ហើយអ្នកដឹកនាំបង្ខំអ្នកដែលមានវិជ្ជាជីវៈកសិកម្មឱ្យធ្វើការងារនោះ គាត់ក៏ត្រូវបង្ខំកងទ័ពកុំឱ្យធ្វើបាបកសិករ ដូចដែលគាត់បង្ខំកសិករឱ្យធ្វើកសិកម្មដែរ។ ប្រសិនបើកងទ័ព និងមេដឹកនាំអនុវត្តចំពោះកសិករនូវអ្វីដែលអល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់បានកំណត់ ដែលមានក្នុងស៊ូណាន់ន់ និងអ្វីដែលពួកខាលីហ្វះដ៏សុចរិតបានអនុវត្ត នោះពួកគេនឹងទទួលបានភាពចម្រុងចម្រើនពីលើ និងពីក្រោមពួកគេ ហើយអល់ឡោះនឹងបើកពរជ័យពីមេឃ និងផែនដីដល់ពួកគេ។ អ្វីដែលពួកគេទទួលបានពីផលដំណាំនឹងមានច្រើនជាងអ្វីដែលពួកគេទទួលបានដោយការធ្វើបាប និងការឈ្លានពាន។ ប៉ុន្តែភាពល្ងង់ខ្លៅ និងអយុត្តិធម៌របស់ពួកគេបានជំរុញឱ្យពួកគេប្រព្រឹត្តអំពើអយុត្តិធម៌ និងអំពើបាប ដែលធ្វើឱ្យពួកគេបាត់បង់ពរជ័យ និងភាពធូរធារនៃជីវភាព។ ដូច្នេះ ពួកគេទទួលបានទាំងការដាក់ទោសនៅថ្ងៃបរលោក និងការដកហូតពរជ័យនៅក្នុងពិភពលោកនេះ។ ប្រសិនបើមានគេសួរថា៖ តើអ្វីដែលអល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់បានកំណត់ ហើយពួកសហាបះបានអនុវត្ត ដែលអ្នកដែលអល់ឡោះផ្តល់ភាពជោគជ័យគួរតែអនុវត្តតាមនោះ? ចម្លើយគឺ៖ ការធ្វើកសិកម្មដោយយុត្តិធម៌ ដែលម្ចាស់ដី និងកសិករមានភាពស្មើគ្នាក្នុងយុត្តិធម៌ គ្មាននរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេមានសិទ្ធិផ្តាច់មុខលើច្បាប់ទាំងនេះដែលអល់ឡោះមិនបានបញ្ចុះអំណាចណាមួយមកឡើយ។ វាគឺជាអ្វីដែលបំផ្លាញប្រទេសជាតិ បំផ្លាញប្រជាជន រារាំងភ្លៀងធ្លាក់ ដកហូតពរជ័យ និងធ្វើឱ្យកងទ័ព និងមេដឹកនាំភាគច្រើនធ្លាក់ក្នុងអំពើហារ៉ាម (អំពើហាមឃាត់)។ ហើយនៅពេលដែលរាងកាយដុះលូតលាស់ដោយសាររបស់ហារ៉ាម នោះនរកគឺស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់វា។ ការធ្វើកសិកម្មដោយយុត្តិធម៌នេះ គឺជាការងាររបស់មូស្លីមក្នុងសម័យកាលរបស់ព្យាការី ﷺ និងសម័យកាលរបស់ពួកខាលីហ្វះដ៏សុចរិត។ វាគឺជាការងាររបស់គ្រួសារ អាប់ប៊ូ បាករ, អ៊ូស្មង់, អាលី និងអ្នកដទៃទៀតពីគ្រួសាររបស់ពួកមូហាចិរិន។ វាគឺជាទស្សនៈរបស់ពួកសហាបះជាន់ខ្ពស់ ដូចជា អ៊ីបនូ ម៉ាសអ៊ូដ, អ៊ូបៃ ប៊ិន កាប់, ហ្សៃដ៍ ប៊ិន ថាប៊ីត និងអ្នកដទៃទៀត។ វាគឺជាមហ្សហាប់ (សាលាគំនិត) របស់ពួកអ្នកប្រាជ្ញហាឌីស ដូចជា អាហ្មាត់ ប៊ិន ហាន់បាល, អ៊ីសហាក់ ប៊ិន រ៉ាហ៍វៃហ៍, មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ិន អ៊ីស្មែល អាល់ប៊ូខូរី, ដាវូដ ប៊ិន អាលី, មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ិន អ៊ីស្ហាក់ ប៊ិន ខូហ្សៃម៉ះ, អាប់ប៊ូ បាករ ប៊ិន អាល់មុនហ្សិរ, មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ិន ណាសរ អាល់ម៉ារវ៉ាហ្ស៊ី។ ហើយវាគឺជាមហ្សហាប់របស់ពួកអ៊ីម៉ាមទូទៅនៃមូស្លីម ដូចជា ឡៃស៍ ប៊ិន សាអដ៍, អ៊ីបនូ អាប់ប៊ី ឡៃឡា, អាប់ប៊ូ យូស៊ូហ្វ, មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ិន អាល់ហាសាន់ និងអ្នកដទៃទៀត។ ព្យាការី ﷺ បានធ្វើកិច្ចសន្យាជាមួយប្រជាជននៅទីក្រុងខៃបារ ដោយឱ្យពួកគេទទួលបានពាក់កណ្តាលនៃផលផ្លែឈើ និងដំណាំដែលចេញពីដីនោះ រហូតដល់ទ្រង់សោយទិវង្គត។ កិច្ចសន្យានោះនៅតែបន្តរហូតដល់ អ៊ូស្មង់ បានបណ្តេញពួកគេចេញពីខៃបារ។ ទ្រង់បានកំណត់លក្ខខណ្ឌឱ្យពួកគេថែរក្សាដីនោះដោយទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេ ហើយគ្រាប់ពូជគឺមកពីពួកគេ មិនមែនមកពីព្យាការី ﷺ ឡើយ។ ដោយហេតុនេះហើយ ទើបមតិដ៏ត្រឹមត្រូវបំផុតរបស់ពួកអ្នកប្រាជ្ញគឺ៖ វាអនុញ្ញាតឱ្យគ្រាប់ពូជមកពីអ្នកធ្វើការ (កសិករ) ដូចដែលបានអនុវត្តក្នុងស៊ូណាន់ន់។ ថែមទាំងមានក្រុមសហាបះមួយក្រុមបាននិយាយថា៖ គ្រាប់ពូជត្រូវតែមកពីអ្នកធ្វើការប៉ុណ្ណោះ ដោយសារតែសកម្មភាពរបស់ព្យាការី ﷺ និងដោយសារតែពួកគេចាត់ទុកគ្រាប់ពូជដូចជាការចំណាយលើកម្លាំងពលកម្ម និងទឹក។ មតិដ៏ត្រឹមត្រូវគឺ៖ វាអនុញ្ញាតឱ្យគ្រាប់ពូជមកពីម្ចាស់ដី ឬមកពីអ្នកធ្វើការ ឬមកពីទាំងពីរ។ អ៊ីម៉ាម ប៊ូខូរី បានលើកឡើងក្នុងសហ៊ីហ៍របស់គាត់ថា៖ "អ៊ូស្មង់ ប៊ិន អាល់ខាត់តូហ្វ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងគាត់) បានធ្វើកិច្ចសន្យាជាមួយប្រជាជនថា៖ ប្រសិនបើ អ៊ូស្មង់ នាំគ្រាប់ពូជមកពីគាត់ នោះគាត់ទទួលបានពាក់កណ្តាល ហើយប្រសិនបើពួកគេនាំគ្រាប់ពូជមក នោះពួកគេទទួលបានប៉ុណ្ណេះៗ"។

បញ្ហានេះត្រូវបានលើកឡើងដោយចៃដន្យ ប៉ុន្តែគោលបំណងពិតប្រាកដគឺ៖ នៅពេលដែលប្រជាជនមានតម្រូវការទៅលើអ្នកជំនាញវិជ្ជាជីវៈផ្សេងៗ ដូចជាកសិករ និងអ្នកដទៃទៀត ពួកគេត្រូវតែបង្ខំឱ្យបំពេញការងារនោះដោយទទួលបានកម្រៃស្មើនឹងតម្លៃទីផ្សារធម្មតា។ នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃ "ការកំណត់តម្លៃដោយចាំបាច់" (តាសអ៊ឺរ) ដែលអនុវត្តទៅលើការងារ។ ចំណែកការកំណត់តម្លៃទៅលើទ្រព្យសម្បត្តិវិញ៖ ប្រសិនបើប្រជាជនមានតម្រូវការទៅលើអាវុធសម្រាប់ធ្វើជីហាត (ការតស៊ូក្នុងផ្លូវរបស់អល់ឡោះ) និងឧបករណ៍ផ្សេងៗ នោះម្ចាស់អាវុធទាំងនោះត្រូវតែលក់វាទៅក្នុងតម្លៃទីផ្សារធម្មតា ហើយមិនត្រូវអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេស្តុកទុកវាដើម្បីរង់ចាំលក់ក្នុងតម្លៃដែលពួកគេចង់បាននោះទេ។ អល់ឡោះបានតម្រូវឱ្យធ្វើជីហាតដោយប្រើប្រាស់ទាំងជីវិត និងទ្រព្យសម្បត្តិ ដូច្នេះហេតុអ្វីបានជាមិនតម្រូវឱ្យម្ចាស់អាវុធលក់អាវុធរបស់ខ្លួនក្នុងតម្លៃសមរម្យ? អ្នកណាដែលតម្រូវឱ្យអ្នកដែលខ្វះខាតកម្លាំងកាយត្រូវចំណាយទ្រព្យសម្បត្តិដើម្បីឱ្យអ្នកដទៃធ្វើហជ្ជជំនួសខ្លួន ប៉ុន្តែមិនតម្រូវឱ្យអ្នកដែលមានលទ្ធភាពផ្នែកទ្រព្យសម្បត្តិត្រូវចំណាយទ្រព្យដើម្បីឱ្យអ្នកដទៃធ្វើជីហាតនោះ គឺពាក្យសម្តីរបស់គាត់មានភាពផ្ទុយគ្នាជាក់ស្តែង។ នេះគឺជាទស្សនៈមួយក្នុងចំណោមទស្សនៈទាំងពីររបស់អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ ហើយវាគឺជាទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវ។ ១០៧ - (ជំពូក) មូលហេតុដែលមិនមានការកំណត់តម្លៃ (តាសអ៊ឺរ) ក្នុងសម័យព្យាការី ﷺ នៅទីក្រុងម៉ាឌីណា គឺដោយសារតែនៅទីនោះមិនមានអ្នកកិនស្រូវ ឬអ្នកដុតនំដែលធ្វើការយកកម្រៃនោះទេ ហើយក៏មិនមានអ្នកលក់ម្សៅ ឬនំប៉័ងដែរ។ ផ្ទុយទៅវិញ ពួកគេទិញគ្រាប់ធញ្ញជាតិ រួចយកទៅកិន និងដុតនំនៅក្នុងផ្ទះរបស់ពួកគេ។ ហើយអ្នកដែលនាំគ្រាប់ធញ្ញជាតិមកលក់ ក៏មិនមានអ្នកណាម្នាក់ទៅរារាំង ឬដណ្តើមទិញមុននោះដែរ គឺប្រជាជនទិញដោយផ្ទាល់ពីអ្នកនាំមក។ ហេតុដូច្នេះហើយ ទើបមានហាឌីសបញ្ជាក់ថា៖ «អ្នកនាំទំនិញមកលក់ (ដោយស្មោះត្រង់) នឹងទទួលបាននូវលាភសំណាង (រីហ្សគី) ចំណែកអ្នកដែលស្តុកទុកទំនិញ (ដើម្បីកេងចំណេញ) គឺជាអ្នកដែលត្រូវបណ្តាសា»។ ដូចគ្នានេះដែរ នៅទីក្រុងម៉ាឌីណាក៏មិនមានអ្នកត្បាញដែរ គឺពួកគេនាំយកសម្លៀកបំពាក់មកពីតំបន់សាម (ស៊ីរី) និងយេមែន ឬកន្លែងផ្សេងទៀត រួចពួកគេក៏ទិញយកមកស្លៀកពាក់។ [ជំពូកស្តីពីការខ្វែងគំនិតគ្នារបស់អ្នកប្រាជ្ញលើបញ្ហាកំណត់តម្លៃ] ១០៨ - (ជំពូក) ស្តីពីការកំណត់តម្លៃ៖ អ្នកប្រាជ្ញបានខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងបញ្ហានេះជាពីរចំណុច៖ ទីមួយ៖ ប្រសិនបើប្រជាជនមានតម្លៃទីផ្សារទូទៅមួយ ហើយមានអ្នកខ្លះចង់លក់ក្នុងតម្លៃថ្លៃជាងនោះ យោងតាមលោកម៉ាលិក គឺមិនអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើបែបនេះទេ។ ចុះបើលក់ក្នុងតម្លៃថោកជាងវិញ? ក្នុងបញ្ហានេះមានពីរទស្សនៈ។ លោកម៉ាលិក (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) បានលើកយកភស្តុតាងពីសៀវភៅ "មូអត្តា" របស់លោក ដែលរាយការណ៍ពី យូណុស ប៊ីន យូស៊ូហ្វ ពី សាអីត ប៊ីន អាល់មូសៃយីប ថា៖ "លោក អ៊ូម៉ារ ប៊ីន អាល់ខាត្តប បានដើរកាត់ ហាត៊ីប ប៊ីន អាប៊ី បាលតាហ្អា ដែលកំពុងលក់ផ្លែទំពាំងបាយជូរក្រៀមនៅក្នុងផ្សារ។ លោក អ៊ូម៉ារ បាននិយាយទៅកាន់គាត់ថា៖ 'អ្នកត្រូវតែដំឡើងតម្លៃឱ្យស្មើនឹងគេ ឬក៏ត្រូវចាកចេញពីផ្សាររបស់យើង'។" លោកម៉ាលិកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើមានបុរសម្នាក់ចង់បង្កភាពវឹកវរដល់ទីផ្សារ ដោយលក់ក្នុងតម្លៃថោកជាងតម្លៃដែលគេលក់ទូទៅ ខ្ញុំយល់ថាគួរតែប្រាប់គាត់ថា៖ 'អ្នកត្រូវតែលក់ឱ្យស្មើនឹងតម្លៃគេ ឬក៏ចាកចេញទៅ'។ ចំណែកការដែលទៅប្រាប់ប្រជាជនទាំងអស់ថា 'កុំលក់លើសពីតម្លៃប៉ុណ្ណេះ' នោះមិនមែនជារឿងត្រឹមត្រូវទេ។ លោកបានលើកយកហាឌីសរបស់ អ៊ូម៉ារ ប៊ីន អាប់ឌុលអាហ្ស៊ីស អំពីប្រជាជននៅតំបន់ អ៊ូពុលឡា នៅពេលដែលតម្លៃទំនិញធ្លាក់ចុះដោយសារការរារាំងផ្លូវសមុទ្រ លោកបានសរសេរថា៖ "ចូរទុកឱ្យពួកគេលក់ទៅតាមនោះចុះ ព្រោះតម្លៃគឺស្ថិតនៅក្នុងព្រះហស្តរបស់អល់ឡោះ"។ លោក អ៊ីបន រូស្ដ៍ បានមានប្រសាសន៍ក្នុងសៀវភៅ "អាល់បាយ៉ាន" ថា៖ ចំពោះអ្នកនាំទំនិញមកលក់ (អាល់ចាល់ឡាប៊ូន) មិនមានការខ្វែងគំនិតគ្នាទេថា មិនត្រូវកំណត់តម្លៃលើទំនិញដែលពួកគេនាំមកនោះទេ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើមានអ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេលក់ថ្លៃជាងអ្នកដទៃ នោះគេនឹងប្រាប់គាត់ថា៖ 'អ្នកត្រូវតែលក់ឱ្យស្មើនឹងអ្នកដទៃ ឬក៏ចាកចេញពីផ្សារ' ដូចដែលលោក អ៊ូម៉ារ ប៊ីន អាល់ខាត្តប បានធ្វើចំពោះ ហាត៊ីប ប៊ីន អាប៊ី បាលតាហ្អា នៅពេលដែលគាត់លក់ផ្លែទំពាំងបាយជូរក្រៀមក្នុងតម្លៃថោកជាងអ្នកលក់ដទៃក្នុងផ្សារ។ ចំណែកអ្នកលក់ដែលមានតូបក្នុងផ្សារ ដែលទិញទំនិញពីអ្នកនាំមកលក់ជាដុំ ហើយយកមកលក់រាយ ដូចជាសាច់ គ្រឿងទេស និងផ្លែឈើ៖ មានទស្សនៈមួយថា ពួកគេក៏ដូចជាអ្នកនាំទំនិញមកលក់ដែរ គឺមិនត្រូវកំណត់តម្លៃលើទំនិញរបស់ពួកគេទេ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើមានអ្នកណាម្នាក់លក់ខុសពីអ្នកដទៃ គេនឹងប្រាប់គាត់ថា៖ 'អ្នកត្រូវតែលក់ឱ្យស្មើនឹងគេ ឬក៏ចាកចេញពីផ្សារ'។ នេះគឺជាទស្សនៈរបស់លោកម៉ាលិកក្នុងរាយការណ៍នេះ។ ក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់មុន (សាឡាហ្វ) ដែលបានរាយការណ៍រឿងនេះមាន៖ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន អ៊ូម៉ារ, អាល់កាស៊ីម ប៊ីន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) និង សាលីម ប៊ីន អាប់ឌុលឡោះ។ មានគេនិយាយថា ពួកគេខុសពីអ្នកនាំទំនិញមកលក់ គឺពួកគេមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យលក់តាមចិត្តចង់នោះទេ ប្រសិនបើពួកគេលក់ថ្លៃពេក ហើយមិនព្រមទទួលយកប្រាក់ចំណេញក្នុងកម្រិតសមរម្យ។ អ្នកគ្រប់គ្រងផ្សារដែលទទួលបន្ទុកផលប្រយោជន៍ផ្សារ ត្រូវតែដឹងពីតម្លៃដែលពួកគេទិញចូល រួចកំណត់ប្រាក់ចំណេញឱ្យពួកគេក្នុងកម្រិតសមរម្យ ហើយហាមឃាត់ពួកគេមិនឱ្យលក់លើសពីនោះ។ គាត់ត្រូវតែត្រួតពិនិត្យផ្សារជានិច្ច ដើម្បីរារាំងពួកគេពីការយកចំណេញលើសពីកម្រិតដែលបានកំណត់។ អ្នកណាដែលល្មើសនឹងបញ្ជារបស់គាត់ គាត់នឹងដាក់ទណ្ឌកម្ម និងបណ្តេញចេញពីផ្សារ។ នេះគឺជាទស្សនៈរបស់លោកម៉ាលិកក្នុងរាយការណ៍របស់ អ័ស្ហហាប់ ហើយវាជាទស្សនៈដែល អ៊ីបន ហាប៊ីប, អ៊ីបន អាល់មូសៃយីប, យ៉ាយ៉ា ប៊ីន សាអីត, អាល់ឡៃស៍ និង រ៉ាប៊ីអា យល់ស្រប។ មិនមានអ្នកប្រាជ្ញណាម្នាក់អនុញ្ញាតឱ្យទៅប្រាប់អ្នកលក់ថា៖ 'អ្នកត្រូវតែលក់ក្នុងតម្លៃប៉ុណ្ណេះៗ ទោះបីជាអ្នកចំណេញ ឬខាតក៏ដោយ' ដោយមិនបានពិនិត្យមើលតម្លៃដែលពួកគេទិញចូលនោះទេ។ ហើយក៏មិនអនុញ្ញាតឱ្យប្រាប់ពួកគេចំពោះទំនិញដែលពួកគេទិញរួចហើយថា៖ 'កុំលក់លើសពីតម្លៃប៉ុណ្ណេះ' ដែលជាតម្លៃស្មើនឹងតម្លៃទិញចូល ឬទាបជាងនោះឡើយ។ នៅពេលដែលអ្នកគ្រប់គ្រងកំណត់ប្រាក់ចំណេញឱ្យពួកគេតាមតម្លៃដែលពួកគេទិញចូល គាត់មិនត្រូវទុកឱ្យពួកគេទិញចូលក្នុងតម្លៃថ្លៃពេកនោះទេ ទោះបីជាពួកគេមិនបានដំឡើងប្រាក់ចំណេញលើសពីកម្រិតដែលកំណត់ឱ្យក៏ដោយ ព្រោះពួកគេអាចនឹងមិនខ្វល់ពីតម្លៃទិញចូល ប្រសិនបើពួកគេដឹងថាប្រាក់ចំណេញរបស់ពួកគេមិនបាត់បង់។ ចំណែកលោក អ៊ីម៉ាម សាភីអី៖ លោកបានជំទាស់នឹងរឿងនេះដោយលើកយកហាឌីសដែលលោកបានរាយការណ៍ពី ដារ៉ាវ៉ាឌី ពី ដាវូដ ប៊ីន សាលីហ៍ អាត់តាំម៉ារ ពី អាល់កាស៊ីម ប៊ីន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ពី លោក អ៊ូម៉ារ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) ថា៖ "លោកបានដើរកាត់ ហាត៊ីប ប៊ីន អាប៊ី បាលតាហ្អា នៅផ្សារអាល់មុសល់ឡា ហើយនៅចំពោះមុខគាត់មានទំពាំងបាយជូរក្រៀមពីរការ៉ា។ លោកបានសួរពីតម្លៃរបស់វា? ហាត៊ីបឆ្លើយថា៖ 'ពីរមូដ ក្នុងមួយឌៀម'។ លោក អ៊ូម៉ារ បាននិយាយថា៖ 'ខ្ញុំបានឮថាមានអូដ្ឋដឹកទំពាំងបាយជូរក្រៀមមកពីតំបន់ តូអ៊ីហ្វ ហើយពួកគេកំពុងរង់ចាំមើលតម្លៃរបស់អ្នក។ ដូច្នេះ អ្នកត្រូវតែដំឡើងតម្លៃ ឬក៏យកទំពាំងបាយជូររបស់អ្នកទៅទុកក្នុងផ្ទះ ហើយលក់តាមចិត្តចង់'។ លោក អ៊ូម៉ារ បានត្រឡប់ទៅវិញ ហើយបានគិតពិចារណា រួចក៏ទៅជួប ហាត៊ីប នៅផ្ទះរបស់គាត់ ហើយនិយាយថា៖ 'អ្វីដែលខ្ញុំបាននិយាយទៅកាន់អ្នកមុននេះ មិនមែនជាការបង្គាប់បញ្ជា ឬជាការកាត់ក្តីនោះទេ វាគ្រាន់តែជាអ្វីដែលខ្ញុំចង់បានផលប្រយោជន៍សម្រាប់អ្នកស្រុកតែប៉ុណ្ណោះ។ ដូច្នេះ ចូរអ្នកលក់តាមចិត្តចង់ចុះ'។" លោក សាភីអី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ហាឌីសនេះមានភាពពេញលេញ។ វាមិនមែនជាការជំទាស់នឹងអ្វីដែលលោកម៉ាលិកបានរាយការណ៍នោះទេ ប៉ុន្តែវាជាការរាយការណ៍ពីផ្នែកខ្លះនៃហាឌីស។ ហាឌីសនេះបានបង្ហាញទាំងដើមទាំងចុង ហើយខ្ញុំយល់ស្របតាមនេះ ព្រោះប្រជាជនមានសិទ្ធិពេញលេញលើទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេ គ្មានអ្នកណាម្នាក់អាចយកវា ឬផ្នែកណាមួយនៃវាដោយគ្មានការពេញចិត្តពីពួកគេឡើយ លើកលែងតែក្នុងករណីដែលច្បាប់តម្រូវ ហើយនេះមិនមែនជាករណីនោះទេ។ យោងតាមទស្សនៈរបស់លោកម៉ាលិក លោក អាប៊ូ អាល់វ៉ាលីដ អាល់បាជី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ អ្នកដែលត្រូវគេបញ្ជាឱ្យលក់ឱ្យស្មើនឹងអ្នកដទៃ គឺសំដៅលើតម្លៃដែលប្រជាជនភាគច្រើនលក់។ ប្រសិនបើមានបុគ្គលម្នាក់ ឬចំនួនតិចតួចលក់ក្នុងតម្លៃថោកជាងគេ ពួកគេនឹងត្រូវបញ្ជាឱ្យលក់ឱ្យស្មើនឹងតម្លៃគេ ឬឈប់លក់។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើមានបុគ្គលម្នាក់ ឬចំនួនតិចតួចលក់ក្នុងតម្លៃថ្លៃជាងគេ នោះប្រជាជនភាគច្រើនមិនត្រូវបានបញ្ជាឱ្យលក់តាមតម្លៃរបស់គាត់នោះទេ ព្រោះអ្វីដែលត្រូវយកជាគោលគឺស្ថានភាពរបស់ប្រជាជនភាគច្រើន ដែលជាតម្លៃសម្រាប់វាយតម្លៃទំនិញ។ តើអ្នកដែលលក់ថ្លៃជាងគេក្នុងផ្សារ ត្រូវគេហាមឃាត់ដូចអ្នកដែលលក់ថោកជាងគេដែរឬទេ? លោក អ៊ីបន អាល់កាស៊ីស អាល់ម៉ាលីគី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ អ្នកប្រាជ្ញរបស់យើងមានទស្សនៈខុសគ្នាចំពោះពាក្យរបស់លោកម៉ាលិកដែលថា "អ្នកណាដែលលក់ថោកជាងគេ"។ អ្នកប្រាជ្ញនៅបាកដាដយល់ថា៖ លោកសំដៅលើអ្នកដែលលក់ទំនិញ ៥ ក្នុងតម្លៃ ១ ឌៀម ខណៈដែលអ្នកដទៃលក់ ៨ ក្នុងតម្លៃ ១ ឌៀម។ ចំណែកអ្នកប្រាជ្ញនៅបាសរ៉ាយល់ថា៖ លោកសំដៅលើអ្នកដែលលក់ ៨ ក្នុងតម្លៃ ១ ឌៀម ខណៈដែលអ្នកដទៃលក់ ៥ ក្នុងតម្លៃ ១ ឌៀម ដែលធ្វើឱ្យខូចទីផ្សារអ្នកដទៃ ហើយអាចនាំឱ្យមានជម្លោះ។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ តាមយោបល់ខ្ញុំ ទាំងពីរករណីនេះសុទ្ធតែត្រូវហាមឃាត់ ព្រោះអ្នកដែលលក់ ៨ ក្នុងតម្លៃ ១ ឌៀម ខណៈអ្នកដទៃលក់ ៥ ក្នុងតម្លៃ ១ ឌៀម គឺធ្វើឱ្យខូចទីផ្សារអ្នកដទៃ ហើយអាចនាំឱ្យមានជម្លោះ ដូច្នេះការហាមឃាត់ទាំងពីរករណីគឺជាផលប្រយោជន៍។ លោក អាប៊ូ អាល់វ៉ាលីដ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ មិនមានការខ្វែងគំនិតគ្នាទេថា នេះគឺជាច្បាប់សម្រាប់អ្នកលក់ក្នុងផ្សារ។ ចំណែកអ្នកនាំទំនិញមកលក់ (អាល់ចាល់ឡាប៊ូន) នោះ...

តើអ្វីទៅដែលធំធេងជាងនេះ ហើយមនុស្សមានការចាំបាច់ចំពោះវាខ្លាំងជាង? វាប្រៀបដូចជាសេចក្តីត្រូវការរបស់មនុស្សដែលកំពុងជួបគ្រោះអាសន្ន ចំពោះអាហារ ភេសជ្ជៈ សម្លៀកបំពាក់ និងអ្វីៗផ្សេងទៀត។ អ្វីដែលព្យាការី ﷺ បានបញ្ជាឱ្យធ្វើក្នុងការកំណត់តម្លៃស្មើនឹងតម្លៃទីផ្សារ (តម្លៃសមរម្យ) សម្រាប់អ្វីៗទាំងអស់នោះ គឺជាខ្លឹមសារពិតនៃការកំណត់តម្លៃ។ ដូចគ្នានេះដែរ ទ្រង់បានផ្តល់សិទ្ធិឱ្យដៃគូម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ ក្នុងការដកហូតចំណែកដែលត្រូវគេលក់ចេញពីដៃអ្នកទិញ ដោយបង់ត្រឹមតម្លៃដែលអ្នកទិញបានទិញវាប៉ុណ្ណោះ មិនមែនលើសពីនោះឡើយ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ក្នុងការបំពេញសិទ្ធិឱ្យពេញលេញសម្រាប់បុគ្គលម្នាក់។ ប្រសិនបើការដកហូតដោយតម្លៃដែលបានព្រមព្រៀងក្នុងកិច្ចសន្យាត្រូវបានអនុញ្ញាត ដើម្បីជាប្រយោជន៍ផ្នែកតូចតាចនេះ ចុះទើបនឹងអ្វីដែលធំធេងជាងនេះទៅទៀត? ដូច្នេះ ប្រសិនបើមនុស្សម្នាក់ជួបគ្រោះអាសន្នចំពោះអាហារ ភេសជ្ជៈ សម្លៀកបំពាក់ និងឧបករណ៍សឹកសង្គ្រាមដែលមាននៅក្នុងដៃអ្នកដទៃ ឬប្រសិនបើអ្នកធ្វើដំណើរទៅធ្វើហជ្ជជួបការលំបាកចំពោះឧបករណ៍ធ្វើដំណើរ និងរបស់របរផ្សេងៗ នោះអ្នកដឹកនាំ (វលីយុលអាំរ) មានកាតព្វកិច្ចបង្ខំឱ្យម្ចាស់របស់ទាំងនោះលក់ក្នុងតម្លៃទីផ្សារសមរម្យ មិនមែនតាមតម្លៃដែលពួកគេចង់បាននោះទេ។ ហើយហាឌីសស្តីពីការរំដោះទាសករ គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់រឿងទាំងអស់នេះ។ [ជំពូកស្តីពីការជួយឧបត្ថម្ភ និងការផ្តល់ឱ្យ] ១១១ - (ជំពូក) ប្រសិនបើមានក្រុមមនុស្សមួយក្រុមជួបគ្រោះអាសន្នដែលតម្រូវឱ្យពួកគេស្នាក់នៅក្នុងផ្ទះរបស់នរណាម្នាក់ ហើយពួកគេមិនអាចរកកន្លែងផ្សេងបាន ឬត្រូវស្នាក់នៅក្នុងផ្ទះសំណាក់ដែលមានម្ចាស់ ឬត្រូវការខ្ចីសម្លៀកបំពាក់ដើម្បីការពារភាពត្រជាក់ ឬត្រូវការត្បាល់កិនស្រូវ ឬធុងដងទឹក ឬឆ្នាំង ឬពូថៅ ឬរបស់របរផ្សេងៗទៀត នោះម្ចាស់របស់ទាំងនោះមានកាតព្វកិច្ចត្រូវផ្តល់ឱ្យដោយគ្មានការប្រកែក។ ប៉ុន្តែ តើម្ចាស់របស់អាចទាមទារថ្លៃឈ្នួលបានដែរឬទេ? ក្នុងរឿងនេះ អ្នកប្រាជ្ញមានពីរមតិ ហើយវាក៏ជាទស្សនៈពីររបស់ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញតាមគោលការណ៍របស់លោក អះម៉ាត់ (Ahmad) ផងដែរ។ អ្នកដែលអនុញ្ញាតឱ្យយកថ្លៃឈ្នួល បានហាមឃាត់មិនឱ្យទាមទារថ្លៃឈ្នួលលើសពីតម្លៃទីផ្សារឡើយ។ លោកគ្រូរបស់យើង (Sheikh) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវគឺ ម្ចាស់របស់មានកាតព្វកិច្ចផ្តល់ឱ្យដោយឥតគិតថ្លៃ ដូចដែលបានបង្ហាញនៅក្នុងគម្ពីរ (អាល់គួរអាន) និងស៊ូណាន់ន់។ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ដូច្នេះ សូមឱ្យមានការវិនាសដល់អ្នកដែលសឡាត﴾ [អាល់ម៉ាអូន៖ ៤] ﴿គឺអ្នកដែលធ្វេសប្រហែសចំពោះសឡាតរបស់ពួកគេ﴾ [អាល់ម៉ាអូន៖ ៥] ﴿អ្នកដែលធ្វើការអួតអាង﴾ [អាល់ម៉ាអូន៖ ៦] ﴿និងអ្នកដែលរារាំងការផ្តល់ជំនួយ (អាល់ម៉ាអូន)﴾ [អាល់ម៉ាអូន៖ ៧]។ លោក អ៊ីបនូ ម៉ាសអូដ, អ៊ីបនូ អាប់បាស និងសហការី (សហាបះ) ដទៃទៀតបានមានប្រសាសន៍ថា៖ "វាគឺការឱ្យខ្ចីឆ្នាំង ធុងដងទឹក ពូថៅ និងរបស់របរស្រដៀងគ្នានេះ"។ នៅក្នុងសៀវភៅ "អាល់-សហ៊ីហ៍ហ្សៃន" (Sahihayn) មានហាឌីសពីព្យាការី ﷺ ដែលបានរៀបរាប់អំពីសេះថា៖ «វាអាចជាកុសលសម្រាប់បុរសម្នាក់ ជាការការពារសម្រាប់បុរសម្នាក់ទៀត និងជាបាបសម្រាប់បុរសម្នាក់ទៀត។ ចំពោះអ្នកដែលទទួលបានកុសល គឺបុរសដែលចងសេះរបស់គាត់ក្នុងផ្លូវរបស់អល់ឡោះ។ ចំពោះអ្នកដែលទទួលបានការការពារ គឺបុរសដែលចងសេះរបស់គាត់ដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិត និងរក្សាភាពថ្លៃថ្នូរ ដោយមិនភ្លេចសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះដែលមានលើករបស់វា និងខ្នងរបស់វាឡើយ»។ នៅក្នុង "អាល់-សហ៊ីហ្សៃន" ក៏មានហាឌីសពីលោកដែរថា៖ «សិទ្ធិមួយនៃសត្វអូដ្ឋ គឺការឱ្យខ្ចីធុងដងទឹករបស់វា និងការឱ្យវាបង្កាត់ពូជ»។ នៅក្នុង "អាល់-សហ៊ីហ្សៃន" ពីលោកដែរថា៖ «លោកបានហាមឃាត់មិនឱ្យយកថ្លៃឈ្នួលពីការបង្កាត់ពូជសត្វ» ពោលគឺការយកថ្លៃឈ្នួលលើរឿងនេះ ខណៈដែលមនុស្សត្រូវការវា ដូច្នេះលោកបានតម្រូវឱ្យផ្តល់ឱ្យដោយឥតគិតថ្លៃ និងហាមឃាត់ការយកថ្លៃឈ្នួល។ នៅក្នុង "អាល់-សហ៊ីហ្សៃន" ពីលោកដែរថា៖ «កុំឱ្យអ្នកជិតខាងហាមឃាត់អ្នកជិតខាងរបស់ខ្លួន ក្នុងការដោតឈើនៅលើជញ្ជាំងរបស់គាត់»។ ប្រសិនបើមនុស្សម្នាក់ត្រូវការបង្ហូរទឹកកាត់ដីរបស់អ្នកដទៃ ដោយមិនបង្កការខូចខាតដល់ម្ចាស់ដី តើម្ចាស់ដីត្រូវបង្ខំឱ្យអនុញ្ញាតដែរឬទេ? មានពីររាយការណ៍ពីលោក អះម៉ាត់ ហើយការបង្ខំឱ្យអនុញ្ញាត គឺជាទស្សនៈរបស់លោក អ៊ូម៉ារ ប៊ីន អាល់ខាត្តាប់ និងសហាបះដទៃទៀត។ ក្រុមសហាបះ និងអ្នកជំនាន់ក្រោយ (តាប៊ីអ៊ីន) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ "ហ្សាកាត់នៃគ្រឿងអលង្ការ គឺការឱ្យខ្ចីវា។ ប្រសិនបើមិនឱ្យខ្ចីទេ នោះត្រូវតែបង់ហ្សាកាត់លើវា" ហើយនេះគឺជាទស្សនៈមួយក្នុងចំណោមទស្សនៈក្នុងមហ្សហាប់របស់លោក អះម៉ាត់។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ នេះគឺជាទស្សនៈដែលត្រឹមត្រូវជាង ពោលគឺគ្រឿងអលង្ការមិនអាចរួចផុតពីការបង់ហ្សាកាត់ ឬការឱ្យខ្ចីនោះទេ។ ប្រយោជន៍ដែលត្រូវតែផ្តល់ឱ្យមានពីរប្រភេទ៖ ទីមួយគឺសិទ្ធិលើទ្រព្យសម្បត្តិ ដូចដែលយើងបានរៀបរាប់អំពីសេះ សត្វអូដ្ឋ និងគ្រឿងអលង្ការ។ ទីពីរគឺអ្វីដែលចាំបាច់សម្រាប់តម្រូវការរបស់មនុស្ស។ ម្យ៉ាងទៀត ការផ្តល់ប្រយោជន៍ពីកម្លាំងកាយគឺចាំបាច់នៅពេលមានតម្រូវការ ដូចជាការបង្រៀនចំណេះដឹង ការផ្តល់ដីកា (ហ្វត្វា) ការកាត់ក្តីរវាងមនុស្ស ការធ្វើជាសាក្សី ការធ្វើជីហាត ការប្រើប្រាស់ឱ្យធ្វើល្អ និងការហាមឃាត់អំពើអាក្រក់ និងប្រយោជន៍កាយដទៃទៀត។ ដូចគ្នានេះដែរ អ្នកណាដែលលទ្ធភាពជួយសង្គ្រោះមនុស្សពីគ្រោះថ្នាក់ គឺមានកាតព្វកិច្ចត្រូវជួយសង្គ្រោះ។ ប្រសិនបើគាត់មិនធ្វើទាំងដែលមានលទ្ធភាព គាត់នឹងមានបាប និងត្រូវទទួលខុសត្រូវ។ ដូច្នេះ វាមិនមែនជារឿងចម្លែកទេដែលការផ្តល់ប្រយោជន៍ពីទ្រព្យសម្បត្តិដល់អ្នកខ្វះខាតជាកាតព្វកិច្ច។ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយសាក្សីទាំងឡាយកុំបដិសេធនៅពេលដែលពួកគេត្រូវបានគេហៅ﴾ [អាល់បាករ៉ោះ៖ ២៨២]។ ហើយទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយអ្នកកត់ត្រាកុំបដិសេធក្នុងការកត់ត្រា ដូចដែលអល់ឡោះបានបង្រៀនគាត់﴾ [អាល់បាករ៉ោះ៖ ២៨២]។ អ្នកប្រាជ្ញមានបួនមតិស្តីពីការយកថ្លៃឈ្នួលលើការធ្វើជាសាក្សី ដែលជាបួនទស្សនៈក្នុងមហ្សហាប់របស់លោក អះម៉ាត់៖ ១. មិនអនុញ្ញាតដាច់ខាត។ ២. អនុញ្ញាតនៅពេលមានតម្រូវការចាំបាច់។ ៣. មិនអនុញ្ញាត លើកលែងតែក្នុងករណីដែលគាត់ជាមនុស្សតែម្នាក់គត់ដែលអាចធ្វើជាសាក្សីបាន។ ៤. អនុញ្ញាត ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់បានយកថ្លៃឈ្នួលពេលទទួលការស្នើសុំធ្វើជាសាក្សី គាត់មិនត្រូវយកថ្លៃឈ្នួលពេលទៅផ្តល់សក្ខីកម្មនោះទេ។ សរុបមក អ្វីដែលព្យាការី ﷺ បានកំណត់តម្លៃក្នុងករណីរំដោះទាសករ គឺដើម្បីបំពេញសិទ្ធិសេរីភាពឱ្យពេញលេញ ដែលជាសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះ។ អ្វីដែលមនុស្សត្រូវការជាទូទៅ សិទ្ធិក្នុងរឿងនោះគឺជារបស់អល់ឡោះ ដូចជាសិទ្ធិក្នុងវិហារអ៊ីស្លាម ទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈ (ហ្វៃ) ការបរិច្ចាគ (វ៉ាក់ហ្វ) សម្រាប់អ្នកខ្វះខាត និងទ្រព្យសម្បត្តិហ្សាកាត់ និងប្រយោជន៍សាធារណៈ។ ចំណែកឯបទបញ្ញត្តិ (ហ៊ូឌូដ) គឺដូចជាបទបញ្ញត្តិស្តីពីការបះបោរ ការលួច ការផិតក្បត់ និងការផឹកស្រា។ តម្រូវការរបស់មូស្លីមចំពោះអាហារ សម្លៀកបំពាក់ និងអ្វីៗផ្សេងទៀត គឺជាប្រយោជន៍សាធារណៈ ដែលសិទ្ធិក្នុងរឿងនេះមិនមែនជារបស់បុគ្គលណាម្នាក់ឡើយ។ ដូច្នេះ ការកំណត់តម្លៃក្នុងរឿងនេះឱ្យស្មើនឹងតម្លៃទីផ្សារចំពោះអ្នកដែលត្រូវលក់ គឺមានអាទិភាពជាងការកំណត់តម្លៃដើម្បីបំពេញសិទ្ធិសេរីភាពទៅទៀត។ ប៉ុន្តែការបំពេញសិទ្ធិសេរីភាពគឺចាំបាច់លើដៃគូដែលរំដោះទាសករ ហើយប្រសិនបើមិនកំណត់តម្លៃទេ គាត់នឹងរងគ្រោះដោយសារការទាមទាររបស់ដៃគូម្នាក់ទៀតដែលចង់បានតម្លៃប៉ុន្មានក៏បាន។ នៅទីនេះ មនុស្សទូទៅកំពុងទិញអាហារ និងសម្លៀកបំពាក់សម្រាប់ខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ។ ប្រសិនបើអ្នកដែលមានទំនិញដែលមនុស្សត្រូវការ ត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យលក់តាមតម្លៃដែលខ្លួនចង់បាន នោះគ្រោះថ្នាក់ដល់មនុស្សទូទៅនឹងកាន់តែធំធេង។ ហេតុនេះហើយបានជាអ្នកប្រាជ្ញបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើមនុស្សម្នាក់ជួបគ្រោះអាសន្នចំពោះអាហាររបស់អ្នកដទៃ នោះម្ចាស់អាហារមានកាតព្វកិច្ចត្រូវលក់ឱ្យក្នុងតម្លៃទីផ្សារសមរម្យ។ អ្នកប្រាជ្ញដែលប្រុងប្រយ័ត្នបំផុតចំពោះការតម្រូវឱ្យមានការដោះដូរ និងការកំណត់តម្លៃគឺលោក អ៊ីម៉ាម ស៊ីហ្វៃ (Shafi'i)។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី លោកនៅតែតម្រូវឱ្យអ្នកដែលមានអាហារដែលមនុស្សកំពុងជួបគ្រោះអាសន្នត្រូវការ ត្រូវតែលក់ឱ្យក្នុងតម្លៃទីផ្សារសមរម្យ។ សិស្សរបស់លោកមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងការអនុញ្ញាតឱ្យកំណត់តម្លៃអាហារនៅពេលដែលមនុស្សត្រូវការវា ដោយមានពីរមតិក្នុងរឿងនេះ។ ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញតាមគោលការណ៍របស់លោក អាប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ (Abu Hanifah) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ មិនគួរឱ្យអ្នកដឹកនាំកំណត់តម្លៃលើមនុស្សឡើយ លើកលែងតែក្នុងករណីដែលវាពាក់ព័ន្ធនឹងគ្រោះថ្នាក់ដល់សាធារណជន។ ប្រសិនបើបញ្ហានេះត្រូវបានលើកទៅដល់ចៅក្រម គាត់នឹងបញ្ជាឱ្យអ្នកស្តុកទុកទំនិញលក់អាហារដែលលើសពីតម្រូវការរបស់ខ្លួន និងគ្រួសាររបស់ខ្លួន ក្នុងតម្លៃទីផ្សារ ហើយហាមឃាត់គាត់ពីការស្តុកទុក។ ប្រសិនបើគាត់បដិសេធ ចៅក្រមនឹងឃុំខ្លួន និងដាក់ទណ្ឌកម្មគាត់តាមការយល់ឃើញ ដើម្បីជាការព្រមាន និងការពារគ្រោះថ្នាក់ដល់មនុស្ស។ ពួកគេបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើម្ចាស់អាហាររំលោភបំពាន និងកំណត់តម្លៃខ្ពស់ហួសហេតុ ហើយចៅក្រមមិនអាចការពារសិទ្ធិរបស់មូស្លីមបានក្រៅពីការកំណត់តម្លៃទេ នោះគាត់នឹងកំណត់តម្លៃដោយពិគ្រោះជាមួយអ្នកដែលមានចំណេះដឹង និងការយល់ដឹង។ នេះគឺច្បាស់លាស់តាមគោលការណ៍របស់លោក អាប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ ដែលមិនយល់ស្របនឹងការរឹតត្បិតសេរីភាពរបស់បុគ្គល។ អ្នកណាដែលលក់តាមតម្លៃដែលអ្នកដឹកនាំបានកំណត់ គឺការលក់នោះមានសុពលភាព ព្រោះគាត់មិនត្រូវបានបង្ខំឱ្យលក់ឡើយ។ ពួកគេបានសួរថា៖ តើចៅក្រមអាចលក់អាហាររបស់អ្នកស្តុកទុកដោយគ្មានការយល់ព្រមពីគាត់ដែរឬទេ? មានការខ្វែងគំនិតគ្នាដូចដែលគេដឹងស្រាប់ក្នុងការលក់ទ្រព្យសម្បត្តិដើម្បីសងបំណុល។ មានមតិមួយថា៖ អាចលក់បានដោយឯកច្ឆន្ទ ព្រោះលោក អាប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ យល់ស្របនឹងការរឹតត្បិតដើម្បីការពារគ្រោះថ្នាក់សាធារណៈ។ នៅពេលដែលតម្លៃឡើងថ្លៃក្នុងសម័យព្យាការី ﷺ ហើយពួកគេបានស្នើសុំឱ្យលោកកំណត់តម្លៃ លោកបានបដិសេធ។ មិនមានការលើកឡើងថាមានអ្នកដែលមានអាហារហើយបដិសេធមិនលក់នោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ អ្នកលក់អាហារភាគច្រើនគឺជាអ្នកនាំចូលមកលក់នៅពេលពួកគេមកដល់ទីផ្សារ។ ប៉ុន្តែ «ព្យាការី ﷺ បានហាមឃាត់មិនឱ្យអ្នកក្រុងលក់ជំនួសអ្នកស្រុកក្រៅ» ពោលគឺមិនឱ្យមានឈ្មួញកណ្តាល។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរទុកឱ្យមនុស្សរកស៊ីតាមធម្មតា ដែលអល់ឡោះផ្តល់ឱ្យពួកគេម្នាក់ៗតាមរយៈគ្នាទៅវិញទៅមក»។ លោកបានហាមឃាត់អ្នកក្រុងដែលដឹងពីតម្លៃទីផ្សារ មិនឱ្យធ្វើជាតំណាងឱ្យអ្នកស្រុកក្រៅដែលនាំទំនិញមកលក់ឡើយ ព្រោះប្រសិនបើគាត់ធ្វើជាតំណាងទាំងដែលគាត់ដឹងពីតម្រូវការរបស់មនុស្ស...

នៅក្នុងសៀវភៅ «ស៊ូណាន់ន់» បានលើកឡើងថា៖ មានបុរសម្នាក់មានដើមឈើមួយដើមនៅក្នុងដីរបស់អ្នកដទៃ ហើយម្ចាស់ដីតែងតែរងការលំបាកដោយសារតែម្ចាស់ដើមឈើនោះចូលមកក្នុងដីរបស់គាត់។ គាត់ក៏បានប្តឹងរឿងនេះទៅកាន់ព្យាការី ﷺ។ ព្យាការី ﷺ បានបង្គាប់ឱ្យម្ចាស់ដើមឈើនោះទទួលយកសំណង ឬបរិច្ចាគដើមឈើនោះឱ្យទៅម្ចាស់ដី ប៉ុន្តែគាត់មិនព្រមធ្វើតាមឡើយ។ ដូច្នេះ ព្យាការី ﷺ ក៏បានអនុញ្ញាតឱ្យម្ចាស់ដីកាប់ដើមឈើនោះចោល ហើយបានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់ម្ចាស់ដើមឈើនោះថា៖ «អ្នកគឺជាអ្នកបង្កការខូចខាត»។ អ្នកដែលយល់ឃើញតាមបែប «គីយ៉ាស» (ការប្រៀបធៀប) ដែលខុសឆ្គង បានលើកឡើងថា៖ ម្ចាស់ដើមឈើមិនចាំបាច់ត្រូវលក់ ឬបរិច្ចាគដើមឈើរបស់ខ្លួនឡើយ ហើយម្ចាស់ដីក៏មិនមានសិទ្ធិកាប់ដើមឈើនោះដែរ ព្រោះវាជាការរំលោភលើកម្មសិទ្ធិអ្នកដទៃដោយគ្មានការអនុញ្ញាត និងជាការបង្ខិតបង្ខំឱ្យមានការដោះដូរ។ ប៉ុន្តែអ្នកប្រាជ្ញផ្នែក «ស៊ារីអា» (ច្បាប់ឥស្លាម) បានសម្រេចថា៖ ប្រសិនបើម្ចាស់ដើមឈើមិនព្រមបរិច្ចាគទេ គាត់ត្រូវតែលក់វាចេញ ព្រោះវាជាផលប្រយោជន៍សម្រាប់ម្ចាស់ដី ដើម្បីឱ្យគាត់រួចផុតពីការរំខានដោយសារការចូលមករបស់ម្ចាស់ដើមឈើ និងជាផលប្រយោជន៍សម្រាប់ម្ចាស់ដើមឈើដោយទទួលបានតម្លៃដើមឈើនោះ។ ទោះបីជាវាអាចមានការខាតបង់តិចតួចចំពោះម្ចាស់ដើមឈើក៏ដោយ ប៉ុន្តែការខាតបង់របស់ម្ចាស់ដីដែលត្រូវទុកដើមឈើនោះនៅក្នុងសួនរបស់គាត់គឺធំធេងជាង។ តាមពិតទៅ អ្នកតាក់តែងច្បាប់ដ៏ឈ្លាសវៃ (អល់ឡោះ) គឺទ្រង់កម្ចាត់ការខូចខាតដែលធំជាងដោយប្រើវិធីដែលស្រាលជាង។ នេះហើយគឺជា «ហ្វិកហ៍ហ៍» (នីតិសាស្ត្រ), «គីយ៉ាស» និង «ម៉ាស្លាហា» (ផលប្រយោជន៍រួម) ទោះបីជាអ្នកណាម្នាក់មិនព្រមទទួលស្គាល់ក៏ដោយ។ គោលបំណងគឺ៖ នេះគឺជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីកាតព្វកិច្ចនៃការលក់នៅពេលដែលអ្នកទិញមានតម្រូវការ។ ចុះទម្រាំតែតម្រូវការរបស់ប្រជាជនទូទៅចំពោះអាហារ និងរបស់របរផ្សេងៗទៀតនោះ? ការវិនិច្ឆ័យលើការដោះដូរផលប្រយោជន៍នៅពេលដែលប្រជាជនមានតម្រូវការចាំបាច់ចំពោះវា - ដូចជាការជួលផ្ទះ ការកិនស្រូវ ការដុតនំប៉័ង និងអ្វីៗផ្សេងទៀត - គឺមានលក្ខណៈដូចគ្នាទៅនឹងការដោះដូរលើទ្រព្យសម្បត្តិដែរ។ សរុបសេចក្តីមក៖ ប្រសិនបើផលប្រយោជន៍របស់ប្រជាជនមិនអាចសម្រេចទៅបាន លុះត្រាតែមានការកំណត់តម្លៃ (តាសអ៊ារ) នោះអ្នកដឹកនាំត្រូវកំណត់តម្លៃដោយយុត្តិធម៌ មិនឱ្យមានការកេងប្រវ័ញ្ច ឬការតម្លើងថ្លៃហួសហេតុឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើតម្រូវការរបស់ពួកគេត្រូវបានបំពេញ និងផលប្រយោជន៍របស់ពួកគេត្រូវបានសម្រេចដោយមិនចាំបាច់កំណត់តម្លៃទេ នោះអ្នកដឹកនាំមិនចាំបាច់ធ្វើវាឡើយ។ ការជោគជ័យគឺស្ថិតនៅលើអល់ឡោះ។ [ជំពូកស្តីពីការវិនិច្ឆ័យរបស់អ្នកដឹកនាំដោយផ្អែកលើសញ្ញាណ និងភស្តុតាងជាក់ស្តែង] គោលបំណងគឺ៖ ទាំងនេះគឺជាបទបញ្ញត្តិនៃស៊ារីអា ដែលមានវិធីសាស្ត្រតាមបែបស៊ារីអា ហើយផលប្រយោជន៍របស់ប្រជាជាតិមិនអាចសម្រេចទៅបានឡើយបើគ្មានវា។ វាមិនមែនអាស្រ័យតែទៅលើអ្នកប្តឹង និងអ្នកត្រូវប្តឹងនោះទេ បើមិនដូច្នោះទេ ផលប្រយោជន៍របស់ប្រជាជាតិនឹងត្រូវខូចខាត ហើយសណ្តាប់ធ្នាប់នឹងត្រូវរង្គោះរង្គើ។ ផ្ទុយទៅវិញ អ្នកដឹកនាំត្រូវវិនិច្ឆ័យលើរឿងទាំងនោះដោយផ្អែកលើសញ្ញាណ សញ្ញាសម្គាល់ជាក់ស្តែង និងភស្តុតាងដែលច្បាស់លាស់។ ដោយសារតែការអនុវត្ត «អាំរុ ប៊ីល ម៉ាក់រូហ្វ» (ការប្រើឱ្យធ្វើល្អ) និង «ណាហ៊ី អានីល មុនការ» (ការហាមឃាត់អំពើអាក្រក់) មិនអាចសម្រេចទៅបានឡើយ បើគ្មានការដាក់ទណ្ឌកម្មតាមបែបស៊ារីអា ព្រោះថា «អល់ឡោះទ្រង់កម្ចាត់អំពើអាក្រក់តាមរយៈអ្នកដឹកនាំ នូវអ្វីដែលទ្រង់មិនកម្ចាត់តាមរយៈគម្ពីរគួរអាន» ដូច្នេះការអនុវត្តទណ្ឌកម្ម (ហូឌូដ) គឺជាកាតព្វកិច្ចលើអ្នកដឹកនាំ។ ការដាក់ទណ្ឌកម្មគឺធ្វើឡើងលើអំពើដែលហាមឃាត់ ឬការបោះបង់ចោលកាតព្វកិច្ច។ ទណ្ឌកម្មទាំងនោះ - ដូចដែលបានរៀបរាប់រួចមកហើយ - មានប្រភេទដែលត្រូវបានកំណត់កម្រិត និងប្រភេទដែលមិនត្រូវបានកំណត់កម្រិត។ កម្រិត ប្រភេទ និងលក្ខណៈរបស់វាខុសៗគ្នាទៅតាមស្ថានភាពនៃបទល្មើស ភាពធ្ងន់ធ្ងរ ឬភាពស្រាលនៃបទល្មើស និងទៅតាមស្ថានភាពរបស់អ្នកប្រព្រឹត្តផ្ទាល់។ «តាក់ហ្ស៊ីរ» (ការដាក់ទណ្ឌកម្មកែប្រែ) មានប្រភេទដែលធ្វើឡើងតាមរយៈការស្តីបន្ទោស ការព្រមាន ការប្រើពាក្យសម្តី ការឃុំខ្លួន ការនិរទេស ឬការវាយដំ។ ប្រសិនបើវាជាការដាក់ទណ្ឌកម្មលើការបោះបង់ចោលកាតព្វកិច្ច - ដូចជាការមិនសងបំណុល ការមិនរក្សាទុករបស់ផ្ញើ ការមិនធ្វើសឡាត ឬការមិនចេញហ្សាកាត់ - នោះគេត្រូវវាយដំគាត់ម្តងហើយម្តងទៀត ដោយបែងចែកការវាយដំនោះជាថ្ងៃៗ រហូតទាល់តែគាត់បំពេញកាតព្វកិច្ចនោះ។ ប្រសិនបើវាជាការដាក់ទណ្ឌកម្មលើបទល្មើសដែលបានប្រព្រឹត្តកន្លងមក៖ គេត្រូវដាក់ទណ្ឌកម្មតាមកម្រិតនៃតម្រូវការ។ វាមិនមានកម្រិតអប្បបរមាទេ ហើយក៏មានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងកម្រិតអតិបរមារបស់វាដែរ។ វាអាចឈានដល់ការប្រហារជីវិត ប្រសិនបើអំពើអាក្រក់នោះមិនអាចកម្ចាត់បានដោយវិធីផ្សេង ដូចជាការសម្លាប់អ្នកដែលព្យាយាមបំបែកបំបាក់ក្រុមមូស្លីម និងអ្នកដែលអំពាវនាវឱ្យប្រឆាំងនឹងគម្ពីរអល់ឡោះ និងស៊ូណាន់ន់របស់រ៉សូល ﷺ។ នៅក្នុងសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍» បានដកស្រង់សម្តីរបស់ព្យាការី ﷺ ថា៖ «ប្រសិនបើមានការស្បថស្មោះត្រង់ចំពោះខាលីហ្វា (អ្នកដឹកនាំ) ពីរនាក់ នោះចូរអ្នកទាំងឡាយសម្លាប់អ្នកដែលមកក្រោយក្នុងចំណោមពួកគេទាំងពីរ»។ ហើយទ្រង់បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាម្នាក់ដែលមកកាន់អ្នកទាំងឡាយ ខណៈដែលកិច្ចការរបស់អ្នកទាំងឡាយស្ថិតនៅក្រោមការដឹកនាំរបស់បុរសម្នាក់ ហើយគេចង់បំបែកបំបាក់ក្រុមរបស់អ្នកទាំងឡាយ នោះចូរអ្នកទាំងឡាយកាត់ក្បាលគេដោយដាវ ទោះបីជាគេជានរណាក៏ដោយ»។ ហើយទ្រង់បានបង្គាប់ឱ្យសម្លាប់បុរសម្នាក់ដែលបានប្រឌិតកុហកលើទ្រង់ ដោយនិយាយទៅកាន់ក្រុមមនុស្សថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានបញ្ជូនខ្ញុំមកកាន់អ្នកទាំងឡាយ ដើម្បីឱ្យខ្ញុំវិនិច្ឆ័យលើស្ត្រី និងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកទាំងឡាយ»។ «អ៊ីបនុ ដៃឡាមី» បានសួរទ្រង់អំពីអ្នកដែលមិនព្រមឈប់ផឹកស្រា? ទ្រង់បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលមិនព្រមឈប់ផឹកវា នោះចូរអ្នកទាំងឡាយសម្លាប់គេចុះ»។ ហើយទ្រង់បានបង្គាប់ឱ្យសម្លាប់អ្នកផឹកស្រាបន្ទាប់ពីការផឹកលើកទីបី ឬទីបួន។

ខាងក្រោមនេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទដែលលោកអ្នកបានស្នើសុំ៖ «ហើយទ្រង់បានបញ្ជាឱ្យសម្លាប់បុរសដែលបានរៀបការជាមួយប្រពន្ធរបស់ឪពុកខ្លួន។ ហើយទ្រង់បានបញ្ជាឱ្យសម្លាប់បុរសដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីបទប្រព្រឹត្តខុសជាមួយទាសីរបស់ខ្លួន រហូតទាល់តែបានបញ្ជាក់ច្បាស់ថាបុរសនោះជាមនុស្សដែលគ្មានសមត្ថភាពផ្លូវភេទ (ខ្សោយកម្លាំង)»។ ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញដែលមិនយល់ស្របនឹងការដាក់ទណ្ឌកម្ម «តាក់ហ្ស៊ីរ» (Ta'zir) ដោយការសម្លាប់គឺ៖ អ៊ីម៉ាម អាប់ប៊ូ ហានីហ្វាហ៍។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការដាក់ទណ្ឌកម្មដោយការសម្លាប់គឺអាចអនុញ្ញាតបាន ប្រសិនបើវាជាផលប្រយោជន៍សម្រាប់សង្គម ដូចជាការសម្លាប់អ្នកដែលប្រព្រឹត្តអំពើស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា (លីវ៉ាត) ជាញឹកញាប់ និងការសម្លាប់ឃាតករដែលសម្លាប់មនុស្សដោយប្រើឧបករណ៍ធ្ងន់ៗ។ ចំណែក អ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក យល់ឃើញថា ការដាក់ទណ្ឌកម្មចំពោះចារកម្មដែលជាមូស្លីម គឺអាចធ្វើទៅបានដោយការសម្លាប់ ហើយអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនក្នុងចំណោមសិស្សរបស់ អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ ក៏យល់ស្របនឹងរឿងនេះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត លោក និងក្រុមអ្នកប្រាជ្ញមួយក្រុមពីសិស្សរបស់ អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ និង អ៊ីម៉ាម សាហ្វីអី យល់ឃើញថា ត្រូវសម្លាប់អ្នកដែលឃោសនាផ្សព្វផ្សាយអំពើបដិបត្តិ (ប៊ីដអាហ៍)។ លោកក៏បានដាក់ទណ្ឌកម្មដោយការនិរទេស (ការបណ្តេញចេញ) ដូចដែលលោកបានបញ្ជាឱ្យបណ្តេញក្រុមមនុស្សដែលមានចរិតស្រី (មូខាន់ណាស៊ីន) ចេញពីទីក្រុងម៉ាឌីណាហ៍។ ដូចគ្នានេះដែរ ក្រុមសហាបាហ៍ (មិត្តភក្តិរបស់ព្យាការី) បន្ទាប់ពីលោក ក៏បានធ្វើដូច្នេះដែរ ដូចដែល អ៊ូម៉ារ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) បានបញ្ជាឱ្យធ្វើការឃ្លាតឆ្ងាយពីបុរសម្នាក់ឈ្មោះ សាប៊ីហ៍ និងការបណ្តេញ ណាសរ៍ ប៊ិន ហាចហាច ចេញពីទីក្រុង។ [ជំពូកស្តីពីការដាក់ទណ្ឌកម្មដោយពិន័យជាទ្រព្យសម្បត្តិ] ១១៣ - (ជំពូក) ចំពោះការដាក់ទណ្ឌកម្មដោយពិន័យជាទ្រព្យសម្បត្តិ គឺជារឿងដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតក្នុងករណីជាក់លាក់មួយចំនួន នៅក្នុងមហ្សហាបរបស់ អ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក, អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ និងទស្សនៈមួយក្នុងចំណោមទស្សនៈទាំងពីររបស់ អ៊ីម៉ាម សាហ្វីអី។ ស៊ូណាន់ន់ ពី រ៉សូល របស់អល់ឡោះ (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសន្តិភាពដល់លោក) និងពីក្រុមសហាបាហ៍របស់លោក បានបង្ហាញអំពីបញ្ហានេះក្នុងករណីមួយចំនួន៖ ក្នុងនោះរួមមាន៖ ការដែល រ៉សូល (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសន្តិភាពដល់លោក) អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកដែលរកឃើញអ្នកប្រមាញ់សត្វនៅក្នុងតំបន់ហារ៉ាម (តំបន់ហាមឃាត់) នៃទីក្រុងម៉ាឌីណាហ៍ អាចរឹបអូសយករបស់របររបស់អ្នកប្រមាញ់នោះបាន។ ដូចជាការដែលលោកបញ្ជាឱ្យបំបែកពាងស្រា និងកាត់កញ្ចប់ដាក់ស្រា។ ដូចជាការដែលលោកបញ្ជាឱ្យ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ិន អ៊ូម៉ារ ដុតបំផ្លាញសម្លៀកបំពាក់ពីរដែលជ្រលក់ពណ៌លឿង (ពណ៌ដែលហាមឃាត់)។ ដូចជាការដែលលោកបញ្ជាក្នុងថ្ងៃសមរភូមិខៃបារ ឱ្យបំបែកឆ្នាំងដែលគេបានចម្អិនសាច់លា។ បន្ទាប់មកពួកគេបានសុំការអនុញ្ញាតពីលោកដើម្បីលាងសម្អាតឆ្នាំងទាំងនោះ ហើយលោកក៏អនុញ្ញាត។ នេះបង្ហាញថាការអនុញ្ញាតទាំងពីរគឺអាចធ្វើទៅបាន ព្រោះការដាក់ទណ្ឌកម្មមិនមែនចាំបាច់ត្រូវតែធ្វើតាមរយៈការបំបែកឆ្នាំងនោះទេ។ ដូចជាការរុះរើមហាវិហារ «ឌីរ៉ារ» (វិហារដែលសាងសង់ដើម្បីបំបែកបំបាក់សហគមន៍)។ ដូចជាការដុតបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដែលលួចយកចំណែកពីទ្រព្យសម្បត្តិសង្គ្រាម (មុនពេលបែងចែក)។ ដូចជាការដកហូតសិទ្ធិទទួលបានរង្វាន់ពីអ្នកដែលធ្វើខុសចំពោះអ្នកតំណាងរបស់លោក។ ដូចជាការផាកពិន័យទ្វេដងចំពោះអ្នកដែលលួចផ្លែឈើ ឬដំណាំដែលមិនដល់កម្រិតត្រូវកាត់ដៃ។ ដូចជាការផាកពិន័យទ្វេដងចំពោះអ្នកដែលលាក់បាំងសត្វដែលវង្វេង។ ដូចជាការដែលលោកយកពាក់កណ្តាលនៃទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដែលបដិសេធមិនព្រមបង់ហ្សាកាត់ ដែលនេះជាការសម្រេចចិត្តមួយក្នុងចំណោមការសម្រេចចិត្តរបស់ម្ចាស់នៃពិភពលោកទាំងមូល។ ដូចជាការដែលលោកបញ្ជាឱ្យអ្នកដែលពាក់ចិញ្ចៀនមាសដោះចេញ ហើយគេក៏ដោះចេញ ដោយគ្មាននរណាម្នាក់ជំទាស់។ ដូចជាការដែល មូសា (សូមសន្តិភាពកើតមានដល់លោក) ដុតបំផ្លាញរូបសំណាកកូនគោមាស ហើយចាក់ផេះរបស់វាចូលទៅក្នុងសមុទ្រ។ ដូចជាការកាប់ដើមត្នោតរបស់ពួកយូដា ដើម្បីធ្វើឱ្យពួកគេខឹង។ ដូចជាការដែល អ៊ូម៉ារ និង អាលី (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះអ្នកទាំងពីរ) ដុតបំផ្លាញកន្លែងដែលគេលក់ស្រា។ ដូចជាការដែល អ៊ូម៉ារ ដុតបំផ្លាញវិមានរបស់ សាអ៊ត ប៊ិន អាប់ប៊ី វ៉ាក់កោះ នៅពេលដែលគាត់បានប្រើវាដើម្បីគេចវេះពីប្រជាជន។ ទាំងនេះគឺជាករណីដែលត្រឹមត្រូវ និងល្បីល្បាញ ហើយវាមិនងាយស្រួលទេក្នុងការអះអាងថាវាត្រូវបានលុបចោល (ណាស៊ីខ៍)។ អ្នកណាដែលនិយាយថា ការដាក់ទណ្ឌកម្មដោយពិន័យជាទ្រព្យសម្បត្តិត្រូវបានលុបចោល ហើយនិយាយដោយមិនមានការកំណត់ច្បាស់លាស់ នោះគឺគាត់បានយល់ខុសចំពោះមហ្សហាបរបស់ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញទាំងផ្នែកការរាយការណ៍ និងផ្នែកហេតុផល។ ភាគច្រើននៃបញ្ហាទាំងនេះ គឺអាចអនុញ្ញាតបានក្នុងមហ្សហាបរបស់ អ៊ីម៉ាម អាហ្មាត់ និងអ្នកដទៃទៀត ហើយបញ្ហាជាច្រើនក្នុងចំណោមនោះ ក៏អាចអនុញ្ញាតបានក្នុងមហ្សហាបរបស់ អ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក ដែរ។ សកម្មភាពរបស់ក្រុមខាលីហ្វាហ៍ដែលទទួលបានការណែនាំត្រឹមត្រូវ និងក្រុមសហាបាហ៍ជាន់ខ្ពស់បន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់ រ៉សូល (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសន្តិភាពដល់លោក) ក៏ជាភស្តុតាងដែលបដិសេធការអះអាងថាវាត្រូវបានលុបចោល។ អ្នកដែលអះអាងថាវាត្រូវបានលុបចោល គឺគ្មានភស្តុតាងពីគម្ពីរ (កូរ៉ាន) ឬ ស៊ូណាន់ន់ ឬ អ៊ីចម៉ា (ការឯកភាព) ដើម្បីបញ្ជាក់ពីការអះអាងរបស់ពួកគេឡើយ។ លើកលែងតែពួកគេនិយាយថា៖ «មហ្សហាបរបស់ពួកយើងមិនអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើបែបនេះទេ»។ ប៉ុន្តែការយោងទៅលើមហ្សហាបរបស់ពួកគេមិនមែនជាស្តង់ដារសម្រាប់ទទួលយក ឬបដិសេធឡើយ។ ហើយនៅពេលដែលពួកគេលើកឡើងពីកម្រិតនេះ ពួកគេក៏អះអាងថាវាត្រូវបានលុបចោលដោយការឯកភាព (អ៊ីចម៉ា) ដែលនេះក៏ជាការយល់ខុសដែរ។ ព្រោះថាប្រជាជាតិមូស្លីមមិនបានឯកភាពគ្នាលើការលុបចោលវាឡើយ ហើយវាមិនអាចទៅរួចទេដែលការឯកភាពអាចលុបចោល ស៊ូណាន់ន់ បាន។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើការឯកភាពត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ វានឹងក្លាយជាភស្តុតាងសម្រាប់អត្ថបទដែលលុបចោល។ អ៊ីប៊ុន រូស្ដ៍ បាននិយាយនៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់បាយ៉ាន» របស់លោកថា៖ «អ្នកទទួលខុសត្រូវលើទីផ្សារ (មូហតាស៊ីប) មានសិទ្ធិវិនិច្ឆ័យលើអ្នកដែលលក់ទំនិញក្លែងក្លាយនៅក្នុងទីផ្សាររបស់មូស្លីម មិនថាជានំប៉័ង ទឹកដោះគោ ទឹកឃ្មុំ ឬទំនិញផ្សេងទៀត ដោយផ្អែកលើអ្វីដែលអ្នកប្រាជ្ញបានលើកឡើង។ អ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក បាននិយាយនៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់មុដាវ៉ាន់ណាហ៍» ថា៖ «អ៊ូម៉ារ ប៊ិន អាល់ខាត់តូហ្វ ធ្លាប់ចាក់ទឹកដោះគោដែលក្លែងក្លាយចោលលើដី ដើម្បីជាការអប់រំដល់ម្ចាស់របស់វា»។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងការរាយការណ៍របស់ អ៊ីប៊ុន អាល់កូស៊ីម លោកមិនចូលចិត្តធ្វើបែបនេះទេ ហើយយល់ឃើញថាគួរតែយកវាទៅធ្វើទាន។ ចំណែកនៅក្នុងការរាយការណ៍របស់ អាសហ៍ហាប លោកបានហាមឃាត់រឿងនេះ ហើយនិយាយថា៖ «អំពើបាបមិនអាចធ្វើឱ្យទ្រព្យសម្បត្តិរបស់មនុស្សម្នាក់ក្លាយជាកម្មសិទ្ធិដែលអនុញ្ញាតបានឡើយ ទោះបីជាគាត់បានសម្លាប់មនុស្សក៏ដោយ»។ អ៊ីប៊ុន អាល់ម៉ាជិសូន បានរាយការណ៍ពី អ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក ដូចអ្វីដែលបានលើកឡើងនៅក្នុងការរាយការណ៍របស់ អាសហ៍ហាប។ អ៊ីប៊ុន ហាប៊ីប បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរទៅកាន់ មូថារីហ្វ និង អ៊ីប៊ុន អាល់ម៉ាជិសូន ថា៖ តើអ្វីជាទស្សនៈត្រឹមត្រូវចំពោះអ្នកដែលលក់ទំនិញក្លែងក្លាយ ឬកាត់បន្ថយទម្ងន់? ពួកគេឆ្លើយថា៖ ត្រូវដាក់ទណ្ឌកម្មដោយការវាយដំ ការឃុំខ្លួន និងការបណ្តេញចេញពីទីផ្សារ។ ចំណែកទំនិញក្លែងក្លាយដូចជានំប៉័ង ទឹកដោះគោ ទឹកអប់មូសក៍ ឬហ្សាហ្វារ៉ាន់ (Saffron) គឺមិនត្រូវចាក់ចោល ឬរឹបអូសឡើយ។ អ៊ីប៊ុន ហាប៊ីប បាននិយាយថា៖ អ៊ីម៉ាម មិនត្រូវប្រគល់វាឱ្យម្ចាស់វិញភ្លាមៗទេ ប៉ុន្តែត្រូវបញ្ជាឱ្យមនុស្សដែលទុកចិត្តលក់វាឱ្យអ្នកដែលគេជឿជាក់ថានឹងមិនយកទៅលក់បន្តដោយក្លែងក្លាយឡើយ។ ហើយត្រូវបំបែកនំប៉័ងដែលលក់មិនដាច់ បន្ទាប់មកប្រគល់ឱ្យម្ចាស់វិញ។ ចំណែកទឹកឃ្មុំ ខ្លាញ់គោ និងទឹកដោះគោដែលក្លែងក្លាយ ត្រូវលក់ឱ្យអ្នកដែលនឹងយកទៅបរិភោគ ដោយត្រូវប្រាប់ឱ្យដឹងពីការក្លែងក្លាយនោះ។ នេះគឺជាវិធីសាស្ត្រសម្រាប់រាល់ទំនិញដែលត្រូវបានក្លែងក្លាយ ហើយនេះគឺជាការបំភ្លឺនូវអ្វីដែលខ្ញុំបានសាកសួរពីសិស្សរបស់ អ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក និងអ្នកដទៃទៀត។ មានការរាយការណ៍ពី អ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក ថា៖ អ្វីដែលប្រសើរជាងគឺត្រូវយកវាទៅធ្វើទាន ព្រោះនៅក្នុងនោះមានការដាក់ទណ្ឌកម្មដល់អ្នកលក់ក្លែងក្លាយដោយការបាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្តិ និងជាផលប្រយោជន៍ដល់ជនក្រីក្រ។ ហើយវាមិនត្រូវចាក់ចោលឡើយ។ មានគេសួរ អ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក ថា៖ ចុះចំពោះ ហ្សាហ្វារ៉ាន់ និង មូសក៍ តើលោកយល់ថាដូចគ្នាដែរឬទេ? លោកឆ្លើយថា៖ វាដូចគ្នា ប្រសិនបើគាត់ជាអ្នកក្លែងក្លាយវា នោះវាក៏ដូចជាទឹកដោះគោដែរ។ អ៊ីប៊ុន អាល់កូស៊ីម បាននិយាយថា៖ នេះសម្រាប់តែទំនិញដែលមានតម្លៃតិចតួចប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកទំនិញដែលមានតម្លៃថ្លៃ ខ្ញុំមិនយល់ស្របនឹងការធ្វើបែបនេះទេ ហើយម្ចាស់របស់វាត្រូវតែទទួលទណ្ឌកម្ម ព្រោះវាជាការបាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្តិយ៉ាងច្រើន ដែលលើសពីចំនួនដែលត្រូវធ្វើទានទៅទៀត។ អ៊ីប៊ុន រូស្ដ៍ បាននិយាយថា៖ អ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនបាននិយាយថា៖ នៅក្នុងមហ្សហាបរបស់ អ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក គឺដូចគ្នាទាំងអស់ មិនថាទំនិញនោះតិច ឬច្រើនឡើយ ព្រោះលោកបានចាត់ទុក ហ្សាហ្វារ៉ាន់, ទឹកដោះគោ និង មូសក៍ គឺដូចគ្នាទាំងបរិមាណតិច និងច្រើន។ អ៊ីប៊ុន អាល់កូស៊ីម បានជំទាស់នឹងរឿងនេះ ដោយលោកមិនយល់ស្របនឹងការយកទៅធ្វើទានឡើយ លើកលែងតែទំនិញដែលមានចំនួនតិចតួចប៉ុណ្ណោះ។ នេះគឺក្នុងករណីដែលគាត់ជាអ្នកក្លែងក្លាយវាដោយខ្លួនឯង។ ចំណែកអ្នកដែលរកឃើញទំនិញក្លែងក្លាយនៅក្នុងដៃរបស់គាត់ ប៉ុន្តែគាត់មិនមែនជាអ្នកក្លែងក្លាយវាទេ (ដូចជាគាត់ទិញមក ឬទទួលបានជាអំណោយ ឬមរតក) នោះគ្មានការខ្វែងគំនិតគ្នាទេថា មិនត្រូវយកវាទៅធ្វើទានឡើយ។ អ្វីដែលត្រូវធ្វើគឺ៖ ត្រូវលក់វាឱ្យអ្នកដែលគេជឿជាក់ថានឹងមិនយកទៅលក់បន្តដោយក្លែងក្លាយឡើយ។ ដូចគ្នានេះដែរ ចំពោះ មូសក៍ និង ហ្សាហ្វារ៉ាន់ ដែលត្រូវយកទៅធ្វើទាន គឺត្រូវលក់វាឱ្យអ្នកដែលបានក្លែងក្លាយវា។

ការលើកឡើងរបស់អ៊ីប៊ុន អាល់កាស៊ីម (Ibn អាល់-Qasim) ដែលថា៖ «មិនត្រូវបរិច្ចាគ (សូដាកោះ) ពីទ្រព្យសម្បត្តិដែលបានមកពីការផាកពិន័យនោះទេ លើកលែងតែចំនួនតិចតួចប៉ុណ្ណោះ» គឺប្រសើរជាងការលើកឡើងរបស់លោកអ៊ីម៉ាម ម៉ាលិក (ម៉ាលីក)។ នេះដោយសារតែការបរិច្ចាគបែបនេះ គឺជាទម្រង់មួយនៃការដាក់ទណ្ឌកម្មលើទ្រព្យសម្បត្តិ ដែលជារឿងដែលធ្លាប់មានក្នុងសម័យដើមនៃឥស្លាម។ ក្នុងចំណោមនោះ រួមមានអ្វីដែលត្រូវបានរាយការណ៍ពីព្យាការី ﷺ អំពីអ្នកដែលមិនព្រមបង់ហ្សាកាត់ថា៖ «យើងនឹងយកហ្សាកាត់នោះ រួមជាមួយពាក់កណ្តាលនៃទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គេ ដែលជាការសម្រេចចិត្តដ៏ម៉ឺងម៉ាត់មួយពីម្ចាស់របស់យើង (អល់ឡោះ)»។ ហើយក៏មានរាយការណ៍ពីលោកដែរ អំពីករណីលួចផ្លែឈើក្នុងចម្ការថា៖ «ត្រូវពិន័យជាប្រាក់ស្មើនឹងតម្លៃផ្លែឈើនោះ និងត្រូវវាយធ្វើទណ្ឌកម្ម»។ ក៏មានរាយការណ៍ផងដែរថា៖ «អ្នកណាដែលត្រូវបានគេរកឃើញថា កំពុងបរបាញ់សត្វក្នុងតំបន់ហារ៉ាម (តំបន់ហាមឃាត់) នៃទីក្រុងម៉ាឌីណា នោះអ្នកដែលរកឃើញគេ អាចយករបស់ដែលគេបរបាញ់បាននោះជាកម្មសិទ្ធិ»។ រឿងរ៉ាវបែបនេះមានច្រើន ហើយវាត្រូវបានលុបចោល (ណាស៊ីខ៍) ទាំងអស់។ មានការឯកភាពគ្នា (អ៊ីជម៉ា) ថាវាលែងជាកាតព្វកិច្ចទៀតហើយ ហើយទណ្ឌកម្មបានវិលត្រឡប់ទៅលើរូបរាងកាយវិញ។ ដូច្នេះ ការលើកឡើងរបស់អ៊ីប៊ុន អាល់កាស៊ីម គឺត្រឹមត្រូវជាងក្នុងន័យនៃការពិចារណា (អ៊ីសតិហ្សាន)។ ចំណែកឯការវិភាគតាមគោលការណ៍ (គីយ៉ាស) គឺ៖ មិនត្រូវបរិច្ចាគពីទ្រព្យនោះទាំងតិចទាំងច្រើនឡើយ។ ចប់ការលើកឡើងរបស់គាត់។ ប៉ុន្តែអ្នកបានដឹងហើយថា អ្នកដែលអះអាងថាមានការលុបចោល (ណាស៊ីខ៍) នោះ គឺមិនមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ (ណាស់) ឬការឯកភាពគ្នា (អ៊ីជម៉ា) គាំទ្រឡើយ។ រឿងដែលគួរឱ្យឆ្ងល់គឺ៖ គាត់បានលើកឡើងពីអត្ថបទរបស់លោកម៉ាលិក និងសកម្មភាពរបស់អ៊ុម៉ារ (អ៊ូម៉ារ) បន្ទាប់មកគាត់បែរជាសម្រេចថាការលើកឡើងរបស់អ៊ីប៊ុន អាល់កាស៊ីម ប្រសើរជាង ហើយគាត់បានលុបចោលអត្ថបទទាំងនោះដោយគ្មានភស្តុតាងលុបចោល។ ដូច្នេះ ការលើកឡើងរបស់អ៊ុម៉ារ, អាលី (អាលី), សហាប៉ះ (Sahabah), លោកម៉ាលិក និងលោកអាហ្មាត់ (Ahmad) គឺត្រឹមត្រូវជាង។ តាមពិតទៅ វាគឺជាការឯកភាពគ្នារបស់សហាប៉ះ ព្រោះរឿងនេះមានភាពល្បីល្បាញពីពួកគេក្នុងករណីជាច្រើន ហើយគ្មាននរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេជំទាស់ឡើយ។ អ៊ុម៉ារ បានអនុវត្តវាចំពោះមុខពួកគេ ហើយពួកគេក៏យល់ព្រម ជួយគាំទ្រ និងទទួលស្គាល់ថាគាត់ធ្វើត្រូវ។ អ្នកជំនាន់ក្រោយៗមកទៀត នៅពេលដែលពួកគេយល់ថាអ្វីមួយជារឿងឆ្ងាយពីការអនុវត្ត ពួកគេតែងតែនិយាយថា៖ «វាត្រូវបានលុបចោល (ណាស៊ីខ៍) និងត្រូវបានគេបោះបង់ចោលមិនអនុវត្ត»។ អ៊ីប៊ុន អាល់កាត់តាន់ (Ibn អាល់-Qattan) បានចេញហ្វត្វាថា ក្រណាត់ដែលត្បាញមិនល្អ ត្រូវតែដុតចោល។ ចំណែកអ៊ីប៊ុន អាត់តាប (Ibn 'Attab) បានចេញហ្វត្វាថា ត្រូវកាត់វាជាបំណែកៗ ហើយយកទៅចែកជូនជនក្រីក្រ ប្រសិនបើម្ចាស់របស់វាត្រូវបានព្រមានហើយនៅតែមិនព្រមឈប់ (ផលិតរបស់មិនល្អ)។ បន្ទាប់មក អ៊ីប៊ុន អាល់កាត់តាន់ បានជំទាស់នឹងរឿងនេះ ហើយនិយាយថា៖ «មិនអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើបែបនេះលើទ្រព្យសម្បត្តិរបស់មូស្លីមដោយគ្មានការអនុញ្ញាតពីគាត់ឡើយ។ អ្នកដែលធ្វើបែបនេះ ត្រូវតែដាក់ទណ្ឌកម្មដោយបណ្តេញចេញពីផ្សារ»។ ចៅក្រម អាប់ប៊ូ អាល់អះបាក់ អាលី ប៊ុន អាល់កាត់តាន់ បានជំទាស់នឹងរឿងនេះ ហើយនិយាយថា៖ «នេះគឺជាភាពមិនច្បាស់លាស់នៅក្នុងចម្លើយរបស់គាត់ និងជាភាពផ្ទុយគ្នានៅក្នុងសម្តីរបស់គាត់ ព្រោះចម្លើយរបស់គាត់ដែលថាឱ្យដុតក្រណាត់ចោលនោះ គឺធ្ងន់ធ្ងរជាងការយកទៅចែកជូនជនក្រីក្រទៅទៀត»។ គាត់បាននិយាយថា៖ «អ៊ីប៊ុន អាត់តាប មានភាពម៉ឺងម៉ាត់ជាងចំពោះគោលការណ៍របស់គាត់ក្នុងរឿងនេះ និងអនុវត្តតាមសម្តីរបស់គាត់បានល្អជាង»។ នៅក្នុងសៀវភៅតាហ្វស៊ីររបស់អ៊ីប៊ុន មូហ្សៃន (Ibn Muzain) បានលើកឡើងថា៖ «អ៊ីសា បាននិយាយថា លោកម៉ាលិក បាននិយាយអំពីបុរសម្នាក់ដែលដាក់ជ័រចូលក្នុងរង្វាស់របស់គាត់ថា៖ គេត្រូវតែបណ្តេញចេញពីផ្សារ ព្រោះវាជាការដាក់ទណ្ឌកម្មដែលធ្ងន់ធ្ងរជាងការវាយ ឬការឃុំខ្លួន»។ [ជំពូកស្តីពីកាតព្វកិច្ចនៃស៊ារីអះ ដែលជាសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះ មានបីប្រភេទ] ១១៤ - (ជំពូក) សេក្ខុលឥស្លាម អ៊ីប៊ុន តៃមីយ៉ះ (Ibn Taymiyyah) សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់គាត់ បាននិយាយថា៖ កាតព្វកិច្ចនៃស៊ារីអះ ដែលជាសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះ មានបីប្រភេទ៖ ១. ការគោរពប្រតិបត្តិ (អ៊ីបាដាត)៖ ដូចជា សឡាត, ហ្សាកាត់, និងការถือសីល (សោម)។ ២. ទណ្ឌកម្ម (អ៊ូគូបាន)៖ ដែលអាចជាទណ្ឌកម្មដែលកំណត់ទុក ឬទណ្ឌកម្មដែលប្រគល់សិទ្ធិសម្រេចឱ្យអាជ្ញាធរ។ ៣. ការលោះបាប (កាហ្វារ៉ាត)។ រាល់ប្រភេទនៃកាតព្វកិច្ចទាំងនេះ បែងចែកជា៖ ទាក់ទងនឹងរាងកាយ, ទាក់ទងនឹងទ្រព្យសម្បត្តិ, និងទាក់ទងនឹងទាំងពីរ។ - ការគោរពប្រតិបត្តិទាក់ទងនឹងរាងកាយ៖ ដូចជា សឡាត និងការถือសីល។ - ទាក់ទងនឹងទ្រព្យសម្បត្តិ៖ ដូចជា ហ្សាកាត់។ - ទាក់ទងនឹងទាំងពីរ៖ ដូចជា ហជ្ជ។ - ការលោះបាបទាក់ទងនឹងទ្រព្យសម្បត្តិ៖ ដូចជា ការផ្តល់អាហារ។ - ទាក់ទងនឹងរាងកាយ៖ ដូចជា ការถือសីល។ - ទាក់ទងនឹងទាំងពីរ៖ ដូចជា សត្វដែលត្រូវយកទៅសម្លាប់ (ហៃឌី) ហើយចែកជូន។ ទណ្ឌកម្មទាក់ទងនឹងរាងកាយ៖ ដូចជា ការប្រហារជីវិត និងការកាត់អវយវៈ។ ទាក់ទងនឹងទ្រព្យសម្បត្តិ៖ ដូចជា ការបំផ្លាញធុងស្រា។ ទាក់ទងនឹងទាំងពីរ៖ ដូចជា ការវាយអ្នកលួចដែលមិនបានលួចក្នុងកន្លែងរក្សាទុក និងការបង្កើនការផាកពិន័យលើគាត់ ក៏ដូចជាការប្រហារជីវិតពួកកាហ្វារ និងការរឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេ។ ទណ្ឌកម្មទាក់ទងនឹងរាងកាយ៖ ជួនកាលជាការសងសឹកចំពោះអ្វីដែលបានកន្លងផុតទៅ ដូចជាការកាត់ដៃអ្នកលួច។ ជួនកាលជាការការពារពីអំពើអាក្រក់នៅថ្ងៃអនាគត។ ហើយជួនកាលជាការរួមបញ្ចូលគ្នា ដូចជាការប្រហារជីវិតឃាតករ។ ដូចគ្នានេះដែរ ទណ្ឌកម្មទាក់ទងនឹងទ្រព្យសម្បត្តិ៖ វាមានផ្នែកខ្លះដែលស្ថិតក្នុងគោលបំណងលុបបំបាត់អំពើអាក្រក់ (មុនការ)។ វាបែងចែកដូចទណ្ឌកម្មរាងកាយដែរ គឺមានការបំផ្លាញចោល, ការកែប្រែ, និងការផ្ទេរកម្មសិទ្ធិឱ្យអ្នកដទៃ។ ទីមួយ៖ អំពើអាក្រក់ដែលជាវត្ថុ ឬរូបភាព គឺអនុញ្ញាតឱ្យបំផ្លាញទីតាំងរបស់វាបាន ដូចជារូបសំណាកដែលគេគោរពក្រៅពីអល់ឡោះ។ នៅពេលដែលរូបភាពរបស់វាជាអំពើអាក្រក់ គឺអនុញ្ញាតឱ្យបំផ្លាញវត្ថុធាតុដើមរបស់វាបាន។ ប្រសិនបើវាជាថ្ម ឬឈើ ឬអ្វីដែលស្រដៀងគ្នា គឺអនុញ្ញាតឱ្យបំបែក ឬដុតវាចោល។ ដូចគ្នានេះដែរ ឧបករណ៍តន្ត្រី (ដូចជា តាន់ប៊ូរ) គឺអនុញ្ញាតឱ្យបំផ្លាញចោលតាមទស្សនៈរបស់ហ្វូកាហាភាគច្រើន ហើយនេះគឺជាមហ្សហាប់របស់លោកម៉ាលិក និងជាការរាយការណ៍ដ៏ល្បីល្បាញបំផុតពីលោកអាហ្មាត់។ អាល់អាស្រាំ បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានឮ អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ ត្រូវបានគេសួរអំពីបុរសម្នាក់ដែលបំបែកឧបករណ៍តន្ត្រី (អ៊ូដ) ដែលនៅជាមួយទាសកររបស់នរណាម្នាក់ តើគាត់ត្រូវសង ឬជួសជុលវិញទេ? លោកឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំមិនឃើញមានបញ្ហាអ្វីទេក្នុងការបំបែកវា ហើយគាត់មិនចាំបាច់សង ឬជួសជុលអ្វីឡើយ»។ គេសួរលោកថា៖ ចុះការស្តាប់បង្គាប់ទាសករនោះវិញ? លោកឆ្លើយថា៖ «នាងមិនមានសិទ្ធិទទួលបានការស្តាប់បង្គាប់ក្នុងរឿងនេះទេ»។ អាប់ប៊ូ ដាវូដ បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានឮលោកអាហ្មាត់ ត្រូវបានគេសួរអំពីក្រុមមនុស្សដែលលេងអុក គាត់បានហាមឃាត់ពួកគេ ប៉ុន្តែពួកគេមិនព្រមឈប់ ដូច្នេះគាត់ក៏យកអុកនោះទៅបោះចោល? លោកឆ្លើយថា៖ «គាត់ធ្វើបានល្អហើយ»។ គេសួរថា៖ តើគាត់ត្រូវទទួលខុសត្រូវអ្វីទេ? លោកឆ្លើយថា៖ «ទេ»។ គេសួរលោកថា៖ ចុះបើគាត់បំបែកឧបករណ៍តន្ត្រី (អ៊ូដ ឬតាន់ប៊ូរ) វិញ? លោកឆ្លើយថា៖ «បាទ»។ អាប់ឌុលឡោះ បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានឮឪពុករបស់ខ្ញុំនិយាយអំពីបុរសម្នាក់ដែលឃើញឧបករណ៍ដូចជា តាន់ប៊ូរ, អ៊ូដ, ស្គរ ឬអ្វីដែលស្រដៀងគ្នានេះថា៖ តើត្រូវធ្វើដូចម្តេចជាមួយវា? លោកឆ្លើយថា៖ «ប្រសិនបើវាបើកចំហ គឺចូរអ្នកបំបែកវាចោល»។ យូស៊ូហ្វ ប៊ុន មូសា និង អាហ្មាត់ ប៊ុន អាល់ហាសាន់ បាននិយាយថា៖ អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ ត្រូវបានគេសួរអំពីបុរសម្នាក់ដែលឃើញតាន់ប៊ូរ និងអំពើអាក្រក់ តើគាត់ត្រូវបំបែកវាទេ? លោកឆ្លើយថា៖ «គ្មានបញ្ហាអ្វីទេ»។ អាប់ប៊ូ សក់រ បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរ អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ អំពីបុរសម្នាក់ដែលឃើញអ៊ូដ ឬតាន់ប៊ូរ ហើយបានបំបែកវា តើគាត់ត្រូវទទួលខុសត្រូវអ្វីទេ? លោកឆ្លើយថា៖ «គាត់ធ្វើបានល្អហើយ ហើយគាត់មិនត្រូវទទួលខុសត្រូវអ្វីទាំងអស់ក្នុងការបំបែកវា»។ ចាហ្វារ ប៊ុន មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរ អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ អំពីអ្នកដែលបំបែកតាន់ប៊ូរ និងអ៊ូដ? លោកមិនឃើញមានកំហុសអ្វីលើគាត់ឡើយ។ អ៊ីស្ហាក ប៊ុន អ៊ីប្រាហ៊ីម បាននិយាយថា៖ លោកអាហ្មាត់ ត្រូវបានគេសួរអំពីបុរសម្នាក់ដែលឃើញតាន់ប៊ូរ ឬស្គរដែលគ្របទុក តើគាត់ត្រូវបំបែកវាទេ? លោកឆ្លើយថា៖ «ប្រសិនបើដឹងច្បាស់ថាវាជាតាន់ប៊ូរ ឬស្គរ គឺត្រូវបំបែកវា»។ លោកក៏បាននិយាយដែរថា៖ ខ្ញុំបានសួរ អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ អំពីបុរសម្នាក់ដែលបំបែកតាន់ប៊ូរ ឬស្គរ តើគាត់ត្រូវទទួលខុសត្រូវអ្វីទេ? លោកឆ្លើយថា៖ «ត្រូវបំបែកវាទាំងអស់ ហើយគាត់មិនចាំបាច់សងអ្វីឡើយ»។ អាល់ម៉ាររូហ្ស៊ី បាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរ អាប់ប៊ូ អាប់ឌុលឡោះ អំពីការបំបែកតាន់ប៊ូរតូចដែលនៅជាមួយក្មេង? លោកឆ្លើយថា៖ «ត្រូវបំបែកវាដែរ»។ ខ្ញុំនិយាយថា៖ ខ្ញុំដើរតាមផ្សារ ហើយឃើញតាន់ប៊ូរដាក់លក់ តើខ្ញុំត្រូវបំបែកវាទេ? លោកឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំមិនគិតថាអ្នកមានកម្លាំងគ្រប់គ្រាន់ទេ ប៉ុន្តែប្រសិនបើអ្នកមានកម្លាំង គឺចូរធ្វើទៅ»។ ខ្ញុំនិយាយថា៖ ខ្ញុំត្រូវបានគេអញ្ជើញទៅលាងសព ហើយខ្ញុំឮសំឡេងស្គរ? លោកឆ្លើយថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកអាចបំបែកវាបាន គឺចូរធ្វើទៅ បើមិនដូច្នោះទេ គឺចូរចេញពីទីនោះទៅ»។ លោកបាននិយាយក្នុងរាយការណ៍របស់ អ៊ីស្ហាក ប៊ុន ម៉ាន់ស៊ូរ អំពីបុរសម្នាក់ដែលឃើញតាន់ប៊ូរ, ស្គរ និងដបស្រាថា៖ «ប្រសិនបើវាជាតាន់ប៊ូរ ឬស្គរ ហើយក្នុងដបនោះមានស្រា គឺចូរអ្នកបំបែកវាចោល»។ នៅក្នុងសៀវភៅ "ម៉ាសាអ៊ីល សាលីហ៍" ឪពុករបស់ខ្ញុំបាននិយាយថា៖ «ត្រូវសម្លាប់ជ្រូក, បំផ្លាញស្រា, និងបំបែកឈើឆ្កាង»។ នេះគឺជាសម្តីរបស់ អាប់ប៊ូ យូស៊ូហ្វ, មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ុន អាល់ហាសាន់, អ៊ីស្ហាក ប៊ុន រ៉ាហ៍វ៉ៃហ៍, ក្រុមអ្នកប្រកាន់យកអត្ថន័យផ្ទាល់ (ហ្សាហ៊ិរី), ក្រុមអ្នកហាស៊ីសមួយចំនួន, និងក្រុមអ្នកជំនាន់ដើម (សាឡាហ្វ) ហើយវាក៏ជាសម្តីរបស់ចៅក្រមដែលយុត្តិធម៌ផងដែរ។ អាប់ប៊ូ ហូសៃន បាននិយាយថា៖ បុរសម្នាក់បានបំបែកតាន់ប៊ូរ ហើយម្ចាស់របស់វាបានប្តឹងទៅចៅក្រម ស៊ូរ៉ៃហ៍ (Shuraih) ប៉ុន្តែលោកមិនបានបង្គាប់ឱ្យគាត់សងអ្វីឡើយ។ ក្រុមអ្នកប្រកាន់តាមលោក ស៊ីហ្វៃ (Shafi'i) បាននិយាយថា៖ ត្រូវសងតម្លៃនៃវត្ថុនោះ លើកលែងតែផ្នែកដែលធ្វើឱ្យវាបាត់បង់រូបរាងអាក្រក់។ អ្វីដែលលើសពីនោះ មិនចាំបាច់សងទេ ព្រោះវាជាវត្ថុដែលត្រូវតែលុបបំបាត់។ ចំណែកអ្វីដែលនៅសល់ គឺអាចមានតម្លៃព្រោះវាអាចប្រើប្រាស់បាន។ អំពើអាក្រក់គឺស្ថិតនៅលើទម្រង់ជាក់លាក់របស់វា ដូច្នេះវាបាត់បង់ទៅនៅពេលដែលទម្រង់នោះបាត់បង់។ ហេតុនេះហើយបានជាយើងតម្រូវឱ្យមានការសងក្នុងករណីការពារខ្លួនលើសពីតម្រូវការ។ ដូចគ្នានេះដែរ គឺការវិនិច្ឆ័យលើក្រុមឧទ្ទាមក្នុងការដេញតាមអ្នកដែលរត់ចោលជួរ និងការបញ្ចប់ជីវិតអ្នកដែលរងរបួស។ ក៏ដូចជាសាច់សត្វងាប់ក្នុងពេលអត់ឃ្លាន គឺមិនត្រូវធ្វើលើសពីតម្រូវការក្នុងរឿងទាំងអស់នេះឡើយ។ អ្នកដែលកាន់មតិទីមួយបាននិយាយថា៖ អល់ឡោះដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម បានប្រាប់អំពីព្យាការី មូសា (Musa) ថា៖ លោកបានដុតកូនគោដែលគេគោរពក្រៅពីអល់ឡោះ ហើយបាចវាទៅក្នុងសមុទ្រ។ វាធ្វើពីមាស និងប្រាក់ ហើយនោះគឺជាការបំផ្លាញវាចោលទាំងស្រុង។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលអំពីព្យាការ