អាល់-ដារ៉ារី អាល់-មុឌីយ៉ះ (ការពន្យល់ក្បួនច្បាប់ឥស្លាម)

ជំពូក៖ ការរុំសព (កាហ្វាន់) វាជាកាតព្វកិច្ចដែលត្រូវរុំសពដោយអ្វីដែលបិទបាំងរាងកាយរបស់គាត់បាន ទោះបីជាគាត់មិនមានទ្រព្យសម្បត្តិអ្វីក្រៅពីនោះក៏ដោយ។ មិនមានបញ្ហាអ្វីឡើយក្នុងការបន្ថែមចំនួនក្រណាត់រុំសព ប្រសិនបើមានលទ្ធភាព ដោយមិនត្រូវខ្ជះខ្ជាយហួសហេតុ។ ចំពោះអ្នកស្លាប់ក្នុងសមរភូមិ (សាហ៊ីដ) គឺត្រូវរុំសពដោយសម្លៀកបំពាក់ដែលគាត់ស្លាប់ក្នុងនោះ។ ហើយត្រូវបានលើកទឹកចិត្តឱ្យប្រើទឹកអប់សម្រាប់រាងកាយអ្នកស្លាប់ និងក្រណាត់រុំសពរបស់គាត់។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ចំពោះការរុំសពដោយអ្វីដែលបិទបាំងរាងកាយបាន គឺផ្អែកលើបទបញ្ជារបស់ព្យាការី ﷺ ឱ្យធ្វើឱ្យល្អក្នុងការរុំសព ដូចមានក្នុងហាឌីសថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នាធ្វើការរុំសពបងប្អូនរបស់ខ្លួន នោះចូរធ្វើឱ្យល្អក្នុងការរុំសពនោះចុះ»។ ហាឌីសនេះត្រូវបានកត់ត្រាដោយ អ៊ីម៉ាម មូស្លីម និងអ្នកដទៃទៀត តាមរយៈការរាយការណ៍របស់ អាប់ប៊ូ កូតាតា (Abu Qatadah) ហើយក្រណាត់រុំសពដែលមិនអាចបិទបាំងរាងកាយបាន គឺមិនមែនជាការរុំសពដ៏ល្អនោះទេ។ ចំណែកឯការរុំសពទោះបីជាអ្នកស្លាប់មិនមានទ្រព្យអ្វីក្រៅពីក្រណាត់រុំសពនោះ គឺផ្អែកលើបទបញ្ជារបស់ព្យាការី ﷺ ឱ្យរុំសពលោក ម៉ូសអាប់ ប៊ីន អ៊ូម៉ៃរ (Mus'ab អ៊ីប៊ីន Umair) ដោយប្រើក្រណាត់តែមួយផ្ទាំង ដែលគាត់មិនបានបន្សល់ទុកអ្វីក្រៅពីនោះឡើយ ដូចមានក្នុងសៀវភៅ សាហ៊ីហ៍ ប៊ូខូរី និង មូស្លីម តាមរយៈការរាយការណ៍របស់ ខូបបាប់ ប៊ីន អាល់-អារ៉ាត់ (Khabbab អ៊ីប៊ីន អាល់-Aratt)។ ចំណែកឯការបន្ថែមចំនួនក្រណាត់រុំសពប្រសិនបើមានលទ្ធភាព ដោយមិនខ្ជះខ្ជាយហួសហេតុ គឺផ្អែកលើអ្វីដែលបានកើតឡើងចំពោះព្យាការី ﷺ ក្នុងពេលរុំសពកូនស្រីរបស់លោក៖ «លោកបានហុចសម្លៀកបំពាក់ម្តងមួយៗទៅឱ្យស្ត្រីទាំងឡាយ ខណៈដែលលោកនៅឯមាត់ទ្វារ។ លោកបានហុចក្រណាត់រុំចង្កេះ បន្ទាប់មកអាវ បន្ទាប់មកក្រណាត់បិទបាំងក្បាល (ខីម៉ារ) បន្ទាប់មកក្រណាត់គ្របដណ្តប់ រួចហើយគេបានរុំសពនាងនៅក្នុងក្រណាត់មួយទៀត»។ ហាឌីសនេះកត់ត្រាដោយ អាប់ម៉ាដ និង អាប់ប៊ូ ដាវូដ តាមរយៈការរាយការណ៍របស់ ឡៃឡា ប៊ីនត៍ កូអ៊ីហ្វ (Laila ពិនត៍ Qa'if)។ ព្យាការី ﷺ ផ្ទាល់ត្រូវបានរុំសពដោយក្រណាត់ពណ៌សចំនួនបីផ្ទាំង ដែលជាក្រណាត់ថ្មីមកពីតំបន់យេមែន (Sahuliyah) ដោយគ្មានអាវ ឬក្បាំងមុខឡើយ ហើយគេបានរុំសពលោកដោយក្រណាត់ទាំងនោះ។ ហាឌីសនេះមានក្នុង សាហ៊ីហ៍ ប៊ូខូរី និង មូស្លីម។ អាប់ប៊ូ ដាវូដ បានកត់ត្រាពីការរាយការណ៍របស់ អាលី (អាលី) ថា៖ «កុំខ្ជះខ្ជាយហួសហេតុក្នុងការរុំសព ព្រោះវាឆាប់រលួយទៅវិញយ៉ាងឆាប់រហ័ស»។ ការជ្រើសរើសក្រណាត់ពណ៌សសម្រាប់រុំសពគឺប្រសើរជាង យោងតាមហាឌីសថា៖ «ចូរអ្នករាល់គ្នាពាក់សម្លៀកបំពាក់ពណ៌ស ព្រោះវាជាសម្លៀកបំពាក់ដ៏ល្អបំផុតរបស់អ្នក ហើយចូរប្រើវាសម្រាប់រុំសពអ្នកស្លាប់របស់អ្នក»។ ហាឌីសនេះកត់ត្រាដោយ អាប់ម៉ាដ, អាប់ប៊ូ ដាវូដ, អ៊ីបនូ ម៉ាចា, និង អត-ទិរមីហ្ស៊ី ដែលលោកបានបញ្ជាក់ថាជាហាឌីស សាហ៊ីហ៍ (ត្រឹមត្រូវ) ហើយក៏ត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយ អ៊ីម៉ាម សាហ្វីអី, អ៊ីបនូ ហ៊ីបបាន និង អាល់-ហាក៊ីម ផងដែរ។

នេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទដែលលោកអ្នកបានផ្តល់ជូន៖ ជំពូកស្តីពីការបន់ស្រន់លើសព (សឡាត ជាន៉ាហ្សាហ៍) ការបន់ស្រន់លើសពគឺជាកាតព្វកិច្ច (វ៉ាហ្ស៊ីប)។ អ៊ីមាំត្រូវឈរនៅត្រង់ក្បាលសពបុរស និងនៅត្រង់កណ្តាលសពស្ត្រី។ គាត់ត្រូវធ្វើតាក់ប៊ីរ (ពោលថា អល់ឡោះហ៊ូអាក់បារ) បួន ឬប្រាំដង។ បន្ទាប់ពីតាក់ប៊ីរទីមួយ ត្រូវអានស៊ូរ៉ាត៊ុលហ្វាតិហះ និងស៊ូរ៉ាតមួយទៀត រួចសូមពរ (ឌូអា) ដែលមានចែងក្នុងស៊ូណាន់ន់រវាងតាក់ប៊ីរនីមួយៗ។ មិនត្រូវធ្វើសឡាតលើអ្នកដែលលួចទ្រព្យសម្បត្តិសង្គ្រាម (ហ្គាល), អ្នកដែលសម្លាប់ខ្លួនឯង, អ្នកមិនជឿ (កាហ្វិរ) និងអ្នកស្លាប់ក្នុងសមរភូមិ (សាហ៊ីដ) ឡើយ។ ហើយក៏អាចធ្វើសឡាតលើផ្នូរ និងលើអ្នកដែលមិននៅទីនោះ (ហ្គាហ៊ីប) បានដែរ។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ការធ្វើសឡាតលើអ្នកស្លាប់ គឺជាការកំណត់ដែលច្បាស់លាស់តាមរយៈសកម្មភាពរបស់ព្យាការី (ស.ល.វ) និងសហាបះរបស់លោក។ ប៉ុន្តែវាជាកាតព្វកិច្ចរួម (ហ្វារឌូគីហ្វាយ៉ាហ៍) ព្រោះថាពួកគេធ្លាប់ធ្វើសឡាតលើអ្នកស្លាប់ក្នុងសម័យព្យាការី (ស.ល.វ) ដោយមិនបានជម្រាបលោកឡើយ ដូចមានក្នុងហាឌីសស្តីពីស្ត្រីស្បែកខ្មៅដែលធ្លាប់បោសសម្អាតវិហារអ៊ីស្លាម (ម៉ាស៊ីដ) ដែលព្យាការី (ស.ល.វ) មិនបានដឹងរហូតដល់នាងត្រូវបានគេបញ្ចុះ ទើបលោកមានប្រសាសន៍ទៅកាន់ពួកគេថា៖ «ហេតុអ្វីមិនប្រាប់ខ្ញុំ?» (ហាឌីសនេះមានក្នុងសៀវភៅ សហ៊ីហ៍)។ ហើយលោកក៏បានបដិសេធមិនធ្វើសឡាតលើអ្នកដែលមានបំណុលជំពាក់ ដោយលោកបានបញ្ជាឱ្យអ្នកដទៃធ្វើសឡាតលើអ្នកនោះវិញ។ ចំពោះការដែលអ៊ីមាំឈរនៅត្រង់ក្បាលសពបុរស និងកណ្តាលសពស្ត្រី គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អាន៉ាស់ ប៊ីន ម៉ាលិក ដែលថា៖ លោកបានធ្វើសឡាតលើសពបុរសម្នាក់ ហើយលោកឈរនៅត្រង់ក្បាលសព។ លុះពេលលើកសពនោះចេញ ក៏មានសពស្ត្រីម្នាក់មកដល់ លោកក៏ធ្វើសឡាតលើនាងដោយឈរនៅត្រង់កណ្តាលសព។ គេបានសួរលោកអំពីបញ្ហានេះថា៖ «តើព្យាការី (ស.ល.វ) ធ្លាប់ឈរនៅត្រង់ក្បាលសពបុរស និងកណ្តាលសពស្ត្រីដូចដែលលោកបានធ្វើដែរឬ?» លោកឆ្លើយថា៖ «បាទ» (កត់ត្រាដោយ អះម៉ាត់, អាប់ប៊ូ ដាវូដ, ទ្រីមិហ្ស៊ី និង អ៊ីប៊ុន ម៉ាហ៍ជះ)។ ចំពោះការធ្វើតាក់ប៊ីរបួន ឬប្រាំដង គឺផ្អែកលើភស្តុតាងដែលបានបញ្ជាក់។ ការធ្វើតាក់ប៊ីរបួនដងត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់លាស់ (មូទាវ៉ាទីរ) ពីសហាបះជាច្រើន។ ចំណែកការធ្វើប្រាំដង ក៏មានបញ្ជាក់ក្នុងសហ៊ីហ៍ ពីហាឌីសរបស់ អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន់ ប៊ីន អាប់ប៊ី លៃឡា ដែលថា៖ «ហ្សៃដ៍ ប៊ីន អារ៍កាំ ធ្លាប់ធ្វើតាក់ប៊ីរបួនដងលើសព ប៉ុន្តែមានពេលមួយលោកបានធ្វើប្រាំដង ខ្ញុំក៏សួរលោក លោកឆ្លើយថា៖ ព្យាការី (ស.ល.វ) ធ្លាប់ធ្វើបែបនេះ» (កត់ត្រាដោយ មូស្លីម, អះម៉ាត់ និងអ្នកប្រមូលផ្តុំស៊ូណាន់ន់)។ ចំពោះការអានស៊ូរ៉ាត៊ុលហ្វាតិហះ និងស៊ូរ៉ាតមួយទៀតបន្ទាប់ពីតាក់ប៊ីរទីមួយ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អ៊ីប៊ុន អាប់បាស ក្នុងសៀវភៅ ប៊ូខូរី និងអ្នកប្រមូលផ្តុំស៊ូណាន់ន់ ដែលថា៖ លោកបានធ្វើសឡាតលើសពមួយ ហើយបានអានស៊ូរ៉ាត៊ុលហ្វាតិហះ រួចលោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ដើម្បីឱ្យអ្នករាល់គ្នាដឹងថា វាជាស៊ូណាន់ន់ (គន្លងរបស់ព្យាការី)»។ ចំពោះពាក្យសូមពរ (ឌូអា) ដែលមានចែងមកនោះ គឺមានហាឌីសដែលកត់ត្រាដោយ អះម៉ាត់, ទ្រីមិហ្ស៊ី, អាប់ប៊ូ ដាវូដ និង អ៊ីប៊ុន ម៉ាហ៍ជះ ពី អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ថា៖ «នៅពេលព្យាការី (ស.ល.វ) ធ្វើសឡាតលើសព លោកតែងពោលថា៖ "ឱអល់ឡោះ សូមទ្រង់អភ័យទោសដល់អ្នករស់ និងអ្នកស្លាប់របស់យើង អ្នកដែលនៅទីនេះ និងអ្នកដែលមិននៅទីនេះ អ្នកតូច និងអ្នកធំ បុរស និងស្ត្រី..."»។ ចំពោះការមិនធ្វើសឡាតលើអ្នកលួចទ្រព្យសម្បត្តិសង្គ្រាម (ហ្គាល) គឺដោយសារព្យាការី (ស.ល.វ) បានបដិសេធមិនធ្វើសឡាតលើអ្នកនោះក្នុងសមរភូមិ ខៃបារ៍។ ចំពោះអ្នកសម្លាប់ខ្លួនឯង គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ ហ្សាប៊ីរ ប៊ីន សាមូរ៉ោះ ក្នុងសៀវភៅ មូស្លីម ដែលថា៖ «មានបុរសម្នាក់សម្លាប់ខ្លួនឯង ព្យាការី (ស.ល.វ) មិនបានធ្វើសឡាតលើគាត់ឡើយ»។ ចំពោះអ្នកមិនជឿ (កាហ្វិរ) គឺជារឿងដែលដឹងច្បាស់ហើយ ព្រោះមិនមានភស្តុតាងណាមួយបញ្ជាក់ថាព្យាការី (ស.ល.វ) ធ្លាប់ធ្វើសឡាតលើអ្នកមិនជឿឡើយ ហើយគម្ពីរគួរអានបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា៖ ﴿ហើយកុំធ្វើសឡាតលើនរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេដែលស្លាប់ជាដាច់ខាត ហើយកុំឈរនៅឯផ្នូររបស់គេឡើយ﴾ (ស៊ូរ៉ាត អាត់តៅបះ៖ ៨៤)។ ចំពោះការធ្វើសឡាតលើផ្នូរ និងលើអ្នកដែលមិននៅទីនោះ (ហ្គាហ៊ីប) គឺផ្អែកលើហាឌីសដែលថា៖ «ព្យាការី (ស.ល.វ) បានទៅដល់ផ្នូរមួយដែលទើបនឹងកប់ថ្មីៗ ហើយលោកក៏បានធ្វើសឡាតលើផ្នូរនោះ ដោយមានអ្នកនៅពីក្រោយលោក ហើយលោកបានធ្វើតាក់ប៊ីរបួនដង» (កត់ត្រាដោយ ប៊ូខូរី និង មូស្លីម)។

ជំពូក៖ ការដើរតាមក្បួនដង្ហែសព ការដើរតាមក្បួនដង្ហែសពដោយភាពរហ័សរហួន ការដើរអមជាមួយសព និងការសែងសព គឺជាស៊ូណាន់ន់ (ការអនុវត្តតាមព្យាការី)។ ការដើរនៅខាងមុខសព ឬខាងក្រោយសពគឺមានលក្ខណៈស្មើគ្នា។ ការជិះយានជំនិះតាមក្បួនសពគឺត្រូវហាមឃាត់ (ម៉ាក្រូហ៍) ហើយការប្រកាសដំណឹងមរណភាពដោយអួតអាង (អាន់-ណៃ) ការយំសោកបោកខ្លួន (អាន់-នីយ៉ាហ៍) ការដើរតាមសពដោយកាន់ភ្លើង ការហែកអាវ ការស្រែកហៅរកសេចក្តីវិនាស ឬការបន្លឺពាក្យសម្តីសម័យចាហ៊ីលីយ៉ាហ៍ (សម័យមិនជឿលើអល់ឡោះ) គឺសុទ្ធតែជាអំពើហាមឃាត់ (ហារ៉ាម)។ អ្នកដែលដើរតាមក្បួនសពមិនត្រូវអង្គុយចុះឡើយ រហូតទាល់តែសពត្រូវបានដាក់ចុះ។ ចំណែកឯការក្រោកឈរគោរពសពដែលដង្ហែរកាត់មុខនោះ គឺត្រូវបានលុបចោល (ម៉ាន់ស៊ូខ)។ ការពន្យល់៖ ចំពោះការដើរដោយរហ័សរហួន គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់អាប៊ូ បាក់រ៉ូហ៍ ដែលកត់ត្រាដោយអាហ្មាត់, អាន់-ណាសាអ៊ី, អាប៊ូ ដាវូដ និងអាល់-ហាក៊ីម ដែលបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «យើងបានឃើញខ្លួនយើងនៅជាមួយរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ហើយយើងស្ទើរតែរត់ត្រឹកៗតាមក្បួនសព»។ អាល់-ប៊ូខូរី ក៏បានកត់ត្រាថា៖ «ព្យាការី ﷺ បានដើរយ៉ាងលឿនរហូតដល់ដាច់ស្បែកជើងរបស់យើង នៅថ្ងៃដែលសាអ៊័ត ប៊ីន មូអាហ្ស៍ បានទទួលមរណភាព»។ អាល់-ប៊ូខូរី និងមូស្លីម ក៏បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់អាប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ថា៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរប្រញាប់ប្រញាល់ក្នុងក្បួនសពចុះ ប្រសិនបើសពនោះជាមនុស្សល្អ នោះអ្នកបាននាំគាត់ទៅរកសេចក្តីល្អយ៉ាងឆាប់រហ័ស ប៉ុន្តែប្រសិនបើមិនមែនដូច្នោះទេ នោះគឺជាអំពើអាក្រក់ដែលអ្នកបានដោះចេញពីករបស់អ្នក»។ អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនយល់ថា ការប្រញាប់ប្រញាល់គឺជារឿងដែលគួរឱ្យសរសើរ (មូស្តាហាប់)។ ចំពោះការដើរអមជាមួយសព គឺជារឿងដែលត្រឹមត្រូវតាមស៊ូណាន់ន់ ព្រោះវាជាសកម្មភាពរបស់ព្យាការី ﷺ និងសហាបះរបស់លោក។ ចំពោះការសែងសពក៏ជាស៊ូណាន់ន់ដែរ ផ្អែកលើហាឌីសរបស់អ៊ីប៊ុន ម៉ាស៊ូដ ដែលថា៖ «អ្នកណាដែលដើរតាមក្បួនសព ចូរគាត់សែងនៅគ្រប់ជ្រុងទាំងអស់នៃគ្រែសព ព្រោះវាជាស៊ូណាន់ន់ បន្ទាប់មកប្រសិនបើគាត់ចង់សែងបន្តទៀតក៏បាន ឬចង់ឈប់ក៏បាន»។ ចំពោះការដើរនៅខាងមុខ ឬខាងក្រោយសពគឺស្មើគ្នា ផ្អែកលើភស្តុតាងដែលថា សហាបះធ្លាប់ដើរជុំវិញសពរបស់អ៊ីប៊ុន ដាដាហ៍។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកជិះយានជំនិះត្រូវនៅខាងក្រោយសព ចំណែកអ្នកដើរដោយថ្មើរជើងអាចដើរនៅខាងមុខសព ជិតសព ឬនៅខាងឆ្វេង និងខាងស្តាំរបស់សព»។ ចំពោះការជិះយានជំនិះតាមក្បួនសពគឺត្រូវហាមឃាត់ (ម៉ាក្រូហ៍) ផ្អែកលើហាឌីសរបស់សៅបាន ដែលថា៖ «យើងបានចេញទៅជាមួយរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ហើយលោកបានឃើញមនុស្សមួយក្រុមជិះសត្វពាហនៈ លោកក៏បានមានប្រសាសន៍ថា៖ តើអ្នកមិនខ្មាសគេទេឬ? ទេវតា (ម៉ាឡាអ៊ីកាត់) របស់អល់ឡោះដើរដោយជើងទទេ ចំណែកអ្នកបែរជាជិះលើខ្នងសត្វពាហនៈទៅវិញ»។ ចំពោះការហាមឃាត់ការប្រកាសដំណឹងមរណភាព (អាន់-ណៃ) និងការយំសោកបោកខ្លួន (អាន់-នីយ៉ាហ៍) គឺមានហាឌីសជាច្រើនបញ្ជាក់ពីការហាមឃាត់នេះ ដោយសារវាជាទង្វើរបស់សម័យចាហ៊ីលីយ៉ាហ៍។ អ្នកដែលយំសោកបោកខ្លួននឹងត្រូវទទួលទណ្ឌកម្មចំពោះទង្វើនោះ។ ចំពោះការមិនអង្គុយចុះរហូតទាល់តែសពត្រូវបានដាក់ចុះ គឺផ្អែកលើហាឌីសថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកឃើញក្បួនសព ចូរក្រោកឈរគោរព ហើយអ្នកដែលដើរតាមក្បួននោះ កុំទាន់អង្គុយចុះរហូតទាល់តែសពត្រូវបានដាក់ចុះ»។ ចំណែកការក្រោកឈរគោរពសពដែលដង្ហែរកាត់មុខនោះ គឺត្រូវបានលុបចោល (ម៉ាន់ស៊ូខ) តាមរយៈហាឌីសរបស់អាលី ដែលថា៖ «ព្យាការី ﷺ ធ្លាប់ក្រោកឈរគោរពសព បន្ទាប់មកលោកក៏បានអង្គុយចុះវិញ»។ ដូច្នេះ ការក្រោកឈរគោរពសពដែលដង្ហែរកាត់មុខ គឺត្រូវបានលុបចោល ប៉ុន្តែការមិនអង្គុយចុះសម្រាប់អ្នកដែលដើរតាមក្បួនសព រហូតទាល់តែសពត្រូវបានដាក់ចុះ គឺនៅតែជាការអនុវត្តដែលត្រឹមត្រូវ។

ជំពូក៖ ការបញ្ចុះសព ការបញ្ចុះសពគឺចាំបាច់ត្រូវធ្វើនៅក្នុងរណ្តៅដែលការពារសពពីសត្វសាហាវ។ ការធ្វើរណ្តៅបែប «ដរហ៍» (រណ្តៅធម្មតា) គឺអាចធ្វើទៅបាន ប៉ុន្តែការធ្វើបែប «លហ៍» (រណ្តៅដែលមានចន្លោះនៅចំហៀង) គឺប្រសើរជាង។ គេត្រូវដាក់សពចូលតាមផ្នែកខាងក្រោយនៃផ្នូរ ហើយដាក់សពឱ្យដេកផ្អៀងទៅខាងស្តាំដោយបែរមុខទៅរកទិសគិប្លះ។ វាជាការគួរឱ្យសរសើរ (ស៊ុនណាត់) ក្នុងការកើបដីចាក់លើផ្នូរចំនួនបីលើក។ មិនត្រូវពូនផ្នូរឱ្យខ្ពស់លើសពីមួយចំអាមឡើយ។ ការទៅសួរសុខទុក្ខផ្នូរ (ហ្ស៊ីយ៉ារ៉ោះ) គឺជារឿងដែលត្រូវបានអនុញ្ញាត ដោយអ្នកទៅសួរសុខទុក្ខត្រូវឈរបែរមុខទៅរកទិសគិប្លះ។ ការយកផ្នូរធ្វើជាវិហារ (ម៉ាស្ជិទ) ការដុតភ្លើងបំភ្លឺផ្នូរ ការអង្គុយលើផ្នូរ និងការជេរប្រមាថអ្នកស្លាប់ គឺសុទ្ធតែជាអំពើហាមឃាត់។ ការចូលរួមរំលែកទុក្ខ និងការជូនអាហារដល់គ្រួសារអ្នកស្លាប់ គឺជារឿងដែលត្រូវបានអនុញ្ញាត។ ការពន្យល់៖ ចំពោះការកប់សពក្នុងផ្នូរដើម្បីកុំឱ្យសត្វសាហាវកកាយ ឬទឹកជំនន់ធម្មតាបោកបក់យកទៅបាននោះ គឺគ្មានការខ្វែងគំនិតគ្នានោះទេ ហើយវាជាការកំណត់ដែលច្បាស់លាស់នៅក្នុងសាសនា។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរជីកឱ្យជ្រៅ ធ្វើឱ្យល្អ និងរៀបចំឱ្យបានត្រឹមត្រូវ» (រាយការណ៍ដោយ អាន់-ណាសាអ៊ី និង អាត់-តិរមីហ្ស៊ី)។ ចំពោះការធ្វើរណ្តៅបែប «ដរហ៍» និង «លហ៍» គឺផ្អែកលើហាឌីសដែលថា៖ «អាប់ប៊ូ អ៊ូបៃដះ ប៊ីន អាល់-ជើរ៉ាហ៍ តែងតែធ្វើរណ្តៅបែបដរហ៍ ចំណែក អាប់ប៊ូ តលហះ តែងតែធ្វើបែបលហ៍»។ ព្យាការី ﷺ បានអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើទាំងពីរយ៉ាងនេះ ដែលបង្ហាញថាវាសុទ្ធតែអាចធ្វើបាន។ ចំពោះភាពប្រសើរនៃរណ្តៅបែប «លហ៍» គឺផ្អែកលើប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ ថា៖ «រណ្តៅបែបលហ៍គឺសម្រាប់ពួកយើង (មូស្លីម) ចំណែកបែបដរហ៍គឺសម្រាប់អ្នកដទៃ»។ ចំពោះការដាក់សពចូលតាមផ្នែកខាងក្រោយនៃផ្នូរ គឺផ្អែកលើសកម្មភាពរបស់ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន ហ្សៃដ៍ ដែលបានដាក់សពចូលតាមជើងផ្នូរ ហើយលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «នេះគឺជាស៊ុនណាត់»។ ចំពោះការដាក់សពឱ្យដេកផ្អៀងទៅខាងស្តាំដោយបែរមុខទៅរកទិសគិប្លះ គឺជារឿងដែលខ្ញុំមិនដែលឃើញមានការខ្វែងគំនិតគ្នានោះឡើយ។ ចំពោះការកើបដីចាក់លើផ្នូរចំនួនបីលើក គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ដែលថា៖ «ព្យាការី ﷺ បានធ្វើសឡាតលើសពមួយ រួចបានទៅកាន់ផ្នូរ ហើយកើបដីចាក់លើផ្នូរនោះចំនួនបីលើកពីផ្នែកក្បាល» (រាយការណ៍ដោយ អ៊ីបនូ ម៉ាជេ និង អាប់ប៊ូ ដាវូដ)។ ចំពោះការមិនពូនផ្នូរឱ្យខ្ពស់លើសពីមួយចំអាម គឺផ្អែកលើបញ្ជារបស់ព្យាការី ﷺ ទៅកាន់ អាលី (រ.ដ) ថា៖ «កុំទុកឱ្យមានរូបសំណាកណាមួយឡើយ លើកលែងតែត្រូវកម្ទេចវាចោល ហើយកុំទុកឱ្យមានផ្នូរណាមួយដែលខ្ពស់លើសពីកម្រិតធម្មតា លើកលែងតែត្រូវកែសម្រួលវាឱ្យស្មើ»។ ចំពោះការទៅសួរសុខទុក្ខផ្នូរ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ពីមុនខ្ញុំធ្លាប់ហាមឃាត់អ្នករាល់គ្នាពីការទៅសួរសុខទុក្ខផ្នូរ ប៉ុន្តែឥឡូវនេះ ខ្ញុំបានអនុញ្ញាតឱ្យទៅសួរសុខទុក្ខផ្នូរបាន ព្រោះវាជាការរំលឹកដល់ថ្ងៃបរលោក»។ ចំពោះការហាមឃាត់ស្ត្រីមិនឱ្យទៅផ្នូរ គឺមានហាឌីសដែលបញ្ជាក់ពីការអនុញ្ញាតឱ្យទៅសួរសុខទុក្ខបាន ប្រសិនបើមិនមានការប្រព្រឹត្តខុសឆ្គងដូចជាការស្រែកយំ ឬការទួញសោក។ ចំពោះការឈរបែរមុខទៅរកទិសគិប្លះពេលទៅសួរសុខទុក្ខ គឺផ្អែកលើសកម្មភាពរបស់ព្យាការី ﷺ ដែលលោកបានអង្គុយបែរមុខទៅរកទិសគិប្លះនៅពេលទៅកាន់ទីបញ្ចុះសព។ លោកតែងតែពោលថា៖ «សូមសន្តិភាពចូរមានដល់អ្នករាល់គ្នា ឱអ្នករស់នៅក្នុងទីលំនៅនៃពួកអ្នកជំនឿអើយ...»។ ចំពោះការហាមឃាត់ការយកផ្នូរធ្វើជាវិហារ ការតុបតែងផ្នូរ ការដុតភ្លើងបំភ្លឺផ្នូរ ការអង្គុយលើផ្នូរ និងការជេរប្រមាថអ្នកស្លាប់ គឺមានហាឌីសជាច្រើនដែលបញ្ជាក់ពីការហាមឃាត់យ៉ាងតឹងរ៉ឹង។ ចំពោះការចូលរួមរំលែកទុក្ខ គឺជារឿងដែលត្រូវបានអនុញ្ញាត ព្រោះមានហាឌីសបញ្ជាក់ថា៖ «អ្នកណាដែលរំលែកទុក្ខដល់អ្នកដែលជួបគ្រោះកាច គេនឹងទទួលបានផលបុណ្យស្មើនឹងអ្នកនោះ»។ គួររំលែកទុក្ខដោយពាក្យពេចន៍ដែលព្យាការី ﷺ បានបង្រៀនថា៖ «អ្វីដែលអល់ឡោះយកទៅ គឺជារបស់ទ្រង់ ហើយអ្វីដែលទ្រង់ប្រទានមក ក៏ជារបស់ទ្រង់ដែរ។ រាល់អ្វីៗទាំងអស់នៅចំពោះព្រះអង្គ សុទ្ធតែមានកំណត់ពេលវេលាជាក់លាក់»។ ចំពោះការជូនអាហារដល់គ្រួសារអ្នកស្លាប់ គឺផ្អែកលើប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ នៅពេលដែល ហ្សាក់ហ្វ័រ បានស្លាប់ថា៖ «ចូរអ្នករាល់គ្នាធ្វើអាហារជូនគ្រួសាររបស់ ហ្សាក់ហ្វ័រ ព្រោះពួកគេកំពុងតែមានរឿងរវល់ (ដោយសារទុក្ខសោក)»។

ភាគទីពីរ

គម្ពីរហ្សាកាត់

ជំពូកស្ដីពីហ្សាកាត់សត្វពាហនៈ

ភាគទីពីរ គម្ពីរហ្សាកាត់ ជំពូក៖ ហ្សាកាត់លើសត្វចិញ្ចឹម សេចក្តីផ្តើម គម្ពីរហ្សាកាត់ ហ្សាកាត់គឺចាំបាច់ត្រូវបង់លើទ្រព្យសម្បត្តិដែលនឹងរៀបរាប់ខាងក្រោម ប្រសិនបើម្ចាស់ទ្រព្យជាអ្នកដែលស្ថិតក្នុងកាតព្វកិច្ចសាសនា (មូកាល់ឡាហ្វ)។ ជំពូក៖ ហ្សាកាត់លើសត្វចិញ្ចឹម ហ្សាកាត់គឺចាំបាច់ត្រូវបង់តែលើសត្វចិញ្ចឹមប្រភេទ អូដ្ឋ គោ និងពពែ/ចៀម ប៉ុណ្ណោះ។ ខ្ញុំសូមជម្រាបថា៖ ហ្សាកាត់ គឺជាកាតព្វកិច្ចមួយក្នុងចំណោមកាតព្វកិច្ចនៃសាសនា ជាសសរស្តម្ភមួយក្នុងចំណោមសសរស្តម្ភទាំងឡាយ និងជាការចាំបាច់ដែលមិនអាចខ្វះបាន។ ប៉ុន្តែវាមិនចាំបាច់ត្រូវបង់ឡើយ លើកលែងតែលើទ្រព្យសម្បត្តិដែលអល់ឡោះបានកំណត់ឱ្យបង់ហ្សាកាត់ ហើយទ្រង់បានបញ្ជាក់ប្រាប់មនុស្សលោក។ នេះគឺជាការពន្យល់ស្របនឹងព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ ﴿ចូរអ្នកយកសក្ដកាត់ (ទានកាតព្វកិច្ច) ចេញពីទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អត្តៅបះ៖ ១០៣] និង ﴿ចូរអ្នកបង់ហ្សាកាត់﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អល់បាកូរ៉ោះ៖ ៤៣]។ ដូចដែលទ្រង់បានបញ្ជាក់ប្រាប់មនុស្សលោកនូវព្រះបន្ទូលថា៖ ﴿ចូរអ្នកប្រតិបត្តិសឡាត﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អល់បាកូរ៉ោះ៖ ៤៣] តាមរយៈអ្វីដែលអល់ឡោះបានកំណត់ជាការសឡាត ដែលព្យាការី (ស.ល.វ) បានពន្យល់ដល់មនុស្សលោក។ អ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនបានពង្រីកការកំណត់ហ្សាកាត់ទៅលើទ្រព្យសម្បត្តិដែលអល់ឡោះមិនបានកំណត់ឱ្យបង់ឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ព្យាការី (ស.ល.វ) បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់អំពីការមិនចាំបាច់បង់ហ្សាកាត់លើទ្រព្យសម្បត្តិមួយចំនួន ដូចជាព្រះបន្ទូលរបស់លោកថា៖ «មិនមានកាតព្វកិច្ចបង់ទាន (ហ្សាកាត់) លើទាសករ ឬសេះរបស់បុគ្គលម្នាក់ឡើយ»។ ពួកសហាបះ (សាវ័ក) ក៏មានទ្រព្យសម្បត្តិ ត្បូងពេជ្រ មុខរបរពាណិជ្ជកម្ម និងដំណាំផ្សេងៗ ប៉ុន្តែព្យាការី (ស.ល.វ) មិនបានបង្គាប់ឱ្យពួកគេបង់ហ្សាកាត់លើទ្រព្យទាំងនោះឡើយ ហើយលោកក៏មិនបានទាមទារពីពួកគេដែរ។ ប្រសិនបើវាជាកាតព្វកិច្ចលើទ្រព្យទាំងនោះ លោកប្រាកដជាបានពន្យល់ដល់មនុស្សលោកនូវអ្វីដែលត្រូវបានបញ្ចុះមកដល់លោក។ នៅក្នុងសៀវភៅសង្ខេបនេះ យើងបានលើកឡើងនូវអ្វីដែលចាំបាច់ត្រូវបង់ហ្សាកាត់ និងបានចង្អុលបង្ហាញអំពីទ្រព្យសម្បត្តិមួយចំនួនដែលមិនមានហ្សាកាត់ ដែលអ្នកប្រាជ្ញខ្លះបានចាត់ទុកថាជាទ្រព្យដែលត្រូវបង់ហ្សាកាត់ ដូចដែលអ្នកនឹងបានឮបន្តទៀត។ ចំណែកឯការដែលថាហ្សាកាត់មិនចាំបាច់លើអ្នកដែលមិនស្ថិតក្នុងកាតព្វកិច្ចសាសនា (មិនមែនជាមូកាល់ឡាហ្វ) នោះ សូមជ្រាបថា មតិយោបល់នេះអាចនឹងធ្វើឱ្យអ្នកដែលបានឮមានការងឿងឆ្ងល់។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគេពិចារណាដោយយុត្តិធម៌ និងឈរលើមូលដ្ឋាននៃសច្ចធម៌ គេនឹងដឹងថា នេះគឺជាការពិត។ ការពន្យល់គឺថា ហ្សាកាត់គឺជាសសរស្តម្ភមួយក្នុងចំណោមសសរស្តម្ភទាំងប្រាំនៃសាសនាឥស្លាម ហើយគ្មានការខ្វែងគំនិតគ្នាឡើយថា សសរស្តម្ភទាំងបួនផ្សេងទៀត (ដែលហ្សាកាត់ជាទីប្រាំ) គឺមិនចាំបាច់សម្រាប់អ្នកដែលមិនស្ថិតក្នុងកាតព្វកិច្ចសាសនានោះទេ។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើការកំណត់ហ្សាកាត់លើអ្នកមិនមែនជាមូកាល់ឡាហ្វមានភស្តុតាង តើភស្តុតាងនោះជាអ្វី? មិនមានអ្វីដែលមកពីអ្នកកំណត់ច្បាប់ (អល់ឡោះ) ដែលអាចយកជាការបាននោះទេ។ ចំពោះអ្វីដែលត្រូវបានរាយការណ៍ថា ព្យាការី (ស.ល.វ) បានបង្គាប់ឱ្យធ្វើពាណិជ្ជកម្មលើទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ក្មេងកំព្រា ដើម្បីកុំឱ្យហ្សាកាត់ស៊ីអស់នោះ គឺមិនមានខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍ (ហាស៊ីស) ណាមួយដែលត្រឹមត្រូវ (ម៉ារហ្វូអ) ទៅដល់ព្យាការី (ស.ល.វ) ឡើយ។ ចំពោះអ្វីដែលត្រូវបានរាយការណ៍ពីសហាបះខ្លះ វាមិនមែនជាភស្តុតាងឡើយ ហើយវាត្រូវបានជំទាស់ដោយមតិផ្ទុយ ដូចដែលអាល់បៃហាក់គី បានរាយការណ៍ពីអ៊ីប៊ុន ម៉ាសអ៊ូដ ថា៖ «អ្នកណាដែលទទួលខុសត្រូវលើទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ក្មេងកំព្រា ត្រូវតែរក្សាវាឱ្យបានល្អតាមរយៈឆ្នាំខែ។ នៅពេលប្រគល់ទ្រព្យនោះឱ្យគេវិញ ត្រូវប្រាប់គេអំពីចំនួនហ្សាកាត់ដែលជាប់លើទ្រព្យនោះ ប្រសិនបើគេចង់បង់ហ្សាកាត់ ក៏បង់ទៅ ហើយបើគេចង់ទុក ក៏ទុកទៅ»។ រឿងរ៉ាវស្រដៀងគ្នានេះក៏ត្រូវបានរាយការណ៍ពីអ៊ីប៊ុន អាប់បាស ផងដែរ។ ប្រសិនបើមានអ្នកនិយាយថា ការអំពាវនាវឱ្យបង់ហ្សាកាត់គឺជាការទូទៅ ដូចជាព្រះបន្ទូលថា៖ ﴿ចូរអ្នកយកសក្ដកាត់ចេញពីទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អត្តៅបះ៖ ១០៣] និងអ្វីដែលស្រដៀងគ្នានេះ នោះគឺជាការមិនត្រឹមត្រូវ។ ការអំពាវនាវនោះគឺសំដៅតែទៅលើអ្នកដែលស្ថិតក្នុងកាតព្វកិច្ចសាសនា (មូកាល់ឡាហ្វ) ប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត សសរស្តម្ភដទៃទៀត និងកាតព្វកិច្ចសាសនាទាំងអស់ដែលត្រូវបានឯកភាពគ្នាថា មិនចាំបាច់សម្រាប់អ្នកមិនមែនជាមូកាល់ឡាហ្វ ក៏មានការអំពាវនាវជាទូទៅដូចគ្នានេះដែរ។ ប្រសិនបើភាពទូទៅនៃការអំពាវនាវក្នុងរឿងហ្សាកាត់ ជាហេតុផលឱ្យវាចាំបាច់លើអ្នកមិនមែនជាមូកាល់ឡាហ្វ នោះភាពទូទៅក្នុងកាតព្វកិច្ចដទៃទៀតក៏ត្រូវតែដូចគ្នាដែរ ដែលនេះគឺជាការខុសឆ្គងដោយការឯកភាព (អ៊ីជ់ម៉ា)។ អ្វីដែលនាំទៅរកភាពខុសឆ្គង គឺជារឿងខុសឆ្គង។ ម្យ៉ាងទៀត ផ្នែកចុងក្រោយនៃអាយ៉ាត់បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា៖ ព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ ﴿ចូរអ្នកយកសក្ដកាត់ចេញពីទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេ﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អត្តៅបះ៖ ១០៣] បង្ហាញពីកាតព្វកិច្ចលើក្មេងតូច គឺព្រះបន្ទូលថា៖ ﴿ដើម្បីជម្រះពួកគេ និងធ្វើឱ្យពួកគេបរិសុទ្ធដោយសារវា﴾ [ស៊ូរ៉ាត់ អត្តៅបះ៖ ១០៣] ព្រោះថាការជម្រះក្មេងតូច ឬអ្នកឆ្កួតឱ្យបរិសុទ្ធនោះ គឺគ្មានន័យអ្វីឡើយ។ សរុបមក ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់មនុស្សគឺត្រូវបានការពារដោយអត្ថបទនៃគម្ពីរនិងស៊ូណាន់ន់ វាមិនអនុញ្ញាតឱ្យយកបានឡើយ លើកលែងតែមានការយល់ព្រមដោយចិត្តស្ម័គ្រ ឬមានការកំណត់ពីសាសនា ដូចជាហ្សាកាត់ ឌីយ៉ះ (សំណងឈាម) សំណងការខូចខាត សិទ្ធិទិញមុន (ស្ហូហ្វអះ) និងអ្វីដែលស្រដៀងគ្នានេះ។ ដូច្នេះ អ្នកណាដែលអះអាងថាវាអនុញ្ញាតឱ្យយកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់បាវបម្រើអល់ឡោះម្នាក់ ជាពិសេសអ្នកដែលមិនស្ថិតក្នុងកាតព្វកិច្ចសាសនា...

ជំពូកស្តីពីហ្សាកាត់សត្វអូដ្ឋ ប្រសិនបើមានការលើកឡើងនូវអ្វីមួយដែលត្រូវបានលើកទៅកាន់ព្យាការី (មរហ្វូអ៊ូ) នោះចាំបាច់ត្រូវតែមានភស្តុតាងបញ្ជាក់។ អ្នកដែលមានចិត្តយុត្តិធម៌ ត្រូវតែឈរនៅលើជំហរនៃការផ្អាក (មិនទាន់សម្រេចចិត្ត) រហូតទាល់តែមានភស្តុតាងមកបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់។ អល់ឡោះ ស៊ុបហានះហ៊ូ វ៉ាតាអាឡា មិនបានតម្រូវឱ្យអ្នកអាណាព្យាបាលរបស់ក្មេងកំព្រា ឬអ្នកដែលវិកលចរិក ចេញហ្សាកាត់ពីទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេឡើយ ហើយក៏មិនបានបញ្ជា ឬអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើបែបនោះដែរ។ ផ្ទុយទៅវិញ មានការព្រមានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដែលធ្វើឱ្យបេះដូងញាប់ញ័រ និងព្រលឹងភ័យខ្លាចចំពោះការប៉ះពាល់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ក្មេងកំព្រា។ ចំណែកឯការដែលហ្សាកាត់មិនតម្រូវឱ្យមានលើសត្វពាហនៈក្រៅពីប្រភេទទាំងបីនោះ គឺដោយសារតែអ្នកដែលបានពន្យល់ដល់មនុស្សលោកនូវអ្វីដែលត្រូវបានទម្លាក់ចុះមកកាន់គាត់ (ព្យាការី) មិនបានតម្រូវឱ្យពួកគេចេញហ្សាកាត់លើសត្វប្រភេទផ្សេងទៀតឡើយ។ ចំពោះអ្វីដែលបានលើកឡើងអំពីសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះដែលមានលើសេះ គឺសំដៅទៅលើការធ្វើជីហាត។ ជំពូកស្តីពីហ្សាកាត់សត្វអូដ្ឋ៖ ប្រសិនបើសត្វអូដ្ឋមានចំនួនដល់ទៅប្រាំក្បាល នោះត្រូវចេញហ្សាកាត់ជាចៀមមួយក្បាល។ បន្ទាប់មក រាល់ពេលកើនឡើងប្រាំក្បាលទៀត ត្រូវចេញចៀមមួយក្បាលបន្ថែម។ នៅពេលដល់ចំនួនម្ភៃប្រាំក្បាល ត្រូវចេញសត្វអូដ្ឋញីមួយក្បាលដែលមានអាយុមួយឆ្នាំពេញ (ប៊ីនត៊ុល មូខូដ) ឬអូដ្ឋឈ្មោលមួយក្បាលដែលមានអាយុពីរឆ្នាំពេញ (អ៊ីបនុល លបូន)។ នៅពេលដល់សាមសិបប្រាំមួយក្បាល ត្រូវចេញអូដ្ឋញីអាយុពីរឆ្នាំពេញ (ប៊ីនត៊ុល លបូន)។ នៅពេលដល់សែសិបប្រាំមួយក្បាល ត្រូវចេញអូដ្ឋញីអាយុបីឆ្នាំពេញ (ហ៊ីកកោះ)។ នៅពេលដល់ហុកសិបមួយក្បាល ត្រូវចេញអូដ្ឋញីអាយុបួនឆ្នាំពេញ (ជ៉ាត់អះ)។ នៅពេលដល់ចិតសិបប្រាំមួយក្បាល ត្រូវចេញអូដ្ឋញីអាយុពីរឆ្នាំពេញចំនួនពីរ។ នៅពេលដល់កៅសិបមួយក្បាល ត្រូវចេញអូដ្ឋញីអាយុបីឆ្នាំពេញចំនួនពីរ រហូតដល់មួយរយម្ភៃក្បាល។ ប្រសិនបើលើសពីនេះ គឺរាល់សែសិបក្បាលត្រូវចេញអូដ្ឋញីអាយុពីរឆ្នាំពេញមួយក្បាល និងរាល់ហាសិបក្បាលត្រូវចេញអូដ្ឋញីអាយុបីឆ្នាំពេញមួយក្បាល។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ការលម្អិតអំពីកាតព្វកិច្ចហ្សាកាត់នេះ គឺជាអ្វីដែលមានចែងក្នុងហាឌីសរបស់អានាស (រ៉ឌីយល់ឡោះហ៊ូ អាន់ហ៊ូ) ដែលថា៖ អប៊ូ បាក់រ បានសរសេរឱ្យពួកគេនូវកាតព្វកិច្ចហ្សាកាត់ដែលរ៉សូល ﷺ បានកំណត់ដល់មូស្លីមទាំងឡាយ។ បន្ទាប់មក លោកបានរៀបរាប់ពីចំនួនដែលត្រូវចេញហ្សាកាត់តាមចំនួនសត្វដូចដែលមានក្នុងសៀវភៅសង្ខេបនេះ។ បន្ទាប់មកលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើអាយុរបស់សត្វអូដ្ឋក្នុងកាតព្វកិច្ចហ្សាកាត់មានភាពខុសគ្នា (មិនមានអាយុដែលកំណត់) នោះអ្នកណាដែលមានកាតព្វកិច្ចត្រូវចេញសត្វអាយុបួនឆ្នាំពេញ (ជ៉ាត់អះ) ប៉ុន្តែមិនមានសត្វនោះទេ ហើយមានតែសត្វអាយុបីឆ្នាំពេញ (ហ៊ីកកោះ) នោះគេនឹងទទួលយកពីគាត់ ហើយឱ្យគាត់បន្ថែមចៀមពីរ ឬប្រាក់ម្ភៃឌីរហាំ។ អ្នកណាដែលមានកាតព្វកិច្ចត្រូវចេញសត្វអាយុបីឆ្នាំពេញ (ហ៊ីកកោះ) ប៉ុន្តែមិនមានសត្វនោះទេ ហើយមានតែសត្វអាយុបួនឆ្នាំពេញ (ជ៉ាត់អះ) នោះគេនឹងទទួលយកពីគាត់ ហើយអ្នកប្រមូលហ្សាកាត់ត្រូវសងគាត់វិញនូវប្រាក់ម្ភៃឌីរហាំ ឬចៀមពីរ។

ប្រសិនបើដល់កម្រិតត្រូវបង់ហ្សាកាត់ជា «ហ៊ីកកោះ» (អូដ្ឋញីអាយុចូលឆ្នាំទី៤) ប៉ុន្តែម្ចាស់អូដ្ឋមិនមាន «ហ៊ីកកោះ» នោះទេ មានតែ «អ៊ីប្នុឡាបូន» (អូដ្ឋឈ្មោលអាយុចូលឆ្នាំទី៣) នោះគេត្រូវទទួលយកពីគាត់ ហើយគាត់ត្រូវបន្ថែមចៀមពីរ ឬប្រាក់ម្ភៃឌីរហាំ ប្រសិនបើគាត់មានលទ្ធភាព។ ហើយប្រសិនបើដល់កម្រិតត្រូវបង់ហ្សាកាត់ជា «អ៊ីប្នុឡាបូន» ប៉ុន្តែម្ចាស់អូដ្ឋមិនមានវា មានតែ «ហ៊ីកកោះ» នោះគេត្រូវទទួលយកពីគាត់ ហើយអ្នកប្រមូលហ្សាកាត់ត្រូវសងគាត់វិញនូវប្រាក់ម្ភៃឌីរហាំ ឬចៀមពីរ។ ហើយប្រសិនបើដល់កម្រិតត្រូវបង់ហ្សាកាត់ជា «អ៊ីប្នុឡាបូន» ប៉ុន្តែម្ចាស់អូដ្ឋមិនមានវា មានតែ «អ៊ីប្នុមូខូដ» (អូដ្ឋញីអាយុចូលឆ្នាំទី២) នោះគេត្រូវទទួលយកពីគាត់ ហើយគាត់ត្រូវបន្ថែមចៀមពីរ ឬប្រាក់ម្ភៃឌីរហាំ ប្រសិនបើគាត់មានលទ្ធភាព។ ហើយប្រសិនបើដល់កម្រិតត្រូវបង់ហ្សាកាត់ជា «អ៊ីប្នុមូខូដ» ប៉ុន្តែម្ចាស់អូដ្ឋមិនមានវា មានតែ «អ៊ីប្នុឡាបូន» ដែលជាឈ្មោល នោះគេត្រូវទទួលយកពីគាត់ដោយមិនចាំបាច់បន្ថែមអ្វីឡើយ។ ហើយអ្នកណាដែលមានអូដ្ឋត្រឹមតែបួនក្បាល គឺមិនមានកាតព្វកិច្ចបង់ហ្សាកាត់អ្វីឡើយ លើកលែងតែម្ចាស់របស់វាចង់បរិច្ចាគដោយស្ម័គ្រចិត្ត។ ហាឌីសនេះត្រូវបានកត់ត្រាដោយ អះម៉ាត់, អាន់-ណាសាអ៊ី និងអាប៊ូ ដាវូដ។ ដូចគ្នានេះដែរ អ៊ីម៉ាម ប៊ូខូរី (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) បានកត់ត្រាវានៅក្នុងសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍» របស់លោកដោយបំបែកជាចំណែកៗ។ អ៊ីប្នុ ហ្សម បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «នេះគឺជាសៀវភៅដែលមានកម្រិតភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់បំផុត ដែលលោក អាប់ប៊ូ បាក្រិ បានអនុវត្តតាមនៅចំពោះមុខអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ ហើយគ្មាននរណាម្នាក់ជំទាស់នឹងវាឡើយ» ហើយលោក អ៊ីប្នុ ហ៊ីបបាន និងអ្នកដទៃទៀតបានបញ្ជាក់ថាវាជាហាឌីសសហ៊ីហ៍។ ហើយលោក អះម៉ាត់, អាប៊ូ ដាវូដ, អត្តីរមីហ្ស៊ី (ដែលលោកបានចាត់ទុកថាជាហាឌីស ហាសាន់), អ័ដ-ដារ៉ូកូតនី, អាល់-ហាកឹម និងអាល់-បៃហាក់គី បានកត់ត្រាស្រដៀងនឹងខ្លឹមសារដែលបានសង្ខេបខាងលើ តាមរយៈហាឌីសរបស់ អ័ហ្ស-ហ្សូហ្រី ពី សាលីម ពីឪពុករបស់លោក ដែលបាននិយាយថា៖ «ពិតជា រ៉សូល ﷺ បានសរសេរកំណត់ត្រាអំពីហ្សាកាត់ ប៉ុន្តែលោកមិនទាន់បានប្រគល់វាទៅឱ្យមន្ត្រីរបស់លោកនៅឡើយទេ រហូតដល់លោកទទួលមរណភាព។ បន្ទាប់មក អាប់ប៊ូ បាក្រិ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះលោក) បានយកវាចេញមកអនុវត្តរហូតដល់លោកទទួលមរណភាព។ បន្ទាប់មក អ៊ូម៉ារ បានយកវាចេញមកអនុវត្តបន្តពីលោក»។ លោកបានបន្តថា៖ «ពិតជា អ៊ូម៉ារ បានទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃដែលលោកស្លាប់ ហើយរឿងនេះត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយនឹងពាក្យបណ្តាំរបស់លោក»។ បន្ទាប់មកលោកបានរៀបរាប់ហាឌីសនោះ។ ជំពូកស្តីពីហ្សាកាត់គោ៖ កាតព្វកិច្ចត្រូវបង់ហ្សាកាត់លើគោចំនួនសាមសិបក្បាល គឺត្រូវបង់ «តាប៊ីអ៍» (គោឈ្មោលអាយុចូលឆ្នាំទី២) ឬ «តាប៊ីអះ» (គោញីអាយុចូលឆ្នាំទី២)។ ហើយរាល់គោចំនួនសែសិបក្បាល ត្រូវបង់ «មូស៊ីន្នះ» (គោអាយុចូលឆ្នាំទី៣) ហើយបន្តគណនាបែបនេះទៅមុខទៀត។ ខ្ញុំសូមនិយាយថា៖ ភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីបញ្ហានេះ គឺអ្វីដែលត្រូវបានកត់ត្រាដោយ អះម៉ាត់, អ្នកប្រមូលហាឌីសស៊ូណាន់ន់, អ៊ីប្នុ ហ៊ីបបាន និងអាល់-ហាកឹម ដែលពួកគេបានបញ្ជាក់ថាជាហាឌីសសហ៊ីហ៍ ពីហាឌីសរបស់ មូអាហ្ស ប៊ីន ជ៉ាបាល ដែលបាននិយាយថា៖ «រ៉សូល ﷺ បានចាត់ខ្ញុំឱ្យទៅកាន់ប្រទេសយេមែន...»។

ជំពូកស្តីពីហ្សាកាត់សត្វពពែ និងចៀម

ហើយទ្រង់ (រ៉សូល) បានបង្គាប់ខ្ញុំឱ្យយកកូនគោអាយុមួយឆ្នាំ (តាប៊ីអ៍ ឬ តាប៊ីអះ) ចំនួនមួយក្បាល ពីគោរៀងរាល់សាមសិបក្បាល ហើយយកគោអាយុពីរឆ្នាំ (មូស៊ីន្នះ) ចំនួនមួយក្បាល ពីគោរៀងរាល់សែសិបក្បាល។ ប្រសិនបើចំនួនគោលើសពីសែសិបក្បាល នោះមិនមានកាតព្វកិច្ចអ្វីឡើយចំពោះចំនួនដែលលើសនោះ រហូតដល់គ្រប់ចំនួនចិតសិបក្បាល ដែលក្នុងនោះត្រូវយកកូនគោអាយុមួយឆ្នាំមួយក្បាល និងគោអាយុពីរឆ្នាំមួយក្បាល។ រហូតដល់ចំនួនប៉ែតសិបក្បាល ត្រូវយកគោអាយុពីរឆ្នាំចំនួនពីរក្បាល ហើយបន្ទាប់មកគិតតាមលំដាប់នេះ។ លោក អ៊ីបនូ អាប់ឌីល បារ បានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់អ៊ីសតិហ្សការ» ថា៖ គ្មានការខ្វែងគំនិតគ្នារវាងអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយឡើយថា ស៊ូណាន់ន់ទាក់ទងនឹងហ្សាកាត់គោ គឺដូចអ្វីដែលមាននៅក្នុងហាឌីសរបស់លោក មូអាហ្ស ហើយវាគឺជាចំនួនកំណត់ (នីសាប) ដែលមានការឯកភាពគ្នា។ ជំពូកស្តីពីហ្សាកាត់ចៀម និងពពែ កាតព្វកិច្ចហ្សាកាត់ចំពោះចៀម/ពពែចំនួនសែសិបក្បាល គឺត្រូវយកមួយក្បាល រហូតដល់ចំនួនមួយរយម្ភៃមួយក្បាល។ ចាប់ពីមួយរយម្ភៃមួយក្បាលឡើងទៅ ត្រូវយកពីរក្បាល រហូតដល់ចំនួនពីររយមួយក្បាល។ ចាប់ពីពីររយមួយក្បាលឡើងទៅ ត្រូវយកបីក្បាល រហូតដល់ចំនួនបីរយមួយក្បាល។ បន្ទាប់មក គឺត្រូវយកមួយក្បាលសម្រាប់រៀងរាល់មួយរយក្បាល។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ការលម្អិតនេះគឺជាអ្វីដែលបានបញ្ជាក់នៅក្នុងហាឌីសរបស់លោក អានីស និងហាឌីសរបស់លោក អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ ដែលបានលើកឡើងរួចហើយនៅក្នុងជំពូកហ្សាកាត់អូដ្ឋ ហើយមានការឯកភាពគ្នាលើបញ្ហានេះ។ ជំពូក៖ ការហាមឃាត់ការបំបែក ឬការប្រមូលផ្តុំទ្រព្យសម្បត្តិដើម្បីគេចវេះពីហ្សាកាត់ មិនត្រូវប្រមូលផ្តុំទ្រព្យសម្បត្តិដែលនៅដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ឬបំបែកទ្រព្យសម្បត្តិដែលនៅជុំគ្នា ដើម្បីគេចវេះពីការបង់ហ្សាកាត់ឡើយ។ មិនមានកាតព្វកិច្ចអ្វីឡើយចំពោះចំនួនដែលតិចជាងកម្រិតកំណត់ (នីសាប) និងចំពោះចំនួនដែលលើសពីកម្រិតកំណត់ (អូក្វាស)។ ចំពោះអ្នកដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិរួមគ្នា ពួកគេត្រូវបែងចែកចំណែកហ្សាកាត់ដោយស្មើភាពគ្នា។ មិនត្រូវយកសត្វដែលចាស់ជរា សត្វដែលមានភ្នែកម្ខាង សត្វដែលមានពិការភាព សត្វដែលនៅតូច សត្វដែលគេទុកសម្រាប់ស៊ីសាច់ (អាកូឡះ) សត្វដែលគេចិញ្ចឹមក្នុងផ្ទះ (រ៉ូប៊ី) សត្វដែលកំពុងមានផ្ទៃពោះ (ម៉ាខូដ) ឬសត្វឈ្មោលដែលសម្រាប់បង្កាត់ពូជឡើយ។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ចំពោះការមិនអនុញ្ញាតឱ្យប្រមូលផ្តុំទ្រព្យដែលនៅដាច់ដោយឡែក ឬបំបែកទ្រព្យដែលនៅជុំគ្នាដើម្បីគេចវេះពីហ្សាកាត់ គឺដោយសារតែការហាមឃាត់របស់រ៉សូល ﷺ ដូចដែលមាននៅក្នុងសៀវភៅរបស់លោក អាប់ប៊ូ បាករ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក) ដែលបានរាយការណ៍ពីលោក រ៉សូល ﷺ។ ដូចគ្នានេះដែរ នៅក្នុងហាឌីសរបស់លោក អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ ដែលបានរៀបរាប់ពីសៀវភៅរបស់រ៉សូល ﷺ ក្នុងរឿងនេះ ក៏មានការបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់អំពីការហាមឃាត់នេះដែរ។ អត្ថន័យនៃការបំបែកទ្រព្យដែលនៅជុំគ្នា គឺដូចជាករណីមនុស្សបីនាក់ ដែលម្នាក់ៗមានចៀមសែសិបក្បាល។ ប្រសិនបើពួកគេមិនប្រមូលផ្តុំវាទេ ម្នាក់ៗត្រូវបង់ហ្សាកាត់មួយក្បាល (សរុបបីក្បាល) ប៉ុន្តែបើពួកគេប្រមូលផ្តុំវាចូលគ្នា នោះកាតព្វកិច្ចនឹងនៅត្រឹមតែមួយក្បាលប៉ុណ្ណោះ។ រីឯរូបភាពនៃការប្រមូលផ្តុំទ្រព្យដែលនៅដាច់ដោយឡែក គឺដូចជាបុរសពីរនាក់ដែលមានចៀមសរុបពីររយមួយក្បាល ដែលពួកគេត្រូវបង់ហ្សាកាត់បីក្បាល។ បន្ទាប់មកពួកគេក៏បំបែកវាចេញពីគ្នា ដើម្បីឱ្យម្នាក់ៗបង់ត្រឹមតែមួយក្បាលប៉ុណ្ណោះ។ នេះគឺជាការគិតលើទីកន្លែងចិញ្ចឹម និងទីកន្លែងសម្រាករបស់សត្វ ទោះបីជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិខុសគ្នាក៏ដោយ ដូចដែលភស្តុតាងបានបង្ហាញ។ ចំពោះការដែលមិនមានកាតព្វកិច្ចអ្វីលើចំនួនដែលតិចជាងកម្រិតកំណត់ គឺមិនមានការខ្វែងគំនិតគ្នាឡើយ។ ចំពោះការដែលមិនមានកាតព្វកិច្ចលើចំនួនដែលលើសពីកម្រិតកំណត់ (អូក្វាស) ដែលជាចំនួនចន្លោះរវាងកម្រិតកំណត់ពីរ គឺមិនមានការខ្វែងគំនិតគ្នាដែរ លើកលែងតែមានការរាយការណ៍មួយពីលោក អាប់ប៊ូ ហានីហ្វះ។ នៅក្នុងហាឌីសរបស់លោក មូអាហ្ស ដែលកត់ត្រាដោយលោក អាហ៍ម៉ាត់ និងអ្នកដទៃទៀត បានបញ្ជាក់ថា ចំនួនដែលលើសពីកម្រិតកំណត់ (អូក្វាស) មិនមានកាតព្វកិច្ចហ្សាកាត់ឡើយ។ ចំពោះការបែងចែកចំណែករវាងអ្នកដែលមានទ្រព្យរួមគ្នាដោយស្មើភាព គឺផ្អែកលើអ្វីដែលមាននៅក្នុងសៀវភៅទាំងពីរខាងលើ ដែលរ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្វីដែលជាកម្មសិទ្ធិរួមរបស់មនុស្សពីរនាក់ ពួកគេត្រូវបែងចែកចំណែកហ្សាកាត់ដោយស្មើភាពគ្នា»។ អត្ថន័យគឺថា នៅពេលពួកគេយកសត្វដែលខ្លួនមានមកដាក់រួមគ្នា រហូតដល់គ្រប់ចំនួនកំណត់ (នីសាប) ពួកគេត្រូវចេញហ្សាកាត់ពីសត្វដែលរួមគ្នានោះ ហើយម្នាក់ៗត្រូវទទួលខុសត្រូវតាមចំនួនសត្វរបស់ខ្លួន។ រូបភាពនៃរឿងនេះគឺ៖ ប្រសិនបើម្នាក់ៗមានចៀមម្ភៃក្បាល (សរុបសែសិប) អ្នកប្រមូលហ្សាកាត់នឹងយកមួយក្បាលពីទ្រព្យរបស់ម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេ ហើយអ្នកនោះនឹងទៅទារសំណងពាក់កណ្តាលនៃតម្លៃសត្វនោះពីដៃគូរបស់ខ្លួន។ នេះគឺដោយសារតែការដាក់ទ្រព្យរួមគ្នារបស់ដៃគូទាំងពីរ ធ្វើឱ្យវាមានឋានៈស្មើនឹងសត្វដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់មនុស្សតែម្នាក់ ហើយនេះគឺជាការពិត ដូចដែលភស្តុតាងបានបង្ហាញ។ ចំពោះការមិនយកសត្វដែលចាស់ជរា រហូតដល់អ្វីដែលបានរៀបរាប់ចុងក្រោយ គឺផ្អែកលើអ្វីដែលមាននៅក្នុងសៀវភៅរបស់លោក អាប់ប៊ូ បាករ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក) ដោយពាក្យថា៖ «មិនត្រូវយកសត្វចាស់ជរា សត្វដែលមានភ្នែកម្ខាង និងសត្វឈ្មោល (សម្រាប់បង្កាត់) មកធ្វើជាហ្សាកាត់ឡើយ»។ នៅក្នុងសៀវភៅរបស់លោក អ៊ូម៉ារ ដែលរាយការណ៍ពីលោក រ៉សូល ﷺ ក៏មានបញ្ជាក់ថា៖ «មិនត្រូវយកសត្វចាស់ជរា និងសត្វដែលមានពិការភាពឡើយ»។ នៅក្នុងហាឌីសរបស់លោក អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន មូអាវីយ៉ះ អាល់ដាមីរី បានលើកឡើងថា៖ «កុំឱ្យសត្វចាស់ជរា សត្វដែលមានជំងឺរមាស់ សត្វឈឺ ឬសត្វដែលអន់ថយ ប៉ុន្តែត្រូវយកសត្វដែលមធ្យមពីទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកអ្នក»។ សត្វចាស់ជរា (ហេរីមះ) គឺសត្វដែលចាស់ខ្លាំងរហូតដល់ជ្រុះធ្មេញអស់។ សត្វដែលមានភ្នែកម្ខាង (ហ្សាត៊ូ អាវ៉ារ) គឺសត្វដែលខ្វាក់ភ្នែក ឬមានពិការភាព។ ពាក្យថា «សត្វដែលមានពិការភាព» គឺរាប់បញ្ចូលទាំងអ្វីៗទាំងអស់ដែលអ្នកជំនាញខាងសត្វចាត់ទុកថាជាការខ្វះខាត ដូច្នេះវាមិនត្រូវយកមកធ្វើជាហ្សាកាត់ឡើយ។ ក្នុងនោះរួមមានសត្វដែលមានជំងឺរមាស់ (ដារីនះ) សត្វដែលអន់ថយ និងសត្វដែលគ្មានទឹកដោះ។ ចំពោះសត្វដែលគេទុកសម្រាប់ស៊ីសាច់ (អាកូឡះ) គឺសត្វដែលគ្មានកូន (ក្រៀវ/គ្មានសមត្ថភាពបង្កាត់)។ សត្វដែលគេចិញ្ចឹមក្នុងផ្ទះ (រ៉ូប៊ី) គឺសត្វដែលគេចិញ្ចឹមក្នុងផ្ទះដើម្បីយកទឹកដោះ។ សត្វដែលកំពុងមានផ្ទៃពោះ (ម៉ាខូដ) គឺសត្វដែលកំពុងពពោះ។ ចំណែកសត្វឈ្មោលសម្រាប់បង្កាត់ពូជ គឺសត្វដែលគេទុកសម្រាប់បង្កាត់ពូជជាមួយសត្វញី ព្រោះម្ចាស់ត្រូវការវា ទោះបីជាវាមិនមែនជាសត្វដែលល្អបំផុតក៏ដោយ។

ជំពូកស្តីពីការបង់ហ្សាកាត់មាស និងប្រាក់ ការបង់ហ្សាកាត់មាស និងប្រាក់ គឺត្រូវបង់ចំនួនមួយភាគបួននៃមួយភាគដប់ (២.៥%) នៅពេលដែលទ្រព្យទាំងនោះគ្រប់កម្រិតកំណត់ (នីសាប) និងគ្រប់ខួបមួយឆ្នាំ។ កម្រិតកំណត់នៃមាសគឺ ២០ឌីណារ ហើយកម្រិតកំណត់នៃប្រាក់គឺ ២០០ឌីរហាំ។ ក្រៅពីចំនួននេះមិនមានកាតព្វកិច្ចត្រូវបង់ឡើយ ហើយក៏មិនមានការបង់ហ្សាកាត់លើត្បូងមានតម្លៃផ្សេងៗ ទ្រព្យពាណិជ្ជកម្ម និងទ្រព្យដែលរកចំណូលពីការជួលនោះដែរ។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ មិនមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញឡើយ អំពីកាតព្វកិច្ចបង់ហ្សាកាត់លើមាស និងប្រាក់ នៅពេលដែលវាគ្រប់កម្រិតកំណត់ (នីសាប) និងគ្រប់ខួបមួយឆ្នាំ ដោយផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោកអាលី (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក) ដែលបានរាយការណ៍ថា រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ខ្ញុំបានលើកលែងឱ្យអ្នករាល់គ្នានូវហ្សាកាត់លើសេះ និងទាសករ។ ដូច្នេះ ចូរអ្នករាល់គ្នាបង់ហ្សាកាត់លើប្រាក់ (រិកកោះ) ដោយក្នុងរាល់ ៤០ឌីរហាំ ត្រូវបង់ ១ឌីរហាំ។ ហើយចំពោះចំនួនមិនដល់ ១៩០ឌីរហាំ គឺមិនមានកាតព្វកិច្ចអ្វីឡើយ។ លុះត្រាតែវាគ្រប់ ២០០ឌីរហាំ ទើបត្រូវបង់ ៥ឌីរហាំ»។ (រាយការណ៍ដោយ អះម៉ាត់, អាប់ប៊ូ ដាវូដ, ទិរមីហ្ស៊ី និងអាន់ណាសាអ៊ី)។ ក្នុងន័យមួយទៀតមានពាក្យថា៖ «មិនមានហ្សាកាត់លើចំនួនដែលតិចជាង ២០០ឌីរហាំឡើយ»។ ក្នុងខ្សែសង្វាក់នៃហាឌីសនេះមានការពិភាក្សា ប៉ុន្តែលោក អ៊ីប៊ុន ហាចារ បានចាត់ទុកវាជាហាឌីស ហាសាន់ (ល្អ) ហើយលោក ទិរមីហ្ស៊ី បានដកស្រង់ពីលោក ប៊ូខូរី ថាវាជាហាឌីស សហ៊ីហ៍ (ត្រឹមត្រូវ)។ លោក អះម៉ាត់ និងមូស្លីម បានដកស្រង់ពីហាឌីសរបស់លោក ហ្សាប៊ីរ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក) ថា រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «មិនមានហ្សាកាត់លើប្រាក់ដែលតិចជាង ៥អូគីយ៉ះ (អូគីយ៉ះមួយស្មើនឹង ៤០ឌីរហាំ) មិនមានហ្សាកាត់លើអូដ្ឋដែលតិចជាង ៥ក្បាល និងមិនមានហ្សាកាត់លើដំណាំដែលតិចជាង ៥វ៉ាសាក់ឡើយ»។ (រាយការណ៍ដោយ អះម៉ាត់ និងប៊ូខូរី ពីហាឌីសរបស់ អាប់ប៊ូ សាអ៊ីដ)។ លោក អាប់ប៊ូ ដាវូដ បានដកស្រង់ពីហាឌីសរបស់លោក អាលី (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក) ថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកមានប្រាក់ ២០០ឌីរហាំ ហើយគ្រប់ខួបមួយឆ្នាំ នោះត្រូវបង់ ៥ឌីរហាំ។ ហើយអ្នកមិនមានកាតព្វកិច្ចអ្វីឡើយលើមាស រហូតទាល់តែអ្នកមាន ២០ឌីណារ។ ប្រសិនបើអ្នកមាន ២០ឌីណារ ហើយគ្រប់ខួបមួយឆ្នាំ នោះត្រូវបង់កន្លះឌីណារ»។ ខ្សែសង្វាក់នៃហាឌីសនេះមានការពិភាក្សា ប៉ុន្តែលោក អ៊ីប៊ុន ហាចារ បានចាត់ទុកវាជាហាឌីស ហាសាន់ ហើយលោក ទិរមីហ្ស៊ី បានដកស្រង់ពីលោក ប៊ូខូរី ថាវាជាហាឌីស សហ៊ីហ៍ ដូចនឹងហាឌីសទីមួយដែរ។ មានការឯកភាពគ្នា (អ៊ីជម៉ា) ថា កម្រិតកំណត់នៃប្រាក់គឺ ២០០ឌីរហាំ ហើយគ្មាននរណាម្នាក់ជំទាស់នឹងរឿងនេះឡើយ លើកលែងតែលោក អ៊ីប៊ុន ហាប៊ីប អាល់អាន់ដាលូស៊ី។ ចំនួន ៥អូគីយ៉ះ ដែលបានលើកឡើងក្នុងហាឌីស គឺស្មើនឹង ២០០ឌីរហាំ ព្រោះអូគីយ៉ះមួយមានទម្ងន់ ៤០ឌីរហាំ។ អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនយល់ឃើញថា កម្រិតកំណត់នៃមាសគឺ ២០ឌីណារ។ មានការរាយការណ៍ពីលោក ហាសាន់ និងតាវូស ដែលជំទាស់នឹងរឿងនេះ ប៉ុន្តែវាជាមតិដែលមិនអាចទទួលយកបាន។ អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនយល់ឃើញថា ត្រូវតែគិតគូរពីខួបមួយឆ្នាំ (ហاول)។ ចំណែកលោក អ៊ីប៊ុន អាប់បាស, អ៊ីប៊ុន ម៉ាស៊ូដ, ដាវូដ, អះសូដិក និងបាកៀរ បានយល់ឃើញថា នៅពេលម្ចាស់ទ្រព្យទទួលបានទ្រព្យគ្រប់កម្រិតកំណត់ (នីសាប) គឺត្រូវបង់ហ្សាកាត់ភ្លាមៗ ដោយផ្អែកលើអត្ថន័យទូទៅនៃកាតព្វកិច្ច ដោយមិនចាំបាច់រង់ចាំគ្រប់ខួបមួយឆ្នាំឡើយ។ ចំពោះការដែលមិនមានកាតព្វកិច្ចបង់ហ្សាកាត់លើត្បូងមានតម្លៃដូចជា គុជខ្យង ត្បូងទទឹម ត្បូងមរកត ត្បូងពេជ្រ និងផ្កាថ្ម ជាដើម គឺដោយសារមិនមានភស្តុតាងណាមួយបញ្ជាក់ពីកាតព្វកិច្ចនេះឡើយ ហើយគោលការណ៍ដើមគឺការរួចផុតពីកាតព្វកិច្ច។ ចំពោះការដែលមិនមានកាតព្វកិច្ចបង់ហ្សាកាត់លើទ្រព្យពាណិជ្ជកម្ម គឺដោយសារមិនមានភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីកាតព្វកិច្ចនេះ។ នៅសម័យកាលរបស់រ៉សូល ﷺ ពាណិជ្ជកម្មមានភាពរីកចម្រើនលើទំនិញគ្រប់ប្រភេទ ប៉ុន្តែមិនមានការរាយការណ៍ណាមួយពីលោកដែលបញ្ជាក់ពីកាតព្វកិច្ចនេះឡើយ។ ចំពោះហាឌីសដែលរាយការណ៍ដោយ អាប់ប៊ូ ដាវូដ, ដារ៉ូគូតនី និងបាហ្សារ ពីលោក ហ្សាប៊ីរ ប៊ីន សាមូរ៉ះ ថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានបញ្ជាឱ្យយើងបង់ហ្សាកាត់លើអ្វីដែលត្រៀមទុកសម្រាប់លក់» នោះ លោក អ៊ីប៊ុន ហាចារ បានមានប្រសាសន៍ក្នុងសៀវភៅ «អាត់តាល់ឃីស» ថា ខ្សែសង្វាក់នៃហាឌីសនេះមានភាពមិនច្បាស់លាស់ (ចាហាឡះ)។ ចំពោះហាឌីសដែលរាយការណ៍ដោយ អាល់ហាក៊ីម និងដារ៉ូគូតនី ពីលោក អ៊ីមរ៉ន ថា៖ «មានហ្សាកាត់លើអូដ្ឋ មានហ្សាកាត់លើចៀម និងមានហ្សាកាត់លើទំនិញ (បាហ្ស)» នោះ លោក ហាភីហ្ស បានចាត់ទុកថាខ្សែសង្វាក់ទាំងអស់នៃហាឌីសនេះសុទ្ធតែខ្សោយ។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា ក្នុងចំណោមនោះមានខ្សែសង្វាក់មួយដែលមិនអីនោះទេ ប៉ុន្តែហាឌីសបែបនេះមិនអាចយកមកធ្វើជាភស្តុតាងបានឡើយ ជាពិសេសក្នុងបញ្ហាដែលទាក់ទងនឹងកាតព្វកិច្ចទូទៅ។ ម្យ៉ាងទៀត លោក អ៊ីប៊ុន ដាគីក អាល់អៃ បានមានប្រសាសន៍ថា អ្វីដែលលោកបានឃើញក្នុងសៀវភៅ «អាល់មូស្តាដ្រក់» គឺពាក្យ «បារ» (ស្រូវសាលី) មិនមែន «បាហ្ស» (ទំនិញ) នោះទេ។ ការដែលមិនមានកាតព្វកិច្ចបង់ហ្សាកាត់លើទ្រព្យដែលរកចំណូលពីការជួល ដូចជាផ្ទះដែលម្ចាស់ជួលឱ្យគេ ឬសត្វពាហនៈជាដើម គឺដោយសារមិនមានភស្តុតាងបញ្ជាក់។ ម្យ៉ាងទៀត ហាឌីសដែលថា៖ «មិនមានហ្សាកាត់លើទាសករ និងសេះរបស់មូស្លីមឡើយ» គឺគ្របដណ្តប់លើករណីនេះផងដែរ។

ជំពូកស្តីពីហ្សាកាត់លើផលដំណាំ កាតព្វកិច្ចហ្សាកាត់ (ការបរិច្ចាគ) ត្រូវអនុវត្តលើស្រូវសាលី ស្រូវបាឡេ ពោត ល្មើ និងទំពាំងបាយជូរក្រៀម ដោយត្រូវកាត់ ១/១០ (មួយភាគដប់)។ ចំពោះដំណាំដែលស្រោចស្រពដោយប្រើប្រាស់ឧបករណ៍យន្ត ឬកម្លាំងពលកម្ម គឺត្រូវកាត់ ១/២០ (ពាក់កណ្តាលនៃមួយភាគដប់)។ កម្រិតអប្បបរមា (នីសាប) សម្រាប់កាតព្វកិច្ចនេះគឺ ៥ វ៉ូសាក់ (Wasq)។ ចំពោះដំណាំក្រៅពីនេះ ដូចជាបន្លែ និងផ្សេងៗទៀត គឺមិនមានកាតព្វកិច្ចហ្សាកាត់ឡើយ។ ចំពោះទឹកឃ្មុំ ក៏មានកាតព្វកិច្ចកាត់ ១/១០ ផងដែរ។ ការបង់ហ្សាកាត់មុនពេលកំណត់គឺអាចអនុញ្ញាតបាន។ អាជ្ញាធរ (អ៊ីម៉ាម) មានកាតព្វកិច្ចយកហ្សាកាត់ពីអ្នកមានក្នុងតំបន់នោះ ទៅចែកចាយដល់អ្នកក្រីក្រក្នុងតំបន់ដដែល។ ម្ចាស់ទ្រព្យសម្បត្តិត្រូវបានរួចផុតពីកាតព្វកិច្ច នៅពេលដែលបានប្រគល់ហ្សាកាត់ជូនដល់អាជ្ញាធរ ទោះបីជាអាជ្ញាធរនោះជាអ្នកមិនយុត្តិធម៌ក៏ដោយ។ ការពន្យល់៖ ចំពោះកាតព្វកិច្ចហ្សាកាត់លើប្រភេទដំណាំទាំងនេះ គឺផ្អែកលើភស្តុតាងដ៏ត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍) និងការបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់លាស់នៅក្នុងហាឌីសរបស់ អាប់ប៊ូ មូសា និង មូអាហ្ស នៅពេលដែលព្យាការី (ស.អ.វ) បានចាត់ពួកគេទៅកាន់ប្រទេសយេមែន ដើម្បីបង្រៀនប្រជាជនអំពីសាសនា។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «កុំយកហ្សាកាត់ (សដាកាត់) ក្រៅពីប្រភេទទាំងបួននេះគឺ៖ ស្រូវបាឡេ, ស្រូវសាលី, ទំពាំងបាយជូរក្រៀម និងល្មើ» (រាយការណ៍ដោយអាល់ហាក៊ីម, អាល់បៃហាក់គី និងអាត់តូបារ៉ូនី)។ ចំពោះបញ្ហាដែលថាហ្សាកាត់ត្រូវកាត់ ១/១០ លើកលែងតែករណីលើកលែងដែលត្រូវកាត់ ១/២០ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ ចាប៊ីរ ដែលព្យាការី (ស.អ.វ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ដំណាំដែលស្រោចស្រពដោយទឹកទន្លេ ឬទឹកភ្លៀង គឺត្រូវកាត់ ១/១០ ហើយដំណាំដែលស្រោចស្រពដោយប្រើឧបករណ៍យន្ត គឺត្រូវកាត់ ១/២០» (រាយការណ៍ដោយអាហ្មាត់, មូស្លីម, អាន់ណាសៃ និងអាប៊ូ ដាវូដ)។ ចំពោះកម្រិតនីសាប ៥ វ៉ូសាក់ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អាប់ប៊ូ សាអ៊ីដ នៅក្នុងសៀវភៅសហ៊ីហ៍ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) ដែលព្យាការី (ស.អ.វ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «មិនមានកាតព្វកិច្ចហ្សាកាត់លើអ្វីដែលតិចជាង ៥ វ៉ូសាក់ឡើយ»។ ចំពោះកាតព្វកិច្ចលើទឹកឃ្មុំ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អាំរ បិន ស៊ូអៃប៍ ដែលថាព្យាការី (ស.អ.វ) បានយកហ្សាកាត់ ១/១០ ពីទឹកឃ្មុំ (រាយការណ៍ដោយ អ៊ីប៊ុន ម៉ាហ៍ជះ)។ ចំពោះការអនុញ្ញាតឱ្យបង់ហ្សាកាត់មុនពេលកំណត់ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អាលី ដែលថា អាប់បាស បិន អាប់ឌុលមុតតូលីប បានសួរព្យាការី (ស.អ.វ) អំពីការបង់ហ្សាកាត់មុនពេលកំណត់ ហើយលោកក៏បានអនុញ្ញាតឱ្យគាត់ធ្វើបែបនោះ។ ចំពោះកាតព្វកិច្ចរបស់អាជ្ញាធរក្នុងការចែកចាយហ្សាកាត់ដល់អ្នកក្រីក្រក្នុងតំបន់នោះ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អាប់ប៊ូ ជូហ្វៃហ៍ ដែលថាអ្នកប្រមូលហ្សាកាត់របស់ព្យាការី (ស.អ.វ) បានមកដល់ ហើយបានយកហ្សាកាត់ពីអ្នកមានក្នុងចំណោមពួកយើង រួចចែកចាយដល់អ្នកក្រីក្រក្នុងចំណោមពួកយើង។ ចំពោះការរួចផុតពីកាតព្វកិច្ចនៅពេលប្រគល់ជូនអាជ្ញាធរ ទោះបីជាពួកគេមិនយុត្តិធម៌ក៏ដោយ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អ៊ីប៊ុន ម៉ាស៊ូដ នៅក្នុងសៀវភៅសហ៊ីហ៍ទាំងពីរ ដែលព្យាការី (ស.អ.វ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ក្រោយពីខ្ញុំទៅ នឹងមានការមិនយុត្តិធម៌ និងរឿងរ៉ាវដែលអ្នករាល់គ្នាមិនពេញចិត្ត...»។ ពួកគេបានសួរថា៖ «ឱរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ តើលោកប្រើឱ្យយើងធ្វើដូចម្តេច?» លោកបានឆ្លើយថា៖ «ចូរអ្នករាល់គ្នាបំពេញកាតព្វកិច្ចដែលជាសិទ្ធិរបស់ពួកគេ ហើយចូរអ្នករាល់គ្នាទូលសូមអល់ឡោះនូវសិទ្ធិរបស់អ្នករាល់គ្នា»។

ជំពូកស្តីពីអ្នកដែលត្រូវទទួលហ្សាកាត់ អ្នកដែលត្រូវទទួលហ្សាកាត់មានប្រាំបីប្រភេទ ដូចមានចែងក្នុងគម្ពីរគួរអាន ហើយហ្សាកាត់នេះត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យផ្តល់ដល់កូនចៅរបស់បនីហាស្ហីម (Bani Hashim) និងអ្នកបម្រើរបស់ពួកគេ ក៏ដូចជាអ្នកមាន និងអ្នកដែលមានកម្លាំងពលកម្មអាចរកចំណូលបាន។ ខ្ញុំសូមជម្រាបថា៖ គម្ពីរគួរអានដ៏ថ្លៃថ្លាបានបញ្ជាក់ច្បាស់អំពីប្រភេទទាំងប្រាំបីដែលជាអ្នកទទួលហ្សាកាត់។ លោកអាប៊ូ ដាវូដ បានកត់ត្រាពីហ្ស៊ីយ៉ាដ ប៊ីន អាល់ហារីស អះ-សុដាអ៊ី ថា៖ «ខ្ញុំបានទៅជួប រ៉សូល (ស.ល.វ) ហើយបានធ្វើសច្ចាប្រណិធានជាមួយលោក។ បន្ទាប់មកមានបុរសម្នាក់បានមកដល់ ហើយនិយាយថា៖ សូមផ្តល់ហ្សាកាត់ឱ្យខ្ញុំផង។ រ៉សូល (ស.ល.វ) បានមានបន្ទូលទៅកាន់គាត់ថា៖ អល់ឡោះមិនបានពេញចិត្តនឹងការសម្រេចចិត្តរបស់ព្យាការីណាម្នាក់ ឬអ្នកណាម្នាក់ឡើយលើបញ្ហាហ្សាកាត់ រហូតដល់ព្រះអង្គបានសម្រេចដោយព្រះអង្គឯង ដោយបែងចែកវាជាប្រាំបីចំណែក។ ប្រសិនបើអ្នកស្ថិតក្នុងចំណោមចំណែកទាំងនោះ ខ្ញុំនឹងផ្តល់ឱ្យអ្នក»។ នៅក្នុងខ្សែសង្វាក់នៃអ្នករាយការណ៍ហាតីសនេះ មានលោក អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន ប៊ីន ហ្ស៊ីយ៉ាដ ប៊ីន អាន់អាំ អាល់អ៊ីហ្វ្រីគី ដែលមានការជជែកវែកញែក។ ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញផ្នែកតាហ្វស៊ីរ (ការបកស្រាយគម្ពីរគួរអាន) ហាតីស និងហ្វិកហ៍ហ៍ បានពន្យល់យ៉ាងលម្អិតអំពីប្រភេទទាំងប្រាំបីនេះ និងលក្ខខណ្ឌដែលត្រូវកំណត់សម្រាប់ប្រភេទនីមួយៗ។ សេចក្តីពិតគឺថា អ្វីដែលត្រូវយកជាការកំណត់គឺភាពត្រឹមត្រូវនៃលក្ខណៈសម្បត្តិដែលសាសនាបានកំណត់។ ដូច្នេះ អ្នកណាដែលមានលក្ខណៈជាអ្នកក្រ នោះគឺជាអ្នកដែលត្រូវទទួលហ្សាកាត់ ហើយក៏ដូចគ្នាដែរចំពោះលក្ខណៈផ្សេងៗទៀត។ ប្រសិនបើលក្ខណៈសម្បត្តិនោះមិនមាននិយមន័យជាក់លាក់ក្នុងសាសនាទេ នោះត្រូវត្រឡប់ទៅរកអត្ថន័យតាមភាសា និងការបកស្រាយវិញ។ ដូច្នេះ លក្ខខណ្ឌ និងការពិចារណាដែលបានលើកឡើងដោយអ្នកប្រាជ្ញ ប្រសិនបើវាស្ថិតនៅក្នុងអត្ថន័យនៃលក្ខណៈសម្បត្តិនោះតាមភាសា ឬតាមសាសនា ឬមានភស្តុតាងបញ្ជាក់ នោះវាជាការត្រឹមត្រូវ បើពុំនោះទេ វាមិនមានតម្លៃអ្វីឡើយ។ ចំពោះការហាមឃាត់មិនឱ្យផ្តល់ហ្សាកាត់ដល់កូនចៅរបស់បនីហាស្ហីម និងអ្នកបម្រើរបស់ពួកគេ គឺផ្អែកលើហាតីសរបស់លោកអាប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ដែលបានរាយការណ៍ថា៖ «ពួកយើងមិនបរិភោគហ្សាកាត់ឡើយ»។ ក្នុងពាក្យមួយទៀត៖ «ហ្សាកាត់មិនអនុញ្ញាតសម្រាប់ពួកយើងឡើយ» ដែលមាននៅក្នុងសៀវភៅហាតីសដ៏ត្រឹមត្រូវទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម)។ ក្នុងហាតីសរបស់លោកអាប៊ូ រ៉ាហ្វិអ៍ បានបញ្ជាក់ថា៖ «ហ្សាកាត់មិនអនុញ្ញាតសម្រាប់ពួកយើងឡើយ ហើយអ្នកបម្រើរបស់ក្រុមណាមួយ ក៏ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងក្រុមនោះដែរ» (រាយការណ៍ដោយ អះម៉ាត់, អាប៊ូ ដាវូដ, អាន់ណាសាអ៊ី, អាត់ទីរមីហ្ស៊ី និងត្រូវបានបញ្ជាក់ថាត្រឹមត្រូវដោយលោក អ៊ីបនូ ហ៊ីបបាន និងអ៊ីបនូ ខូហ្សៃម៉ោះ)។ ក្នុងរាយការណ៍មួយទៀតរបស់ អះម៉ាត់ និងអាត់តហាវី ពីហាតីសរបស់ ហាសាន់ ប៊ីន អាលី ថា៖ «ហ្សាកាត់មិនអនុញ្ញាតសម្រាប់គ្រួសាររបស់មូហាំម៉ាត់ (ﷺ)ឡើយ»។ ក្នុងហាតីសរបស់ អាល់មុតថលីប ប៊ីន រ៉ាប៊ីអះ ថា រ៉សូល (ស.ល.វ) បានមានបន្ទូលថា៖ «ហ្សាកាត់មិនសមរម្យសម្រាប់មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) និងគ្រួសាររបស់មូហាំម៉ាត់ (ﷺ)ឡើយ វាគឺជាភាពកខ្វក់នៃទ្រព្យសម្បត្តិរបស់មនុស្ស» (មានក្នុងសៀវភៅ សហ៊ីហ៍ មូស្លីម)។ លោក អ៊ីបនូ កូដាម៉ោះ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ យើងមិនដឹងថាមានការខ្វែងគំនិតគ្នានៅត្រង់ណាទេដែលថា កូនចៅរបស់បនីហាស្ហីមមិនអនុញ្ញាតឱ្យទទួលហ្សាកាត់ដែលជាកាតព្វកិច្ចឡើយ។ ចំពោះការហាមឃាត់មិនឱ្យផ្តល់ហ្សាកាត់ដល់អ្នកមាន និងអ្នកដែលមានកម្លាំងពលកម្មអាចរកចំណូលបាន គឺផ្អែកលើហាតីសដ៏ត្រឹមត្រូវដែលបានរាយការណ៍ពីក្រុមអ្នករាយការណ៍ថា៖ «ហ្សាកាត់មិនអនុញ្ញាតសម្រាប់អ្នកមាន និងអ្នកដែលមានកម្លាំងមាំមួនឡើយ»។ ក្នុងពាក្យមួយទៀតរបស់ អះម៉ាត់ និងអ្នកប្រមូលហាតីសផ្សេងទៀត ពីហាតីសរបស់ អ៊ូបៃឌុលឡោះ ប៊ីន អូដៃ ប៊ីន អាល់ឃីយ៉ារ ថា៖ «មិនមានចំណែកសម្រាប់អ្នកមាន និងអ្នកដែលមានកម្លាំងអាចរកចំណូលបានឡើយ»។

ជំពូកស្តីពី ស៊ីដាកោះ អាល់-ហ្វីតរ៍ (ការបរិច្ចាគស្រាយបួស) វាគឺជាការបរិច្ចាគនូវអាហារមូលដ្ឋានដែលគេនិយមបរិភោគចំនួនមួយ «សោះអ៍» (រង្វាស់មួយ) សម្រាប់មនុស្សម្នាក់ៗ។ កាតព្វកិច្ចនេះធ្លាក់ទៅលើម្ចាស់ទាសករ អ្នកដែលទទួលខុសត្រូវផ្គត់ផ្គង់កុមារ និងអ្នកដែលស្ថិតក្នុងបន្ទុកស្រដៀងគ្នានេះ។ ការបញ្ចេញស៊ីដាកោះនេះ ត្រូវធ្វើឡើងមុនពេលការសម្តែងសឡាតថ្ងៃបុណ្យ (អីឌីលហ្វីតរ៍)។ ចំពោះអ្នកដែលគ្មានអាហារលើសពីតម្រូវការសម្រាប់បរិភោគក្នុងមួយថ្ងៃមួយយប់ គឺមិនមានកាតព្វកិច្ចត្រូវបង់ស៊ីដាកោះនេះឡើយ។ ចំណែកឯអ្នកដែលត្រូវទទួលស៊ីដាកោះនេះ គឺដូចគ្នាទៅនឹងអ្នកដែលត្រូវទទួលហ្សាកាត់ដែរ។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ចំពោះការកំណត់ថាត្រូវបង់មួយ «សោះអ៍» នៃអាហារមូលដ្ឋានសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ៗ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ ដែលមានកត់ត្រាក្នុងគម្ពីរ «សហ៊ីហ៍» ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) និងប្រភពដទៃទៀត ដែលលោកបាននិយាយថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានកំណត់កាតព្វកិច្ចហ្សាកាត់អាល់ហ្វីតរ៍ពីខែរ៉ាម៉ាដន គឺមួយសោះអ៍នៃផ្លែឈើដូង (តមរ) ឬមួយសោះអ៍នៃស្រូវបាឡេ សម្រាប់ទាសករ និងសេរីជន សម្រាប់បុរស និងស្ត្រី សម្រាប់កុមារ និងមនុស្សចាស់ ក្នុងចំណោមមូស្លីមទាំងឡាយ»។ ហាឌីសក្នុងប្រធានបទនេះមានច្រើនណាស់។ នៅក្នុងគម្ពីរ «សហ៊ីហ៍ មូស្លីម» និងប្រភពដទៃទៀត មានបញ្ជាក់ថា៖ «មិនមានកាតព្វកិច្ចលើមូស្លីមក្នុងការបង់ស៊ីដាកោះសម្រាប់ទាសកររបស់ខ្លួនឡើយ ក្រៅពីស៊ីដាកោះអាល់ហ្វីតរ៍»។ លោក អ័ដ-ដារ៉ូគូតនី និងលោក អាល់-បៃហាក់គី បានដកស្រង់ហាឌីសពី អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ ថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានបញ្ជាឱ្យបង់ស៊ីដាកោះអាល់ហ្វីតរ៍សម្រាប់កុមារ និងមនុស្សចាស់ សម្រាប់សេរីជន និងទាសករ ដែលអ្នកត្រូវផ្គត់ផ្គង់»។ លោក អ័ដ-ដារ៉ូគូតនី ក៏បានដកស្រង់ហាឌីសស្រដៀងគ្នានេះពីលោក អាលី ផងដែរ ប៉ុន្តែនៅក្នុងខ្សែសង្វាក់នៃការរាយការណ៍មានភាពខ្សោយ ទោះបីជាវាមានផ្លូវរាយការណ៍ផ្សេងទៀតក៏ដោយ។ ការបញ្ជាឱ្យបង់ស៊ីដាកោះនេះចំពោះអ្នកដែលមិនទាន់ដល់កម្រិតត្រូវទទួលខុសត្រូវ (មិនមែនជាមូកាល់ឡាហ្វ) គឺត្រូវអនុវត្តដោយអ្នកដែលទទួលខុសត្រូវលើពួកគេ។ ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើន រួមមានលោក អះម៉ាត់ និងលោក ស៊ីហ្វៃ បានយល់ឃើញថា វាត្រូវតែជាមួយសោះអ៍នៃស្រូវសាលី ឬអាហារដទៃទៀត។ ចំណែកសហាបះមួយចំនួនយល់ថា ស៊ីដាកោះពីស្រូវសាលីគឺត្រឹមតែពាក់កណ្តាលសោះអ៍ប៉ុណ្ណោះ។ លោក អ៊ីបនូ អាល់-មុនហ្ស៊ីរ បានរៀបរាប់រឿងនេះពីលោក អាលី, អ៊ូស្មង់, អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ, ហ្សាប៊ីរ, អ៊ីបនូ អាប់បាស និង អ៊ីបនូ អ៊ុហ្សូបៃរ៍ ព្រមទាំងមាតារបស់លោកគឺ អះម៉ា ប៊ីនតូ អាប់ប៊ី បាករ៍ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះពួកគេទាំងអស់គ្នា) ដោយមានខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍ដ៏ត្រឹមត្រូវ ដូចដែលលោក អាល់-ហាហ្វីហ្ស បានបញ្ជាក់។ នេះក៏ជាទស្សនៈរបស់លោក ហ្សៃដ៍ ប៊ីន អាលី, អ៊ីម៉ាម យ៉ះយ៉ា និង អាប់ប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ ដូចដែលម្ចាស់គម្ពីរ «អាល់-បាហ៍រ៍» បានរៀបរាប់។ ពួកគេបានប្រកាន់យកហាឌីសរបស់ អ៊ីបនូ អាប់បាស ដែលជាហាឌីសម៉ារហ្វូអ៍ (មានប្រភពដល់ព្យាការី) ថា៖ «ស៊ីដាកោះអាល់ហ្វីតរ៍ គឺពីរមូដ (រង្វាស់) នៃស្រូវសាលី» ដែលដកស្រង់ដោយលោក អាល់-ហាក៊ីម។ លោក អ័ត-ទ័រមីហ្ស៊ី ក៏បានដកស្រង់ហាឌីសស្រដៀងគ្នានេះពី អាំរ៍ ប៊ីន ស៊ូអៃប៍ ពីឪពុករបស់គាត់ ពីជីតារបស់គាត់ ជាហាឌីសម៉ារហ្វូអ៍ ហើយក្នុងប្រធានបទនេះក៏មានហាឌីសដទៃទៀតដែលគាំទ្ររឿងនេះផងដែរ។ ចំពោះការបញ្ចេញស៊ីដាកោះនេះមុនពេលសឡាត គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ ក្នុងគម្ពីរ «សហ៊ីហ៍» ទាំងពីរ និងប្រភពដទៃទៀតថា រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានបញ្ជាឱ្យបង់ហ្សាកាត់អាល់ហ្វីតរ៍មុនពេលដែលមនុស្សចេញទៅធ្វើសឡាត។ លោក អាប់ប៊ូ ដាវូដ, អ៊ីបនូ ម៉ាហ៍ជះ, អ័ដ-ដារ៉ូគូតនី និង អាល់-ហាក៊ីម (ដែលបានបញ្ជាក់ថាជាហាឌីសសហ៊ីហ៍) បានដកស្រង់ពី អ៊ីបនូ អាប់បាស ជាហាឌីសម៉ារហ្វូអ៍ ថា៖ «អ្នកណាដែលបង់វាមុនពេលសឡាត នោះគឺជាហ្សាកាត់ដែលត្រូវបានទទួលយក ហើយអ្នកណាដែលបង់វាបន្ទាប់ពីសឡាត នោះគឺជាស៊ីដាកោះមួយក្នុងចំណោមស៊ីដាកោះទូទៅ»។ ចំពោះការដែលថាអ្នកណាគ្មានអាហារលើសពីតម្រូវការសម្រាប់បរិភោគក្នុងមួយថ្ងៃមួយយប់ គឺមិនមានកាតព្វកិច្ចបង់ស៊ីដាកោះនេះឡើយ គឺដោយសារតែប្រសិនបើគាត់ត្រូវចំណាយអាហារសម្រាប់ថ្ងៃនោះ ឬផ្នែកខ្លះនៃថ្ងៃនោះ គាត់នឹងក្លាយជាអ្នកទទួលជំនួយ មិនមែនជាអ្នកផ្តល់ជំនួយឡើយ។ នេះយោងតាមប្រសាសន៍របស់រ៉សូល ﷺ ថា៖ «ចូរធ្វើឱ្យពួកគេមានលទ្ធភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងថ្ងៃនេះ» (ដកស្រង់ដោយ បៃហាក់គី និង អ័ដ-ដារ៉ូគូតនី ពីហាឌីសរបស់ អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ)។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើគាត់មានលើសពីអាហារសម្រាប់មួយថ្ងៃ គាត់ត្រូវបង់ស៊ីដាកោះហ្វីតរ៍ ប្រសិនបើចំនួនដែលលើសនោះគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់បង់។ រឿងនេះត្រូវបានគាំទ្រដោយការហាមឃាត់ការសុំទានចំពោះអ្នកដែលមានអាហារសម្រាប់បរិភោគពេលព្រឹក និងពេលល្ងាច ដូចដែល អះម៉ាត់ និង អាប់ប៊ូ ដាវូដ បានដកស្រង់ពីហាឌីសរបស់ សាហ៍ល ប៊ីន អាល់-ហាន់ហ្សាលីយ៉ះ ជាហាឌីសម៉ារហ្វូអ៍។ ម្យ៉ាងទៀត ដោយសារអត្ថបទគម្ពីរបានបញ្ជាក់ទូទៅ ដោយមិនបានកំណត់ថាសម្រាប់តែអ្នកមាន ឬអ្នកក្រនោះទេ។ លោក អះម៉ាត់ និង អាប់ប៊ូ ដាវូដ បានដកស្រង់ពី អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន សាលីបះ ថា៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ស៊ីដាកោះអាល់ហ្វីតរ៍ គឺមួយសោះអ៍នៃផ្លែឈើដូង ឬមួយសោះអ៍នៃស្រូវបាឡេ សម្រាប់មនុស្សម្នាក់ៗ ឬមួយសោះអ៍នៃស្រូវសាលី ឬស្រូវសាលីកិន សម្រាប់មនុស្សពីរនាក់ មិនថាជាកុមារ ឬមនុស្សចាស់ សេរីជន ឬទាសករ បុរស ឬស្ត្រី អ្នកមាន ឬអ្នកក្រ។ ចំពោះអ្នកមាន អល់ឡោះនឹងធ្វើឱ្យហ្សាកាត់នោះក្លាយជាការបន្សុទ្ធសម្រាប់គេ ហើយចំពោះអ្នកក្រ អល់ឡោះនឹងផ្តល់ឱ្យគេវិញច្រើនជាងអ្វីដែលគេបានបរិច្ចាគ»។ មានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងការកំណត់កម្រិតដែលត្រូវយកមកពិចារណាសម្រាប់កាតព្វកិច្ចហ្សាកាត់អាល់ហ្វីតរ៍៖ អ្នកខ្លះថាត្រូវមានទ្រព្យដល់កម្រិតនីសប៍ (កម្រិតត្រូវបង់ហ្សាកាត់) អ្នកខ្លះថាត្រូវមានអាហារសម្រាប់ដប់ថ្ងៃ។ លោក ម៉ាលីក, ស៊ីហ្វៃ, អតោអ៍, អះម៉ាត់ ប៊ីន ហាន់បាល៍, អ៊ីស្ហាក និង អាល់-មូអៃយ៉ាដ ប៊ីលឡោះ (ក្នុងទស្សនៈមួយរបស់លោក) បានយល់ឃើញថា ការកំណត់គឺត្រូវតែជាអ្នកដែលមានអាហារសម្រាប់បរិភោគក្នុងមួយថ្ងៃមួយយប់។ ចំពោះការដែលថាអ្នកទទួលស៊ីដាកោះនេះ គឺដូចគ្នាទៅនឹងអ្នកទទួលហ្សាកាត់ គឺដោយសារតែរ៉សូល ﷺ បានហៅវាថាជា «ហ្សាកាត់» ដូចជាប្រសាសន៍របស់លោកថា៖ «អ្នកណាដែលបង់វាមុនពេលសឡាត នោះគឺជាហ្សាកាត់ដែលត្រូវបានទទួលយក» និងប្រសាសន៍របស់ អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ ដែលថា រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានបញ្ជាឱ្យបង់ហ្សាកាត់អាល់ហ្វីតរ៍ (ដូចដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ)។ ប៉ុន្តែ វាគួរតែផ្តល់អាទិភាពដល់អ្នកក្រីក្រ ដោយសារមានការបញ្ជាឱ្យធ្វើឱ្យពួកគេមានលទ្ធភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងថ្ងៃនោះ ហើយអ្វីដែលនៅសល់ ទើបបែងចែកទៅឱ្យក្រុមអ្នកទទួលហ្សាកាត់ដទៃទៀត។

ជំពូកស្តីពីការបង់ពន្ធខុមស៍ (Khums) កាតព្វកិច្ចនៃការបង់ពន្ធខុមស៍ គឺត្រូវអនុវត្តទៅលើទ្រព្យសម្បត្តិដែលទទួលបានពីការធ្វើសង្គ្រាម (អាល់-ហ្គនីមៈ) និងទ្រព្យដែលរកឃើញកប់ក្នុងដី (អារ-រីកាហ្ស៍) ហើយមិនមានកាតព្វកិច្ចលើអ្វីផ្សេងក្រៅពីនេះឡើយ។ ចំពោះការចំណាយនៃទ្រព្យនេះ គឺយោងទៅតាមព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ថា៖ «ហើយចូរអ្នកទាំងឡាយដឹងចុះថា អ្វីក៏ដោយដែលអ្នកទាំងឡាយទទួលបានជាផលប្រយោជន៍ (ពីសង្គ្រាម)...» (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-អាន់ហ្វាល៖ ៤១)។ ខ្ញុំសូមជម្រាបថា៖ ចំពោះទ្រព្យដែលទទួលបានពីការធ្វើសង្គ្រាម នឹងមានការបកស្រាយលម្អិតនៅពេលក្រោយក្នុងជំពូកស្តីពីការធ្វើជីហាត និងការធ្វើដំណើរ (កិតាប៊ុល-ជីហាត វ៉ាស-ស៊ៃរ៍)។ មិនមានភាពខុសគ្នារវាងដីធ្លី ឬលំនៅឋានដែលដណ្តើមបានពីពួកកាហ្វិរ (អ្នកមិនមែនមូស្លីម) ជាមួយនឹងទ្រព្យសម្បត្តិដែលអាចចល័តបាននោះទេ ព្រោះអ្វីៗទាំងអស់នោះសុទ្ធតែជាទ្រព្យដែលទទួលបានពីការធ្វើសង្គ្រាម។ ចំណែកឯ «ហ្វីអ៍» (អាល់-Fai’) គឺសំដៅលើទ្រព្យដែលទទួលបានដោយមិនចាំបាច់ធ្វើសង្គ្រាម ដែលច្បាប់របស់វាត្រូវបានបញ្ជាក់នៅក្នុងព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះថា៖ «អ្វីដែលអល់ឡោះបានប្រគល់ជូនរ៉សូលរបស់ទ្រង់ពីអ្នកស្រុកនៃភូមិទាំងឡាយ...» (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-ហ័ស្ហរ៍៖ ៧)។ គោលបំណងនៃព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា «អ្វីក៏ដោយ» (មីន សៃអ៊ីន) គឺសំដៅទៅលើអ្វីដែលរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសេចក្តីសុខដល់លោក) បានពន្យល់ មិនមែនសំដៅលើគ្រប់យ៉ាងដែលគេហៅថាជា «ហ្គនីមៈ» (ផលប្រយោជន៍) នោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាសំដៅតែលើអ្វីដែលទទួលបានពីការធ្វើសង្គ្រាមប៉ុណ្ណោះ ដូចដែលមានចែងក្នុងកិតាប «អាន់-នីហាយ៉ា» និងកិតាបដទៃទៀត។ ប្រសិនបើពាក្យនេះនៅតែមានន័យទូលំទូលាយ នោះវានឹងតម្រូវឱ្យមានការបង់ពន្ធខុមស៍លើប្រាក់ចំណេញពីការធ្វើជំនួញ និងមរតកជាដើម ដែលនេះផ្ទុយពីការឯកភាពគ្នា (អ៊ីជ្មា) របស់ប្រាជ្ញាឥស្លាម ហើយអ្វីដែលនាំទៅរកភាពមិនត្រឹមត្រូវ គឺជារឿងមិនត្រឹមត្រូវ។ ចំពោះកាតព្វកិច្ចបង់ពន្ធលើ «អារ-រីកាហ្ស៍» (ទ្រព្យកប់ក្នុងដី) គឺយោងទៅតាមហាឌីសរបស់លោកអាប៊ូហ៊ូរ៉ៃរ៉ោះ ដែលមានកត់ត្រាក្នុងកិតាប «អាស-សហ៊ីហៃន» និងកិតាបដទៃទៀតថា៖ ព្យាការី (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសេចក្តីសុខដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «សត្វពាហនៈដែលបង្កការខូចខាត គឺមិនមានសំណងទេ, អណ្តូងទឹកដែលបង្កការខូចខាត គឺមិនមានសំណងទេ, រ៉ែដែលបង្កការខូចខាត គឺមិនមានសំណងទេ ហើយចំពោះអារ-រីកាហ្ស៍ គឺត្រូវបង់ពន្ធខុមស៍»។ ពាក្យថា «អារ-រីកាហ្ស៍» (អាល់-Rikaz) គឺមានន័យថាទ្រព្យដែលកប់ទុកតាំងពីសម័យចាហ៊ីលីយ៉ា (សម័យមុនឥស្លាម)។ លោកអ៊ីម៉ាម ម៉ាលីក និងលោកអ៊ីម៉ាម ស៊ីហ្វៃ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ អារ-រីកាហ្ស៍ គឺសំដៅលើទ្រព្យដែលកប់ទុកតាំងពីសម័យចាហ៊ីលីយ៉ា។ ចំណែកលោកអាប៊ូហានីហ្វាហ៍ លោកអាស-សៅរី និងអ្នកដទៃទៀតបានមានប្រសាសន៍ថា៖ រ៉ែ (Ma'dan) ក៏ជាអារ-រីកាហ្ស៍ដែរ។ ប៉ុន្តែក្រុមអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនបានជំទាស់នឹងទស្សនៈនេះ ដោយលើកឡើងថា រ៉ែមិនត្រូវបានគេហៅថាជាអារ-រីកាហ្ស៍ឡើយ ដោយពួកគេបានលើកយកហេតុផលពីហាឌីសខាងលើ ដែលមានការបែងចែករវាងរ៉ែ និងអារ-រីកាហ្ស៍តាមរយៈការប្រើពាក្យតភ្ជាប់ (អក្សរ វ៉ាវ) ដែលបង្ហាញពីភាពខុសគ្នារវាងវត្ថុទាំងពីរ។ នៅក្នុងវចនានុក្រម «អាល់-កាមូស» បានពន្យល់ថា អារ-រីកាហ្ស៍ គឺសំដៅលើរ៉ែ និងទ្រព្យដែលកប់ទុកពីសម័យចាហ៊ីលីយ៉ា។ ចំណែកអ្នកនិពន្ធកិតាប «អាន់-នីហាយ៉ា» បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ពាក្យអារ-រីកាហ្ស៍ អាចប្រើបានសម្រាប់ទាំងពីរ (រ៉ែ និងទ្រព្យកប់) ប៉ុន្តែហាឌីសនេះគឺសំដៅលើទ្រព្យដែលកប់ទុក។ ចំពោះការដែលមិនមានកាតព្វកិច្ចបង់ពន្ធលើអ្វីផ្សេងក្រៅពីនេះ គឺដោយសារតែមិនមានការបញ្ញត្តិពីច្បាប់សាសនា ហើយវាស្ថិតនៅលើគោលការណ៍ដើមនៃការរួចផុតពីកាតព្វកិច្ច (ភាពគ្មានកាតព្វកិច្ច)។ ចំណែកឯការចំណាយនៃទ្រព្យនេះ គឺយោងទៅតាមអ្វីដែលបានបញ្ជាក់ក្នុងអាយ៉ាត់គម្ពីរ ដែលគ្រប់គ្រាន់ជាភស្តុតាងរួចទៅហើយ។

គម្ពីរនៃការถือសីល (សោម)

ការถือសីលក្នុងខែរ៉ាម៉ាឌន

ជំពូកស្តីពីការถือសីល (ការតមអាហារ) ការถือសីលក្នុងខែរ៉ាម៉ាដន សេចក្តីផ្តើម ការถือសីលក្នុងខែរ៉ាម៉ាដន គឺជាកាតព្វកិច្ចដែលត្រូវអនុវត្តតាមរយៈការឃើញខែ (ហ៊ីឡាល់) ដោយសាក្សីដែលមានភាពសុចរិត ឬតាមរយៈការបំពេញចំនួនថ្ងៃនៃខែស៊ែប៊ានឱ្យគ្រប់ ៣០ ថ្ងៃ។ អ្នកកាន់សីលត្រូវតមអាហាររយៈពេល ៣០ ថ្ងៃ ប្រសិនបើខែស៊ូវ៉ាល់មិនទាន់លេចឡើងមុនពេលគ្រប់ចំនួនថ្ងៃនោះ។ ប្រសិនបើប្រជាជននៅតំបន់ណាមួយបានឃើញខែ នោះតំបន់ដទៃទៀតទាំងអស់ត្រូវតែអនុវត្តតាម។ ចំពោះអ្នកកាន់សីល គឺត្រូវធ្វើការតាំងចិត្ត (នីយ៉ាត់) មុនពេលចូលដល់ពេលវេលាអរុណរះ (ហ្វាចារ)។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ការถือសីលក្នុងខែរ៉ាម៉ាដន គឺជាសសរស្តម្ភមួយក្នុងចំណោមសសរស្តម្ភនៃសាសនា ហើយជាកិច្ចការដែលចាំបាច់បំផុត។ ចំពោះការកំណត់ថាត្រូវถือសីលនៅពេលឃើញខែដោយសាក្សីសុចរិតនោះ គឺផ្អែកលើការអនុវត្តរបស់រ៉សូល ﷺ និងការដែលលោកបានបញ្ជាឱ្យប្រជាជនถือសីល នៅពេលដែលលោក អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន អ៊ូម៉ារ បានជម្រាបលោកថាគាត់បានឃើញខែ។ ហាឌីសនេះត្រូវបានកត់ត្រាដោយ អាប់ប៊ូ ដាវូដ, អައް-ដារីមី, អ៊ីបនូ ហ៊ីបបាន និង អាល់-ហាក៊ីម ដែលពួកគេបានបញ្ជាក់ថាជាហាឌីសត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍)។ អ៊ីបនូ ហ្សម ក៏បានបញ្ជាក់ថាជាហាឌីសត្រឹមត្រូវផងដែរ តាមរយៈការរាយការណ៍របស់ អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ ដែលមានន័យថា៖ «ប្រជាជនបានព្យាយាមសម្លឹងមើលខែ ហើយខ្ញុំបានជម្រាបរ៉សូល ﷺ ថាខ្ញុំបានឃើញវា ដូច្នេះលោកក៏បានถือសីល ហើយបញ្ជាឱ្យប្រជាជនถือសីលផងដែរ»។ ក្រុមអ្នកប្រមូលផ្តុំហាឌីស (អាល់-ស៊ូណាន់ន់), អ៊ីបនូ ហ៊ីបបាន, អ័ដ-ដារ៉ូកូតនី, អាល់-បៃហាក់គី និង អាល់-ហាក៊ីម បានកត់ត្រាពី អ៊ីបនូ អាប់បាស ថា៖ មានបុរសម្នាក់មកជួបរ៉សូល ﷺ ហើយនិយាយថា៖ «ខ្ញុំបានឃើញខែ (រ៉ាម៉ាដន)»។ លោកបានសួរថា៖ «តើអ្នកសូមស្បថថាគ្មានព្រះណាគួរឱ្យគោរពសក្ការៈក្រៅពីអល់ឡោះដែរឬទេ?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «បាទ»។ លោកសួរទៀតថា៖ «តើអ្នកសូមស្បថថា មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) គឺជាអ្នកនាំសាររបស់អល់ឡោះដែរឬទេ?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «បាទ»។ បន្ទាប់មកលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ឱ ប៊ីឡាល! ចូរប្រកាសឱ្យប្រជាជនដឹងថា ពួកគេត្រូវถือសីលនៅថ្ងៃស្អែក»។ អ័ដ-ដារ៉ូកូតនី និង អ័ត-តូបារ៉ូនី បានកត់ត្រាតាមរយៈ តាវូស ថា៖ «ខ្ញុំបាននៅទីក្រុងម៉ាឌីណា ដែលមាន អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ និង អ៊ីបនូ អាប់បាស នៅទីនោះ។ មានបុរសម្នាក់បានមកជួបអភិបាលក្រុង ហើយធ្វើសាក្សីថាគាត់បានឃើញខែរ៉ាម៉ាដន។ អភិបាលក្រុងបានសួរ អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ និង អ៊ីបនូ អាប់បាស អំពីសាក្សីនោះ ពួកគេបានប្រាប់ឱ្យអភិបាលទទួលយកសាក្សីនោះ ហើយពួកគេទាំងពីរបាននិយាយថា៖ រ៉សូល ﷺ បានអនុញ្ញាតឱ្យទទួលយកសាក្សីតែម្នាក់គត់សម្រាប់ការឃើញខែរ៉ាម៉ាដន ប៉ុន្តែលោកមិនអនុញ្ញាតឱ្យទទួលយកសាក្សីតែម្នាក់សម្រាប់ការបញ្ចប់ការถือសីល (ថ្ងៃបុណ្យ) ឡើយ លុះត្រាតែមានសាក្សីពីរនាក់»។ ចំពោះការถือសីលនៅពេលបំពេញចំនួនថ្ងៃនៃខែស៊ែប៊ានឱ្យគ្រប់ ៣០ ថ្ងៃ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ូ នៅក្នុងសៀវភៅសហ៊ីហ៍ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និង មូស្លីម) និងសៀវភៅដទៃទៀត ដែលរ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរถือសីលនៅពេលឃើញខែ ហើយចូរឈប់ถือសីល (ថ្ងៃបុណ្យ) នៅពេលឃើញខែ។ ប្រសិនបើមេឃមានពពកបាំង (មើលមិនឃើញ) ចូរបំពេញចំនួនថ្ងៃនៃខែស៊ែប៊ានឱ្យគ្រប់ ៣០ ថ្ងៃ»។ ចំពោះការถือសីលរយៈពេល ៣០ ថ្ងៃ ប្រសិនបើខែស៊ូវ៉ាល់មិនទាន់លេចឡើង គឺផ្អែកលើភស្តុតាងត្រឹមត្រូវដែលបញ្ជាក់ថា ប្រសិនបើខែត្រូវបានបាំងដោយពពក នោះត្រូវถือសីលឱ្យគ្រប់ ៣០ ថ្ងៃ។ ចំពោះការដែលថា ប្រសិនបើប្រជាជននៅតំបន់ណាមួយបានឃើញខែ នោះតំបន់ដទៃទៀតត្រូវតែអនុវត្តតាម គឺផ្អែកលើហាឌីសដែលបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់អំពីការถือសីលដោយសារការឃើញខែ និងការឈប់ถือសីលដោយសារការឃើញខែ។ នេះគឺជាការអំពាវនាវដល់ប្រជាជាតិទាំងមូល ដូច្នេះអ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេបានឃើញខែនៅកន្លែងណាក៏ដោយ នោះគឺជាការឃើញសម្រាប់ពួកគេទាំងអស់គ្នា។