អាល់-ដារ៉ារី អាល់-មុឌីយ៉ះ (ការពន្យល់ក្បួនច្បាប់ឥស្លាម)

ជំពូក៖ អ្នកដែលត្រូវទទួលទោសប្រហារជីវិតតាមផ្លូវច្បាប់ (ហាន់ដ៍) ពួកគេគឺ៖ អ្នកចម្បាំង (ហារប៊ី), អ្នកដែលក្បត់សាសនា (មូរតាត), អ្នកធ្វើអំពើអាបធ្មប់ (សាហ៊ិរ), អ្នកទស្សន៍ទាយ (កាហ៊ីន), អ្នកដែលជេរប្រមាថអល់ឡោះ ឬរ៉សូលរបស់ទ្រង់ ឬសាសនាឥស្លាម ឬគម្ពីរ ឬស៊ូណាន់ន់, អ្នកដែលរិះគន់សាសនា និងអ្នកដែលលាក់ពុត (ហ្សិនឌីក) បន្ទាប់ពីបានអំពាវនាវឱ្យពួកគេត្រឡប់មករកការសារភាពកំហុសវិញ, អ្នកដែលធ្វើសហាយស្មន់ទាំងដែលមានប្តីឬប្រពន្ធ (ហ្សានី មូហ្សាន់), អ្នកដែលរួមភេទជាមួយភេទដូចគ្នា (លូទី) និងអ្នកដែលបង្កភាពវឹកវរក្នុងសង្គម (មូហារីប)។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ចំពោះអ្នកចម្បាំង (ហារប៊ី) គឺគ្មានការខ្វែងគំនិតគ្នាឡើយ ដោយសារមានបទបញ្ជារបស់អល់ឡោះ ក្នុងការប្រហារជីវិតពួកមូស្រ៊ីគីន (អ្នកដែលដាក់ភាគីជាមួយអល់ឡោះ) នៅក្នុងកន្លែងជាច្រើននៃគម្ពីរដ៏ថ្លៃថ្លារបស់ទ្រង់ និងដោយសារអ្វីដែលបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់លាស់ពីព្យាការី ﷺ អំពីការធ្វើសង្គ្រាមជាមួយពួកគេ ហើយថាទ្រង់តែងតែអំពាវនាវពួកគេឱ្យជ្រើសរើសយកជម្រើសបីយ៉ាង ហើយទ្រង់តែងតែបញ្ជាដល់អ្នកដែលទ្រង់ចាត់ទៅធ្វើសង្គ្រាមឱ្យអនុវត្តដូចគ្នានេះ។ ចំពោះអ្នកក្បត់សាសនា (មូរតាត) គឺផ្អែកលើប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ ដែលថា៖ «អ្នកណាដែលប្តូរជំនឿសាសនារបស់ខ្លួន ចូរប្រហារជីវិតគេចុះ» (រាយការណ៍ដោយ ប៊ូខូរី និងអ្នកដទៃទៀត ពីអ៊ីប៊ុន អាប់បាស)។ និងហាឌីសដែលថា៖ «ឈាមរបស់មូស្លីមមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យហូរឡើយ លើកលែងតែក្នុងករណីបីយ៉ាង... (ក្នុងនោះមាន) ការប្រព្រឹត្តកុហ្វរ (ការមិនជឿ) បន្ទាប់ពីមានជំនឿ» (រាយការណ៍ដោយ ប៊ូខូរី និងមូស្លីម ពីអ៊ីប៊ុន ម៉ាស៊ូដ)។ ក៏ដូចជាហាឌីសរបស់ អាប់ប៊ូ មូអាហ្ស ប៊ីន ជ៉ាបាល ដែលថា៖ នៅពេលដែលបុរសម្នាក់បានមកជួបគាត់ គាត់បានដាក់ខ្នើយឱ្យបុរសនោះអង្គុយ ហើយឃើញបុរសម្នាក់ទៀតដែលត្រូវបានគេចងទុក គាត់ក៏សួរថា៖ តើនេះជាអ្វី? គេឆ្លើយថា៖ គាត់ធ្លាប់ជាជនជាតិយូដា ហើយបានចូលឥស្លាម រួចក៏ត្រឡប់ទៅកាន់សាសនាយូដាវិញ។ គាត់និយាយថា៖ ខ្ញុំនឹងមិនអង្គុយចុះឡើយ រហូតទាល់តែបុរសនេះត្រូវបានប្រហារជីវិត នេះគឺជាការសម្រេចរបស់អល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់។ ចំពោះអ្នកធ្វើអាបធ្មប់ (សាហ៊ិរ)៖ ដោយសារការធ្វើអាបធ្មប់គឺជាប្រភេទមួយនៃកុហ្វរ (ការមិនជឿ) ដូច្នេះអ្នកធ្វើវាគឺជាអ្នកក្បត់សាសនា ដែលត្រូវទទួលទោសដូចអ្នកក្បត់សាសនាដែរ។ អត្ថបទហាឌីសបានបញ្ជាក់ថា៖ «ទោសរបស់អ្នកធ្វើអាបធ្មប់ គឺការកាត់ក្បាលដោយដាវ»។ ចំពោះអ្នកទស្សន៍ទាយ (កាហ៊ីន)៖ ដោយសារការទស្សន៍ទាយគឺជាប្រភេទមួយនៃកុហ្វរ ដូច្នេះការជឿលើអ្នកទស្សន៍ទាយក៏ជាកុហ្វរដែរ ដូចដែលព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលទៅរកអ្នកទស្សន៍ទាយ ឬគ្រូទាយ នោះគេបានប្រព្រឹត្តកុហ្វរចំពោះអ្វីដែលត្រូវបានបញ្ចុះមកលើមូហាំម៉ាត់ (ﷺ)»។ ចំពោះអ្នកដែលជេរប្រមាថអល់ឡោះ ឬរ៉សូលរបស់ទ្រង់ ឬសាសនាឥស្លាម ឬគម្ពីរ ឬស៊ូណាន់ន់ ឬអ្នកដែលរិះគន់សាសនា៖ សកម្មភាពទាំងអស់នេះគឺជាមូលហេតុនៃកុហ្វរយ៉ាងច្បាស់លាស់ អ្នកដែលធ្វើវាគឺជាអ្នកក្បត់សាសនា ហើយទោសរបស់គេគឺការប្រហារជីវិត។ អ៊ីម៉ាម អ៊ីប៊ុន មុនហ្ស៊ីរ បានកត់ត្រាការឯកភាពគ្នា (អ៊ីជ់ម៉ា) ថា អ្នកណាដែលជេរប្រមាថព្យាការី ﷺ គឺត្រូវតែប្រហារជីវិត។ ចំពោះអ្នកលាក់ពុត (ហ្សិនឌីក)៖ គឺអ្នកដែលបង្ហាញខ្លួនថាជាមូស្លីម ប៉ុន្តែលាក់កុហ្វរនៅក្នុងចិត្ត និងជឿថាច្បាប់សាសនាគឺមិនត្រឹមត្រូវ។ នេះគឺជាអ្នកដែលមិនជឿលើអល់ឡោះ និងសាសនារបស់ទ្រង់ ជាអ្នកក្បត់សាសនាដ៏អាក្រក់បំផុត ប្រសិនបើវាត្រូវបានបង្ហាញតាមរយៈពាក្យសម្តី ឬសកម្មភាព។ ចំពោះការអំពាវនាវឱ្យត្រឡប់មករកការសារភាពកំហុស (អ៊ីសតិ្តតាប៉ា)៖ គឺត្រូវធ្វើឡើងមុនពេលអនុវត្តទោស។ គោលការណ៍គឺត្រូវអំពាវនាវឱ្យពួកគេត្រឡប់មករកឥស្លាមវិញ ដូចដែលព្យាការី ﷺ ធ្លាប់អំពាវនាវដល់ពួកអ្នកមិនជឿឱ្យជ្រើសរើសជម្រើសបីយ៉ាង។ ដូច្នេះ ត្រូវនិយាយទៅកាន់អ្នកក្បត់សាសនាថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកត្រឡប់មករកឥស្លាមវិញ នោះល្អ បើមិនដូច្នោះទេ យើងនឹងប្រហារជីវិតអ្នក»។ នេះគឺជាកាតព្វកិច្ចដែលត្រូវអនុវត្តចំពោះអ្នកក្បត់សាសនា អ្នកធ្វើអាបធ្មប់ អ្នកទស្សន៍ទាយ អ្នកជេរប្រមាថសាសនា និងអ្នកលាក់ពុត។ ចំពោះការកំណត់ថាត្រូវអំពាវនាវប៉ុន្មានដង ឬប៉ុន្មានថ្ងៃនោះ មិនមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់កំណត់ជាក់លាក់ឡើយ ប៉ុន្តែត្រូវប្រាប់ពួកគេឱ្យត្រឡប់មករកឥស្លាមវិញ ប្រសិនបើពួកគេបដិសេធ នោះទើបអនុវត្តទោសប្រហារជីវិតនៅនឹងកន្លែង។ ចំណែកឯអ្នកដែលធ្វើសហាយស្មន់ (ដែលធ្លាប់មានប្តីឬប្រពន្ធ), អ្នករួមភេទជាមួយភេទដូចគ្នា និងអ្នកបង្កភាពវឹកវរក្នុងសង្គម គឺបានពន្យល់រួចហើយនៅក្នុងជំពូកមុនៗ។

គម្ពីរស្ដីពីការសងសឹក (កាសាស) ជំពូក៖ អ្វីដែលបានបញ្ជាក់អំពីការសងសឹក (កាសាស) ការសងសឹក (កាសាស) គឺចាំបាច់សម្រាប់អ្នកដែលគ្រប់លក្ខខណ្ឌ (មានសតិបញ្ញា និងពេញវ័យ) ដែលមានឆន្ទៈ និងមានចេតនា ប្រសិនបើក្រុមអ្នកស្នងមរតកជ្រើសរើសយកការសងសឹក។ ប្រសិនបើពួកគេមិនជ្រើសរើសយកការសងសឹកទេ ពួកគេមានសិទ្ធិទាមទារយកសំណង (ឌីយ៉ះ)។ ស្ត្រីត្រូវទទួលទោសសងសឹកជំនួសបុរស និងផ្ទុយមកវិញ, ទាសករជំនួសអ្នកមានសេរីភាព, អ្នកមិនមែនមូស្លីមជំនួសអ្នកមូស្លីម, និងកូនចៅជំនួសបុព្វបុរស (ឪពុកម្តាយ) ប៉ុន្តែមិនមែនផ្ទុយមកវិញទេ។ ការសងសឹកត្រូវអនុវត្តលើអវយវៈ និងរបួសផ្សេងៗ ប្រសិនបើអាចធ្វើទៅបាន។ ការសងសឹកនឹងត្រូវរំលាយចោល ប្រសិនបើអ្នកស្នងមរតកម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេបានលើកលែងទោស ហើយអ្នកដែលនៅសល់ត្រូវទទួលបានចំណែកសំណង (ឌីយ៉ះ) របស់ពួកគេ។ ប្រសិនបើក្នុងចំណោមអ្នកស្នងមរតកមានក្មេងតូចម្នាក់ នោះត្រូវរង់ចាំរហូតដល់ក្មេងនោះគ្រប់ការ (ពេញវ័យ) ទើបអាចអនុវត្តការសងសឹកបាន។ អ្វីដែលជនរងគ្រោះបានបង្កឱ្យកើតមានឡើង (មុនពេលស្លាប់) គឺត្រូវទុកជាមោឃៈ។ ប្រសិនបើបុរសម្នាក់ចាប់ជនរងគ្រោះ ហើយម្នាក់ទៀតជាអ្នកសម្លាប់ នោះអ្នកសម្លាប់ត្រូវទទួលទោសប្រហារជីវិត ហើយអ្នកចាប់ត្រូវជាប់ពន្ធនាគារ។ ចំពោះការសម្លាប់ដោយអចេតនា គឺត្រូវបង់សំណង (ឌីយ៉ះ) និងធ្វើការលោះបាប (កាហ្វារ៉ោះ)។ ការសម្លាប់ដោយអចេតនា គឺការសម្លាប់ដែលគ្មានចេតនា ឬការសម្លាប់ដោយក្មេង ឬអ្នកវិកលចរិក ហើយសំណងនោះត្រូវបង់ដោយក្រុមគ្រួសារខាងឪពុក (អាសាប៉ះ)។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ចំពោះកាតព្វកិច្ចនៃការសងសឹក គឺផ្អែកលើអត្ថបទនៃគម្ពីរដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម (អាល់គួរអាន) ដែលមានន័យថា៖ «ឱអ្នកទាំងឡាយដែលមានជំនឿ! ការសងសឹកត្រូវបានកំណត់លើពួកអ្នកចំពោះអ្នកដែលត្រូវបានសម្លាប់...» (អាល់បាកូរ៉ោះ៖ ១៧៨) និង «...ការសងសឹកនោះគឺជាជីវិតសម្រាប់ពួកអ្នក» (អាល់បាកូរ៉ោះ៖ ១៧៩)។ ព្រមទាំងផ្អែកលើស៊ូណាន់ន់ (ហាឌីស) ដែលមានការបញ្ជាក់តៗគ្នា (មូទាវ៉ាទីរ) ដូចជាហាឌីសដែលថា៖ «ឈាមរបស់មូស្លីមមិនអនុញ្ញាតឱ្យហូរឡើយ លើកលែងតែក្នុងករណីបីយ៉ាង ក្នុងនោះគឺជីវិតសងនឹងជីវិត»។ នេះគឺជាហាឌីសដែលស្ថិតក្នុងសៀវភៅដ៏ត្រឹមត្រូវទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម)។ ហើយនៅក្នុងសៀវភៅមូស្លីម និងសៀវភៅដទៃទៀត ពីហាឌីសរបស់ អាយ៉ិសហ៍ (រ.ដ) បានបញ្ជាក់ថា ព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលត្រូវបានគេសម្លាប់សាច់ញាតិរបស់គាត់ គាត់មានសិទ្ធិជ្រើសរើសរវាងពីរយ៉ាង៖ ឬមួយគាត់ទាមទារសំណង ឬមួយគាត់ទាមទារឱ្យសងសឹក»។ ចំពោះការដែលស្ត្រីត្រូវសងសឹកជំនួសបុរស និងផ្ទុយមកវិញ គឺផ្អែកលើអ្វីដែល អ៊ីម៉ាម ម៉ាលីក និង អ៊ីម៉ាម សាហ្វីអី បានដកស្រង់ពីហាឌីសរបស់ អាំរូ ប៊ីន ហ្សម ដែលថា ព្យាការី (ស.ល.វ) បានសរសេរក្នុងលិខិតទៅកាន់យេមែនថា៖ «បុរសត្រូវសងសឹកជំនួសស្ត្រី»។ ចំពោះការដែលមិនសម្លាប់មូស្លីមជំនួសអ្នកមិនមែនមូស្លីម គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អាលី (រ.ដ) ដែលថា ព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «មូស្លីមមិនត្រូវសម្លាប់ជំនួសអ្នកមិនមែនមូស្លីមឡើយ»។ ចំពោះការដែលមិនសម្លាប់បុព្វបុរស (ឪពុកម្តាយ) ជំនួសកូនចៅ គឺផ្អែកលើហាឌីសថា៖ «ឪពុកមិនត្រូវសម្លាប់ជំនួសកូនឡើយ»។ ចំពោះការដែលការសងសឹកត្រូវអនុវត្តលើអវយវៈ និងរបួស ប្រសិនបើអាចធ្វើទៅបាន គឺផ្អែកលើព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះថា៖ «...ជីវិតសងនឹងជីវិត ភ្នែកសងនឹងភ្នែក...» (អាល់ម៉ាអ៊ីដះ៖ ៤៥)។ ចំពោះការដែលការសងសឹកត្រូវរំលាយចោល ប្រសិនបើអ្នកស្នងមរតកម្នាក់លើកលែងទោស គឺដោយសារតែសិទ្ធិនេះជាកម្មសិទ្ធិរបស់ក្រុមអ្នកស្នងមរតកទាំងអស់ ហើយប្រសិនបើម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេលើកលែងទោស នោះការសងសឹកត្រូវរំលាយចោល ព្រោះវាជាសិទ្ធិដែលមិនអាចបែងចែកបាន ហើយពួកគេត្រូវទទួលបានសំណង (ឌីយ៉ះ) ជំនួសវិញ។

គម្ពីរស្ដីពីសំណងឈាម (ឌីយ៉ាត)

គម្ពីរស្ដីពីសំណងឈាម (ឌីយ៉ះ) កម្រិតនៃសំណងឈាម (ឌីយ៉ះ) សំណងឈាមសម្រាប់បុរសមូស្លីមម្នាក់ គឺអូដ្ឋចំនួន ១០០ ក្បាល ឬគោ ២០០ ក្បាល ឬពពែ ២០០០ ក្បាល ឬមាស ១០០០ ឌីណារ ឬប្រាក់ ១២០០០ ឌីរហាំ ឬសម្លៀកបំពាក់ ២០០ ឈុត។ សំណងឈាមសម្រាប់ករណីឃាតកម្មដោយចេតនា ឬប្រហាក់ប្រហែលនឹងចេតនា ត្រូវបង្កើនកម្រិតឱ្យធ្ងន់ធ្ងរ ដោយក្នុងចំណោមអូដ្ឋ ១០០ ក្បាលនោះ ត្រូវមាន ៤០ ក្បាលដែលកំពុងមានកូនក្នុងផ្ទៃ។ សំណងឈាមសម្រាប់ជនមិនមែនមូស្លីម (ហ្ស៊ីមមី) គឺពាក់កណ្តាលនៃសំណងឈាមរបស់មូស្លីម។ សំណងឈាមសម្រាប់ស្ត្រី គឺពាក់កណ្តាលនៃសំណងឈាមរបស់បុរស។ ចំពោះការបាត់បង់អវយវៈ ឬរបួសផ្សេងៗ ក៏មានការកំណត់ដូចគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើលើសពីមួយភាគបីនៃសំណងឈាម។ សំណងឈាមពេញលេញត្រូវអនុវត្តចំពោះ៖ ភ្នែកទាំងពីរ, បបូរមាត់ទាំងពីរ, ដៃទាំងពីរ, ជើងទាំងពីរ, ពងស្វាសទាំងពីរ។ ប្រសិនបើបាត់បង់មួយ ត្រូវសងពាក់កណ្តាល។ ដូចគ្នានេះដែរ ត្រូវសងពេញលេញចំពោះ៖ ច្រមុះ, អណ្តាត, លិង្គ, និងឆ្អឹងខ្នង។ សំណងសម្រាប់របួសដែលជ្រៅដល់ស្រោមខួរក្បាល (ម៉ាមូមិន) និងរបួសដែលជ្រៅដល់ពោះ (ចៃហ្វីហ៍) គឺមួយភាគបីនៃសំណងឈាមរបស់ជនរងគ្រោះ។ របួសដែលធ្វើឱ្យឆ្អឹងផ្លាស់ទី (មុនក្វាលឡះ) គឺមួយភាគដប់នៃសំណងឈាម បូកនឹងពាក់កណ្តាលនៃមួយភាគដប់នោះ។ របួសដែលធ្វើឱ្យឆ្អឹងបាក់ (ហាស្ហ៊ីមះ) គឺមួយភាគដប់នៃសំណងឈាម។ ចំពោះធ្មេញនីមួយៗ គឺពាក់កណ្តាលនៃមួយភាគដប់នៃសំណងឈាម។ ដូចគ្នានេះដែរចំពោះរបួសដែលធ្វើឱ្យឃើញឆ្អឹង (មូដិហះ)។ ចំពោះរបួសក្រៅពីអ្វីដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ គឺត្រូវកំណត់សំណងតាមសមាមាត្រទៅនឹងរបួសដែលបានកំណត់រួចហើយ។ ចំពោះទារកក្នុងផ្ទៃដែលកើតមកស្លាប់ ត្រូវសងជាទាសករ ឬទាសការិនី (ហ្គូរ៉ោះ)។ ចំពោះទាសករ គឺត្រូវសងតាមតម្លៃទីផ្សាររបស់គេ។ ការបកស្រាយ៖ ការកំណត់សំណងឈាមតាមអ្វីដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អតោ ប៊ីន អាប់ប៊ី រ៉ាបាហ៍ ដែលរាយការណ៍ពីព្យាការី ﷺ។ ក្នុងរាយការណ៍មួយទៀតពី ចាប៊ីរ ពីព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានកំណត់សំណងឈាមសម្រាប់ម្ចាស់អូដ្ឋចំនួន ១០០ ក្បាល, ម្ចាស់គោ ២០០ ក្បាល, ម្ចាស់ពពែ ២០០០ ក្បាល និងម្ចាស់សម្លៀកបំពាក់ ២០០ ឈុត» (រាយការណ៍ដោយ អាប់ប៊ូ ដាវូដ)។ មានការរាយការណ៍ពី អាំរ ប៊ីន ស៊ូអៃប៍ ពីឪពុករបស់គាត់ ពីជីតារបស់គាត់ថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានកាត់សេចក្តីថា អ្នកដែលសំណងឈាមរបស់គេជាគោ គឺ ២០០ ក្បាល, ជាពពែ គឺ ២០០០ ក្បាល»។ នៅក្នុងហាឌីសរបស់ អាំរ ប៊ីន ហ្សម៍ ក៏បានបញ្ជាក់ថា សំណងឈាមសម្រាប់ជីវិតមនុស្សគឺអូដ្ឋ ១០០ ក្បាល។ ចំពោះការកំណត់ថា សំណងឈាមសម្រាប់ករណីចេតនា និងប្រហាក់ប្រហែលនឹងចេតនាត្រូវបង្កើនកម្រិតឱ្យធ្ងន់ធ្ងរ (ដោយមានអូដ្ឋ ៤០ ក្បាលដែលកំពុងមានកូនក្នុងផ្ទៃ) គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អ៊ូកបះ ប៊ីន អូស ពីសាវ័កម្នាក់របស់ព្យាការី ﷺ ដែលថា៖ «ការសម្លាប់ដោយកំហុសដែលប្រហាក់ប្រហែលនឹងចេតនា ដោយប្រើរំពាត់ ដំបង ឬថ្ម គឺមានសំណងឈាមធ្ងន់ធ្ងរ គឺអូដ្ឋ ១០០ ក្បាល ដែលក្នុងនោះ ៤០ ក្បាលកំពុងមានកូនក្នុងផ្ទៃ»។ អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើននៃសហាបះ និងតាប៊ីអ៊ីន បានយល់ស្របថា ការសម្លាប់មានបីប្រភេទ៖ ដោយចេតនា (មានការសងសឹក), ដោយកំហុស (មានសំណងឈាម), និងប្រហាក់ប្រហែលនឹងចេតនា (ប្រើឧបករណ៍ដែលមិនសម្លាប់ជាទូទៅ ប៉ុន្តែមានចេតនាធ្វើបាប) ដែលមានសំណងឈាមធ្ងន់ធ្ងរដូចបានរៀបរាប់ខាងលើ។ ចំពោះសំណងឈាមរបស់ជនមិនមែនមូស្លីម (ហ្ស៊ីមមី) គឺពាក់កណ្តាលនៃសំណងឈាមរបស់មូស្លីម ផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អាំរ ប៊ីន ស៊ូអៃប៍ ពីជីតារបស់គាត់ថា ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «សំណងឈាមរបស់ជនមិនមែនមូស្លីម គឺពាក់កណ្តាលនៃសំណងឈាមរបស់មូស្លីម»។ ចំពោះសំណងឈាមរបស់ស្ត្រីគឺពាក់កណ្តាលនៃបុរស ផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អាំរ ប៊ីន ស៊ូអៃប៍ ពីជីតារបស់គាត់ថា៖ «សំណងឈាមរបស់ស្ត្រីគឺដូចនឹងបុរស រហូតដល់វាឈានដល់មួយភាគបីនៃសំណងឈាមរបស់នាង»។ ចំពោះការកំណត់សំណងឈាមពេញលេញលើអវយវៈដែលបានរៀបរាប់ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អាំរ ប៊ីន ហ្សម៍ ដែលបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់អំពីចំនួនអូដ្ឋសម្រាប់អវយវៈនីមួយៗ និងរបួសនីមួយៗ។ ចំពោះរបួសដែលមិនមានការកំណត់ជាក់លាក់ក្នុងគម្ពីរ គឺត្រូវប្រើវិធីសាស្ត្រប្រៀបធៀបតាមសមាមាត្រទៅនឹងរបួសដែលបានកំណត់រួចហើយ។

ជំពូកស្តីពី កាសាម៉ះ (ការស្បថក្នុងករណីឃាតកម្ម) ជំពូកនេះពន្យល់អំពីអ្វីដែលបានមកក្នុងរឿង «កាសាម៉ះ»៖ ប្រសិនបើឃាតករស្ថិតក្នុងចំណោមក្រុមមនុស្សដែលមានកំណត់ (ដឹងថាជាអ្នកណាម្នាក់ក្នុងក្រុមនោះ) នោះការស្បថ «កាសាម៉ះ» នឹងត្រូវអនុវត្ត។ ការស្បថនេះមានចំនួនហាសិបដង ដោយអ្នកស្និទ្ធស្នាលរបស់ជនរងគ្រោះជាអ្នកជ្រើសរើសអ្នកស្បថ។ ប្រសិនបើក្រុមជនសង្ស័យបដិសេធមិនព្រមស្បថ នោះពួកគេត្រូវទទួលខុសត្រូវបង់សំណងឈាម (ឌីយ៉ះ)។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើពួកគេព្រមស្បថ នោះការចោទប្រកាន់នឹងត្រូវរលាយបាត់។ ក្នុងករណីដែលរឿងរ៉ាវមានភាពស្រពិចស្រពិល (រកឃាតករមិនឃើញ) នោះសំណងឈាមនឹងត្រូវទូទាត់ចេញពីឃ្លាំងទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ (បៃតុលម៉ាល)។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ចំពោះចំនួននៃការស្បថ «កាសាម៉ះ» គឺហាសិបដង យោងតាមប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ ដែលថា៖ «ជនជាតិយូដានឹងធ្វើឱ្យពួកអ្នករួចផុតពីការចោទប្រកាន់ ដោយការស្បថហាសិបដង»។ ហាឌីសនេះមានកត់ត្រាក្នុងសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍» ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) ពីការរាយការណ៍របស់ សាហ៍ល ប៊ីន អាប់ប៊ី ហាសម៉ះ។ ចំពោះករណីដែលថាបើពួកគេបដិសេធមិនស្បថ ត្រូវបង់សំណងឈាម ហើយបើពួកគេស្បថ គឺរួចខ្លួននោះ គឺផ្អែកលើអ្វីដែលលោក អ៊ីម៉ាម មូស្លីម និងអ្នកដទៃទៀតបានកត់ត្រាពីការរាយការណ៍របស់ អាប់ប៊ូ សាឡាម៉ះ ប៊ីន អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន និង ស៊ូឡៃម៉ាន ប៊ីន យ៉ាសារ ពីបុរសម្នាក់ក្នុងចំណោមសហការីរបស់ព្យាការី ﷺ ថា៖ ព្យាការី ﷺ បានអនុម័តឱ្យរក្សាការអនុវត្ត «កាសាម៉ះ» ដូចដែលធ្លាប់មានក្នុងសម័យចាហ៊ីលីយ៉ះ (សម័យមុនឥស្លាម)។ វាត្រូវបានបញ្ជាក់ថា ក្នុងសម័យនោះ ពួកគេឱ្យជម្រើសដល់ជនសង្ស័យថា៖ ត្រូវស្បថហាសិបដង ឬត្រូវបង់សំណងឈាម។ ដូចមានក្នុងរឿងរ៉ាវកាសាម៉ះក្នុងត្រកូល បានី ហាស្ហីម ដែលលោក ប៊ូខូរី និង អាន់ណាសាអ៊ី បានកត់ត្រាពីការរាយការណ៍របស់ អ៊ីបនូ អាប់បាស ដែលជារឿងវែងមួយ។ ក្នុងនោះមានន័យថា ឃាតករត្រូវបានគេស្គាល់អត្តសញ្ញាណ ហើយលោក អាប់ប៊ូ តាលីប បាននិយាយទៅកាន់គាត់ថា៖ «ចូរជ្រើសរើសយកមួយក្នុងចំណោមបី៖ បើអ្នកចង់ អ្នកត្រូវបង់អូដ្ឋមួយរយ ព្រោះអ្នកបានសម្លាប់សាច់ញាតិរបស់យើង។ បើអ្នកចង់ ឱ្យមនុស្សហាសិបនាក់ពីក្រុមរបស់អ្នកស្បថថាអ្នកមិនបានសម្លាប់គាត់។ បើអ្នកបដិសេធ យើងនឹងសម្លាប់អ្នកដើម្បីសងសឹក»។ គាត់បានទៅប្រាប់ក្រុមរបស់គាត់ ហើយពួកគេនិយាយថា៖ «យើងនឹងស្បថ»។ បន្ទាប់មកមានស្ត្រីម្នាក់ពីត្រកូល បានី ហាស្ហីម ដែលជាភរិយារបស់បុរសម្នាក់ក្នុងក្រុមនោះ បានមកជួបលោក អាប់ប៊ូ តាលីប ហើយនិយាយថា៖ «ឱ អាប់ប៊ូ តាលីប អើយ ខ្ញុំចង់ឱ្យលោកលើកលែងកូនប្រុសរបស់ខ្ញុំពីការស្បថហាសិបដងនេះ»។ លោកក៏យល់ព្រម។ បន្ទាប់មកមានបុរសម្នាក់ក្នុងក្រុមនោះមកជួបលោក អាប់ប៊ូ តាលីប ហើយនិយាយថា៖ «ឱ អាប់ប៊ូ តាលីប អើយ លោកចង់ឱ្យមនុស្សហាសិបនាក់ស្បថជំនួសការបង់អូដ្ឋមួយរយ ដែលម្នាក់ៗត្រូវបង់អូដ្ឋពីរ។ នេះគឺអូដ្ឋពីរ សូមលោកទទួលយកវាពីខ្ញុំ ហើយកុំឱ្យខ្ញុំត្រូវស្បថឡើយ»។ លោកក៏ទទួលយក ហើយមនុស្សសែសិបប្រាំបីនាក់ក៏បានស្បថ។ លោក អ៊ីបនូ អាប់បាស បាននិយាយថា៖ «សូមស្បថដោយព្រះនាមនៃអ្នកដែលព្រលឹងខ្ញុំស្ថិតក្នុងកណ្តាប់ដៃទ្រង់ មិនទាន់បានមួយឆ្នាំផង ក្នុងចំណោមអ្នកស្បថទាំងសែសិបប្រាំបីនាក់នោះ គ្មាននរណាម្នាក់នៅរស់រានមានជីវិតឡើយ»។ ចំពោះករណីដែលសំណងឈាមត្រូវចេញពីឃ្លាំងទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ (បៃតុលម៉ាល) នៅពេលរឿងរ៉ាវមានភាពស្រពិចស្រពិល គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ សាហ៍ល ប៊ីន អាប់ប៊ី ហាសម៉ះ ដែលថា៖ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន សាហ៍ល និង មូហៃសះ ប៊ីន ម៉ាសអ៊ូដ បានទៅកាន់តំបន់ ខៃបារ (ដែលពេលនោះកំពុងមានសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាព)។ ពួកគេបានបែកគ្នា ហើយ មូហៃសះ បានមកឃើញ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន សាហ៍ល ត្រូវគេសម្លាប់ដោយមានឈាមហូរជោកខ្លួន។ គាត់ក៏កប់សព រួចត្រឡប់ទៅក្រុងម៉ាឌីណះ។ បន្ទាប់មក អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន ប៊ីន សាហ៍ល, ហូវៃសះ និង មូហៃសះ បានទៅជួបព្យាការី ﷺ។ អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន ចង់និយាយរៀបរាប់ ព្យាការី ﷺ ក៏មានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរឱ្យអ្នកចាស់ទុំនិយាយ» (ព្រោះគាត់ក្មេងជាងគេ)។ ពួកគេក៏ស្ងៀម ហើយអ្នកទាំងពីរ (ហូវៃសះ និង មូហៃសះ) ក៏និយាយ។ ព្យាការី ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «តើពួកអ្នកនឹងស្បថ ហើយទទួលបានសិទ្ធិលើឃាតករ ឬសាច់ញាតិរបស់ពួកគេដែរឬទេ?»។ ពួកគេឆ្លើយថា៖ «តើយើងត្រូវស្បថយ៉ាងដូចម្តេចក្នុងរឿងដែលយើងមិនបានឃើញផ្ទាល់ភ្នែក?»។ ព្យាការី ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «ដូច្នេះ ជនជាតិយូដានឹងធ្វើឱ្យពួកអ្នករួចផុតពីការចោទប្រកាន់ ដោយការស្បថហាសិបដង»។ ពួកគេនិយាយថា៖ «តើយើងអាចទទួលយកការស្បថរបស់ពួកកាហ្វេរ (អ្នកមិនជឿ) បានយ៉ាងដូចម្តេច?»។ ព្យាការី ﷺ ក៏បានបង់សំណងឈាមនោះចេញពីទ្រព្យសម្បត្តិរបស់លោកផ្ទាល់។ ហាឌីសនេះមានកត់ត្រាក្នុងសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍» ទាំងពីរ។ ក្នុងន័យមួយទៀត ព្យាការី ﷺ មិនចង់ឱ្យឈាមរបស់ជនរងគ្រោះត្រូវបាត់បង់ដោយឥតប្រយោជន៍ ទើបលោកបង់សំណងដោយអូដ្ឋមួយរយពីអូដ្ឋហ្សាកាត់។ អ្នកប្រាជ្ញមានការខ្វែងគំនិតគ្នាយ៉ាងច្រើនលើរបៀបនៃការអនុវត្ត «កាសាម៉ះ» ប៉ុន្តែអ្វីដែលយើងបានលើកឡើងនេះ គឺជាចំណុចដែលជិតស្និទ្ធនឹងសេចក្តីពិត និងស្របតាមគោលការណ៍នៃច្បាប់ឥស្លាមដ៏បរិសុទ្ធបំផុត។

គម្ពីរស្ដីពីការធ្វើពុទ្ធិ (វ៉ាស៊ីយ៉ះ) ការធ្វើពុទ្ធិ (ការផ្ដាំផ្ញើទ្រព្យសម្បត្តិមុនពេលស្លាប់) គឺចាំបាច់សម្រាប់អ្នកដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិត្រូវផ្ដាំផ្ញើ។ ការធ្វើពុទ្ធិនឹងមិនមានសុពលភាពឡើយ ប្រសិនបើមានចេតនាបង្កគ្រោះថ្នាក់ (ដល់អ្នកដទៃ) ឬផ្ដាំផ្ញើឱ្យអ្នកដែលជាអ្នកទទួលមរតក ឬផ្ដាំផ្ញើក្នុងរឿងអបាយមុខ។ ការធ្វើពុទ្ធិគួរស្ថិតនៅក្នុងកម្រិតមួយភាគបីនៃទ្រព្យសម្បត្តិ។ ម្យ៉ាងទៀត ចាំបាច់ត្រូវសងបំណុលឱ្យរួចរាល់ជាមុនសិន។ ចំពោះអ្នកដែលស្លាប់ទៅដោយមិនបានបន្សល់ទុកទ្រព្យសម្រាប់សងបំណុល នោះអាជ្ញាធរ (រដ្ឋ) ត្រូវសងបំណុលនោះជំនួសពីមូលនិធិរដ្ឋ (បៃតុលម៉ាល)។ ការពន្យល់៖ ចំពោះភាពចាំបាច់នៃការធ្វើពុទ្ធិសម្រាប់អ្នកដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់អ៊ីបន៍ អ៊ូម៉ារ ក្នុងសៀវភៅ «អាល់-សហ៊ីហ៍» ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) និងប្រភពដទៃទៀត ដែលរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «មិនមែនជាសិទ្ធិរបស់បុរសមូស្លីមម្នាក់ ដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិត្រូវផ្ដាំផ្ញើ ហើយគេដេកពីរយប់ដោយមិនមានលិខិតផ្ដាំផ្ញើដាក់នៅក្បាលដំណេករបស់គេនោះឡើយ»។ អតោ, ស៊ូហ្ស៊រី, អាប់ប៊ូ មូជលីស, តាល់ហះ ប៊ីន មុស្ហរីហ្វ និងអ្នកដទៃទៀត បានយល់ឃើញថាវាជាកាតព្វកិច្ច។ បៃហាក់គី បានរៀបរាប់ពីអ៊ីម៉ាំ សាហ្វីអី ក្នុងមតិចាស់របស់លោកថាវាជាកាតព្វកិច្ច ហើយអ៊ីស្ហាក់, ដាវូដ, អាប់ប៊ូ អាវ៉ាណះ និងអ៊ីបន៍ ជរីរ ក៏មានមតិដូចគ្នានេះដែរ។ ចំណែកក្រុមអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនយល់ថា ការធ្វើពុទ្ធិគឺជាការលើកទឹកចិត្ត (ស៊ុនណាន់) មិនមែនជាកាតព្វកិច្ចនោះទេ ប៉ុន្តែហាឌីសខាងលើនេះគឺជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីភាពចាំបាច់របស់វា។ ចំពោះការដែលវាមិនមានសុពលភាពប្រសិនបើមានចេតនាបង្កគ្រោះថ្នាក់ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ះ ពីព្យាការី ﷺ ដែលបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «បុរស ឬស្ត្រីម្នាក់បានប្រតិបត្តិការគោរពប្រតិបត្តិអល់ឡោះអស់រយៈពេលហុកសិបឆ្នាំ ប៉ុន្តែនៅពេលជិតស្លាប់ ពួកគេបានបង្កគ្រោះថ្នាក់ក្នុងការធ្វើពុទ្ធិ ដូច្នេះនរកក៏ក្លាយជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់ពួកគេទាំងពីរ»។ បន្ទាប់មក អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ះ បានអានខម្ពីរគម្ពីរគួរអាន (ស៊ូរ៉ះ អាន់-នីសា ៖ ១២-១៣)។ ហាឌីសនេះត្រូវបានកត់ត្រាដោយ អាប់ប៊ូ ដាវូដ និងទីរម៊ីហ្ស៊ី។ ចំពោះការដែលវាមិនមានសុពលភាពសម្រាប់អ្នកទទួលមរតក គឺផ្អែកលើអ្វីដែលរាយការណ៍ពី អ៊ូម៉ារ និងខារីជះ ថាគាត់បានឮរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ អល់ឡោះបានប្រទានសិទ្ធិដល់អ្នកដែលមានសិទ្ធិគ្រប់ៗរូប ដូច្នេះគ្មានការធ្វើពុទ្ធិសម្រាប់អ្នកទទួលមរតកឡើយ»។ ចំពោះការដែលវាមិនមានសុពលភាពក្នុងរឿងអបាយមុខ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់អាប់ប៊ូ ដារដា ដែលរាយការណ៍ដោយ អះម៉ាត់ និងដារ៉ូគុតនី ពីព្យាការី ﷺ ដែលមានប្រសាសន៍ថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ អល់ឡោះបានអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកធ្វើទាននូវទ្រព្យមួយភាគបីរបស់អ្នកនៅពេលអ្នកស្លាប់ ដើម្បីបន្ថែមផលបុណ្យដល់អ្នក...»។ ការធ្វើពុទ្ធិក្នុងរឿងអបាយមុខ គឺជាអំពើបាប ហើយអល់ឡោះបានហាមប្រាមទាសកររបស់ទ្រង់ពីអំពើបាបទាំងក្នុងគម្ពីរ និងតាមរយៈពាក្យសម្ដីរបស់រ៉សូលរបស់ទ្រង់។ ចំពោះការធ្វើពុទ្ធិក្នុងរឿងកុសលធម៌គឺកំណត់ត្រឹមមួយភាគបី គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់អ៊ីបន៍ អាប់បាស ក្នុងសៀវភៅ «អាល់-សហ៊ីហ៍» ទាំងពីរថា៖ «...មួយភាគបី ហើយមួយភាគបីនោះគឺច្រើនណាស់»។ ដូចគ្នានេះដែរ ហាឌីសរបស់ សាអ៊័ដ ប៊ីន អាប់ប៊ូ វ៉ាក់កោះ ដែលព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់គាត់ថា៖ «មួយភាគបីនោះគឺច្រើនណាស់... ការដែលអ្នកទុកឱ្យអ្នកទទួលមរតករបស់អ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិស្ដុកស្ដម្ភ គឺប្រសើរជាងការទុកឱ្យពួកគេក្រីក្រ រង់ចាំសុំទានគេ»។ ចំពោះភាពចាំបាច់នៃការសងបំណុលមុនគេ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ សាអ៊័ដ ថាបងប្រុសរបស់គាត់បានស្លាប់ដោយបន្សល់ទុកប្រាក់បីរយឌីរហាំ និងកូនចៅ។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «បងប្រុសរបស់អ្នកត្រូវបានឃុំទុកដោយសារបំណុលរបស់គាត់ ដូច្នេះចូរអ្នកសងជំនួសគាត់ចុះ»។ ចំពោះអ្នកដែលស្លាប់ដោយមិនបានបន្សល់ទុកទ្រព្យសម្រាប់សងបំណុល ហើយអាជ្ញាធរសងជំនួសពីមូលនិធិរដ្ឋ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ះ ក្នុងសៀវភៅ «អាល់-សហ៊ីហ៍» ថាព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ក្នុងធម្មទេសនារបស់លោកថា៖ «អ្នកណាដែលបន្សល់ទុកទ្រព្យសម្បត្តិ គឺសម្រាប់អ្នកទទួលមរតករបស់គេ ហើយអ្នកណាដែលបន្សល់ទុកបំណុល ឬកូនចៅដែលគ្មានទីពឹង នោះគឺជាបន្ទុករបស់ខ្ញុំ ហើយខ្ញុំជាអ្នកទទួលខុសត្រូវសងបំណុលនោះ»។

គម្ពីរមរតក (កិតាបុល មីរ៉ាស) ច្បាប់មរតកត្រូវបានពន្យល់យ៉ាងលម្អិតនៅក្នុងគម្ពីរដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម (អាល់គូរ៉ាន)។ ការបែងចែកមរតកត្រូវចាប់ផ្តើមពីអ្នកដែលមានចំណែកកំណត់ (ហ្សាវីលហ្វូរូឌ) ហើយចំណែកដែលនៅសល់ត្រូវផ្តល់ជូនដល់អ្នកដែលស្ថិតក្នុងក្រុមអាសាប៉ាហ៍ (អ្នកទទួលមរតកដែលនៅសល់)។ បងប្អូនស្រីបង្កើតទទួលបានចំណែករួមជាមួយកូនស្រី។ ចំណែកកូនស្រីរបស់កូនប្រុស ទទួលបានមួយភាគប្រាំមួយ (១/៦) រួមជាមួយកូនស្រី ដើម្បីបំពេញឱ្យគ្រប់ពីរភាគបី (២/៣)។ ដូចគ្នានេះដែរ ចំពោះបងប្អូនស្រីឪពុកតែមួយ ទទួលបានចំណែករួមជាមួយបងប្អូនស្រីបង្កើត។ ជីដូនម្នាក់ ឬច្រើននាក់ ទទួលបានមួយភាគប្រាំមួយ (១/៦) នៅពេលដែលគ្មានមាតា។ ចំណែកជីតាទទួលបានមួយភាគប្រាំមួយ (១/៦) នៅពេលដែលគ្មានអ្នកណាដែលធ្វើឱ្យគាត់ធ្លាក់ (មិនទទួលបានមរតក)។ បងប្អូនប្រុសស្រីមិនទទួលបានមរតកឡើយ ប្រសិនបើមានកូនប្រុស កូនប្រុសរបស់កូនប្រុស ឬឪពុក។ ចំពោះការទទួលមរតករបស់បងប្អូនប្រុសស្រីរួមជាមួយជីតានោះ មានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញ។ បងប្អូនប្រុសស្រីទទួលបានមរតកជាមួយកូនស្រី លើកលែងតែបងប្អូនប្រុសស្រីដែលរួមមាតាតែមួយ។ បងប្អូនប្រុសឪពុកតែមួយ នឹងមិនទទួលបានមរតកឡើយ ប្រសិនបើមានបងប្អូនប្រុសបង្កើត។ ក្រុមញាតិសន្តាន (ហ្សាវីលអារហាម) អាចទទួលមរតកពីគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយពួកគេមានសិទ្ធិអាទិភាពជាងឃ្លាំងទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ (បៃតុលម៉ាល)។ ប្រសិនបើចំណែកដែលបានកំណត់មានចំនួនលើសពីទំហំទ្រព្យសម្បត្តិ នោះត្រូវធ្វើការកាត់បន្ថយ (អាល់អាវល)។ កូនដែលកើតពីការចោទប្រកាន់ពីអំពើខុសឆ្គង (លីអាន) និងកូនដែលកើតពីការផិតក្បត់ មិនទទួលបានមរតកពីឪពុកឡើយ គឺទទួលបានតែពីមាតា និងញាតិខាងមាតាប៉ុណ្ណោះ។ ទារកដែលកើតមកមិនទទួលបានមរតកឡើយ ប្រសិនបើមិនមានសញ្ញាជីវិត (ដូចជាការយំ)។ មរតករបស់អ្នកដែលត្រូវបានដោះលែងពីទាសភាព គឺធ្លាក់ទៅលើអ្នកដែលដោះលែងគាត់។ ការលក់ ឬការផ្តល់សិទ្ធិទទួលមរតកពីការដោះលែងទាសករគឺជារឿងហាមឃាត់។ មិនមានការទទួលមរតកគ្នារវាងអ្នកដែលកាន់សាសនាខុសគ្នាឡើយ ហើយឃាតករមិនទទួលបានមរតកពីជនរងគ្រោះដែលខ្លួនបានសម្លាប់នោះទេ។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ច្បាប់មរតកដែលបានលម្អិតក្នុងគម្ពីរដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម (អាល់គូរ៉ាន) គឺជារឿងដែលគេដឹងច្បាស់ស្រាប់ហើយ ដូច្នេះយើងមិនចាំបាច់លើកយកមកពន្យល់នៅទីនេះទេ។ យើងកំណត់ត្រឹមតែអ្វីដែលបានបញ្ជាក់នៅក្នុងស៊ូណាន់ន់ (ហាឌីស) និងការឯកភាពគ្នារបស់អ្នកប្រាជ្ញ (អ៊ីជម៉ា) ប៉ុណ្ណោះ។ យើងមិនបានលើកយកអ្វីដែលគ្មានមូលដ្ឋានច្បាស់លាស់ក្រៅពីការយល់ឃើញផ្ទាល់ខ្លួននោះទេ។ ព្រោះថាការយល់ឃើញផ្ទាល់ខ្លួនមិនមែនជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ច្បាប់ឡើយ។ អ្នកប្រាជ្ញម្នាក់ៗមានការយល់ឃើញ និងការវិនិច្ឆ័យរៀងៗខ្លួននៅពេលដែលគ្មានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ ហើយការវិនិច្ឆ័យរបស់អ្នកប្រាជ្ញម្នាក់មិនមែនជាភស្តុតាងបង្ខំសម្រាប់អ្នកប្រាជ្ញម្នាក់ទៀតឡើយ។ ប្រសិនបើអ្នកយល់ច្បាស់ពីចំណុចនេះ អ្នកនឹងទទួលបានចំណេះដឹងពេញលេញអំពីច្បាប់មរតកដែលផ្អែកលើគម្ពីរ និងស៊ូណាន់ន់។ ប្រសិនបើអ្នកជួបប្រទះបញ្ហាមរតកដែលមិនមានចែងក្នុងប្រភពទាំងពីរនេះ អ្នកត្រូវប្រើការវិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើចំណេះដឹងរបស់អ្នក ស្របតាមហាឌីសដ៏ល្បីល្បាញរបស់ មូអាហ្ស៍ (មូអកហ្ស)។ ការដែលត្រូវចាប់ផ្តើមពីអ្នកដែលមានចំណែកកំណត់ (ហ្សាវីលហ្វូរូឌ) ហើយចំណែកដែលនៅសល់ត្រូវផ្តល់ឱ្យក្រុមអាសាប៉ាហ៍ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អ៊ីបនូ អាប់បាស (អ៊ីប៊ីន អាប់បាស) នៅក្នុងសៀវភៅហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) ដែលព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរផ្តល់ចំណែកមរតកដល់ម្ចាស់របស់វា ហើយអ្វីដែលនៅសល់ គឺសម្រាប់បុរសដែលនៅជិតបំផុត»។ អ្វីដែលសំដៅលើ "ចំណែកមរតក" នៅទីនេះ គឺចំណែកដែលបានកំណត់ទុក។ ការដែលបងប្អូនស្រីទទួលបានចំណែករួមជាមួយកូនស្រី គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អ៊ីបនូ ម៉ាសអ៊ូដ (Ibn Mas'ud) នៅក្នុងសៀវភៅ ប៊ូខូរី ដែលព្យាការី ﷺ បានសម្រេចថា៖ កូនស្រីទទួលបានពាក់កណ្តាល (១/២) កូនស្រីរបស់កូនប្រុសទទួលបានមួយភាគប្រាំមួយ (១/៦) ដើម្បីបំពេញឱ្យគ្រប់ពីរភាគបី (២/៣) ហើយអ្វីដែលនៅសល់គឺសម្រាប់បងប្អូនស្រី។ ចំពោះជីដូន គឺទទួលបានមួយភាគប្រាំមួយ (១/៦) នៅពេលដែលគ្មានមាតា ផ្អែកលើហាឌីសរបស់ កូបីស្ហះ ប៊ីន ហ្សូអៃប៍ (Qabisah អ៊ីប៊ីន Dhu'ayb) ដែលបានរាយការណ៍ថា ជីដូនម្នាក់បានមកជួប អាប់ប៊ូ បាករ (អាប៊ូ ប៉ាកកើ) ដើម្បីសុំមរតក ហើយលោកបានឆ្លើយថា៖ «អ្នកមិនមានចំណែកក្នុងគម្ពីរអល់ឡោះទេ ហើយខ្ញុំក៏មិនដឹងថាមានចំណែកក្នុងស៊ូណាន់ន់របស់រ៉សូលដែរ»។ បន្ទាប់មកលោកបានសួរអ្នកដទៃ ហើយពួកគេបានបញ្ជាក់ថា ព្យាការី ﷺ បានផ្តល់ឱ្យជីដូនមួយភាគប្រាំមួយ (១/៦)។ ចំពោះជីតា ទទួលបានមួយភាគប្រាំមួយ (១/៦) ផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អ៊ីមរ៉ន ប៊ីន ហូសៃន (Imran អ៊ីប៊ីន Husain) ដែលព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់បុរសម្នាក់ថា៖ «អ្នកទទួលបានមួយភាគប្រាំមួយ (១/៦)» ហើយនៅពេលបុរសនោះដើរចេញ ព្យាការីក៏ហៅត្រឡប់មកវិញហើយមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកទទួលបានមួយភាគប្រាំមួយទៀត»។ ការដែលបងប្អូនប្រុសស្រីមិនទទួលបានមរតកជាមួយកូនប្រុស ឬឪពុក គឺមិនមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញឡើយ។ ចំពោះការខ្វែងគំនិតគ្នារវាងបងប្អូនប្រុសស្រីជាមួយជីតា គឺដោយសារតែមិនមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់។ ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញខ្លះយល់ថាជីតាមានសិទ្ធិជាងបងប្អូនប្រុសស្រី ចំណែកក្រុមខ្លះទៀតយល់ថាជីតាត្រូវចែករំលែកមរតកជាមួយពួកគេ។ ចំពោះញាតិសន្តាន (ហ្សាវីលអារហាម) គឺផ្អែកលើព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះក្នុងស៊ូរ៉ះ អាល់អាហ្សាប ខទី ៦ ដែលមានន័យថា៖ «...ហើយក្រុមញាតិសន្តាន ខ្លះនៃពួកគេមានសិទ្ធិអាទិភាពជាងខ្លះទៀត...»។ នេះបង្ហាញថា ប្រសិនបើអ្នកស្លាប់មិនមានអ្នកទទួលមរតកតាមលំដាប់លំដោយទេ នោះញាតិសន្តាននឹងទទួលបានមរតកនោះ។

គម្ពីរស្ដីពីការធ្វើជីហាត និងការធ្វើដំណើរ (ស៊ែរ)

គម្ពីរជីហាដ និងការធ្វើដំណើរ (កិតាបុល ជីហាដ វ៉ាសសៃរ៍) សេចក្តីផ្តើម ការធ្វើជីហាដ គឺជាកាតព្វកិច្ចរួម (ហ្វ័រឌូ គីហ្វាយ៉ះ) ដែលត្រូវអនុវត្តរួមគ្នាជាមួយមេដឹកនាំគ្រប់រូប មិនថាជាអ្នកមានសីលធម៌ល្អ ឬជាអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើបាបឡើយ ប្រសិនបើមានការអនុញ្ញាតពីមាតាបិតា។ ការធ្វើជីហាដដោយមានចេតនាស្មោះត្រង់ នឹងលុបលាងរាល់អំពើបាបទាំងឡាយ លើកលែងតែបំណុល និងសិទ្ធិរបស់មនុស្សលោក។ មិនត្រូវសុំជំនួយពីអ្នកមិនជឿ (មូស្រ៊ីគីន) ក្នុងសង្គ្រាមឡើយ លើកលែងតែក្នុងករណីចាំបាច់បំផុត។ កងទ័ពមានកាតព្វកិច្ចស្តាប់បង្គាប់មេដឹកនាំរបស់ពួកគេ លើកលែងតែក្នុងរឿងដែលផ្ទុយនឹងបទបញ្ជារបស់អល់ឡោះ។ ចំណែកមេដឹកនាំវិញ ត្រូវតែពិគ្រោះយោបល់ជាមួយពួកគេ ប្រព្រឹត្តដោយទន់ភ្លន់ចំពោះពួកគេ និងហាមឃាត់ពួកគេពីអំពើហាមឃាត់ (ហារ៉ាម)។ នៅពេលមេដឹកនាំមានបំណងធ្វើសង្គ្រាម គឺត្រូវអនុញ្ញាតឱ្យមានការបន្លំគោលដៅពិតប្រាកដ ត្រូវចាត់ចារបុរសឱ្យទៅស៊ើបការណ៍ ត្រូវប្រមូលព័ត៌មាន រៀបចំកងទ័ព និងលើកទង់ជ័យ។ មុននឹងចាប់ផ្តើមប្រយុទ្ធ ត្រូវអំពាវនាវឱ្យពួកគេជ្រើសរើសយកមួយក្នុងចំណោមបីជម្រើស៖ ចូលកាន់សាសនាឥស្លាម, បង់ពន្ធ (ជិហ្សយ៉ះ), ឬការប្រយុទ្ធ។ ហាមឃាត់ការសម្លាប់ស្ត្រី កុមារ និងមនុស្សចាស់ លើកលែងតែក្នុងករណីចាំបាច់។ ហាមឃាត់ការធ្វើទារុណកម្មលើសាកសព ការដុតដោយភ្លើង ការរត់ចោលសមរភូមិ (លើកលែងតែការដកថយដើម្បីរៀបចំកម្លាំងឡើងវិញ)។ ការវាយប្រហារនៅពេលយប់ ការកុហកក្នុងសង្គ្រាម និងការប្រើល្បិចកល គឺជារឿងដែលអនុញ្ញាត។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ គុណធម៌នៃការធ្វើជីហាដ និងការលើកទឹកចិត្តឱ្យធ្វើវា ត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់លាស់នៅក្នុងគម្ពីរអាល់គួរអាន និងហាឌីស។ អ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនបានចងក្រងសៀវភៅដាច់ដោយឡែកអំពីប្រធានបទនេះ។ អល់ឡោះបានបញ្ជាឱ្យធ្វើជីហាដដោយប្រើប្រាស់ជីវិត និងទ្រព្យសម្បត្តិ ហើយទ្រង់បានតម្រូវឱ្យបាវបម្រើរបស់ទ្រង់ចេញទៅធ្វើជីហាដ ហើយទ្រង់បានហាមឃាត់ពួកគេពីការខ្ជិលច្រអូស។ មានហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវពី រ៉សូល ﷺ ដែលបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ការចេញទៅធ្វើជីហាដនៅពេលព្រឹក ឬពេលល្ងាចក្នុងផ្លូវរបស់អល់ឡោះ គឺប្រសើរជាងពិភពលោកនេះ និងអ្វីៗដែលមាននៅក្នុងវា»។ ហើយមានប្រសាសន៍ថា៖ «ឋានសួគ៌ស្ថិតនៅក្រោមស្រមោលនៃដាវ»។ ក្នុងគម្ពីរ ប៊ូខូរី ក៏បានកត់ត្រាថា ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលជើងរបស់គេប្រឡាក់ដោយធូលីដីក្នុងផ្លូវរបស់អល់ឡោះ អល់ឡោះនឹងហាមឃាត់រូបកាយគេពីភ្លើងនរក»។ ការដែលជីហាដជាកាតព្វកិច្ចរួម (ហ្វ័រឌូ គីហ្វាយ៉ះ) គឺផ្អែកលើភស្តុតាងដែលថា ព្យាការី ﷺ ខ្លះចេញទៅធ្វើសង្គ្រាមដោយខ្លួនឯង ខ្លះបញ្ជូនអ្នកដទៃទៅ ហើយទ្រង់យល់ថាការចូលរួមពីមូស្លីមមួយចំនួនគឺគ្រប់គ្រាន់ហើយ។ នេះគឺជាទស្សនៈរបស់មតិភាគច្រើន (ជុំហួរ)។ ការដែលជីហាដត្រូវធ្វើជាមួយមេដឹកនាំគ្រប់រូប (ទាំងអ្នកល្អ និងអ្នកអាក្រក់) គឺដោយសារតែភស្តុតាងនៃកាតព្វកិច្ចជីហាដមិនបានកំណត់លក្ខខណ្ឌថា មេដឹកនាំត្រូវតែជាមនុស្សសុចរិតនោះទេ។ នេះគឺជាកាតព្វកិច្ចមួយនៃសាសនាដែលអល់ឡោះបានតម្រូវលើបាវបម្រើរបស់ទ្រង់ ដោយមិនកំណត់ពេលវេលា ទីកន្លែង ឬបុគ្គលឡើយ។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ការធ្វើជីហាដនឹងនៅតែបន្តរហូតដល់ថ្ងៃកាត់ទោស (ថ្ងៃកិយ៉ាម៉ាត់) មិនថាវាត្រូវបានដឹកនាំដោយមេដឹកនាំដែលយុត្តិធម៌ ឬអយុត្តិធម៌នោះទេ»។ ការសុំការអនុញ្ញាតពីមាតាបិតា៖ គឺផ្អែកលើហាឌីសដែលបុរសម្នាក់បានមកសុំព្យាការី ﷺ ចេញទៅធ្វើជីហាដ ទ្រង់បានសួរថា៖ «តើឪពុកម្តាយអ្នកនៅរស់ទេ?» គេឆ្លើយថា៖ «បាទ»។ ទ្រង់មានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរអ្នកធ្វើជីហាដដោយការបម្រើពួកគេចុះ»។ ការធ្វើជីហាដដោយស្មោះត្រង់នឹងលុបលាងអំពើបាប លើកលែងតែបំណុល៖ ផ្អែកលើហាឌីសដែលថា៖ «អល់ឡោះនឹងអភ័យទោសឱ្យអ្នកស្លាប់ក្នុងផ្លូវរបស់អល់ឡោះ (សាហ៊ីដ) នូវរាល់អំពើបាប លើកលែងតែបំណុល»។ សិទ្ធិរបស់មនុស្សលោកផ្សេងទៀត ក៏ត្រូវបានចាត់ទុកដូចជាបំណុលដែរ។ ការមិនសុំជំនួយពីអ្នកមិនជឿ៖ គឺផ្អែកលើប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ ថា៖ «ខ្ញុំនឹងមិនសុំជំនួយពីអ្នកមិនជឿឡើយ»។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនយល់ថាវាអាចអនុញ្ញាតបានក្នុងករណីចាំបាច់បំផុត។ ការស្តាប់បង្គាប់មេដឹកនាំ៖ គឺជាកាតព្វកិច្ចដរាបណាមេដឹកនាំមិនបញ្ជាឱ្យធ្វើអំពើបាប។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «មិនមានការស្តាប់បង្គាប់ចំពោះសត្វលោក ក្នុងរឿងដែលផ្ទុយនឹងបទបញ្ជារបស់ព្រះអាទិករឡើយ»។ មេដឹកនាំត្រូវពិគ្រោះយោបល់ជាមួយកងទ័ព ប្រព្រឹត្តដោយទន់ភ្លន់ចំពោះពួកគេ និងហាមឃាត់ពួកគេពីអំពើហាមឃាត់ ព្រោះអល់ឡោះបានបញ្ជាឱ្យព្យាការី ﷺ ពិគ្រោះយោបល់ជាមួយពួកគេក្នុងកិច្ចការផ្សេងៗ។

ជំពូកស្តីពីការបែងចែកទ្រព្យសម្បត្តិដែលទទួលបានពីសង្គ្រាម (អាល់-ហ្គនីម៉ាស់) អ្វីដែលកងទ័ពទទួលបានពីសង្គ្រាម គឺត្រូវបែងចែកជាប្រាំចំណែក៖ បួនចំណែកជារបស់កងទ័ព ហើយមួយចំណែកទៀត (មួយភាគប្រាំ) ត្រូវប្រគល់ជូនអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំ) ដើម្បីយកទៅចំណាយតាមគោលដៅដែលបានកំណត់។ អ្នកជិះសេះទទួលបានបីចំណែក ហើយអ្នកថ្មើរជើងទទួលបានមួយចំណែក ដោយមិនប្រកាន់ថាអ្នកនោះខ្លាំង ឬខ្សោយ អ្នកដែលបានចូលរួមប្រយុទ្ធ ឬមិនបានចូលរួមប្រយុទ្ធនោះទេ។ អ៊ីម៉ាមមានសិទ្ធិផ្តល់រង្វាន់បន្ថែមដល់កងទ័ពមួយចំនួន ហើយអ៊ីម៉ាមមានសិទ្ធិទទួលបានចំណែកពិសេស (អាល់-សហ្វ៊ី) ក្រៅពីចំណែកស្មើនឹងទាហានម្នាក់។ ម្យ៉ាងទៀត អ៊ីម៉ាមអាចផ្តល់ប្រាក់ឧបត្ថម្ភដល់អ្នកដែលបានចូលរួម (ដែលមិនមែនជាទាហាន) ហើយអាចផ្តល់ជូនអ្នកដែលចង់ឱ្យចិត្តទន់មកកាន់សាសនាឥស្លាម ប្រសិនបើលោកយល់ឃើញថាវាជាប្រយោជន៍។ ប្រសិនបើទ្រព្យសម្បត្តិដែលពួកកាហ្វិរ (អ្នកមិនមែនមូស្លីម) បានដណ្តើមយកពីមូស្លីមត្រូវបានដណ្តើមយកមកវិញ នោះវាត្រូវតែប្រគល់ជូនម្ចាស់ដើមវិញ។ វាជាការហាមឃាត់មិនឱ្យប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិដែលទទួលបានពីសង្គ្រាមមុនពេលបែងចែក លើកលែងតែអាហារ និងចំណីសត្វ។ ការលួចទ្រព្យសម្បត្តិសង្គ្រាម (អាល់-ហ្គុលូល) គឺជាអំពើហាមឃាត់។ ចំណែកនៃទ្រព្យសម្បត្តិសង្គ្រាមនោះ រួមមានទាំងឈ្លើយសឹកផងដែរ ដែលអ៊ីម៉ាមមានសិទ្ធិជ្រើសរើសរវាងការសម្លាប់ ការដោះលែងដោយមានសំណង (ហ្វីឌីយ៉ា) ឬការដោះលែងដោយសេរី។ ការបកស្រាយ៖ ចំពោះការដែលកងទ័ពទទួលបានបួនចំណែក និងមួយចំណែកទៀតសម្រាប់អ៊ីម៉ាម គឺផ្អែកលើព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះថា៖ «ចូរអ្នកទាំងឡាយដឹងចុះថា អ្វីដែលអ្នកទាំងឡាយទទួលបានពីសង្គ្រាម...» (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-អាន់ហ្វាល់៖ ៤១)។ ព្រមទាំងមានហាឌីសជាច្រើនដែលរាយការណ៍ដោយ អាប់ប៊ូ ដាវូដ និង អាន់-ណាសាអ៊ី ពី អាំរ ប៊ីន អាប់បាស៉ះ ដែលថា៖ «គ្មានអ្វីដែលអនុញ្ញាតឱ្យខ្ញុំយកពីទ្រព្យសម្បត្តិសង្គ្រាមរបស់ពួកអ្នកឡើយ ក្រៅពីមួយភាគប្រាំដែលត្រូវបង្វិលត្រឡប់មកឱ្យពួកអ្នកវិញ»។ ចំពោះការដែលអ្នកជិះសេះទទួលបានបីចំណែក និងអ្នកថ្មើរជើងទទួលបានមួយចំណែក គឺផ្អែកលើហាឌីសជាច្រើន រួមទាំងហាឌីសរបស់ អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ នៅក្នុងសៀវភៅ សហ៊ីហ៍ ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និង មូស្លីម) ដែលបញ្ជាក់ថា ព្យាការី ﷺ បានកំណត់ចំណែកបីសម្រាប់អ្នកជិះសេះ (មួយសម្រាប់អ្នកជិះ និងពីរសម្រាប់សេះ) និងមួយចំណែកសម្រាប់អ្នកថ្មើរជើង។ ចំពោះការដែលអ្នកខ្លាំង និងអ្នកខ្សោយ អ្នកប្រយុទ្ធ និងអ្នកមិនប្រយុទ្ធទទួលបានចំណែកស្មើគ្នា គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អ៊ីបនូ អាប់បាស ដែលថា ព្យាការី ﷺ បានបែងចែកទ្រព្យសម្បត្តិសង្គ្រាមនៅបាដ្រ (Badr) ស្មើៗគ្នា។ ចំពោះការអនុញ្ញាតឱ្យផ្តល់រង្វាន់បន្ថែម (តាន់ហ្វីល) ដល់កងទ័ពមួយចំនួន គឺផ្អែកលើការដែលព្យាការី ﷺ បានផ្តល់រង្វាន់ដល់ សាឡាម៉ះ ប៊ីន អាល់-អាគ្វា និងការផ្តល់ដាវដល់ សាអ៊ត ប៊ីន អាប៊ី វ៉ាក់កូស នៅថ្ងៃបាដ្រ។ ចំពោះចំណែកពិសេសរបស់អ៊ីម៉ាម (អាល់-សហ្វ៊ី) គឺផ្អែកលើហាឌីសដែលរាយការណ៍ថា ព្យាការី ﷺ មានសិទ្ធិជ្រើសរើសយកទ្រព្យសម្បត្តិមួយចំនួន (ដូចជាទាសករ ឬសេះ) មុនពេលធ្វើការបែងចែកមួយភាគប្រាំ។ ចំពោះការផ្តល់ប្រាក់ឧបត្ថម្ភដល់អ្នកដែលបានចូលរួម (ដែលមិនមែនជាទាហាន) គឺផ្អែកលើការដែលព្យាការី ﷺ ធ្លាប់នាំស្ត្រីទៅក្នុងសង្គ្រាម ដើម្បីថែទាំអ្នករបួស ហើយលោកបានផ្តល់ចំណែកខ្លះដល់ពួកគេ។ ចំពោះការផ្តល់ជូនអ្នកដែលចង់ឱ្យចិត្តទន់មកកាន់សាសនា (អាល់-មូអាល្លាហ្វាត) គឺផ្អែកលើការដែលព្យាការី ﷺ បានផ្តល់ទ្រព្យសម្បត្តិដល់មេដឹកនាំកូរ៉ៃស៉ីស ដើម្បីផ្សះផ្សា និងទាក់ទាញចិត្តពួកគេឱ្យកាន់សាសនាឥស្លាម។ ចំពោះទ្រព្យសម្បត្តិដែលដណ្តើមបានមកវិញពីពួកកាហ្វិរ គឺត្រូវប្រគល់ជូនម្ចាស់ដើមវិញ ផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អ៊ីមរ៉ន ប៊ីន ហូស៉ីន និង អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ ដែលព្យាការី ﷺ បានបញ្ជាឱ្យប្រគល់សេះដែលដណ្តើមបានមកវិញជូនម្ចាស់ដើម។ ចំពោះការហាមឃាត់មិនឱ្យប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិសង្គ្រាមមុនពេលបែងចែក គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ រ៉ូវៃហ្វា ប៊ីន ថាប់ប៊ីត ដែលថា៖ «មិនអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកជឿម្នាក់ដែលជឿលើអល់ឡោះ និងថ្ងៃបរលោក យកទ្រព្យសម្បត្តិសង្គ្រាមមុនពេលវាត្រូវបានបែងចែកឡើយ...»។

ជំពូកស្តីពីការធ្វើជាទាសករចំពោះជនជាតិអារ៉ាប់ និងការមិនធ្វើជាទាសករ អ៊ីម៉ាំ (មេដឹកនាំ) ត្រូវធ្វើអ្វីដែលល្អបំផុតសម្រាប់ឥស្លាម និងមូស្លីមចំពោះអ្នកទោសសង្គ្រាម ដោយអាចជ្រើសរើសរវាងការប្រហារជីវិត ការទទួលយកសំណង (លោះខ្លួន) ឬការដោះលែងដោយសេរី។ លោក អហ្សូហរី (Az-Zuhri), មូហ្សាអ៊ីដ (Mujahid) និងក្រុមមួយចំនួនទៀតបានលើកឡើងថា មិនអនុញ្ញាតឱ្យទទួលយកសំណងពីអ្នកទោសដែលជាអ្នកបដិសេធជំនឿ (កាហ្វិរ) ឡើយ។ ចំណែកលោក ហាសាន់ (អាល់-Hasan) និង អតោ (Ata) បានលើកឡើងថា មិនត្រូវប្រហារជីវិតអ្នកទោសឡើយ ប៉ុន្តែត្រូវឱ្យជ្រើសរើសរវាងការដោះលែងដោយសេរី ឬការលោះខ្លួន។ លោក ម៉ាលិក (ម៉ាលីក) បានលើកឡើងថា មិនអនុញ្ញាតឱ្យដោះលែងដោយសេរីដោយគ្មានសំណងឡើយ ហើយក្រុមហាន់ហ្វី (Hanafiyyah) បានលើកឡើងថា មិនអនុញ្ញាតឱ្យដោះលែងដោយសេរីឡើយ ទោះបីមានសំណងឬគ្មានក៏ដោយ។ ជំពូកស្តីពីការធ្វើជាទាសករចំពោះជនជាតិអារ៉ាប់ និងការមិនធ្វើជាទាសករ វាអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើជាទាសករចំពោះជនជាតិអារ៉ាប់ និងប្រហារជីវិតចារកម្ម។ ប្រសិនបើជនជាតិដែលស្ថិតក្នុងសង្គ្រាម (ហារប៊ី) ចូលកាន់សាសនាឥស្លាមមុនពេលដែលគេអាចចាប់ខ្លួនបាន នោះទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គេនឹងត្រូវបានការពារ។ ប្រសិនបើទាសកររបស់ជនបដិសេធជំនឿម្នាក់ចូលកាន់សាសនាឥស្លាម គេនឹងក្លាយជាសេរីជន។ ចំពោះដីដែលដណ្តើមបានពីសង្គ្រាម គឺស្ថិតនៅក្រោមការសម្រេចរបស់អ៊ីម៉ាំ ដោយលោកត្រូវធ្វើអ្វីដែលល្អបំផុត មិនថាតម្លៃនៃដីនោះ ឬទុកឱ្យវាជាកម្មសិទ្ធិរួមរវាងអ្នកច្បាំង ឬរវាងមូស្លីមទាំងអស់។ អ្នកណាដែលមូស្លីមម្នាក់បានផ្តល់សិទ្ធិជ្រកកោន (សុវត្ថិភាព) ដល់គេ នោះគេនឹងមានសុវត្ថិភាព។ អ្នកនាំសារ (ទូត) ក៏ដូចជាមូស្លីមដែរ (មានសុវត្ថិភាព)។ វាអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពជាមួយជនបដិសេធជំនឿ ទោះបីមានលក្ខខណ្ឌក៏ដោយ ហើយកំណត់រយៈពេលមិនឱ្យលើសពីដប់ឆ្នាំ។ វាអនុញ្ញាតឱ្យពង្រឹងសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពដោយការបង់ពន្ធ (ជិហ្សយ៉ះ)។ ជនបដិសេធជំនឿ និងអ្នកដែលស្ថិតក្រោមការការពារ (អហ្លុលហ្ស៊ីមមះ) ត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យរស់នៅក្នុងឧបទ្វីបអារ៉ាប់ឡើយ។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ចំពោះការអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើជាទាសករចំពោះជនជាតិអារ៉ាប់ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ (អាប៊ូ ហ៊ូរ៉ាយរ៉ោះ) នៅក្នុងសៀវភៅ «សាហ៊ៃហ៍» ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) និងប្រភពដទៃទៀត ដែលថាមានស្ត្រីម្នាក់ពីកុលសម្ព័ន្ធ បានី តាំមៀម (Bani Tamim) នៅជាមួយលោកស្រី អាយ៉ិសហ៍ (អាយសះ) រួចហើយរ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរដោះលែងនាងទៅ ព្រោះនាងគឺជាកូនចៅរបស់ អ៊ីស្មាល»។ លោក ប៊ូខូរី និងអ្នកដទៃទៀតបានកត់ត្រាថា នៅពេលដែលគណៈប្រតិភូកុលសម្ព័ន្ធ ហាវហ្សាន (Hawzan) មកកាន់សាសនាឥស្លាម ហើយបានសុំឱ្យរ៉សូល ﷺ ប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិ និងអ្នកទោសរបស់ពួកគេវិញ រ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ពាក្យដែលខ្ញុំស្រឡាញ់បំផុតគឺពាក្យពិត ដូច្នេះចូរអ្នករាល់គ្នាជ្រើសរើសរវាងពីរយ៉ាង៖ អ្នកទោស ឬទ្រព្យសម្បត្តិ»។ នៅក្នុងសៀវភៅ «សាហ៊ៃហ៍» ទាំងពីរ និងប្រភពដទៃទៀត ពីហាឌីសរបស់លោក អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ (Ibn អ៊ូម៉ារ) បានបញ្ជាក់ថា លោកស្រី ជូវ៉ៃរ៉ិយ្យះ ប៊ីនតុល ហារីស (Juwayriyah ពិនត៍ អាល់-Harith) គឺជាអ្នកទោសពីកុលសម្ព័ន្ធ មូស្តលីក (Mustaliq) ដែលបានធ្វើកិច្ចសន្យាលោះខ្លួនឯង រួចហើយរ៉សូល ﷺ បានរៀបការជាមួយលោកស្រីដោយសន្យាថានឹងសងថ្លៃលោះនោះ។ នៅពេលដែលរ៉សូល ﷺ បានរៀបការជាមួយលោកស្រី មនុស្សម្នាបាននិយាយថា៖ «ពួកគេគឺជាសាច់ញាតិរបស់រ៉សូល ﷺ» រួចពួកគេក៏បានដោះលែងអ្នកទោសដែលនៅក្នុងដៃរបស់ពួកគេ។ ហាឌីសនេះត្រូវបានកត់ត្រាដោយលោក អះម៉ាត់ (Ahmad) ពីហាឌីសរបស់លោកស្រី អាយ៉ិសហ៍។ អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនយល់ស្របថា ការធ្វើជាទាសករចំពោះជនជាតិអារ៉ាប់គឺអនុញ្ញាត។ នៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់បាហ៍រ» បានលើកឡើងពីក្រុម អ៊ីត្រះ (Itrah) និងក្រុមហាន់ហ្វីថា ជនបដិសេធជំនឿជនជាតិអារ៉ាប់មិនត្រូវបានទទួលយកអ្វីក្រៅពីការចូលកាន់សាសនាឥស្លាម ឬការប្រយុទ្ធ (ដាវ) ឡើយ ដោយពួកគេយោងទៅលើអាយ៉ះគម្ពីរ៖ «លុះដល់ខែទាំងឡាយដែលហាមឃាត់បានកន្លងផុតទៅ ចូរអ្នករាល់គ្នាសម្លាប់ពួកមូស្រ៊ីគីន (អ្នកដែលធ្វើស៊ិរគី)» (ស៊ូរ៉ះ អាត់តៅបះ៖ ៥)។ ប៉ុន្តែវាច្បាស់ណាស់ថា អាយ៉ះនេះមិនមែនជាភស្តុតាងសម្រាប់រឿងនេះទេ ហើយទោះបីជាវាជាភស្តុតាងក៏ដោយ ក៏អ្វីដែលរ៉សូល ﷺ បានធ្វើគឺចាត់ទុកជាការបញ្ជាក់លម្អិត (ការលើកលែង) ទៅលើអាយ៉ះនោះ។ គម្ពីរគួរអានបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់អំពីការជ្រើសរើសរវាងការដោះលែងដោយសេរី ឬការលោះខ្លួន ដោយមានប្រសាសន៍ថា៖ «បន្ទាប់មកត្រូវដោះលែងដោយសេរី ឬលោះខ្លួន» (ស៊ូរ៉ះ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ)៖ ៤) ដោយមិនបានបែងចែករវាងជនជាតិអារ៉ាប់ ឬជនជាតិដទៃឡើយ។ ពួកគេបានយោងទៅលើហាឌីសដែលកត់ត្រាដោយលោក ស៊ីហ្វិអី (Shafi'i) និង បៃហាក់គី (Bayhaqi) ថា រ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍នៅថ្ងៃសង្គ្រាម ហូណៃន (Hunayn) ថា៖ «ប្រសិនបើការធ្វើជាទាសករអនុញ្ញាតចំពោះជនជាតិអារ៉ាប់ នោះថ្ងៃនេះនឹងមានអ្នកទោសជាច្រើន»។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងខ្សែសង្វាក់នៃការរាយការណ៍មានលោក វ៉ាគីឌី (Waqidi) ដែលជាអ្នករាយការណ៍ខ្សោយខ្លាំង។ លោក តបារ៉ូនី (Tabarani) ក៏បានរាយការណ៍តាមខ្សែសង្វាក់មួយទៀតដែលមានលោក យ៉ាហ្ស៊ីដ ប៊ីន អាយ៉ាត (Yazid អ៊ីប៊ីន Iyad) ដែលខ្សោយជាងលោក វ៉ាគីឌី ទៅទៀត។ ក្រុមហាវ៉ាឌីយ៉ះ (Hawiyyah) បានកំណត់ការមិនអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើជាទាសករចំពោះតែបុរសជនជាតិអារ៉ាប់ប៉ុណ្ណោះ មិនមែនស្ត្រីទេ។ រ៉សូល ﷺ បានទទួលយកសំណងពីបុរសជនជាតិអារ៉ាប់នៅសមរភូមិ បាដារ (Badr) ដែលវាជាផ្នែកមួយនៃការធ្វើជាទាសករ។ ចំពោះការប្រហារជីវិតចារកម្ម គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក សាឡាមះ ប៊ីន អាល់អាគួ (Salamah អ៊ីប៊ីន អាល់-Akwa) នៅក្នុងសៀវភៅ ប៊ូខូរី និងអ្នកដទៃទៀត ដែលបាននិយាយថា មានចារកម្មម្នាក់បានមកជួបរ៉សូល ﷺ ខណៈពេលដែលលោកកំពុងធ្វើដំណើរ រួចគេបានអង្គុយជាមួយសហការីមួយចំនួនរបស់លោក ហើយនិយាយបន្តិចបន្តួច រួចក៏រត់គេចខ្លួន។ រ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរតាមរកគេ ហើយសម្លាប់គេចោល»។ លោក សាឡាមះ បានតាមទាន់ ហើយសម្លាប់គេ រួចរ៉សូល ﷺ ក៏បានប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិដែលចារកម្មនោះមានឱ្យទៅលោក សាឡាមះ។ នេះគឺជាភស្តុតាងដ៏ច្បាស់លាស់លើការប្រហារជីវិតចារកម្មដែលស្ថិតក្នុងសង្គ្រាម។ ចំពោះអ្នកដែលមានសន្ធិសញ្ញា (មូអាហ៊ីត) និងអ្នកដែលស្ថិតក្រោមការការពារ (ហ្ស៊ីមមី) លោក ម៉ាលិក និង អូហ្សៃ (Awza'i) បានលើកឡើងថា សន្ធិសញ្ញារបស់គេនឹងត្រូវលុបចោលដោយសារទង្វើនោះ។ លោក អះម៉ាត់ និង អាប់ប៊ូ ដាវូដ បានកត់ត្រាពីលោក ហ្វូរ៉ាត ប៊ីន ហាប់បាន (Furat អ៊ីប៊ីន Habban) ថា រ៉សូល ﷺ បានបញ្ជាឱ្យសម្លាប់គេ ព្រោះគេជាចារកម្មឱ្យលោក អាប់ប៊ូ ស៊ូហ្វៀន (អាប៊ូ ស៊ូហ្វយ៉ាន) និងជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់បុរសម្នាក់ពីក្រុម អាន់ស័រ (Ansar)។ គេបាននៅជាមួយក្រុម អាន់ស័រ រួចនិយាយថា៖ «ខ្ញុំជាមូស្លីម»។ បុរសម្នាក់ពីក្រុម អាន់ស័រ បាននិយាយថា៖ «ឱរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! គេនិយាយថាគេជាមូស្លីម»។ រ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នា មានបុរសខ្លះដែលយើងទុកចិត្តលើជំនឿរបស់ពួកគេ ក្នុងនោះមាន ហ្វូរ៉ាត ប៊ីន ហាប់បាន»។ នៅក្នុងខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍មានលោក អាប់ប៊ូ ហាំម៉ាម (Abu Hammam) ដែលមិនអាចយកជាភស្តុតាងបាន។ ប៉ុន្តែលោក ប៊ីស្រ៍ ប៊ីន ស៊ូរ៉ី (Bishr អ៊ីប៊ីន អាល់-Sari) ដែលជាអ្នកដែលលោក ប៊ូខូរី និងមូស្លីម យល់ស្របថាអាចយកជាភស្តុតាងបាន ក៏បានរាយការណ៍ហាឌីសនេះដែរ។ ចំពោះករណីដែលជនជាតិដែលស្ថិតក្នុងសង្គ្រាម (ហារប៊ី) ចូលកាន់សាសនាឥស្លាមមុនពេលគេអាចចាប់ខ្លួនបាន នោះទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គេនឹងត្រូវបានការពារ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក សក់រ ប៊ីន អៃឡះ (Sakhr អ៊ីប៊ីន Ulayyah) ថា រ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើបុរសម្នាក់ចូលកាន់សាសនាឥស្លាម នោះគេគឺជាម្ចាស់ដី និងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គេ»។ វាត្រូវបានកត់ត្រាដោយលោក អះម៉ាត់ និង អាប់ប៊ូ ដាវូដ ហើយអ្នករាយការណ៍សុទ្ធតែគួរឱ្យទុកចិត្ត។ នៅក្នុងពាក្យមួយទៀតថា៖ «ប្រសិនបើពួកគេចូលកាន់សាសនាឥស្លាម ពួកគេនឹងការពារទ្រព្យសម្បត្តិ និងជីវិតរបស់ពួកគេ»។ លោក អាប់ប៊ូ យ៉ាឡា (Abu Ya'la) បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់លោក អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ថា៖ «អ្នកណាដែលចូលកាន់សាសនាឥស្លាមលើអ្វីមួយ នោះវាជារបស់គេ»។ លោក អ៊ីបនូ អូដៃ (Ibn 'Adi) បានចាត់ទុកវាថាខ្សោយ។ លោក បៃហាក់គី បានលើកឡើងថា វាត្រូវបានរាយការណ៍ពីលោក អ៊ីបនូ អាប់ប៊ី មូឡៃកះ (Ibn Abi Mulaykah) ពីលោក អ៊ូរវ៉ះ (Urwah) ជាទម្រង់មួរសាល់ (Mursal)។ លោក សាអ៊ីដ ប៊ីន ម៉ាន់សួរ (Sa'id អ៊ីប៊ីន Mansur) ក៏បានកត់ត្រាវាពីលោក អ៊ូរវ៉ះ ជាទម្រង់មួរសាល់ផងដែរ។ រ៉សូល ﷺ បានឡោមព័ទ្ធកុលសម្ព័ន្ធ បានី គួរ៉ៃហ្សះ (Bani Qurayzah) រួចលោក ថាអ្លះបះ (Tha'labah) និង អ៊ូសៃដ ប៊ីន សៃអះ (Usayd អ៊ីប៊ីន Sa'iyah) បានចូលកាន់សាសនាឥស្លាម ហើយការចូលកាន់សាសនាឥស្លាមរបស់ពួកគេបានការពារទ្រព្យសម្បត្តិ និងកូនតូចៗរបស់ពួកគេ។ ភស្តុតាងមួយទៀតគឺហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវ (សាហ៊ៃហ៍) ដែលបញ្ជាក់ថា រ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើពួកគេនិយាយវា (កាលីមះ) នោះពួកគេនឹងការពារជីវិត និងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេពីខ្ញុំ លើកលែងតែមានសិទ្ធិត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់»។ អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនយល់ស្របថា ប្រសិនបើជនជាតិដែលស្ថិតក្នុងសង្គ្រាមចូលកាន់សាសនាឥស្លាមដោយស្ម័គ្រចិត្ត នោះគេនឹងទទួលបានទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់របស់គេជាកម្មសិទ្ធិ ដូច្នេះមិនមានការបែងចែករវាងអ្នកដែលចូលកាន់សាសនាឥស្លាមក្នុងទឹកដីសង្គ្រាម ឬក្នុងទឹកដីឥស្លាមឡើយ។ ចំពោះករណីដែលទាសកររបស់ជនបដិសេធជំនឿចូលកាន់សាសនាឥស្លាម ហើយក្លាយជាសេរីជន គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក អ៊ីបនូ អាប់បាស (អ៊ីប៊ីន អាប់បាស) នៅក្នុងសៀវភៅរបស់លោក អះម៉ាត់ និង អ៊ីបនូ អាប់ប៊ី សៃបះ (Ibn Abi Shaybah) ដែលថា រ៉សូល ﷺ បានដោះលែងទាសកររបស់ពួកមូស្រ៊ីគីនដែលបានរត់មករកលោកនៅថ្ងៃសង្គ្រាម តូអ៊ីហ្វ (Ta'if)។ លោក សាអ៊ីដ ប៊ីន ម៉ាន់សួរ ក៏បានកត់ត្រាវាជាទម្រង់មួរសាល់ផងដែរ។ រឿងរ៉ាវរបស់លោក អាប់ប៊ូ បាក់រ៉ះ (Abu Bakrah) ដែលចុះពីបន្ទាយ តូអ៊ីហ្វ ត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងសៀវភៅ «សាហ៊ៃហ៍ ប៊ូខូរី»។ លោក អាប់ប៊ូ ដាវូដ បានរាយការណ៍ពីលោក ស៊ូអៃប៊ី (Sha'bi) ថា៖ «យើងបានសុំឱ្យរ៉សូល ﷺ ប្រគល់លោក អាប់ប៊ូ បាក់រ៉ះ មកឱ្យយើងវិញ ព្រោះគាត់ជាទាសកររបស់យើង ហើយគាត់បានចូលកាន់សាសនាឥស្លាមមុនយើង។ រ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ទេ គាត់គឺជាសេរីជនរបស់អល់ឡោះ»។ លោក អាប់ប៊ូ ដាវូដ និង ទីរមីហ្ស៊ី (Tirmidhi) បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់លោក អាលី (អាលី) ថា៖ «ទាសករពីរនាក់បានរត់មករក រ៉សូល ﷺ នៅថ្ងៃសន្ធិសញ្ញា ហូដៃប៊ីយ៉ះ មុនពេលមានសន្តិភាព។ ម្ចាស់របស់ពួកគេបានសរសេរមកកាន់លោកថា៖ ឱមូហាំម៉ាត់ (ﷺ)! ពួកគេមិនមែនរត់មករកអ្នកដោយសារស្រឡាញ់សាសនារបស់អ្នកទេ គឺពួកគេរត់គេចពីការធ្វើជាទាសករ។ មនុស្សម្នាបាននិយាយថា៖ ពួកគេនិយាយពិតណាស់ ឱរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! ចូរប្រគល់ពួកគេទៅឱ្យពួកគេវិញ។ រ៉សូល ﷺ បានខឹង ហើយមានប្រសាសន៍ថា៖ «ខ្ញុំមិនឃើញអ្នករាល់យល់ពីអ្វីដែលកំពុងកើតឡើងទេ ឱក្រុមគួរ៉ៃស៍! រហូតដល់អល់ឡោះបញ្ជូនអ្នកដែលនឹងកាត់ក្បាលអ្នករាល់គ្នាដោយសាររឿងនេះ»។ លោកបានបដិសេធមិនប្រគល់ពួកគេវិញ ហើយមានប្រសាសន៍ថា៖ «ពួកគេគឺជាសេរីជនរបស់អល់ឡោះ»។ លោក អះម៉ាត់ បានកត់ត្រាពីលោក អាប់ប៊ូ សាអ៊ីដ អាល់អាអ្សាំ (Abu Sa'id អាល់-A'sham) ថា រ៉សូល ﷺ បានសម្រេចថា ប្រសិនបើទាសករម្នាក់មកដល់ហើយចូលកាន់សាសនាឥស្លាម រួចម្ចាស់របស់គេមកដល់ក្រោយមកទៀត ហើយចូលកាន់សាសនាឥស្លាម នោះគេនឹងក្លាយជា

ជំពូកស្តីពីការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងក្រុមបះបោរ (អាល់-ប៊ូហ្គាត) រហូតដល់ពួកគេវិលត្រឡប់មកកាន់សច្ចធម៌វិញ «វាជាកាតព្វកិច្ចដែលត្រូវប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងក្រុមបះបោរ រហូតដល់ពួកគេវិលត្រឡប់មកកាន់សច្ចធម៌វិញ។ មិនត្រូវសម្លាប់អ្នកដែលត្រូវបានចាប់ខ្លួនជាឈ្លើយសឹករបស់ពួកគេឡើយ មិនត្រូវដេញតាមអ្នកដែលកំពុងរត់គេចខ្លួន មិនត្រូវសម្លាប់អ្នកដែលរងរបួសរបស់ពួកគេឱ្យដាច់ខ្យល់ស្លាប់ឡើយ ហើយក៏មិនត្រូវរឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេជាកេរ្តិ៍អាករដែរ»។ ខ្ញុំសូមជម្រាបថា៖ ចំពោះកាតព្វកិច្ចនៃការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងក្រុមបះបោរ គឺផ្អែកលើព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ដែលថា៖ ﴿ហើយប្រសិនបើក្រុមពីរក្នុងចំណោមអ្នកដែលមានជំនឿបានប្រយុទ្ធគ្នា ចូរអ្នករាល់គ្នាធ្វើការសម្រុះសម្រួលរវាងពួកគេទាំងពីរ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើក្រុមមួយក្នុងចំណោមពួកគេបានបះបោរប្រឆាំងនឹងក្រុមមួយទៀត ចូរអ្នករាល់គ្នាប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងក្រុមដែលបះបោរនោះ រហូតដល់ពួកគេវិលត្រឡប់មកកាន់បញ្ជារបស់អល់ឡោះវិញ﴾ [អាល់-ហូជូរ៉ាត៖ ៩]។ ដូច្នេះ ព្រះអង្គដ៏មហាឧត្តមបានកំណត់ជាកាតព្វកិច្ចឱ្យប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងក្រុមដែលបះបោរ រហូតដល់ពួកគេវិលត្រឡប់មកកាន់បញ្ជារបស់អល់ឡោះវិញ ហើយមិនមានការបែងចែកឡើយថាតើការបះបោរនោះកើតចេញពីមូស្លីមម្នាក់ប្រឆាំងនឹងមេដឹកនាំរបស់ពួកគេ ឬប្រឆាំងនឹងក្រុមណាមួយក្នុងចំណោមពួកគេ។ ចំណែកឯការដែលមិនត្រូវសម្លាប់ឈ្លើយសឹករបស់ពួកគេ រហូតដល់ចុងបញ្ចប់នៃអ្វីដែលយើងបានលើកឡើងនោះ គឺផ្អែកលើអ្វីដែលអាល់-ហាក៊ីម និងអាល់-បៃហាក់គី បានដកស្រង់ចេញពីអ៊ីប្នុ អ៊ូម៉ារ ថា៖ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់អ៊ីប្នុ ម៉ាស៊ូដ ថា៖ «ឱកូនប្រុសរបស់អ៊ុំមូ អាប់ឌុលឡោះអើយ! តើអ្វីជាច្បាប់សម្រាប់អ្នកដែលបះបោរក្នុងចំណោមប្រជាជាតិរបស់ខ្ញុំ?»។ គាត់បានឆ្លើយថា៖ «អល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់ដឹងច្បាស់ជាង»។ បន្ទាប់មក រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «មិនត្រូវដេញតាមអ្នកដែលរត់គេចខ្លួន មិនត្រូវសម្លាប់អ្នកដែលរងរបួសឱ្យដាច់ខ្យល់ស្លាប់ និងមិនត្រូវសម្លាប់ឈ្លើយសឹករបស់ពួកគេឡើយ»។ នៅក្នុងពាក្យមួយទៀតបានបញ្ជាក់ថា៖ «មិនត្រូវសម្លាប់អ្នកដែលរងរបួសឱ្យដាច់ខ្យល់ស្លាប់ ហើយក៏មិនត្រូវរឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិពីពួកគេដែរ»។ អាល់-ហាក៊ីម បានស្ងៀមស្ងាត់ចំពោះហាឌីសនេះ ហើយអ៊ីប្នុ អះដាយ បាននិយាយថា៖ ហាឌីសនេះមិនត្រូវបានរក្សាទុក (មិនមែនជាហាឌីសដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត)។ អាល់-បៃហាក់គី បាននិយាយថា៖ វាជាហាឌីសខ្សោយ (ដាយីហ្វ)។ អ្នកនិពន្ធសៀវភៅ «ប៊ូលូហុល ម៉ារ៉ម» បាននិយាយថា៖ អាល់-ហាក៊ីម បានចាត់ទុកវាជាហាឌីសត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍) ប៉ុន្តែវាជាការយល់ច្រឡំ ព្រោះក្នុងខ្សែសង្វាក់នៃការរាយការណ៍ (អ៊ីស្ណាត) មានឈ្មោះ កាវ្សារ ប៊ិន ហាក៊ីម ដែលជាអ្នករាយការណ៍ដែលត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។ វាត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងត្រឹមត្រូវពីអាលី (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះគាត់) តាមរយៈខ្សែសង្វាក់ជាច្រើនថាវាជាហាឌីសដែលឈប់ត្រឹមគាត់ (ម៉ាវកូហ្វ)។ អ្វីដែលត្រឹមត្រូវគឺ អ្នកប្រកាសរបស់អាលី បានប្រកាសរឿងនេះនៅថ្ងៃសមរភូមិស៊ីហ្វ៊ីន ហើយវាមិនត្រូវបានបញ្ជាក់ថាជាហាឌីសដែលឡើងទៅដល់ព្យាការី (ម៉ារហ្វូ) នោះទេ។ អ៊ីប្នុ អាប់ប៊ី សៃបះ, អាល់-ហាក៊ីម និងអាល់-បៃហាក់គី បានដកស្រង់តាមរយៈ អាប់ឌុល ខៃរ ពីអាលី ក្នុងន័យថា៖ អ្នកប្រកាសរបស់អាលី បានប្រកាសនៅថ្ងៃសមរភូមិជ៉ាម៉ាល់ថា៖ «ចូរដឹងថា មិនត្រូវដេញតាមអ្នកដែលរត់គេចខ្លួន ហើយមិនត្រូវសម្លាប់អ្នកដែលរងរបួសឱ្យដាច់ខ្យល់ស្លាប់ឡើយ»។ សៃអីដ ប៊ិន ម៉ាន់សួរ បានដកស្រង់ពី ម៉ារវ៉ាន់ ប៊ិន អាល់-ហាកាម ថា៖ អ្នកប្រកាសម្នាក់បានស្រែកប្រាប់អាលី (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តចំពោះគាត់) នៅថ្ងៃសមរភូមិជ៉ាម៉ាល់ថា៖ «មិនត្រូវសម្លាប់អ្នកដែលរត់គេចខ្លួន ហើយមិនត្រូវសម្លាប់អ្នកដែលរងរបួសឱ្យដាច់ខ្យល់ស្លាប់ឡើយ។ អ្នកណាដែលបិទទ្វារផ្ទះរបស់ខ្លួន គឺមានសុវត្ថិភាព ហើយអ្នកណាដែលបោះអាវុធចោល គឺមានសុវត្ថិភាព»។ អះម៉ាត់ បានដកស្រង់នៅក្នុងការរាយការណ៍របស់ អាល់-អាសរ៉ាម ដោយប្រើវាជាភស្តុតាងពី អះហ្សូហ្រី ថា៖ «នៅពេលដែលភាពវឹកវរបានកើតឡើង ខណៈដែលសហការី (សហាបះ) របស់រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ នៅមានវត្តមានគ្រប់គ្រាន់ ពួកគេបានឯកភាពគ្នាថា៖ មិនត្រូវយកទោសប្រហារជីវិតនរណាម្នាក់ឡើយ ហើយក៏មិនត្រូវរឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិដោយសារតែការបកស្រាយគម្ពីរគម្ពីរគួរអានដែរ លើកលែងតែអ្វីដែលរកឃើញជាក់ស្តែងប៉ុណ្ណោះ»។ អាល់-បៃហាក់គី បានដកស្រង់ពី អាប់ប៊ូ អ៊ូម៉ាមះ ថា៖...

នេះគឺជាការបកប្រែអត្ថបទដែលលោកបានស្នើសុំ៖ ជំពូកស្តីពីកាតព្វកិច្ចនៃការគោរពប្រតិបត្តិចំពោះមេដឹកនាំ (អ៊ីម៉ាំ) ការគោរពប្រតិបត្តិចំពោះមេដឹកនាំគឺមានកាតព្វកិច្ច (វ៉ាជីប) លើកលែងតែក្នុងរឿងដែលជាការប្រឆាំងនឹងបទបញ្ជារបស់អល់ឡោះ។ មិនអនុញ្ញាតឱ្យមានការបះបោរប្រឆាំងនឹងពួកគេឡើយ ដរាបណាពួកគេនៅតែរក្សាសឡាត និងមិនបង្ហាញឱ្យឃើញនូវការបដិសេធជំនឿ (កូហ្វរ) យ៉ាងច្បាស់លាស់។ វាជាកាតព្វកិច្ចដែលត្រូវអត់ធ្មត់ចំពោះអំពើអយុត្តិធម៌របស់ពួកគេ និងត្រូវផ្តល់ដំបូន្មានល្អៗដល់ពួកគេ។ ម្យ៉ាងទៀត មេដឹកនាំមានកាតព្វកិច្ចការពារប្រជាជនមូស្លីម ការពារដៃរបស់អ្នកដែលសង្កត់សង្កិន ការពារព្រំដែនទឹកដី ការគ្រប់គ្រងដោយផ្អែកលើច្បាប់សាសនាទាំងផ្នែករាងកាយ សាសនា និងទ្រព្យសម្បត្តិ ការបែងចែកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អល់ឡោះទៅតាមគោលដៅត្រឹមត្រូវ ការមិនយកទ្រព្យសម្បត្តិលើសពីតម្រូវការផ្ទាល់ខ្លួនដោយមិនត្រឹមត្រូវ និងការខិតខំប្រឹងប្រែងកែលម្អទាំងអាកប្បកិរិយាខាងក្រៅ និងចិត្តគំនិតខាងក្នុង។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ចំពោះកាតព្វកិច្ចនៃការគោរពប្រតិបត្តិចំពោះមេដឹកនាំ លើកលែងតែក្នុងរឿងដែលជាការប្រឆាំងនឹងអល់ឡោះ គឺផ្អែកលើព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ «ឱអ្នកដែលមានជំនឿទាំងឡាយ! ចូរគោរពប្រតិបត្តិចំពោះអល់ឡោះ និងគោរពប្រតិបត្តិចំពោះរ៉សូល និងអ្នកដែលមានអំណាចក្នុងចំណោមពួកអ្នក» (ស៊ូរ៉ាត អាន់-នីសា៖ ៥៩)។ មានហាឌីសជាច្រើនដែលបញ្ជាក់ពីកាតព្វកិច្ចនេះ ក្នុងនោះមានហាឌីសដែលប៊ូខូរីបានកត់ត្រាពីអានាស (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងគាត់) ថា៖ «ចូរស្ដាប់ និងគោរពប្រតិបត្តិ ទោះបីជាមានទាសករជនជាតិហាបាស៊ីម្នាក់ត្រូវបានតែងតាំងលើពួកអ្នកក៏ដោយ ដែលក្បាលរបស់គាត់ដូចជាគ្រាប់ទំពាំងបាយជូរស្ងួត ដរាបណាគាត់នៅតែអនុវត្តគម្ពីររបស់អល់ឡោះក្នុងចំណោមពួកអ្នក»។ នៅក្នុងសៀវភៅហាឌីសទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) ពីអាប៊ូហូរ៉ៃរ៉ោះ ពីព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលគោរពប្រតិបត្តិខ្ញុំ គឺគេបានគោរពប្រតិបត្តិអល់ឡោះ ហើយអ្នកណាដែលប្រឆាំងខ្ញុំ គឺគេបានប្រឆាំងនឹងអល់ឡោះ។ អ្នកណាដែលគោរពប្រតិបត្តិមេដឹកនាំ គឺគេបានគោរពប្រតិបត្តិខ្ញុំ ហើយអ្នកណាដែលប្រឆាំងមេដឹកនាំ គឺគេបានប្រឆាំងនឹងខ្ញុំ»។ ចំពោះការមិនអនុញ្ញាតឱ្យបះបោរប្រឆាំងនឹងពួកគេ ដរាបណាពួកគេនៅតែរក្សាសឡាត និងមិនបង្ហាញឱ្យឃើញនូវការបដិសេធជំនឿ (កូហ្វរ) យ៉ាងច្បាស់លាស់ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អូហ្វ ប៊ីន ម៉ាលិក ដែលកត់ត្រាដោយមូស្លីមថា៖ ខ្ញុំបានឮរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (ស.ល.វ) មានប្រសាសន៍ថា៖ «មេដឹកនាំដ៏ល្អបំផុតរបស់ពួកអ្នក គឺអ្នកដែលពួកអ្នកស្រឡាញ់ពួកគេ ហើយពួកគេក៏ស្រឡាញ់ពួកអ្នក ពួកអ្នកសូមពរឱ្យពួកគេ ហើយពួកគេក៏សូមពរឱ្យពួកអ្នក...»។ យើងបានសួរថា៖ «ឱរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ តើយើងមិនគួរប្រឆាំងពួកគេដោយអាវុធទេឬ?» លោកបានឆ្លើយថា៖ «មិនត្រូវទេ ដរាបណាពួកគេនៅតែរក្សាសឡាតក្នុងចំណោមពួកអ្នក»។ ចំពោះកាតព្វកិច្ចនៃការអត់ធ្មត់ចំពោះអំពើអយុត្តិធម៌របស់ពួកគេ គឺផ្អែកលើហាឌីសដែលកត់ត្រាដោយប៊ូខូរី និងមូស្លីម ពីអ៊ីបនូ អាប់បាស ថា៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (ស.ល.វ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលឃើញអ្វីមួយពីមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនដែលខ្លួនមិនពេញចិត្ត ចូរអត់ធ្មត់ចុះ ព្រោះអ្នកណាដែលឃ្លាតចេញពីក្រុម (សហគមន៍មូស្លីម) ត្រឹមមួយចំអាម ហើយស្លាប់ទៅ នោះការស្លាប់របស់គេគឺជាការស្លាប់បែបសម័យចាហ៊ីលីយ៉ាស់ (សម័យមិនជឿ)»។ ចំពោះកាតព្វកិច្ចនៃការផ្តល់ដំបូន្មានដល់ពួកគេ គឺផ្អែកលើហាឌីសដែលកត់ត្រាដោយមូស្លីមថា៖ «សាសនាគឺការផ្តល់ដំបូន្មាន (ភាពស្មោះត្រង់) ចំពោះអល់ឡោះ ចំពោះរ៉សូលរបស់ទ្រង់ និងចំពោះមេដឹកនាំនៃប្រជាជនមូស្លីម»។ សរុបមក មេដឹកនាំត្រូវតែយកគំរូតាមរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (ស.ល.វ) និងពួកខាលីហ្វះដ៏ត្រឹមត្រូវ (ខូឡាហ្វាអ៊ុ រ៉ាស៊ីឌីន) ក្នុងគ្រប់កិច្ចការទាំងអស់។ ប្រសិនបើគាត់ធ្វើដូច្នេះ គាត់នឹងទទួលបាននូវអ្វីដែលបានសន្យាសម្រាប់មេដឹកនាំដ៏យុត្តិធម៌ ដែលមានចែងក្នុងគម្ពីរ និងស៊ូណាន់ន់ គឺជោគជ័យទាំងក្នុងលោកនេះ និងលោកខាងមុខ។ ការបកប្រែនេះត្រូវបានបញ្ចប់ដោយជំនួយរបស់អល់ឡោះ។ ការសរសេរនេះត្រូវបានបញ្ចប់នៅថ្ងៃសៅរ៍ ទី១២ ខែជូម៉ាដា អាល់-អាឃីរ៉ោះ ឆ្នាំ ១២២០ នៃប្រតិទិនហ៊ីជរ៉ោះ។ ចប់សេចក្តីរបស់អ្នកនិពន្ធ (សូមអល់ឡោះការពារគាត់)។ ការកែសម្រួលនេះត្រូវបានបញ្ចប់ដោយអ្នកដែលខ្វះខាត គឺ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីន អាហ្មាត់ អាស្ហាត៊ីប៊ី (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់គាត់ និងមូស្លីមទាំងអស់គ្នា) នៅថ្ងៃពុធ ទី១១ ខែស៊ែប៊ាន់ ឆ្នាំ ១៣៣៨។ ការសរសើរទាំងឡាយគឺចំពោះអល់ឡោះ ដែលដោយសារព្រះពររបស់ទ្រង់ ទើបកិច្ចការល្អទាំងឡាយបានសម្រេច។