អាល់-ដារ៉ារី អាល់-មុឌីយ៉ះ (ការពន្យល់ក្បួនច្បាប់ឥស្លាម)

គម្ពីរស្ហូហ្វអះ (សិទ្ធិទិញមុន) មូលហេតុនៃសិទ្ធិស្ហូហ្វអះ គឺការមានចំណែករួមក្នុងទ្រព្យសម្បត្តិណាមួយ ទោះបីជាទ្រព្យនោះអាចចល័តបានក៏ដោយ។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើការបែងចែកទ្រព្យសម្បត្តិបានកើតឡើងហើយ នោះសិទ្ធិស្ហូហ្វអះក៏លែងមានទៀតដែរ។ មិនអនុញ្ញាតឱ្យដៃគូម្ចាស់កម្មសិទ្ធិលក់ចំណែករបស់ខ្លួនឡើយ រហូតទាល់តែបានជូនដំណឹងដល់ដៃគូរបស់ខ្លួនជាមុនសិន ហើយសិទ្ធិនេះមិនមែនបាត់បង់ទៅវិញដោយសារតែការទុកយូរ (មិនទាន់ទាមទារ) នោះទេ។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ចំពោះមូលហេតុនៃសិទ្ធិស្ហូហ្វអះគឺការមានចំណែករួម ទោះបីជាទ្រព្យនោះអាចចល័តបានក៏ដោយ គឺផ្អែកលើភាពទូលំទូលាយនៃហាឌីសដែលបានរាយការណ៍ក្នុងរឿងនេះ ដូចជាហាឌីសរបស់លោក ហ្សាប៊ីរ (Jābir) ក្នុងគម្ពីរអាល់ប៊ូខូរី (អាល់-Bukhārī) និងអ្នកដទៃទៀត ដែលថា៖ «ព្យាការី ﷺ បានកាត់ក្តីឱ្យមានសិទ្ធិស្ហូហ្វអះនៅក្នុងគ្រប់ទ្រព្យសម្បត្តិដែលមិនទាន់បានបែងចែក។ លុះត្រាតែមានការកំណត់ព្រំប្រទល់ និងការបែងចែកផ្លូវដើររួចរាល់ ទើបគ្មានសិទ្ធិស្ហូហ្វអះទៀត»។ អ្នកប្រមូលផ្តុំគម្ពីរ ស៊ូណាន់ន់ (Sunan) ក៏បានកត់ត្រាដោយប្រើពាក្យស្រដៀងគ្នានេះដែរ។ ព្រមទាំងហាឌីសរបស់លោក អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ូហ៍ (Abū Hurayrah) ដែលបាននិយាយថា៖ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើផ្ទះត្រូវបានបែងចែក និងកំណត់ព្រំប្រទល់រួចហើយ នោះគ្មានសិទ្ធិស្ហូហ្វអះនៅក្នុងនោះទៀតទេ» (កត់ត្រាដោយ អាប់ប៊ូ ដាវូដ និង អ៊ីបនូ ម៉ាជេហ៍ ដោយមានខ្សែសង្វាក់អ្នករាយការណ៍ដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត)។ លោក មូស្លីម និងអ្នកដទៃទៀត ក៏បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់លោក ហ្សាប៊ីរ ថា៖ «ព្យាការី ﷺ បានកាត់ក្តីឱ្យមានសិទ្ធិស្ហូហ្វអះនៅក្នុងគ្រប់ភាពជាដៃគូដែលមិនទាន់បានបែងចែក»។ លោក បៃហាក់គី (អាល់-Bayhaqī) បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់លោក អ៊ីបនូ អាប់បាស (Ibn ‘Abbās) ក្នុងទម្រង់ម៉ារហ្វូអ៍ (Marfū‘) ថា៖ «សិទ្ធិស្ហូហ្វអះមាននៅក្នុងគ្រប់អ្វីៗទាំងអស់»។ អ្នករាយការណ៍របស់លោកសុទ្ធតែគួរឱ្យទុកចិត្ត ប៉ុន្តែវាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាហាឌីសដែលខ្វះខ្សែសង្វាក់ (Mursal)។ ទោះជាយ៉ាងណា លោក តហ្វាវី (អាល់-Ṭaḥāwī) បានកត់ត្រាភស្តុតាងគាំទ្រពីហាឌីសរបស់លោក ហ្សាប៊ីរ ដោយមានខ្សែសង្វាក់ដែលមិនមានបញ្ហាអ្វីឡើយ។ ចំពោះការដែលការបែងចែកទ្រព្យសម្បត្តិធ្វើឱ្យបាត់បង់សិទ្ធិស្ហូហ្វអះ គឺដោយសារតែហាឌីសទាំងនេះបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា សិទ្ធិនេះមានចំពោះតែទ្រព្យដែលមិនទាន់បានបែងចែកប៉ុណ្ណោះ។ បន្ទាប់មក លោកបានពន្យល់ពីការបែងចែកថា៖ «លុះត្រាតែមានការកំណត់ព្រំប្រទល់ និងការបែងចែកផ្លូវដើររួចរាល់ ទើបគ្មានសិទ្ធិស្ហូហ្វអះ»។ ដូច្នេះ ហាឌីសដែលនិយាយអំពីសិទ្ធិស្ហូហ្វអះរបស់អ្នកជិតខាង ដូចជាហាឌីសដែលថា «អ្នកជិតខាងមានសិទ្ធិជាងចំពោះអ្វីដែលនៅក្បែរខ្លួន» ដែលមានភាពត្រឹមត្រូវក្នុងគម្ពីរទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) គឺត្រូវបានកំណត់ដោយលក្ខខណ្ឌនៃការមិនទាន់បែងចែកទ្រព្យសម្បត្តិ ពីព្រោះពាក្យថា «អ្នកជិតខាង» អាចសំដៅលើអ្នកដែលនៅជាប់គ្នា ឬអ្នកដែលមានចំណែករួមជាមួយគ្នា។ ចំពោះការកំណត់សិទ្ធិស្ហូហ្វអះរបស់អ្នកជិតខាងដោយលក្ខខណ្ឌនៃការប្រើផ្លូវរួមគ្នា ដូចមានក្នុងហាឌីសរបស់លោក ហ្សាប៊ីរ ដែលកត់ត្រាដោយ អាប់ម៉ាត់ (Aḥmad), អាប់ប៊ូ ដាវូដ, អ៊ីបនូ ម៉ាជេហ៍ និង ទិរមីហ្ស៊ី (Tirmidhī) ដែលលោកបានចាត់ទុកថាជាហាឌីស ហាសាន់ (Hasan) ថា៖ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកជិតខាងមានសិទ្ធិជាងចំពោះសិទ្ធិស្ហូហ្វអះរបស់អ្នកជិតខាងរបស់ខ្លួន ដោយត្រូវរង់ចាំគាត់ ទោះបីជាគាត់អវត្តមានក៏ដោយ ប្រសិនបើផ្លូវដើររបស់ពួកគេគឺតែមួយ»។ ហាឌីសនេះគាំទ្រនូវអ្វីដែលយើងបាននិយាយថា គ្មានសិទ្ធិស្ហូហ្វអះក្រៅពីអ្នកដែលមានចំណែករួមជាមួយគ្នានោះទេ ពីព្រោះប្រសិនបើផ្លូវដើរគឺតែមួយ នោះភាពជាដៃគូបានកើតឡើងនៅត្រង់ចំណុចនោះ ហើយការបែងចែកដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់សិទ្ធិស្ហូហ្វអះក៏មិនទាន់កើតឡើងដែរ ដោយសារតែផ្លូវដើរមិនទាន់ត្រូវបានបែងចែក។ ដូច្នេះ សេចក្តីពិតគឺថា មូលហេតុនៃសិទ្ធិស្ហូហ្វអះមានតែមួយគត់ គឺភាពជាដៃគូមុនពេលបែងចែក។ ចំពោះអ្វីដែលគេនិយាយថា មូលហេតុមួយទៀតគឺការប្រើផ្លូវរួមគ្នា ឬការប្រើប្រាស់ប្រភពទឹករួមគ្នា នោះវាវិលត្រឡប់ទៅរកមូលហេតុដែលយើងបានលើកឡើងដដែល ពីព្រោះការមានចំណែករួមក្នុងផ្លូវដើរ ឬប្រព័ន្ធទឹក គឺវាជាផ្នែកមួយនៃការមានចំណែករួមក្នុងទ្រព្យសម្បត្តិនោះ។ ខ្ញុំបានស្រាវជ្រាវបញ្ហានេះយ៉ាងស៊ីជម្រៅក្នុងសៀវភៅដាច់ដោយឡែកមួយ ដែលខ្ញុំបានឆ្លើយតបទៅនឹងភស្តុតាងទាំងអស់ដែលទាក់ទងនឹងសិទ្ធិស្ហូហ្វអះ ហើយបានបូកសរុបវាដោយការវិភាគដ៏ល្អិតល្អន់ សូមត្រឡប់ទៅមើលសៀវភៅនោះចុះ។ នៅក្នុងគម្ពីរ «អាល់បាហ៍រ» (អាល់-Baḥr) បានរៀបរាប់ថា លោក អាលី ( ‘Alī), អ៊ូម៉ារ ( ‘អ៊ូម៉ារ), អ៊ូស្មង់ ( ‘Uthmān), សាអ៊ីដ អ៊ីបនូ អាល់មូសៃយ៉ាប់ (Sa‘īd ibn អាល់-Musayyab), ស៊ូឡៃម៉ាន អ៊ីបនូ យ៉ាសារ (Sulaymān ibn Yasār), អ៊ូម៉ារ អ៊ីបនូ អាប់ឌុលអាហ្ស៊ីហ្ស ( ‘អ៊ូម៉ារ ibn ‘Abd អាល់-‘Azīz), រ៉ាប៊ីអះ (Rabī‘ah), ម៉ាលីក (Mālik), ស្ហាហ្វីអី (Shāfi‘ī), អូហ្សៃអី (Awzā‘ī), អាប់ម៉ាត់ (Aḥmad), អ៊ីស្ហាក់ (Isḥāq), អ៊ូបៃដ អ៊ីបនូ អាល់មូហ្ស៊ីន ( ‘Ubayd ibn អាល់-Muḥsin) និងក្រុម អ៊ីម៉ាមីយ៉ះ (Imāmiyyah) បានយល់ឃើញថា សិទ្ធិស្ហូហ្វអះមិនកើតឡើងក្រៅពីការមានចំណែករួម (ភាពជាដៃគូ) នោះទេ។ ចំណែកក្រុម អ៊ីតរ៉ូហ៍ ( ‘Itrah), អាប់ប៊ូ ហានីហ្វះ (Abū Ḥanīfah) និងសិស្សរបស់លោក, ថូរី (Thawrī), អ៊ីបនូ អាប់ប៊ី ឡៃឡា (Ibn Abī Laylā) និង អ៊ីបនូ ស៊ីរីន (Ibn Sīrīn) បានយល់ឃើញថា សិទ្ធិស្ហូហ្វអះកើតឡើងដោយសារតែការនៅជិតខាងគ្នា ដោយពួកគេបានយកភស្តុតាងពីហាឌីសដែលនិយាយអំពីសិទ្ធិស្ហូហ្វអះរបស់អ្នកជិតខាង។ ចំពោះការដែលមិនអនុញ្ញាតឱ្យដៃគូម្ចាស់កម្មសិទ្ធិលក់ចំណែករបស់ខ្លួន រហូតទាល់តែបានជូនដំណឹងដល់ដៃគូរបស់ខ្លួនជាមុនសិន គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក ហ្សាប៊ីរ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់គាត់) ដែលកត់ត្រាដោយលោក មូស្លីម និងអ្នកដទៃទៀតថា៖ ព្យាការី ﷺ បានកាត់ក្តីឱ្យមានសិទ្ធិស្ហូហ្វអះនៅក្នុងគ្រប់ភាពជាដៃគូដែលមិនទាន់បានបែងចែក មិនថាជាដី ឬជញ្ជាំងផ្ទះឡើយ៖ «ហើយមិនអនុញ្ញាតឱ្យគាត់លក់ឡើយ រហូតទាល់តែបានជូនដំណឹងដល់ដៃគូរបស់ខ្លួន។ ប្រសិនបើដៃគូរបស់គាត់ចង់ទិញ គាត់អាចយកបាន ហើយប្រសិនបើគាត់មិនចង់ គាត់អាចបដិសេធបាន។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់លក់ដោយមិនបានជូនដំណឹងដល់ដៃគូរបស់ខ្លួន នោះដៃគូរបស់គាត់មានសិទ្ធិជាងចំពោះទ្រព្យនោះ»។ ចំពោះការដែលសិទ្ធិនេះមិនបាត់បង់ទៅវិញដោយសារតែការទុកយូរ (មិនទាន់ទាមទារ) គឺផ្អែកលើហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវដែលនិយាយអំពីសិទ្ធិស្ហូហ្វអះដោយមិនមានការកំណត់ពេលវេលា។ ចំណែកអ្វីដែល អ៊ីបនូ ម៉ាជេហ៍ បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់លោក អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ (Ibn ‘អ៊ូម៉ារ) ដែលមានន័យថា៖ «គ្មានសិទ្ធិស្ហូហ្វអះសម្រាប់អ្នកអវត្តមាន ឬក្មេងតូចឡើយ ហើយសិទ្ធិស្ហូហ្វអះគឺដូចជាការស្រាយចំណង (ត្រូវទាមទារភ្លាមៗ)» នោះ នៅក្នុងខ្សែសង្វាក់របស់វាមានលោក មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីបនូ អាប់ឌុលរ៉ះម៉ាន អ៊ីបនូ ស៊ូឡៃម៉ានី ដែលជាអ្នករាយការណ៍ខ្សោយខ្លាំង។ លោក អាប់ប៊ូ ហៃយ៉ាន (Abū Ḥayyān) បាននិយាយថា ហាឌីសនេះគ្មានប្រភពដើមឡើយ។ លោក អាប់ប៊ូ ហ្ស៊ូអ៍ហ៍ (Abū Zur‘ah) បាននិយាយថា វាជាហាឌីសដែលគួរឱ្យបដិសេធ (Munkar)។ លោក បៃហាក់គី បាននិយាយថា វាមិនមែនជាហាឌីសដែលត្រឹមត្រូវទេ។ វាមិនត្រឹមត្រូវទេក្នុងការយកពាក្យសម្តីរបស់លោក ស៊ូរ៉ៃហ៍ (Shurayḥ) មកគាំទ្រហាឌីសដែលខុសឆ្គងនេះ ព្រោះវាមិនមែនជាភស្តុតាងឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ហាឌីសនេះមានច្បាប់បីយ៉ាង៖ ការបដិសេធសិទ្ធិស្ហូហ្វអះរបស់អ្នកអវត្តមាន, ការបដិសេធសិទ្ធិស្ហូហ្វអះរបស់ក្មេងតូច និងការកំណត់ថាត្រូវទាមទារភ្លាមៗ។ ច្បាប់ពីរដំបូងត្រូវបានគេបោះបង់ចោល (មិនអនុវត្តតាម) ដូច្នេះវាក៏មិនអាចយកមកធ្វើជាភស្តុតាងសម្រាប់ច្បាប់ទីបីបានដែរ ប្រសិនបើយើងសន្មតថាហាឌីសនេះមិនមែនជាហាឌីសខុសឆ្គងក៏ដោយ។

គម្ពីរស្ដីពីការជួល (គីតាប៊ុល អ៊ីជារ៉ោះ)

គម្ពីរស្ដីពីការជួល (កិតាបុល អ៊ីជារ៉ោះ) ការជួល (អ៊ីជារ៉ោះ) ការជួលគឺអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើទៅលើរាល់ការងារទាំងអស់ដែលមិនមានការហាមឃាត់តាមផ្លូវសាសនា ហើយតម្លៃឈ្នួលត្រូវតែមានភាពច្បាស់លាស់នៅពេលធ្វើកិច្ចសន្យាជួល។ ប្រសិនបើមិនមានភាពច្បាស់លាស់ទេនោះ អ្នកស៊ីឈ្នួលមានសិទ្ធិទទួលបានកម្រៃស្មើនឹងតម្លៃការងារដែលអ្នកជំនាញក្នុងវិស័យនោះកំណត់។ មានការហាមឃាត់ចំពោះប្រាក់ចំណូលពីអ្នកកាត់សក់ (អ្នកធ្វើហ៊ីចាម៉ោះ), ប្រាក់ថ្លៃខ្លួនរបស់ស្រីពេស្យា, ប្រាក់កម្រៃរបស់គ្រូទាយ, ប្រាក់ថ្លៃបង្កាត់ពូជសត្វ, ប្រាក់ឈ្នួលរបស់មូអ៊ែហ្ស៊ីន (អ្នកបន្លឺសម្លេងអំពាវនាវសឡាត), និងប្រាក់ឈ្នួលរបស់អ្នកកិនស្រូវដែលយកជាចំណែកនៃស្រូវដែលកិននោះ។ ការជួលគឺអនុញ្ញាតសម្រាប់ការអានគម្ពីរគួរអាន ប៉ុន្តែមិនអនុញ្ញាតឱ្យយកកម្រៃលើការបង្រៀនគម្ពីរគួរអាននោះទេ។ ការជួលវត្ថុអ្វីមួយក្នុងរយៈពេលកំណត់ និងតម្លៃកំណត់គឺអាចធ្វើទៅបាន រួមទាំងការជួលដីដោយមិនកំណត់យកចំណែកនៃផលដែលដីនោះផ្តល់ឱ្យ។ អ្នកណាដែលធ្វើឱ្យខូចខាតនូវអ្វីដែលខ្លួនត្រូវបានជួលឱ្យធ្វើ ឬធ្វើឱ្យខូចខាតនូវអ្វីដែលខ្លួនបានជួលមក នោះត្រូវតែទទួលខុសត្រូវសងវិញ។ ការពន្យល់៖ ចំពោះការដែលថាការជួលអនុញ្ញាតទៅលើរាល់ការងារដែលមិនមានការហាមឃាត់តាមផ្លូវសាសនា គឺផ្អែកលើភាពទូលំទូលាយនៃភស្តុតាងដែលបានលើកឡើង ដូចជាហាឌីសរបស់ អាប់ប៊ូ សៃអីត អាល់ឃូឌ្រី ដែលបាននិយាយថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានហាមឃាត់មិនឱ្យជួលអ្នកស៊ីឈ្នួលរហូតទាល់តែបានបញ្ជាក់ប្រាប់គាត់ឱ្យច្បាស់ពីតម្លៃឈ្នួលរបស់គាត់»។ (កត់ត្រាដោយ អាប់ម៉ាត់ និងអ្នកដទៃទៀត)។ ហើយផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ដែលកត់ត្រាដោយ ប៊ូខូរី និង អាប់ម៉ាត់ ថា៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ មានមនុស្សបីប្រភេទដែលខ្ញុំនឹងក្លាយជាគូប្រជែងរបស់ពួកគេនៅថ្ងៃបរលោក ហើយអ្នកណាដែលខ្ញុំជាគូប្រជែងរបស់គេ នោះខ្ញុំនឹងយកឈ្នះគេ៖ បុរសដែលបានសន្យាដោយនាមអល់ឡោះរួចក្បត់, បុរសដែលលក់មនុស្សម្នាក់ (ជាទាសករ) រួចស៊ីប្រាក់នោះ, និងបុរសដែលជួលអ្នកស៊ីឈ្នួលម្នាក់រួចប្រើគេឱ្យធ្វើការពេញលេញ ប៉ុន្តែមិនព្រមបើកប្រាក់ឈ្នួលឱ្យគេ»។ ព្យាការី ﷺ ក៏ធ្លាប់បានជួលអ្នកនាំផ្លូវម្នាក់នៅពេលដែលលោកធ្វើហ៊ីជរ៉ោះទៅកាន់ទីក្រុងម៉ាឌីណោះ។ ហើយក៏មានភស្តុតាងពីហាឌីសរបស់ អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ក្នុងគម្ពីរ ប៊ូខូរី ថា៖ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «គ្មានព្យាការីណាម្នាក់ដែលអល់ឡោះបានបញ្ជូនមក ក្រៅពីធ្លាប់ឃ្វាលចៀមឡើយ»។ សហការីរបស់លោកបានសួរថា៖ «សូម្បីតែលោកដែរឬ?» លោកឆ្លើយថា៖ «បាទ ខ្ញុំធ្លាប់ឃ្វាលវាឱ្យអ្នកស្រុកម៉ាកកាស់ដោយទទួលបានកម្រៃជាកាក់»។ ចំពោះការហាមឃាត់លើប្រាក់ចំណូលពីអ្នកកាត់សក់ (ហ៊ីចាម៉ោះ), ថ្លៃខ្លួនស្រីពេស្យា, និងកម្រៃគ្រូទាយ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ថា៖ ព្យាការី ﷺ បានហាមឃាត់ប្រាក់ចំណូលពីអ្នកកាត់សក់, ថ្លៃខ្លួនស្រីពេស្យា, និងតម្លៃលក់ឆ្កែ។ (កត់ត្រាដោយ អាប់ម៉ាត់ និងអ្នកដទៃទៀត)។ ចំពោះប្រាក់ឈ្នួលរបស់មូអ៊ែហ្ស៊ីន គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អ៊ូបាដោះ ប៊ីន សាមីត ថា៖ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់ អ៊ូស្មង់ ប៊ីន អាប់ប៊ី អាល់អាស ថា៖ «ចូរយកមូអ៊ែហ្ស៊ីនម្នាក់ដែលមិនយកកម្រៃលើការអំពាវនាវសឡាតរបស់គាត់»។ ចំពោះការជួលដើម្បីអានគម្ពីរគួរអាន គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អ៊ីបនូ អាប់បាស ក្នុងគម្ពីរ ប៊ូខូរី ថា៖ ក្រុមសហការីរបស់ព្យាការី ﷺ បានឆ្លងកាត់កន្លែងមួយដែលមានមនុស្សម្នាក់ត្រូវបានសត្វខាំ... (រហូតដល់មានប្រសាសន៍ថា)៖ «អ្វីដែលគួរឱ្យយកកម្រៃបំផុតគឺគម្ពីររបស់អល់ឡោះ»។ ចំពោះការហាមឃាត់មិនឱ្យយកកម្រៃលើការបង្រៀនគម្ពីរគួរអាន គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អ៊ូបៃ ប៊ីន កាប់ ដែលបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំបានបង្រៀនបុរសម្នាក់នូវគម្ពីរគួរអាន ហើយគាត់បានជូនធ្នូមួយដល់ខ្ញុំ... ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើអ្នកទទួលយកវា នោះអ្នកកំពុងទទួលយកធ្នូមួយពីភ្លើងនរក»។ ចំពោះការជួលដី៖ គឺអនុញ្ញាតឱ្យជួលដីក្នុងរយៈពេលកំណត់ និងតម្លៃកំណត់ ផ្អែកលើអ្វីដែលបានកើតឡើងក្នុងសម័យកាលរបស់ព្យាការី ﷺ។ ចំពោះការហាមឃាត់មិនឱ្យជួលដីដោយយកចំណែកនៃផលដំណាំ គឺដោយសារមានការហាមឃាត់ពីព្យាការី ﷺ ក្នុងហាឌីសរបស់ យ៉ាប៊ីរ ដែលបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលមានដី ចូរគាត់ដាំដុះវា ឬឱ្យបងប្អូនរបស់គាត់ដាំដុះ បើមិនដូច្នោះទេ ចូរគាត់ទុកវាចោល»។ ចំពោះការដែលអ្នកណាធ្វើឱ្យខូចខាតនូវអ្វីដែលខ្លួនត្រូវបានជួលឱ្យធ្វើ ឬធ្វើឱ្យខូចខាតនូវអ្វីដែលខ្លួនបានជួលមក គឺត្រូវទទួលខុសត្រូវសងវិញ ផ្អែកលើហាឌីស៖ «ដៃដែលកាន់វត្ថុអ្វីមួយ ត្រូវតែទទួលខុសត្រូវរហូតដល់ប្រគល់វាវិញ»។

ជំពូកស្តីពីការកែច្នៃដីទំនេរ (ការធ្វើឱ្យដីមានជីវិត) និងការផ្តល់ដីជាកម្មសិទ្ធិ (អ៊ីកតូអះ) អ្នកណាដែលបានទៅដល់មុនគេក្នុងការកែច្នៃដីទំនេរដែលមិនទាន់មានអ្នកណាម្នាក់បានធ្វើការកែច្នៃពីមុនមក នោះគេគឺជាអ្នកដែលមានសិទ្ធិពេញលេញលើដីនោះ ហើយដីនោះនឹងក្លាយជាកម្មសិទ្ធិរបស់គេ។ ហើយអនុញ្ញាតឱ្យមេដឹកនាំ (អ៊ីម៉ាម) ផ្តល់ដីទំនេរ ឬរ៉ែ ឬប្រភពទឹក ដល់អ្នកណាម្នាក់ដែលការផ្តល់នោះមានផលប្រយោជន៍។ ខ្ញុំសូមជម្រាបថា៖ ចំពោះការដែលអ្នកណាម្នាក់ទៅដល់មុនគេក្នុងការកែច្នៃដីទំនេរដែលមិនទាន់មានអ្នកណាម្នាក់បានធ្វើការកែច្នៃពីមុនមក នោះគេនឹងក្លាយជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក ចាប៊ីរ ដែលព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលបានកែច្នៃដីទំនេរ នោះដីនោះជារបស់គេ» (កត់ត្រាដោយ អះម៉ាត់, អាន់-ណាសាអ៊ី, អាត់-ទិរមីហ្ស៊ី, អ៊ីបនូ ហ៊ីបបាន ហើយលោកបានបញ្ជាក់ថាជាហាឌីសសុហ៊ីហ៍)។ នៅក្នុងពាក្យមួយទៀតថា៖ «អ្នកណាដែលហ៊ុមព័ទ្ធដីមួយកន្លែង នោះដីនោះជារបស់គេ» (កត់ត្រាដោយ អះម៉ាត់ និង អាប់ប៊ូ ដាវូដ)។ លោក អះម៉ាត់, អាប់ប៊ូ ដាវូដ, អាត់-តូបារ៉ូនី និង អល់-បៃហាក់គី បានកត់ត្រា ហើយលោក អ៊ីបនូ អាល់-ចាវ៉ារដ៍ បានបញ្ជាក់ថាជាហាឌីសសុហ៊ីហ៍ ពីហាឌីសរបស់ អាល់-ហាសាន់ ពី សាមូរ៉ូហ៍ ដែលជាហាឌីសម៉ារហ្វូអ៊ (មានប្រភពដល់ព្យាការី) ថា៖ «អ្នកណាដែលហ៊ុមព័ទ្ធដីមួយកន្លែង នោះដីនោះជារបស់គេ»។ លោក អះម៉ាត់, អាប់ប៊ូ ដាវូដ, អាត់-ទិរមីហ្ស៊ី (ដែលលោកបានចាត់ទុកថាជាហាឌីសហាសាន់) និង អាន់-ណាសាអ៊ី បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់ សាអ៊ីដ ប៊ីន ហ្សៃដ៍ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលកែច្នៃដីទំនេរ នោះដីនោះជារបស់គេ ហើយការដាំដុះដោយអយុត្តិធម៌ (ការរំលោភយកដីអ្នកដទៃ) គឺគ្មានសិទ្ធិអ្វីឡើយ»។ លោក ប៊ូខូរី និងអ្នកដទៃទៀតបានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់ អាយ៉ិសហ៍ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលធ្វើឱ្យដីមួយកន្លែងមានជីវិត (កែច្នៃ) ដែលមិនមែនជារបស់អ្នកណាម្នាក់ នោះគេគឺជាអ្នកដែលមានសិទ្ធិលើដីនោះជាងគេ»។ លោក អាប់ប៊ូ ដាវូដ បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់ អាសមារ ប៊ីន មូដ្រិស បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ខ្ញុំបានមកជួបព្យាការី (ស.ល.វ) ហើយខ្ញុំបានធ្វើសច្ចាប្រណិធានជាមួយលោក។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ អ្នកណាដែលទៅដល់មុនគេលើអ្វីមួយដែលមូស្លីមមិនទាន់បានទៅដល់ នោះវាជារបស់គេ។ ពេលនោះមនុស្សម្នាក៏នាំគ្នារត់ទៅ ហើយពួកគេបានគូសវាសដី» ពោលគឺពួកគេបានគូសសញ្ញានៅលើដីដើម្បីសម្គាល់អ្វីដែលពួកគេបានទៅដល់មុនគេ។ លោក អល់-ឌីយ៉ា បានបញ្ជាក់ថាជាហាឌីសសុហ៊ីហ៍នៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់-មុខតារ៉ូហ៍»។ ចំណែកឯការដែលអនុញ្ញាតឱ្យមេដឹកនាំ (អ៊ីម៉ាម) ផ្តល់ដីទំនេរ រ៉ែ និងប្រភពទឹកជាកម្មសិទ្ធិ (អ៊ីកតូអះ) គឺផ្អែកលើអ្វីដែលមាននៅក្នុងសៀវភៅ «សុហ៊ីហ៍ទាំងពីរ» (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) ពីហាឌីសរបស់ អាសមារ ប៊ីន អាប់ប៊ូ បាករ៍ ដែលថានាងធ្លាប់ដឹកជញ្ជូនគ្រាប់ល្មើពីដីរបស់ អហ្ស៊ូបៃរ៍ ដែលព្យាការី (ស.ល.វ) បានផ្តល់ឱ្យគាត់។ លោក អះម៉ាត់ និង អាប់ប៊ូ ដាវូដ បានកត់ត្រាពី អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ៍ ថា៖ ព្យាការី (ស.ល.វ) បានផ្តល់ដីឱ្យ អហ្ស៊ូបៃរ៍ តាមទំហំដែលសេះរបស់គាត់រត់ដល់ ហើយឱ្យសេះរត់រហូតដល់វាឈប់ រួចគាត់ក៏បោះរំពាត់របស់គាត់ ហើយលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរផ្តល់ដីឱ្យគាត់តាមទំហំដែលរំពាត់នោះធ្លាក់ដល់»។ នៅក្នុងខ្សែសង្វាក់នៃការរាយការណ៍ (អ៊ីស្ណាត) មានឈ្មោះ អាប់ឌុលឡោះ ប៊ីន អ៊ូម៉ារ៍ ប៊ីន ហ្វស៍ ដែលមានការរិះគន់តិចតួច។ ព្យាការី (ស.ល.វ) ក៏បានផ្តល់ដីឱ្យ វ៉ាអ៊ីល ប៊ីន ហូជ័រ នៅតំបន់ ហាស់ដ្រូម៉ោត ដូចដែលលោក អាត់-ទិរមីហ្ស៊ី, អាប់ប៊ូ ដាវូដ, អ៊ីបនូ ហ៊ីបបាន, អល់-បៃហាក់គី, អាត់-តូបារ៉ូនី និង អ៊ីបនូ អាល់-មុនហ្ស៊ីរ បានកត់ត្រាដោយខ្សែសង្វាក់នៃការរាយការណ៍កម្រិតហាសាន់ ហើយលោក អាត់-ទិរមីហ្ស៊ី បានបញ្ជាក់ថាជាហាឌីសសុហ៊ីហ៍។ លោក អះម៉ាត់ បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់ អ៊ូរវ៉ូហ៍ ប៊ីន អហ្ស៊ូបៃរ៍ ថា៖ អាប់ឌុល រ៉ូហ្វម៉ាន់ ប៊ីន អៅហ្វ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ព្យាការី (ស.ល.វ) និង អ៊ូម៉ារ៍ ប៊ីន អាល់-ខតតូបាន បានផ្តល់ដីឱ្យខ្ញុំនូវដីកន្លែងនេះ និងកន្លែងនោះ»។ លោក ប៊ូខូរី និងអ្នកដទៃទៀតបានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់ អាន៉ាស បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ព្យាការី (ស.ល.វ) បានអំពាវនាវដល់ក្រុម អាន់ស័រ ដើម្បីផ្តល់ដីនៅតំបន់ បាហ៍រ៉ៃន ឱ្យពួកគេ។ ពួកគេបានឆ្លើយថា៖ ឱរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! ប្រសិនបើលោកធ្វើដូច្នេះ សូមលោកសរសេរផ្តល់ឱ្យបងប្អូនយើងពីក្រុម កូរ៉ៃស៍ ដូចគ្នាផង។ ពេលនោះព្យាការីមិនទាន់មានលទ្ធភាពធ្វើដូច្នេះទេ ទើបលោកមានប្រសាសន៍ថា៖ ពួកអ្នកនឹងជួបប្រទះនឹងការរើសអើងបន្ទាប់ពីខ្ញុំស្លាប់ទៅ ដូច្នេះចូរពួកអ្នកអត់ធ្មត់រហូតដល់បានជួបខ្ញុំ»។ លោក អះម៉ាត់ និង អាប់ប៊ូ ដាវូដ បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់ អ៊ីបនូ អាប់បាស បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ព្យាការី (ស.ល.វ) បានផ្តល់ឱ្យ ប៊ីឡាល់ ប៊ីន អាល់-ហារីស អាល់-មុហ្សានី នូវរ៉ែរបស់កុលសម្ព័ន្ធ ទាំងផ្នែកខាងក្នុង និងផ្នែកខាងក្រៅ»។ អ្នកទាំងពីរ (អះម៉ាត់ និងអាប់ប៊ូ ដាវូដ) ក៏បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់ អាំរូ ប៊ីន អៅហ្វ អាល់-មុហ្សានី ផងដែរ។ លោក អាត់-ទិរមីហ្ស៊ី, អាប់ប៊ូ ដាវូដ, អាន់-ណាសាអ៊ី បានកត់ត្រា ហើយលោក អ៊ីបនូ ហ៊ីបបាន បានបញ្ជាក់ថាជាហាឌីសសុហ៊ីហ៍ និងលោក អាត់-ទិរមីហ្ស៊ី ចាត់ទុកថាជាហាឌីសហាសាន់ ពីហាឌីសរបស់ អាប់យ៉ាត ប៊ីន ហ្សាម៉ាល់ ថា៖ «គាត់បានមកជួបព្យាការី (ស.ល.វ) ហើយបានស្នើសុំឱ្យលោកផ្តល់ដីអំបិលឱ្យគាត់។ លោកក៏បានផ្តល់ឱ្យគាត់។ លុះពេលគាត់ត្រឡប់ទៅវិញ មានបុរសម្នាក់នៅក្នុងក្រុមប្រឹក្សានោះបាននិយាយថា៖ តើអ្នកដឹងទេថាអ្នកបានផ្តល់អ្វីឱ្យគាត់? អ្នកបានផ្តល់ឱ្យគាត់នូវទ្រព្យសម្បត្តិដែលហូរមិនចេះដាច់ (ដូចទឹកអំបិល)។ ពេលនោះលោកក៏បានដកហូតដីនោះមកវិញ»។ ហើយនៅក្នុងជំពូកនេះនៅមានរឿងរ៉ាវផ្សេងទៀត។

ជំពូកស្តីពីភាពជាដៃគូ (កិតាបុល ស៊ីរិកកោះ) មនុស្សគ្រប់រូបមានសិទ្ធិស្មើគ្នាក្នុងការប្រើប្រាស់ទឹក ភ្លើង និងវាលស្មៅ។ ប្រសិនបើមានការឈ្លោះប្រកែកគ្នារវាងអ្នកដែលមានសិទ្ធិប្រើប្រាស់ទឹក នោះអ្នកដែលនៅខាងលើ (ដើមទឹក) មានសិទ្ធិអាទិភាពជាង ដោយត្រូវរក្សាទឹកទុកត្រឹមកជើង រួចទើបបង្ហូរទៅឱ្យអ្នកដែលនៅខាងក្រោមបន្តទៀត។ មិនអនុញ្ញាតឱ្យហាមឃាត់ការប្រើប្រាស់ទឹកដែលនៅសល់ ដើម្បីជាលេសក្នុងការហាមឃាត់ការប្រើប្រាស់វាលស្មៅនោះទេ។ អ៊ីមាំ (មេដឹកនាំ) មានសិទ្ធិបម្រុងទុកទីកន្លែងខ្លះសម្រាប់ជាវាលស្មៅដល់សត្វពាហនៈរបស់មូស្លីមក្នុងពេលចាំបាច់។ ការចូលហ៊ុនគ្នាក្នុងរូបិយវត្ថុ និងការធ្វើពាណិជ្ជកម្មគឺអាចធ្វើទៅបាន ហើយប្រាក់ចំណេញត្រូវបែងចែកតាមការព្រមព្រៀងគ្នា។ ការធ្វើកិច្ចសន្យាវិនិយោគ (មូដារ៉ូប៉ាហ៍) ក៏អាចធ្វើទៅបានដែរ ដរាបណាវាមិនពាក់ព័ន្ធនឹងអ្វីដែលហាមឃាត់។ ប្រសិនបើដៃគូមានជម្លោះលើទទឹងផ្លូវ ត្រូវកំណត់យកប្រវែងប្រាំពីរហត្ថ។ អ្នកជិតខាងមិនត្រូវហាមឃាត់អ្នកជិតខាងរបស់ខ្លួនក្នុងការដាក់ឈើទល់នឹងជញ្ជាំងរបស់គាត់ឡើយ។ មិនត្រូវមានការបង្កគ្រោះថ្នាក់ ឬការសងសឹកដាក់គ្នារវាងដៃគូឡើយ។ អ្នកណាដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ដៃគូរបស់ខ្លួន អ៊ីមាំមានសិទ្ធិដាក់ទណ្ឌកម្មដោយការកាប់ដើមឈើរបស់គាត់ចោល ឬលក់ផ្ទះរបស់គាត់។ ការពន្យល់អំពីភស្តុតាង (ហាឌីស និងការវិនិច្ឆ័យ): ១. ស្តីពីការចូលហ៊ុនក្នុងទឹក ភ្លើង និងវាលស្មៅ៖ មានហាឌីសពី អាប់ប៊ូ ហ៊ីរ៉ាស់ ដែលរាយការណ៍ពីសហការីរបស់ព្យាការី ﷺ ថា៖ «មូស្លីមមានសិទ្ធិស្មើគ្នាក្នុងរឿងបីយ៉ាង៖ ទឹក ភ្លើង និងវាលស្មៅ» (រាយការណ៍ដោយ អះម៉ាត់ និង អាប់ប៊ូ ដាវូដ)។ ព្យាការី ﷺ ក៏បានមានបន្ទូលថា៖ «កុំហាមឃាត់ទឹក ភ្លើង និងវាលស្មៅ»។ ២. ស្តីពីសិទ្ធិអាទិភាពលើទឹក៖ ព្យាការី ﷺ បានវិនិច្ឆ័យក្នុងករណីប្រឡាយទឹក ម៉ាហ្សូរ (Mahzur) ថា៖ «ត្រូវរក្សាទឹកទុកត្រឹមកជើង រួចទើបបង្ហូរពីអ្នកខាងលើទៅអ្នកខាងក្រោម»។ ៣. ស្តីពីការហាមឃាត់ការកេងចំណេញលើទឹក៖ ព្យាការី ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «កុំហាមឃាត់ទឹកដែលនៅសល់ ដើម្បីជាលេសហាមឃាត់វាលស្មៅ»។ ៤. ស្តីពីការបម្រុងទុកទីកន្លែងដោយអ៊ីមាំ៖ ព្យាការី ﷺ បានបម្រុងទុកតំបន់ បាក់គី (Baqi') សម្រាប់សត្វសេះរបស់មូស្លីម។ លោកបានមានបន្ទូលថា៖ «គ្មានការបម្រុងទុក (ហ៊ីម៉ា) ណាមួយក្រៅពីរបស់អល់ឡោះ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់ឡើយ»។ ៥. ស្តីពីភាពជាដៃគូក្នុងពាណិជ្ជកម្ម៖ ព្យាការី ﷺ បានទទួលស្គាល់ភាពជាដៃគូក្នុងពាណិជ្ជកម្ម។ ក្នុងសម័យកាលរបស់លោក ដៃគូពាណិជ្ជកម្មតែងតែធ្វើការជាមួយគ្នាដោយភាពស្មោះត្រង់។ ព្យាការី ﷺ ក៏បានណែនាំឱ្យដោះស្រាយការទិញលក់ដោយយុត្តិធម៌។ ៦. ស្តីពីការវិនិយោគ (មូដារ៉ូប៉ាហ៍)៖ ទោះបីជាមិនមានហាឌីសដែលបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់ពីព្យាការី ﷺ ក៏ដោយ ប៉ុន្តែសហការី (សហាបះ) ដូចជា អាលី, អ៊ីបនូ ម៉ាស៊ូដ, អាប់បាស, ចាប៊ីរ, អាប់ប៊ូ មូសា, អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ, អ៊ូម៉ារ និង អ៊ូស្មង់ សុទ្ធតែបានអនុវត្តការវិនិយោគនេះ។ ៧. ស្តីពីទទឹងផ្លូវ៖ ព្យាការី ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកមានជម្លោះលើផ្លូវ ត្រូវកំណត់យកប្រវែងប្រាំពីរហត្ថ»។ ៨. ស្តីពីសិទ្ធិអ្នកជិតខាង៖ ព្យាការី ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «កុំហាមឃាត់អ្នកជិតខាងក្នុងការដាក់ឈើទល់នឹងជញ្ជាំងរបស់អ្នក»។ ៩. ស្តីពីការហាមឃាត់ការបង្កគ្រោះថ្នាក់៖ ព្យាការី ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «មិនត្រូវមានការបង្កគ្រោះថ្នាក់ (ដល់អ្នកដទៃ) និងមិនត្រូវសងសឹកដាក់គ្នាឡើយ»។ ១០. ស្តីពីទណ្ឌកម្ម៖ ក្នុងករណី សាមូរ៉ះ ប៊ិន ជុនដាប់ ដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់អ្នកជិតខាងដោយសារដើមត្នោតរបស់គាត់ ព្យាការី ﷺ បានបញ្ជាឱ្យកាប់ដើមត្នោតនោះចោល ដើម្បីបញ្ចប់ការបង្កគ្រោះថ្នាក់នោះ។

គម្ពីរស្ដីពីការដាក់បញ្ចាំ (គីតាប៊ុល រ៉ហ៍ន) ការដាក់បញ្ចាំនូវអ្វីដែលម្ចាស់កម្មសិទ្ធិមាន ដើម្បីធានាលើបំណុលដែលខ្លួនជំពាក់នោះ គឺអាចអនុញ្ញាតបាន។ សត្វដែលគេដាក់បញ្ចាំអាចជិះបាន ហើយទឹកដោះរបស់វាអាចផឹកបាន ដោយត្រូវចំណាយលើការចិញ្ចឹមបីបាច់សត្វនោះ ហើយការដាក់បញ្ចាំមិនមែនមានន័យថា ម្ចាស់បំណុលអាចរឹបអូសយកទ្រព្យនោះជាកម្មសិទ្ធិផ្តាច់មុខនៅពេលដល់កំណត់សងបំណុលនោះទេ។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ការដាក់បញ្ចាំគឺអាចអនុញ្ញាតបានដោយការឯកភាពគ្នា (អ៊ីជ្មា) ហើយគម្ពីរដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម (អាល់គួរអាន) ក៏បានបញ្ជាក់ពីបញ្ហានេះដែរ។ ការដែលគម្ពីរបានកំណត់ថា «ក្នុងពេលធ្វើដំណើរ» នោះ គឺគ្រាន់តែជាការលើកឡើងនូវករណីដែលកើតឡើងជាទូទៅប៉ុណ្ណោះ ដូចដែលក្រុមអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនបានយល់ឃើញ។ ចំណែកឯលោក មូហ្សាហ៊ិត, អ័ដ-ដហាក់ និងក្រុមអ្នកប្រកាន់យកអត្ថន័យផ្ទាល់ (ហ្សាហ៊ិរី) បានលើកឡើងថា ការដាក់បញ្ចាំគឺមិនមានច្បាប់អនុញ្ញាតក្រៅពីពេលធ្វើដំណើរនោះទេ។ ប៉ុន្តែ ព្យាការី ﷺ បានដាក់បញ្ចាំអាវក្រោះរបស់លោកនៅឯជនជាតិយូដាម្នាក់ក្នុងក្រុងម៉ាឌីណាស់ ដើម្បីយកស្រូវសាលីមកផ្គត់ផ្គង់គ្រួសាររបស់លោក ដូចដែលលោក ប៊ូខូរី និងអ្នកដទៃទៀតបានកត់ត្រាទុកតាមរយៈហាឌីសរបស់ អានាស។ ហាឌីសនេះក៏មាននៅក្នុងសៀវភៅ «អាល់-សហ៊ីហ៍ហ្សៃន» (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) តាមរយៈ អាយ៉ិសហ៍ ហើយលោក អះម៉ាត់, ទិរមីហ្ស៊ី, ណាសាអ៊ី និង អ៊ីប៊ុន ម៉ាហ៍ជះ ក៏បានកត់ត្រាទុកតាមរយៈ អ៊ីប៊ុន អាប់បាស ហើយលោក ទិរមីហ្ស៊ី និងអ្នកនិពន្ធសៀវភៅ «អាល់-អ៊ីកតិរ៉ហ៍» បានបញ្ជាក់ថាវាជាហាឌីសត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍)។ នេះគឺជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីភាពស្របច្បាប់នៃការដាក់បញ្ចាំ ទោះបីជាស្ថិតក្នុងលំនៅដ្ឋាន (មិនមែនពេលធ្វើដំណើរ) ក៏ដោយ ដូចដែលក្រុមអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនបានយល់ឃើញ។ ចំពោះករណីដែលថា សត្វអាចជិះបាន និងទឹកដោះអាចផឹកបានដោយសារការចំណាយលើការចិញ្ចឹមនោះ គឺផ្អែកលើហាឌីសដែលលោក ប៊ូខូរី និងអ្នកដទៃទៀតបានកត់ត្រាពី អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ថា ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «សត្វដែលគេដាក់បញ្ចាំ អាចជិះបានដោយសារការចំណាយលើការចិញ្ចឹមវា ហើយទឹកដោះរបស់វាអាចផឹកបានដោយសារការចំណាយលើការចិញ្ចឹមវា ហើយអ្នកដែលជិះ និងផឹកទឹកដោះនោះ ត្រូវតែជាអ្នកទទួលខុសត្រូវលើការចំណាយ»។ ហាឌីសនេះមានពាក្យពេចន៍ផ្សេងៗគ្នា ប៉ុន្តែអត្ថន័យគឺថា ម្ចាស់បំណុល (អ្នកទទួលបញ្ចាំ) អាចទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីវត្ថុបញ្ចាំនោះ ដោយត្រូវចំណាយលើការថែទាំវា។ លោក អះម៉ាត់, អ៊ីស្ហាក, ឡៃស៍, ហាសាន់ និងអ្នកដទៃទៀតបានយល់ស្របតាមនេះ។ ចំណែកលោក ស៊ីហ្វិអាយ, អាប់ប៊ូ ហានីហ្វះ, ម៉ាលិក និងក្រុមអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនបានលើកឡើងថា ម្ចាស់បំណុលមិនអាចទទួលបានផលប្រយោជន៍អ្វីពីវត្ថុបញ្ចាំនោះឡើយ ផ្ទុយទៅវិញផលប្រយោជន៍ទាំងអស់ត្រូវតែធ្លាក់ទៅលើម្ចាស់ទ្រព្យ (អ្នកដាក់បញ្ចាំ) ហើយការចំណាយក៏ជាបន្ទុករបស់ម្ចាស់ទ្រព្យដែរ។ ពួកគេបានលើកឡើងថា ហាឌីសខាងលើគឺផ្ទុយពីគោលការណ៍វិនិច្ឆ័យ (គីយ៉ាស)។ ចម្លើយតបវិញគឺថា ការវិនិច្ឆ័យបែបនេះមិនត្រឹមត្រូវទេ ព្រោះវាជាការវិនិច្ឆ័យដែលខ្សោយ។ ម្យ៉ាងទៀត មិនអាចយកហាឌីសដែលហាមឃាត់មិនឱ្យរំលឹកទឹកដោះសត្វរបស់អ្នកដទៃដោយគ្មានការអនុញ្ញាត (ដូចមានក្នុងសៀវភៅ ប៊ូខូរី) មកធ្វើជាភស្តុតាងដើម្បីបដិសេធហាឌីសខាងលើបានឡើយ ព្រោះហាឌីសទូទៅមិនអាចលុបចោលហាឌីសជាក់លាក់បានទេ ផ្ទុយទៅវិញហាឌីសទូទៅត្រូវតែបកស្រាយដោយផ្អែកលើហាឌីសជាក់លាក់។ ចំពោះករណីដែលថា ការដាក់បញ្ចាំមិនមែនមានន័យថាម្ចាស់បំណុលអាចរឹបអូសយកទ្រព្យនោះជាកម្មសិទ្ធិផ្តាច់មុខ (នៅពេលដល់កំណត់សង) គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ពីព្យាការី ﷺ ដែលមានប្រសាសន៍ថា៖ «វត្ថុបញ្ចាំមិនមែនជាកម្មសិទ្ធិរបស់ម្ចាស់បំណុលដែលទទួលបញ្ចាំនោះទេ (ប្រសិនបើម្ចាស់ទ្រព្យមិនអាចសងបាន)។ ម្ចាស់ទ្រព្យនៅតែទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីវា ហើយក៏ត្រូវទទួលខុសត្រូវលើការខាតបង់របស់វាដែរ»។ លោក ស៊ីហ្វិអាយ, ដារ៉ូគុតនី, ហាកឹម, បៃហាក់គី និង អ៊ីប៊ុន ហ៊ីបបាន បានកត់ត្រាទុកក្នុងសៀវភៅសហ៊ីហ៍របស់លោក។ លោក ដារ៉ូគុតនី បានចាត់ទុកខ្សែសង្វាក់នៃការរាយការណ៍នេះថាជា «ហាសាន់» (ល្អ)។ លោក អ៊ីប៊ុន ហាចារ ក្នុងសៀវភៅ «ប៊ូលូហ៍ អ៊ុល-ម៉ារ៉ម» បានមានប្រសាសន៍ថា អ្នករាយការណ៍ហាឌីសនេះសុទ្ធតែជាអ្នកដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត ប៉ុន្តែអ្វីដែលត្រឹមត្រូវតាមការកត់ត្រារបស់ អាប់ប៊ូ ដាវូដ និងអ្នកដទៃទៀតគឺវាជាហាឌីស «មួរសាល់» (ដាច់ខ្សែសង្វាក់)។ ទោះជាយ៉ាងណា អ៊ីប៊ុន ម៉ាហ៍ជះ បានកត់ត្រាតាមផ្លូវមួយទៀតដែលបញ្ជាក់ថាវាមានការតភ្ជាប់ខ្សែសង្វាក់។ អត្ថន័យនៃ «ការរឹបអូស» នៅទីនេះ គឺការដែលម្ចាស់បំណុលចាត់ទុកទ្រព្យនោះជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួន នៅពេលដែលអ្នកដាក់បញ្ចាំមិនអាចលោះយកវាមកវិញបានតាមពេលវេលាដែលបានកំណត់។ លោក អាប់ឌុល រ៉ាហ្សាក់ បានរាយការណ៍ពី ម៉ាំម៉ារ ថា លោកបានបកស្រាយពាក្យ «ការរឹបអូសវត្ថុបញ្ចាំ» ថាជាករណីដែលបុរសម្នាក់និយាយថា៖ «ប្រសិនបើខ្ញុំមិនយកប្រាក់មកសងអ្នកទេ វត្ថុបញ្ចាំនេះនឹងក្លាយជារបស់អ្នក»។ បន្ទាប់មកលោកបានបន្តថា៖ «វាបានទៅដល់ខ្ញុំថា គាត់បាននិយាយថា ប្រសិនបើវាខូចខាត នោះមិនមែនជាការបាត់បង់សិទ្ធិរបស់អ្នកនោះទេ ប៉ុន្តែវាជាការខាតបង់របស់ម្ចាស់ទ្រព្យ ព្រោះគាត់នៅតែទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីវា ហើយក៏ត្រូវទទួលខុសត្រូវលើការខាតបង់របស់វាដែរ»។ មានការរាយការណ៍ថា ក្នុងសម័យកាលមុនឥស្លាម (ចាហ៊ីលីយ៉ះ) ម្ចាស់បំណុលនឹងក្លាយជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិលើវត្ថុបញ្ចាំ ប្រសិនបើម្ចាស់ទ្រព្យមិនអាចសងបំណុលបានតាមពេលវេលាដែលកំណត់ ប៉ុន្តែច្បាប់ឥស្លាមបានលុបចោលទង្វើនេះ។ ពាក្យថា «ទទួលបានផលប្រយោជន៍ និងទទួលខុសត្រូវលើការខាតបង់» នៅទីនេះ គឺមានន័យទូលំទូលាយជាងអ្វីដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ ដែលរួមបញ្ចូលទាំងការជិះសត្វ និងការផឹកទឹកដោះដោយការចំណាយលើការចិញ្ចឹមសត្វនោះផងដែរ។

ជំពូកស្តីពីការផ្ញើទុក (អាល់-វ៉ាឌីអះ) និងការខ្ចីប្រើប្រាស់ (អាល់-អាារីយ៉ះ) អ្នកដែលទទួលផ្ញើទុក និងអ្នកដែលខ្ចីរបស់គេ ត្រូវតែប្រគល់របស់នោះត្រឡប់ទៅឱ្យម្ចាស់វិញនៅពេលដែលម្ចាស់ទាមទារ ហើយមិនត្រូវក្បត់អ្នកដែលបានទុកចិត្តខ្លួនឡើយ។ ពួកគេមិនចាំបាច់ទទួលខុសត្រូវសងវិញឡើយ ប្រសិនបើរបស់នោះខូចខាតដោយមិនមែនមកពីកំហុស ឬការក្បត់របស់ពួកគេ។ មិនអនុញ្ញាតឱ្យបដិសេធការជួយគ្នាទៅវិញទៅមកនូវរបស់របរប្រើប្រាស់ចាំបាច់ ដូចជាធុងដងទឹក ឆ្នាំង កាខ្ចីសត្វឈ្មោលសម្រាប់បង្កាត់ពូជ ការឱ្យទឹកដោះសត្វចិញ្ចឹមដល់អ្នកដែលត្រូវការ និងការឱ្យជិះសត្វសម្រាប់ធ្វើដំណើរក្នុងផ្លូវរបស់អល់ឡោះឡើយ។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ការដែលតម្រូវឱ្យអ្នកទាំងពីរ (អ្នកទទួលផ្ញើ និងអ្នកខ្ចី) ត្រូវតែប្រគល់របស់ត្រឡប់ទៅម្ចាស់វិញនោះ គឺផ្អែកលើព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ថា៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់ អល់ឡោះបង្គាប់ឱ្យពួកអ្នកប្រគល់របស់ដែលគេផ្ញើទុកទៅឱ្យម្ចាស់របស់វាវិញ﴾ (ស៊ូរ៉ះ អាន់-នីសា៖ ៥៨)។ ហើយផ្អែកលើប្រសាសន៍របស់រ៉សូល ﷺ ថា៖ «ចូរប្រគល់របស់ដែលគេផ្ញើទុកទៅឱ្យម្ចាស់របស់វាវិញ ហើយកុំក្បត់អ្នកដែលបានទុកចិត្តអ្នក» (កត់ត្រាដោយ អាប់ប៊ូ ដាវូដ និងអាត់-តិរមីហ្ស៊ី)។ ចំពោះករណីដែលមិនចាំបាច់សងវិញ ប្រសិនបើរបស់ដែលខ្ចី ឬរបស់ដែលផ្ញើទុកនោះខូចខាត គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អាំរូ ប៊ីន ស៊ូអៃប៍ ពីឪពុករបស់គាត់ ពីជីតារបស់គាត់ ដែលថា រ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «មិនមានការធានាសង (ការទទួលខុសត្រូវ) លើអ្នកដែលគេទុកចិត្តឡើយ»។ មានការឯកភាពគ្នា (អ៊ីជ់ម៉ា) ថា អ្នកទទួលផ្ញើទុកមិនចាំបាច់សងវិញឡើយ លើកលែងតែមានការបំផ្លិចបំផ្លាញដោយចេតនា។ ចំពោះអ្នកខ្ចីវិញ មានមតិមួយចំនួនលើកឡើងថា គាត់មិនចាំបាច់សងឡើយ លើកលែងតែមានការធ្វេសប្រហែស ឬការក្បត់។ ប៉ុន្តែក្រុមភាគច្រើនយល់ថា អ្នកខ្ចីត្រូវតែសងវិញប្រសិនបើរបស់នោះខូចខាតនៅក្នុងដៃរបស់គាត់ លើកលែងតែការខូចខាតនោះកើតឡើងក្នុងកាលៈទេសៈដែលម្ចាស់បានអនុញ្ញាត។ ម្យ៉ាងទៀត មានហាឌីសមួយដែលរ៉សូល ﷺ បានខ្ចីអាវក្រោះពី ស្វាន់ ប៊ីន អ៊ូម៉ៃយ៉ះ នៅថ្ងៃសង្គ្រាមហូណៃន ហើយនៅពេលម្ចាស់សួរថា តើនេះជាការរឹបអូសឬ? រ៉សូល ﷺ បានឆ្លើយថា៖ «ទេ វាគឺជាការខ្ចីដែលត្រូវធានាសង»។ ចំពោះការមិនអនុញ្ញាតឱ្យបដិសេធការជួយគ្នា (អាល់-ម៉ាអូន) ដូចជាធុងដងទឹក និងឆ្នាំង គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អ៊ីប្នុ ម៉ាស៊ូដ ដែលបាននិយាយថា៖ «នៅសម័យរ៉សូល ﷺ យើងចាត់ទុកថា អាល់-ម៉ាអូន គឺការខ្ចីធុងដងទឹក និងឆ្នាំង»។ ចំពោះការមិនអនុញ្ញាតឱ្យបដិសេធការឱ្យខ្ចីសត្វឈ្មោលសម្រាប់បង្កាត់ពូជ ការឱ្យទឹកដោះសត្វ និងការឱ្យជិះសត្វក្នុងផ្លូវរបស់អល់ឡោះ គឺផ្អែកលើហាឌីសដែលកត់ត្រាដោយ មូស្លីម ពី ចាប៊ីរ៍ ថា រ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «គ្មានម្ចាស់សត្វអូដ្ឋ សត្វគោ ឬសត្វពពែណាមួយ ដែលមិនបានបំពេញសិទ្ធិរបស់វា (ហ្សាកាត់) ឡើយ លើកលែងតែនៅថ្ងៃបរលោក គេនឹងដាក់សត្វទាំងនោះឱ្យជាន់ឈ្លី និងចឹកដោយស្នែង...»។ នៅពេលសួរថា តើសិទ្ធិរបស់វាជាអ្វី? រ៉សូល ﷺ បានឆ្លើយថា៖ «គឺការឱ្យខ្ចីសត្វឈ្មោលសម្រាប់បង្កាត់ពូជ ការឱ្យខ្ចីធុងដងទឹក ការឱ្យទឹកដោះសត្វ និងការឱ្យជិះសត្វក្នុងផ្លូវរបស់អល់ឡោះ»។ ការឱ្យខ្ចីសត្វឈ្មោល គឺសម្រាប់អ្នកដែលត្រូវការបង្កាត់ពូជសត្វរបស់ខ្លួន។ ការឱ្យទឹកដោះសត្វ គឺការផ្តល់ឱ្យអ្នកដែលខ្វះខាតដើម្បីយកទឹកដោះទៅប្រើប្រាស់ រួចប្រគល់សត្វនោះត្រឡប់មកវិញ។ ចំណែកការឱ្យជិះសត្វក្នុងផ្លូវរបស់អល់ឡោះ គឺសម្រាប់អ្នកដែលគ្មានសត្វជិះ ហើយម្ចាស់សត្វមានសត្វលើសពីតម្រូវការរបស់ខ្លួន។

គម្ពីរស្ដីពីការរឹបអូសដោយអយុត្តិធម៌ (អាល់-ឃូស្ប៍) អ្នកដែលរឹបអូសយកទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃដោយអយុត្តិធម៌ គឺមានបាប ហើយគេមានកាតព្វកិច្ចត្រូវប្រគល់ទ្រព្យនោះត្រឡប់ទៅម្ចាស់ដើមវិញ។ ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់មូស្លីមម្នាក់មិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យយកមកប្រើប្រាស់ឡើយ លើកលែងតែម្ចាស់ទ្រព្យនោះពេញចិត្តដោយស្ម័គ្រចិត្ត។ អ្នកដែលដាំដំណាំលើដីអ្នកដទៃដោយគ្មានការអនុញ្ញាត គឺគ្មានសិទ្ធិទទួលបានផលដំណាំនោះឡើយ។ អ្នកដែលដាំដើមឈើលើដីអ្នកដទៃ ត្រូវតែដកវាចេញវិញ។ ការប្រើប្រាស់ទ្រព្យដែលបានមកពីការរឹបអូសដោយអយុត្តិធម៌គឺមិនហាឡាល (មិនអនុញ្ញាត) ឡើយ ហើយប្រសិនបើអ្នករឹបអូសធ្វើឱ្យទ្រព្យនោះខូចខាត គេត្រូវតែសងជាទ្រព្យដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា ឬសងជាតម្លៃនៃទ្រព្យនោះ។ ការពន្យល់៖ ចំពោះការដែលអ្នករឹបអូសមានបាប គឺដោយសារតែគេបានស៊ីចំណីទ្រព្យអ្នកដទៃដោយអយុត្តិធម៌ និងបានដណ្តើមយកវាដោយការរំលោភបំពាន។ អល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ «ហើយពួកអ្នកកុំស៊ីទ្រព្យសម្បត្តិរវាងពួកអ្នកដោយអយុត្តិធម៌ឡើយ» (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់-បាកូរ៉ោះ៖ ១៨៨)។ រ៉សូល ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់មូស្លីមម្នាក់មិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យយកមកប្រើប្រាស់ឡើយ លើកលែងតែម្ចាស់ទ្រព្យនោះពេញចិត្តដោយស្ម័គ្រចិត្ត»។ ម្យ៉ាងទៀត មានហាឌីសមួយទៀតបញ្ជាក់ថា៖ «កុំឱ្យនរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកអ្នកយករបស់របររបស់បងប្អូនខ្លួន ទោះបីជាក្នុងលក្ខណៈលេងសើច ឬមែនទែនក៏ដោយ។ ប្រសិនបើអ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកអ្នកយកឈើច្រត់របស់បងប្អូនខ្លួន ត្រូវតែប្រគល់វាឱ្យម្ចាស់វិញ»។ ហាឌីសមួយទៀតបញ្ជាក់ថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ ទ្រព្យសម្បត្តិ និងឈាមរបស់ពួកអ្នក គឺជារឿងហាមឃាត់ (ហាຣ៉ាម) សម្រាប់ពួកអ្នក»។ បញ្ហានេះមានការឯកភាពគ្នា (អ៊ីជ់ម៉ា) ក្នុងចំណោមមូស្លីមទាំងអស់ថា ការរឹបអូសទ្រព្យអ្នកដទៃគឺជារឿងហាមឃាត់ ហើយមានកាតព្វកិច្ចត្រូវប្រគល់ទ្រព្យនោះវិញប្រសិនបើវានៅមានសភាពដើម ឬសងជាសំណងប្រសិនបើវាខូចខាត។ ចំពោះការដែលថា «អ្នកដាំដំណាំដោយអយុត្តិធម៌គ្មានសិទ្ធិលើផលដំណាំនោះ» គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ រ៉ាហ្វិអ៍ ប៊ីន ខូឌីជ ដែលថា រ៉សូល ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «អ្នកណាដែលដាំដំណាំលើដីអ្នកដទៃដោយគ្មានការអនុញ្ញាត គេគ្មានសិទ្ធិទទួលបានផលដំណាំនោះឡើយ ប៉ុន្តែគេអាចទទួលបានត្រឹមតែថ្លៃដើម (ចំណាយ) របស់គេវិញប៉ុណ្ណោះ»។ ចំពោះការដកដើមឈើចេញពីដីអ្នកដទៃ គឺផ្អែកលើហាឌីសដែល រ៉សូល ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «អ្នកណាដែលធ្វើឱ្យដីដែលគ្មានម្ចាស់ (ដីរហោស្ថាន) ឱ្យមានជីវិតឡើងវិញ នោះដីនោះជារបស់គេ ហើយអ្នកដែលដាំដុះដោយអយុត្តិធម៌គឺគ្មានសិទ្ធិអ្វីឡើយ»។ មានរឿងរ៉ាវមួយដែលគេបានរាយការណ៍ថា មានបុរសពីរនាក់បានមកប្តឹងរ៉សូល ﷺ ដោយសារម្នាក់បានដាំដើមត្នោតលើដីអ្នកដទៃ។ រ៉សូល ﷺ បានកាត់ក្តីឱ្យម្ចាស់ដីទទួលបានដីរបស់គាត់វិញ ហើយបញ្ជាឱ្យអ្នកដាំដើមត្នោតនោះដកដើមត្នោតរបស់គេចេញ។ ចំពោះការមិនអនុញ្ញាតឱ្យប្រើប្រាស់ទ្រព្យដែលបានមកពីការរឹបអូស គឺផ្អែកលើភស្តុតាងដែលបញ្ជាក់ថា ទ្រព្យអ្នកដទៃមិនអាចយកមកប្រើប្រាស់បានឡើយ ទោះជាក្នុងទម្រង់ជាវត្ថុ ឬការទទួលបានផលប្រយោជន៍។ រ៉សូល ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «អ្នកណាដែលរំលោភយកដីត្រឹមតែមួយចំអាម អល់ឡោះនឹងដាក់ទោសគេដោយឱ្យគេរែកដីនោះពីស្រទាប់ផែនដីទាំងប្រាំពីរ»។ ចំពោះការដែលថា «អ្នកណាដែលធ្វើឱ្យខូចខាត ត្រូវសងជាវត្ថុដូចគ្នា ឬតម្លៃរបស់វា» គឺផ្អែកលើហាឌីសដែលថា នៅពេលដែលអ្នកម្នាង អាយ៉ិសហ៍ បានធ្វើឱ្យបែកចានរបស់ម្នាង សហ្វ៊ីយ៉ះ ដែលបានផ្ញើម្ហូបមកឱ្យរ៉សូល ﷺ នោះ រ៉សូល ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «ចានសងចាន ម្ហូបសងម្ហូប»។ នេះជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ថា ប្រសិនបើវត្ថុនោះអាចរកវត្ថុដូចគ្នាបាន ត្រូវសងជាវត្ថុដូចគ្នា ហើយប្រសិនបើរករកវត្ថុដូចគ្នាពុំបានទេ ទើបសងជាតម្លៃរបស់វា។

គម្ពីរស្ដីពីការរំដោះទាសករ (គីតាប៊ុល អ៊ីតគិ) ការរំដោះទាសករដែលប្រសើរបំផុត គឺការរំដោះទាសករដែលមានតម្លៃថ្លៃ និងមានគុណភាពល្អ។ ការរំដោះដោយមានលក្ខខណ្ឌឱ្យបម្រើការងារ ឬលក្ខខណ្ឌផ្សេងៗទៀតគឺអាចធ្វើទៅបាន។ អ្នកណាដែលបានធ្វើជាម្ចាស់លើសាច់ញាតិរបស់ខ្លួន (ដែលស្ថិតក្នុងចំណោមអ្នកដែលមិនអាចរៀបការជាមួយបាន) នោះទាសករនោះនឹងត្រូវរំដោះដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ អ្នកណាដែលបានធ្វើទារុណកម្មលើទាសកររបស់ខ្លួន នោះចាំបាច់ត្រូវតែរំដោះទាសករនោះចោល បើមិនដូច្នោះទេ អ៊ីមាំ ឬអាជ្ញាធរនឹងត្រូវរំដោះវាជំនួស។ អ្នកណាដែលរំដោះចំណែករបស់ខ្លួននៅក្នុងទាសកររួម នោះត្រូវតែទទួលខុសត្រូវលើចំណែករបស់ដៃគូផ្សេងទៀតដោយការវាយតម្លៃតម្លៃទាសករនោះ បើមិនដូច្នោះទេ មានតែចំណែករបស់គាត់ប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានរំដោះ ហើយទាសករនោះត្រូវតែខិតខំធ្វើការដើម្បីលោះខ្លួនឯង។ ការកំណត់លក្ខខណ្ឌសិទ្ធិគ្រប់គ្រង (វីឡា) ឱ្យទៅអ្នកដទៃក្រៅពីអ្នករំដោះគឺមិនត្រឹមត្រូវឡើយ។ ការធ្វើកិច្ចសន្យាទុកជាមុន (តាត់ប៊ីរ) គឺអាចធ្វើទៅបាន ដោយទាសករនឹងត្រូវបានរំដោះនៅពេលម្ចាស់ស្លាប់ ប៉ុន្តែប្រសិនបើម្ចាស់មានតម្រូវការចាំបាច់ គាត់អាចលក់ទាសករនោះបាន។ ការធ្វើកិច្ចសន្យាលោះខ្លួន (មូកាតាប៉ះ) ដោយកំណត់ចំនួនប្រាក់ដែលត្រូវបង់គឺអាចធ្វើទៅបាន ហើយនៅពេលបង់គ្រប់ចំនួន ទាសករនោះនឹងក្លាយជាអ្នកមានសេរីភាព ហើយនឹងត្រូវបានរំដោះតាមសមាមាត្រនៃប្រាក់ដែលបានបង់។ ប្រសិនបើទាសករនោះមិនអាចបង់ប្រាក់តាមកិច្ចសន្យាបានទេ គេនឹងត្រូវត្រឡប់ទៅជាទាសករវិញ។ អ្នកណាដែលបានរួមរ័កជាមួយទាសករស្រីរបស់ខ្លួនរហូតមានកូន នោះម្ចាស់មិនអនុញ្ញាតឱ្យលក់នាងឡើយ ហើយនាងនឹងត្រូវបានរំដោះនៅពេលម្ចាស់ស្លាប់ ឬម្ចាស់អាចជ្រើសរើសរំដោះនាងបាន។ ការលើកទឹកចិត្តឱ្យមានការរំដោះទាសករ៖ មានភស្តុតាងជាច្រើនពីព្យាការី (ស.ល.វ) ក្នុងហាឌីសដែលត្រឹមត្រូវ (សហ៊ីហ៍) ដូចជាហាឌីសរបស់ អាប់ឌូ រ៉ហ៍ម៉ាន ប៊ីន អាប់ប៊ូ បាក្រ ដែលថា៖ «អ្នកណាដែលរំដោះទាសករមូស្លីមម្នាក់ អល់ឡោះនឹងរំដោះរាងកាយរបស់គាត់ពីភ្លើងនរកតាមរាងកាយរបស់ទាសករនោះ»។ នៅក្នុងសហ៊ីហ៍ ប៊ូខូរី និង មូស្លីម ពី អាប់ប៊ូ ហ្សារ បានសួរថា៖ «ឱ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ អំពើណាដែលប្រសើរបំផុត? លោកបានឆ្លើយថា៖ ការជំនឿលើអល់ឡោះ និងការធ្វើជីហាដក្នុងផ្លូវរបស់អល់ឡោះ។ ខ្ញុំសួរទៀតថា៖ តើការរំដោះទាសករណាដែលប្រសើរបំផុត? លោកឆ្លើយថា៖ ទាសករដែលមានតម្លៃថ្លៃបំផុត និងមានគុណភាពល្អបំផុតចំពោះម្ចាស់របស់វា»។ អំពីការរំដោះដោយមានលក្ខខណ្ឌបម្រើការងារ៖ វាមានភស្តុតាងពី សាហ្វ៊ីណាហ៍ ដែលបាននិយាយថា៖ «អ៊ុំមូ សាឡាម៉ាហ៍ បានរំដោះខ្ញុំ ហើយបានដាក់លក្ខខណ្ឌថា ខ្ញុំត្រូវតែបម្រើព្យាការី (ស.ល.វ) ដរាបណាគាត់នៅមានជីវិត»។ អំពីការរំដោះសាច់ញាតិ៖ មានហាឌីសពី សាមូរ៉ាហ៍ ថា៖ «អ្នកណាដែលធ្វើជាម្ចាស់លើសាច់ញាតិដែលមិនអាចរៀបការជាមួយបាន នោះគេនឹងក្លាយជាអ្នកមានសេរីភាព»។ ទោះបីជាមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញខ្លះអំពីការអនុវត្តនេះ ប៉ុន្តែអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនរួមទាំង អាប់ប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ និង អាប់ម៉ាត់ បានយល់ស្របថាវាជាការរំដោះដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ អំពីការរំដោះដោយសារការធ្វើទារុណកម្ម៖ មានហាឌីសពី អ៊ីប៊ុន អ៊ូម៉ារ ថា៖ «អ្នកណាដែលទះកំផ្លៀង ឬវាយទាសកររបស់ខ្លួន នោះការលោះបាបរបស់គេគឺការរំដោះទាសករនោះ»។ អំពីការរំដោះដោយអ៊ីមាំ ឬអាជ្ញាធរ៖ ប្រសិនបើម្ចាស់ធ្វើទារុណកម្មលើទាសករ អាជ្ញាធរមានសិទ្ធិបញ្ជាឱ្យរំដោះទាសករនោះ។ អំពីការរំដោះចំណែកក្នុងទាសកររួម៖ អ្នកណាដែលរំដោះចំណែករបស់ខ្លួនក្នុងទាសករម្នាក់ នោះគាត់ត្រូវតែទទួលខុសត្រូវលើចំណែកដែលនៅសល់តាមរយៈការវាយតម្លៃតម្លៃទាសករនោះ ដើម្បីឱ្យទាសករនោះមានសេរីភាពពេញលេញ។ អំពីកិច្ចសន្យាលោះខ្លួន (មូកាតាប៉ះ)៖ វាជាការអនុញ្ញាតតាមព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះក្នុងគម្ពីរគួរអាន៖ «...ចូរអ្នកធ្វើកិច្ចសន្យាលោះខ្លួនជាមួយពួកគេ ប្រសិនបើអ្នកដឹងថាពួកគេមានភាពល្អប្រសើរ...» (ស៊ូរ៉ះ អាន់-នូហ៍៖ ៣៣)។ អំពីទាសករស្រីដែលមានកូនជាមួយម្ចាស់៖ អ្នកណាដែលរួមរ័កជាមួយទាសករស្រីរបស់ខ្លួនរហូតមានកូន នោះមិនអនុញ្ញាតឱ្យលក់នាងឡើយ ហើយនាងនឹងទទួលបានសេរីភាពនៅពេលម្ចាស់ស្លាប់។

គម្ពីរស្វីកហ៍ (ការបរិច្ចាគទ្រព្យជាវ៉ាក់ហ្វ) អ្នកណាដែលបានឃុំទុកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួនក្នុងផ្លូវរបស់អល់ឡោះ នោះទ្រព្យនោះនឹងក្លាយជាវ៉ាក់ហ្វ (ទ្រព្យដែលមិនអាចលក់ដូរ ឬផ្ទេរកម្មសិទ្ធិបាន)។ ម្ចាស់ទ្រព្យមានសិទ្ធិកំណត់ឱ្យយកផលចំណេញពីទ្រព្យនោះទៅប្រើប្រាស់ក្នុងគោលបំណងណាក៏បានដែលជាការធ្វើបុណ្យកុសល។ អ្នកគ្រប់គ្រងទ្រព្យវ៉ាក់ហ្វមានសិទ្ធិទទួលយកចំណែកខ្លះសម្រាប់ខ្លួនឯងដោយសមរម្យ។ អ្នកធ្វើវ៉ាក់ហ្វអាចកំណត់ឱ្យខ្លួនឯងទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីទ្រព្យវ៉ាក់ហ្វនោះដូចទៅនឹងមូស្លីមដទៃទៀតដែរ។ អ្នកណាដែលធ្វើវ៉ាក់ហ្វដោយមានចេតនាធ្វើបាបអ្នកទទួលមរតករបស់ខ្លួន នោះវ៉ាក់ហ្វនោះគឺមោឃៈ។ ចំពោះទ្រព្យសម្បត្តិដែលគេយកទៅដាក់ក្នុងវិហារឥស្លាម (ម៉ាស្ជិទ) ឬទីសក្ការៈផ្សេងៗ ដែលគ្មាននរណាម្នាក់អាចទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីវាបាន នោះគេអាចយកទ្រព្យនោះទៅចំណាយលើអ្នកដែលខ្វះខាត និងផលប្រយោជន៍រួមរបស់មូស្លីមបាន។ នេះរួមបញ្ចូលទាំងទ្រព្យដែលគេយកទៅដាក់ក្នុងកាអះបះ និងក្នុងវិហាររបស់ព្យាការី ﷺ ផងដែរ។ ចំណែកឯការធ្វើវ៉ាក់ហ្វសម្រាប់ផ្នូរ ដើម្បីលើកកម្ពស់កម្ពស់ផ្នូរ តុបតែងលម្អ ឬធ្វើអ្វីដែលបង្កឱ្យមានការល្បួង (ហ្វីតណះ) ចំពោះអ្នកដែលទៅឃើញនោះ គឺជារឿងមោឃៈ។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនយល់ស្របថា ការធ្វើវ៉ាក់ហ្វគឺជាការអនុញ្ញាត និងមានកាតព្វកិច្ចត្រូវគោរពតាម។ លោក ទិរមីហ្ស៊ី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «យើងមិនដឹងថាមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមសហាបះ និងអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់មុន អំពីការអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើវ៉ាក់ហ្វដីធ្លីនោះទេ»។ មានការរាយការណ៍ពីលោក ស៊ូរ៉ៃហ៍ ថាគាត់បានបដិសេធរឿងនេះ។ លោក អាប់ប៊ូ ហានីហ្វះ យល់ថាវាមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចទេ ប៉ុន្តែសិស្សគណរបស់គាត់ទាំងអស់បានខ្វែងគំនិតនឹងគាត់ លើកលែងតែលោក ហ្សូហ្វារ។ លោក តហាវី បានរាយការណ៍ពីលោក អាប់ប៊ូ យូស៊ូហ្វ ថា៖ «ប្រសិនបើលោក អាប់ប៊ូ ហានីហ្វះ បានទទួលដំណឹង (ភស្តុតាង) នោះគាត់នឹងយល់ស្របតាម»។ លោក ក្វ័រទូប៊ី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកដែលបដិសេធវ៉ាក់ហ្វ គឺផ្ទុយនឹងការឯកភាពគ្នា (អ៊ីជ្ម៉ា) ដូច្នេះមិនចាំបាច់យកចិត្តទុកដាក់ចំពោះពួកគេឡើយ»។ ភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីភាពត្រឹមត្រូវ និងកាតព្វកិច្ចនៃវ៉ាក់ហ្វ គឺហាឌីសរបស់លោក អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ដែលកត់ត្រាដោយលោក មូស្លីម និងអ្នកដទៃទៀតថា ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «នៅពេលមនុស្សម្នាក់ស្លាប់ សកម្មភាពរបស់គេនឹងត្រូវកាត់ផ្តាច់ លើកលែងតែបីយ៉ាង៖ សូដាកោះ យ៉ារីយ៉ះ (ការបរិច្ចាគដែលផ្តល់ផលបន្ត), ចំណេះដឹងដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍, ឬកូនល្អដែលបួងសួងឱ្យគេ»។ នៅក្នុងសៀវភៅហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវទាំងពីរ (ប៊ូខរី និងមូស្លីម) ពីលោក អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ បានរាយការណ៍ថា លោក អ៊ូម៉ារ បានទទួលដីមួយកន្លែងនៅខៃបារ ហើយបានទៅជួបព្យាការី ﷺ ដោយនិយាយថា៖ «ឱ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! ខ្ញុំទទួលបានដីមួយកន្លែងនៅខៃបារ ដែលខ្ញុំមិនដែលឃើញទ្រព្យណាល្អជាងនេះទេ។ តើលោកបញ្ជាឱ្យខ្ញុំធ្វើដូចម្តេច?» ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកចង់ អ្នកអាចឃុំទុកដើមទ្រព្យនោះ ហើយបរិច្ចាគផលរបស់វា»។ ដូច្នេះ លោក អ៊ូម៉ារ បានបរិច្ចាគវាដោយកំណត់ថា មិនត្រូវលក់ មិនត្រូវឱ្យជាអំណោយ និងមិនត្រូវទទួលមរតកឡើយ ដោយផ្តល់ជូនអ្នកក្រីក្រ ញាតិមិត្ត អ្នករំដោះទាសករ អ្នកដំណើរ និងអ្នកខ្វះខាត។ អ្នកគ្រប់គ្រងទ្រព្យនោះអាចបរិភោគពីវាដោយសមរម្យ និងចិញ្ចឹមអ្នកដទៃដោយមិនមែនដើម្បីសន្សំទ្រព្យសម្បត្តិ។ លោក ណាសាអ៊ី និង ទិរមីហ្ស៊ី បានកត់ត្រា (ហើយលោក ប៊ូខរី បានបញ្ជាក់ថាជាហាឌីសល្អ) ពីលោក អ៊ូស្មាន ថា៖ «នៅពេលព្យាការី ﷺ មកដល់ទីក្រុងម៉ាឌីណះ ទីនោះគ្មានទឹកសាបសម្រាប់ផឹកទេ ក្រៅពីអណ្តូងរ៉ូម៉ះ។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ តើអ្នកណានឹងទិញអណ្តូងរ៉ូម៉ះ ហើយដាក់ធុងទឹករបស់គេរួមជាមួយធុងទឹករបស់មូស្លីម ដោយទទួលបានរង្វាន់នៅស្ថានសួគ៌? ខ្ញុំក៏បានទិញវាដោយទ្រព្យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ខ្ញុំ»។ នៅក្នុងសៀវភៅហាឌីសទាំងពីរ ក៏មានបញ្ជាក់ថា៖ «ចំណែកឯ ខាលីដ វិញ គាត់បានឃុំទុកអាវក្រោះ និងគ្រឿងសឹករបស់គាត់ក្នុងផ្លូវរបស់អល់ឡោះ»។ ចំពោះការដែលម្ចាស់ទ្រព្យអាចកំណត់ផលចំណេញទៅឱ្យអ្នកណាក៏បានដែលជាការធ្វើបុណ្យ គឺផ្អែកលើប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ ទៅកាន់លោក អ៊ូម៉ារ ថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកចង់ អ្នកអាចឃុំទុកដើមទ្រព្យនោះ ហើយបរិច្ចាគផលរបស់វា»។ ការប្រើពាក្យ «សូដាកោះ» (ការបរិច្ចាគ) បង្ហាញថាម្ចាស់ទ្រព្យអាចបរិច្ចាគតាមរបៀបណាក៏បានដែលជាការធ្វើបុណ្យ។ លោក អ៊ូម៉ារ ក៏បានធ្វើដូច្នេះដោយបរិច្ចាគដល់អ្នកក្រីក្រ ញាតិមិត្ត និងអ្នកដទៃទៀតដូចបានរៀបរាប់ខាងលើ។ ចំពោះការដែលអ្នកគ្រប់គ្រងអាចបរិភោគពីទ្រព្យនោះ គឺផ្អែកលើវ៉ាក់ហ្វរបស់លោក អ៊ូម៉ារ ដែលព្យាការី ﷺ បានអនុម័ត។ ចំពោះការដែលម្ចាស់ទ្រព្យអាចកំណត់ឱ្យខ្លួនឯងទទួលបានផលប្រយោជន៍ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក អ៊ូស្មាន ដែលព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ដាក់ធុងទឹករបស់គេរួមជាមួយធុងទឹករបស់មូស្លីម»។ ចំពោះការដែលថាអ្នកណាធ្វើវ៉ាក់ហ្វដើម្បីធ្វើបាបអ្នកទទួលមរតក គឺវ៉ាក់ហ្វនោះមោឃៈ ព្រោះវាជាទង្វើដែលអល់ឡោះមិនបានអនុញ្ញាត។ អល់ឡោះអនុញ្ញាតតែអ្វីដែលជា «សូដាកោះ យ៉ារីយ៉ះ» ដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់ម្ចាស់ទ្រព្យ មិនមែនជាអំពើបាបដែលបន្តកើតមាន និងជាការដាក់ទណ្ឌកម្មនោះទេ។ អល់ឡោះបានហាមឃាត់ការធ្វើបាប (ដូរ៉រ) ទាំងក្នុងគម្ពីររបស់ទ្រង់ និងតាមរយៈព្យាការី ﷺ ដូចជាហាឌីស៖ «មិនត្រូវធ្វើបាបខ្លួនឯង និងមិនត្រូវធ្វើបាបអ្នកដទៃក្នុងឥស្លាមឡើយ»។ ចំពោះការយកទ្រព្យទៅដាក់ក្នុងវិហារ ឬទីសក្ការៈដែលគ្មាននរណាម្នាក់ទទួលបានផលប្រយោជន៍ គឺអាចយកទៅចំណាយក្នុងគោលបំណងផ្សេងបាន ដូចជាទ្រព្យក្នុងកាអះបះ ឬវិហាររបស់ព្យាការី ﷺ។ នេះផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោកស្រី អាយ៉ិសះ ក្នុងសៀវភៅមូស្លីម ដែលលោកស្រីបានឮព្យាការី ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើមិនមែនដោយសារប្រជាជនរបស់អ្នកទើបតែចាកចេញពីសម័យកាលនៃភាពល្ងង់ខ្លៅ (ចាហ៊ីលីយ៉ះ) ទេនោះ ខ្ញុំនឹងចំណាយទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងកាអះបះក្នុងផ្លូវរបស់អល់ឡោះ»។ នេះបង្ហាញថាការចំណាយទ្រព្យក្នុងកាអះបះគឺអាចធ្វើទៅបាននៅពេលដែលឧបសគ្គ (ការដែលមនុស្សទើបតែចាកចេញពីភាពមិនជឿ) បានរលាយបាត់។ ចំពោះការធ្វើវ៉ាក់ហ្វលើផ្នូរ៖ ប្រសិនបើវាជាការលើកកម្ពស់ផ្នូរ នោះវាជាការហាមឃាត់ ព្រោះមានហាឌីសរបស់លោក អាលី ដែលព្យាការី ﷺ បានបញ្ជាថា៖ «កុំទុកផ្នូរណាមួយដែលខ្ពស់ជាងគេ លើកលែងតែត្រូវកាយឱ្យស្មើវិញ ហើយកុំទុកបដិមារូបសំណាកណាមួយ លើកលែងតែត្រូវកម្ទេចវាចោល»។ ការតុបតែងលម្អផ្នូរ និងអ្វីដែលបង្កឱ្យមានការល្បួងដល់អ្នកទៅទស្សនា ដូចជាការដាក់វាំងនន ឬត្បូងមានតម្លៃ គឺជារឿងដែលនាំឱ្យមានការគោរពបូជាខុសឆ្គង។ ដូច្នេះ ការធ្វើវ៉ាក់ហ្វលើផ្នូរគឺជាអំពើអាក្រក់ និងជាទង្វើដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម លើកលែងតែការជួសជុលផ្នូរដែលខូចខាតដោយមិនមានការលើកកម្ពស់ ឬតុបតែងហួសហេតុ។

ជំពូកស្តីពីការផ្តល់អំណោយ (កិតាបុល ហីដាយ៉ា) ការទទួលយកអំណោយគឺជាការអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើ ហើយការតបស្នងអំណោយវិញគឺជាការល្អ។ ការផ្តល់អំណោយរវាងមូស្លីម និងអ្នកមិនមែនមូស្លីម (កាហ្វិរ) គឺអាចធ្វើទៅបាន។ ការដកហូតអំណោយដែលបានផ្តល់ឱ្យវិញគឺជារឿងហាមឃាត់ (ហារ៉ាម)។ ការផ្តល់ឱ្យកូនៗដោយស្មើភាពគ្នាគឺជាកាតព្វកិច្ច ហើយការបដិសេធមិនទទួលយកអំណោយដោយគ្មានហេតុផលតាមផ្លូវច្បាប់ឥស្លាម (ស៊ារីអា) គឺជារឿងដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម (ម៉ាក្រូហ៍)។ ការទទួលយកអំណោយ៖ ការទទួលយកអំណោយគឺជារឿងដែលត្រូវបានអនុញ្ញាត យោងតាមហាឌីសរបស់លោក អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ូហ៍ ដែលកត់ត្រាដោយ ប៊ូខូរី ថា ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើខ្ញុំត្រូវបានគេអញ្ជើញឱ្យទៅញ៉ាំជើងចៀម ឬសាច់ដៃចៀម ខ្ញុំនឹងឆ្លើយតប (ទៅចូលរួម) ហើយប្រសិនបើមានគេផ្តល់អំណោយជាជើងចៀម ឬសាច់ដៃចៀមដល់ខ្ញុំ ខ្ញុំនឹងទទួលយកវា»។ អំណោយរវាងមូស្លីម និងអ្នកមិនមែនមូស្លីម៖ ការផ្តល់អំណោយរវាងមូស្លីម និងអ្នកមិនមែនមូស្លីមគឺអាចធ្វើទៅបាន ព្រោះព្យាការី ﷺ ធ្លាប់ទទួលយកអំណោយពីអ្នកមិនមែនមូស្លីម និងធ្លាប់ផ្តល់អំណោយឱ្យពួកគេផងដែរ។ ដូចដែលបានកត់ត្រាដោយ អាប់ម៉ាត់ និង ទ្រីមិហ្ស៊ី ពីលោក អាលី (រ៉ឌីយល់ឡូហូ អាន់ហ៊ូ) បានឱ្យដឹងថា៖ «ស្តេចគីស្រ៉ូ (Kisra) បានផ្តល់អំណោយដល់រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ហើយទ្រង់ក៏ទទួលយក។ ស្តេចកៃសរ (Qaisar) ក៏បានផ្តល់អំណោយ ហើយទ្រង់ក៏ទទួលយក ហើយស្តេចដទៃទៀតក៏បានផ្តល់អំណោយដល់ទ្រង់ ហើយទ្រង់ក៏ទទួលយកពីពួកគេ»។ ការដកហូតអំណោយវិញ៖ ការដកហូតអំណោយដែលបានផ្តល់ឱ្យវិញគឺជារឿងដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម និងជាអំពើបាប។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកដែលដកហូតអំណោយរបស់ខ្លួនវិញ ប្រៀបដូចជាសត្វឆ្កែដែលក្អួតចេញមកវិញ រួចត្រឡប់ទៅស៊ីក្អួតរបស់ខ្លួនវិញ» (កត់ត្រាដោយ ប៊ូខូរី និង មូស្លីម)។ ការហាមឃាត់នេះបង្ហាញពីភាពមិនអនុញ្ញាត (ហារ៉ាម) លើកលែងតែអំណោយដែលឪពុកម្តាយផ្តល់ឱ្យកូន។ ការផ្តល់ឱ្យកូនៗដោយស្មើភាព៖ ការផ្តល់អំណោយដល់កូនៗត្រូវតែមានភាពស្មើគ្នា។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់លោក បាស៊ីរ នៅពេលដែលគាត់ចង់ផ្តល់អំណោយដល់កូនម្នាក់ដោយមិនផ្តល់ឱ្យកូនដទៃទៀតថា៖ «ចូរអ្នកកុំឱ្យខ្ញុំធ្វើជាសាក្សីលើភាពអយុត្តិធម៌ឡើយ។ កូនៗរបស់អ្នកមានសិទ្ធិលើអ្នក ក្នុងការដែលអ្នកត្រូវផ្តល់ឱ្យពួកគេដោយស្មើភាពគ្នា»។ ទ្រង់ក៏បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរអ្នកកោតខ្លាចអល់ឡោះ ហើយចូរផ្តល់ឱ្យកូនៗរបស់អ្នកដោយស្មើភាពគ្នា»។ ការបដិសេធអំណោយ៖ ការបដិសេធមិនទទួលយកអំណោយដោយគ្មានហេតុផលតាមផ្លូវច្បាប់ (ស៊ារីអា) គឺជារឿងដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម (ម៉ាក្រូហ៍)។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើមានហេតុផលតាមផ្លូវច្បាប់ដែលហាមឃាត់ការទទួលយកអំណោយនោះ វាក៏មិនអនុញ្ញាតឱ្យទទួលយកដែរ ដូចជាអំណោយដែលផ្តល់ឱ្យមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលក្នុងគោលបំណងដើម្បីឱ្យពួកគេលម្អៀងក្នុងការសម្រេចចិត្ត (ដែលវាជាអំពើពុករលួយ/សំណូក) ឬអំណោយដែលផ្តល់ឱ្យអ្នកដែលជួយសម្រួលកិច្ចការងារដោយមិនត្រឹមត្រូវ ព្រោះវាអាចឈានទៅរកអំពើការប្រាក់ (រីបា)។

គម្ពីរស្ដីពីការផ្តល់អំណោយ (ហ៊ីបាហ៍) ប្រសិនបើការផ្តល់អំណោយនោះគ្មានការតបស្នងទេ នោះវាមានលក្ខន្តិកៈដូចទៅនឹងអំណោយ (ហឌីយ៉ាហ៍) នៅក្នុងគ្រប់ទិដ្ឋភាពទាំងអស់។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើមានការតបស្នងវិញ នោះវាគឺជាការលក់ដូរ ហើយវាមានលក្ខន្តិកៈដូចទៅនឹងការលក់ដូរដែរ។ ចំណែកឯការផ្តល់អំណោយបែប «អ៊ុំរ៉ូ» (ការផ្តល់ឱ្យក្នុងអំឡុងពេលជីវិត) និង «រ៉ុកបា» (ការផ្តល់ឱ្យដោយរង់ចាំមើលថាអ្នកណាស្លាប់មុន) គឺសុទ្ធតែធ្វើឱ្យកម្មសិទ្ធិធ្លាក់ទៅលើអ្នកទទួល និងកូនចៅរបស់គេបន្តបន្ទាប់ ដោយមិនអាចដកហូតវិញបានឡើយ។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ចំពោះការផ្តល់អំណោយដោយគ្មានការតបស្នងដែលមានលក្ខន្តិកៈដូចអំណោយ (ហឌីយ៉ាហ៍) គឺដោយសារតែអំណោយនោះគឺជា «ហ៊ីបាហ៍» (ការផ្តល់ឱ្យ) ទាំងក្នុងន័យភាសា និងក្នុងន័យសាសនា។ ការបែងចែករវាងពាក្យទាំងពីរនេះគ្រាន់តែជាការកំណត់ថ្មីប៉ុណ្ណោះ។ ដូច្នេះ នៅពេលដែលការផ្តល់អំណោយ (ហ៊ីបាហ៍) គ្មានការតបស្នង ការផ្តល់រង្វាន់តបស្នងវិញគឺជារឿងដែលត្រូវបានអនុញ្ញាត ហើយវាអាចធ្វើទៅបានទាំងចំពោះអ្នកមិនមែនមូស្លីម និងពីអ្នកមិនមែនមូស្លីមមកវិញ។ វាមិនអនុញ្ញាតឱ្យដកហូតវិញឡើយ ហើយចាំបាច់ត្រូវមានភាពស្មើគ្នាក្នុងការផ្តល់ឱ្យកូនៗ។ ការបដិសេធមិនទទួលអំណោយដោយគ្មានហេតុផលត្រឹមត្រូវតាមសាសនា គឺជាទង្វើដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើម។ ចំណែកឯការផ្តល់អំណោយដែលមានការតបស្នងវិញ នោះវាគឺជាការលក់ដូរ ព្រោះអ្វីដែលត្រូវបានគេយកមកពិចារណាក្នុងការលក់ដូរគឺការព្រមព្រៀងគ្នា និងការដោះដូរ ដែលរឿងទាំងពីរនេះកើតមានឡើងក្នុងការផ្តល់អំណោយដែលមានការតបស្នង ប្រសិនបើវាបានកើតឡើងនៅពេលធ្វើការផ្តល់ឱ្យ។ ប្រសិនបើអ្នកទទួលអំណោយបានផ្តល់រង្វាន់តបស្នងដោយមិនមែនជាបំណងរបស់អ្នកផ្តល់នៅពេលចាប់ផ្តើមផ្តល់ឱ្យ នោះវាមានលក្ខណៈដូចទៅនឹងអំណោយធម្មតា។ សរុបមក ភស្តុតាងដែលបានលើកឡើងពីមុនអំពីអំណោយ (ហឌីយ៉ាហ៍) គឺត្រូវអនុវត្តចំពោះការផ្តល់អំណោយ (ហ៊ីបាហ៍) ដោយគ្មានការតបស្នង ហើយភស្តុតាងដែលបានលើកឡើងអំពីការលក់ដូរ ក៏ត្រូវអនុវត្តចំពោះការផ្តល់អំណោយដែលមានការតបស្នងដែរ ដែលយើងបានលើកឡើងរួចហើយ ដូច្នេះមិនចាំបាច់លើកយកមកបង្ហាញនៅទីនេះទៀតទេ។ ចំពោះបញ្ហាដែលថា «អ៊ុំរ៉ូ» និង «រ៉ុកបា» ធ្វើឱ្យកម្មសិទ្ធិធ្លាក់ទៅលើអ្នកទទួល និងកូនចៅរបស់គេនោះ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ូហ៍ នៅក្នុងសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍» ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) និងប្រភពដទៃទៀត ដែលព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ៊ុំរ៉ូ គឺជាមរតកសម្រាប់ម្ចាស់របស់វា» ឬលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «វាគឺជាអំណោយ»។ នៅក្នុងសៀវភៅទាំងពីរនេះ ក៏មានហាឌីសរបស់លោក ហ្សាប៊ីរ ដែលបាននិយាយថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានកាត់សេចក្តីថា អ៊ុំរ៉ូ គឺសម្រាប់អ្នកដែលត្រូវបានគេផ្តល់ឱ្យ»។ នៅក្នុងពាក្យសម្តីមួយទៀតរបស់មូស្លីមបានបញ្ជាក់ថា៖ «អ្នកណាដែលផ្តល់អ៊ុំរ៉ូ នោះវាគឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកដែលទទួលបានទាំងពេលរស់ និងពេលស្លាប់ ហើយសម្រាប់កូនចៅរបស់គេបន្តទៀត»។ នៅក្នុងពាក្យសម្តីរបស់អាហ៍ម៉ាត់, មូស្លីម និងអាប់ប៊ូ ដាវូដ បានបញ្ជាក់ថា៖ «អ៊ុំរ៉ូ ដែលរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានអនុញ្ញាត គឺការដែលម្ចាស់និយាយថា នេះជារបស់អ្នក និងកូនចៅរបស់អ្នក។ ចំណែកឯប្រសិនបើគាត់និយាយថា នេះជារបស់អ្នកដរាបណាអ្នកនៅរស់ នោះវានឹងត្រឡប់ទៅម្ចាស់ដើមវិញ»។ ប៉ុន្តែមានការលើកឡើងថា ពាក្យសម្តីនេះគឺជាពាក្យរបស់លោក អាប់ប៊ូ សាឡាម៉ាហ៍ ដែលត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងហាឌីសរបស់លោក ហ្សាប៊ីរ ដូច្នេះការរាយការណ៍នេះមិនអាចយកមកធ្វើជាភស្តុតាងបានឡើយ ហើយវាក៏មិនអាចយកមកកម្រិតហាឌីសដែលទូលំទូលាយបានដែរ ដូចជាហាឌីសពីរខាងលើ និងហាឌីសរបស់លោក ហ្សៃដ៍ ប៊ីន ថាប៊ីត ដែលបានរាយការណ៍ដោយអាហ៍ម៉ាត់, អាប់ប៊ូ ដាវូដ, អ៊ីបនូ ម៉ាហ៍ជះ និងអ៊ីបនូ ហ៊ីបបាន ដែលបាននិយាយថា៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលផ្តល់អ៊ុំរ៉ូ នោះវាគឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកទទួលទាំងពេលរស់ និងពេលស្លាប់។ កុំធ្វើការរ៉ុកបា (រង់ចាំមើលអ្នកណាស្លាប់មុន) ព្រោះអ្នកណាដែលធ្វើរ៉ុកបា នោះវានឹងក្លាយជាមរតក»។ លោកអាហ៍ម៉ាត់ និងអាន់-ណាសាអ៊ី បានដកស្រង់ហាឌីសពីលោក អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ ដែលបាននិយាយថា៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «កុំធ្វើអ៊ុំរ៉ូ និងកុំធ្វើរ៉ុកបាឱ្យសោះ។ អ្នកណាដែលត្រូវបានគេផ្តល់អ៊ុំរ៉ូ ឬរ៉ុកបា នោះវាគឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់គេទាំងពេលរស់ និងពេលស្លាប់»។ អ្នករាយការណ៍ហាឌីសនេះសុទ្ធតែជាអ្នកដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត។ នៅក្នុងករណីដែលមានការខ្វែងគំនិតគ្នា មានហាឌីសដែលអាន់-ណាសាអ៊ី បានដកស្រង់ពីលោក ហ្សាប៊ីរ ថា៖ «ព្យាការី ﷺ បានកាត់សេចក្តីថា អ៊ុំរ៉ូ គឺជាការផ្តល់អំណោយដែលបុរសម្នាក់ផ្តល់ឱ្យបុរសម្នាក់ទៀត និងកូនចៅរបស់គេ»។ ហើយប្រសិនបើគាត់លើកលែងថា «ប្រសិនបើមានរឿងអ្វីកើតឡើងចំពោះអ្នក នោះវានឹងត្រឡប់មកខ្ញុំ និងកូនចៅរបស់ខ្ញុំវិញ» នោះវាគឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកដែលទទួលបាន និងកូនចៅរបស់គេ។ ដូចគ្នានេះដែរ អ្វីដែលអាហ៍ម៉ាត់បានដកស្រង់ពីលោក ហ្សាប៊ីរ ថា៖ «បុរសម្នាក់ពីក្រុមអាន់ស័រ បានផ្តល់សួនច្បារមួយដល់ម្តាយរបស់គាត់ក្នុងអំឡុងពេលដែលគាត់នៅរស់។ បន្ទាប់មកម្តាយក៏ស្លាប់ទៅ បងប្អូនរបស់គាត់ក៏មកនិយាយថា៖ យើងមានចំណែកស្មើគ្នាក្នុងសួននេះ។ គាត់ក៏បដិសេធ ហើយពួកគេក៏បានទៅប្តឹងព្យាការី ﷺ។ ព្យាការី ﷺ ក៏បានបែងចែកវាឱ្យពួកគេជាមរតក»។ អ្នករាយការណ៍ហាឌីសនេះគឺជាអ្នករាយការណ៍នៅក្នុងសៀវភៅសហ៊ីហ៍ ហើយអាប់ប៊ូ ដាវូដ ក៏បានដកស្រង់វាផងដែរ។ ហាឌីសនេះ និងហាឌីសមុនៗ បង្ហាញថាវាត្រូវធ្លាក់ទៅលើអ្នកទទួលមរតក ទោះបីជាមិនបានបញ្ជាក់ក៏ដោយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ទោះបីជាម្ចាស់ដើមបានលើកលែងថា «ប្រសិនបើមានរឿងអ្វីកើតឡើងចំពោះអ្នក វានឹងត្រឡប់មកខ្ញុំវិញ» ក៏ដោយ ក៏វាមិនមានប្រសិទ្ធភាពដែរ គឺវានៅតែជាកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកទទួល និងអ្នកទទួលមរតករបស់គេបន្តទៀត។ ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញមួយក្រុមពីមជ្ឈដ្ឋានសាហ្វីអីយ៍ បានយល់ស្របតាមនេះ។ ចំណែកឯក្រុមអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនយល់ថា ប្រសិនបើម្ចាស់និយាយថា «នេះជារបស់អ្នកដរាបណាអ្នកនៅរស់ ហើយនៅពេលអ្នកស្លាប់ វានឹងត្រឡប់មកខ្ញុំវិញ» នោះវាគឺជាការខ្ចីបុណ្យដែលមានកំណត់ពេល ដែលនឹងត្រូវត្រឡប់ទៅម្ចាស់ដើមវិញនៅពេលអ្នកទទួលស្លាប់។ ពួកគេបានប្រកាន់យកហាឌីសរបស់លោក ហ្សាប៊ីរ ដែលបានលើកឡើងពីមុន ហើយយើងបានពន្យល់រួចហើយអំពីការលើកឡើងថាវាជាការបញ្ចូលពាក្យបន្ថែម។ ពាក្យថា «អ៊ុំរ៉ូ» ( العمري ) គឺយកមកពីពាក្យថា «អ៊ូមរ៍» ( العمر ) ដែលមានន័យថា ជីវិត។ វាត្រូវបានគេហៅបែបនេះ ព្រោះក្នុងសម័យចាហ៊ីលីយ៉ាហ៍ បុរសម្នាក់ផ្តល់ផ្ទះឱ្យបុរសម្នាក់ទៀតដោយនិយាយថា «ខ្ញុំផ្តល់អ៊ុំរ៉ូឱ្យអ្នក» មានន័យថា ខ្ញុំអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់វាពេញមួយជីវិតរបស់អ្នក។ ចំណែកឯ «រ៉ុកបា» ( الرقبي ) គឺយកមកពីពាក្យថា «រ៉ក់បាហ៍» ( الرقبة ) ដែលមានន័យថា ក។ វាត្រូវបានគេហៅបែបនេះ ព្រោះម្នាក់ៗរង់ចាំមើល (រ៉ក់បា) ថាអ្នកណាស្លាប់មុន ដើម្បីឱ្យទ្រព្យនោះត្រឡប់ទៅរកអ្នកនោះវិញ ហើយអ្នកទទួលមរតករបស់ពួកគេក៏នឹងធ្វើដូចគ្នាដែរ។ នេះគឺជាប្រភពដើមនៃពាក្យទាំងពីរនេះក្នុងន័យភាសា។

គម្ពីរស្បថ (គីតាបុល អ៊ីម៉ាន) ការស្បថ គឺត្រូវធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់ព្រះនាមរបស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ឬគុណលក្ខណៈរបស់ទ្រង់តែប៉ុណ្ណោះ។ ការស្បថដោយក្រៅពីនេះគឺហាមឃាត់។ អ្នកណាដែលស្បថហើយនិយាយថា៖ «អ៊ិនសាអល់ឡោះ» (ប្រសិនបើអល់ឡោះមានបំណង) នោះគេបានធ្វើការលើកលែង ហើយគេមិនមានកំហុសអ្វីឡើយប្រសិនបើមិនបានធ្វើតាមការស្បថនោះ។ អ្នកណាដែលស្បថលើរឿងអ្វីមួយ រួចឃើញថាមានរឿងផ្សេងទៀតដែលល្អជាងនោះ គប្បីគេធ្វើរឿងដែលល្អជាងនោះ ហើយត្រូវបង់កាហ្វារ៉ោះ (សំណង) សម្រាប់ការស្បថរបស់គេ។ អ្នកណាដែលត្រូវបានគេបង្ខំឱ្យស្បថ នោះការស្បថនោះមិនមានកាតព្វកិច្ចត្រូវអនុវត្តឡើយ ហើយគេក៏មិនមានបាបចំពោះការមិនធ្វើតាមការស្បថនោះដែរ។ ចំណែក «យ៉ាមីនុល គមូស» (ការស្បថកុហកដោយចេតនា) គឺការស្បថដែលអ្នកស្បថដឹងច្បាស់ថាវាជាការកុហក។ ចំពោះការស្បថដោយអចេតនា (ល័ឃវ) គឺមិនមានការដាក់ទោសទណ្ឌឡើយ។ សិទ្ធិមួយរបស់មូស្លីមចំពោះមូស្លីមម្នាក់ទៀត គឺការជួយបំពេញតាមពាក្យស្បថរបស់គេ។ ចំណែកកាហ្វារ៉ោះនៃការស្បថ គឺដូចអ្វីដែលអល់ឡោះបានបញ្ជាក់នៅក្នុងគម្ពីរដ៏ថ្លៃថ្លារបស់ទ្រង់។ ការពន្យល់៖ ការស្បថដោយព្រះនាមអល់ឡោះដ៏មហិមាគឺជារឿងច្បាស់លាស់។ ចំណែកការស្បថដោយគុណលក្ខណៈរបស់ទ្រង់ គឺដូចជាការដែលរ៉សូល ﷺ បានស្បថដោយប្រើពាក្យ «អ្នកត្រួតត្រាបេះដូង» (មុកឡិបុល កុលូប) ដូចមានក្នុងហាឌីសរបស់អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ ក្នុងសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍ ប៊ូខូរី» និងសៀវភៅដទៃទៀត ដែលលោកបាននិយាយថា៖ «ភាគច្រើននៃការស្បថរបស់រ៉សូល ﷺ គឺ៖ ទេ! សូមស្បថដោយអ្នកត្រួតត្រាបេះដូង»។ នៅក្នុងសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍» ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) ពីហាឌីសរបស់អ៊ូម៉ារ បានបញ្ជាក់ថា រ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍អំពីហ្សៃដ៍ ប៊ីន ហារីសោះថា៖ «សូមស្បថដោយអល់ឡោះ គាត់ពិតជាមានលក្ខណៈស័ក្តិសមនឹងតំណែងដឹកនាំ»។ ដូចគ្នានេះដែរ មានការបញ្ជាក់ថា រ៉សូល ﷺ បានស្បថដោយពាក្យថា៖ «សូមស្បថដោយព្រះអង្គដែលព្រលឹងរបស់ខ្ញុំស្ថិតក្នុងព្រះហស្តរបស់ទ្រង់» ដែលជាហាឌីសសហ៊ីហ៍។ រ៉សូល ﷺ ក៏បាននិទានពីជីព្រីលថា៖ «សូមស្បថដោយកិត្តិយសរបស់ទ្រង់ គ្មាននរណាម្នាក់បានឮអំពីវា (ឋានសួគ៌) ឡើយ លើកលែងតែគេនឹងបានចូលទៅក្នុងនោះ» ដែលជាហាឌីសសហ៊ីហ៍ផងដែរ។ ហាឌីសក្នុងរឿងនេះមានច្រើនណាស់។ ចំណែកការស្បថដោយក្រៅពីព្រះនាមអល់ឡោះ និងគុណលក្ខណៈរបស់ទ្រង់ គឺហាមឃាត់ យោងតាមហាឌីសរបស់អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ ក្នុងសៀវភៅ «មូស្លីម» និងសៀវភៅដទៃទៀតថា៖ «រ៉សូល ﷺ បានឮអ៊ូម៉ារស្បថដោយឈ្មោះឪពុករបស់គាត់ ទើបលោកមានប្រសាសន៍ថា៖ អល់ឡោះបានហាមឃាត់អ្នកទាំងឡាយកុំឱ្យស្បថដោយឈ្មោះឪពុករបស់អ្នក។ អ្នកណាដែលចង់ស្បថ គប្បីស្បថដោយអល់ឡោះ ឬត្រូវនៅស្ងៀម»។ ក្នុងន័យមួយទៀត៖ «អ្នកណាដែលចង់ស្បថ កុំស្បថក្រៅពីអល់ឡោះ»។ ក្នុងហាឌីសរបស់អាប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ក្នុងសៀវភៅ «អាប៊ូ ដាវូដ», «ណាសាអ៊ី», «អ៊ីបនូ ហ៊ីបបាន» និង «បៃហាក់គី» បានបញ្ជាក់ថា រ៉សូល ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «កុំស្បថក្រៅពីអល់ឡោះ ហើយកុំស្បថប្រសិនបើអ្នកមិនមែនជាអ្នកនិយាយពិត»។ អាប៊ូ ដាវូដ និងទីរមីហ្ស៊ី បានកត់ត្រាថា៖ «អ្នកណាដែលស្បថដោយក្រៅពីអល់ឡោះ គឺគេបានកុហក (កូហ្វារ)»។ ក្នុងន័យមួយទៀត៖ «គេបានធ្វើស៊ិរគីក (ដាក់ភាគីជាមួយអល់ឡោះ)»។ ចំណែកអ្នកដែលស្បថហើយនិយាយថា «អ៊ិនសាអល់ឡោះ» គឺគេបានធ្វើការលើកលែង យោងតាមហាឌីសរបស់អាប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ថា៖ រ៉សូល ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលស្បថហើយនិយាយថា អ៊ិនសាអល់ឡោះ នោះគេមិនមានកំហុស (មិនខុសពាក្យស្បថ) ឡើយ»។ ចំណែកអ្នកដែលស្បថលើរឿងអ្វីមួយ រួចឃើញថាមានរឿងផ្សេងទៀតដែលល្អជាងនោះ គប្បីគេធ្វើរឿងដែលល្អជាងនោះ ហើយត្រូវបង់កាហ្វារ៉ោះ គឺយោងតាមហាឌីសសហ៊ីហ៍ដែលបញ្ជាក់ថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកបានស្បថលើរឿងមួយ រួចឃើញរឿងផ្សេងទៀតល្អជាងនោះ ចូរធ្វើរឿងដែលល្អជាងនោះ ហើយត្រូវបង់កាហ្វារ៉ោះសម្រាប់ការស្បថរបស់អ្នក»។ ចំណែកអ្នកដែលត្រូវបានគេបង្ខំឱ្យស្បថ គឺមិនមានកាតព្វកិច្ចត្រូវអនុវត្ត ហើយមិនមានបាបចំពោះការមិនធ្វើតាម ព្រោះសកម្មភាពរបស់អ្នកដែលត្រូវបានបង្ខំ គឺមិនត្រូវបានរាប់បញ្ចូលឡើយ។ អល់ឡោះបានលើកលែងទោសចំពោះការនិយាយពាក្យកុហក (កូហ្វារ) ប្រសិនបើត្រូវបានបង្ខំ។ ចំណែក «យ៉ាមីនុល គមូស» (ការស្បថកុហកដោយចេតនា) គឺការស្បថដែលអ្នកស្បថដឹងច្បាស់ថាខ្លួនកំពុងកុហក ដូចមានក្នុងហាឌីសរបស់ប៊ូខូរី។ ចំណែកការស្បថដោយអចេតនា (ល័ឃវ) គឺមិនមានការដាក់ទោសទណ្ឌឡើយ យោងតាមអល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ «អល់ឡោះមិនដាក់ទោសអ្នកចំពោះការស្បថដោយអចេតនាឡើយ»។ ចំណែកសិទ្ធិរបស់មូស្លីមក្នុងការជួយបំពេញតាមពាក្យស្បថរបស់បងប្អូនខ្លួន គឺយោងតាមការបង្គាប់របស់រ៉សូល ﷺ ឱ្យធ្វើដូច្នេះ។ ចំណែកកាហ្វារ៉ោះនៃការស្បថ គឺដូចអ្វីដែលអល់ឡោះបានបញ្ជាក់នៅក្នុងគម្ពីររបស់ទ្រង់ថា៖ «...កាហ្វារ៉ោះរបស់វា គឺការផ្តល់អាហារដល់ជនក្រីក្រចំនួនដប់នាក់...» (ស៊ូរ៉ាត់ អាល់ម៉ាអ៊ីដោះ ៖ ៨៩)។

ជំពូកស្តីពីការធ្វើណាសារ (ការប្តេជ្ញាថ្វាយចំពោះអល់ឡោះ) ការធ្វើណាសារ (Nadhar) នឹងមានសុពលភាព លុះត្រាតែវាជាការប្តេជ្ញាដើម្បីស្វែងរកការពេញចិត្តពីអល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។ ដូច្នេះ វាត្រូវតែជាអំពើដែលនាំឱ្យជិតស្និទ្ធនឹងអល់ឡោះ ហើយមិនមានការធ្វើណាសារក្នុងអំពើបាបឡើយ។ ក្នុងចំណោមការធ្វើណាសារដែលជាអំពើបាប រួមមានការប្តេជ្ញាដែលផ្ទុយនឹងការផ្តល់សិទ្ធិស្មើគ្នារវាងកូនៗ ឬការបែងចែកមរតកដែលផ្ទុយពីអ្វីដែលអល់ឡោះបានកំណត់។ ក្នុងនោះក៏រួមបញ្ចូលទាំងការធ្វើណាសារនៅឯផ្នូរ ឬអ្វីៗដែលអល់ឡោះមិនបានអនុញ្ញាត។ អ្នកណាដែលបង្ខំខ្លួនឯងឱ្យធ្វើអ្វីមួយដែលអល់ឡោះមិនបានកំណត់ នោះវាមិនចាំបាច់ត្រូវអនុវត្តឡើយ។ ដូចគ្នានេះដែរ ប្រសិនបើវាជាអ្វីដែលអល់ឡោះបានកំណត់ ប៉ុន្តែអ្នកនោះមិនមានលទ្ធភាពធ្វើបាន។ អ្នកណាដែលធ្វើណាសារដោយមិនបានបញ្ជាក់ឈ្មោះ ឬជាអំពើបាប ឬមិនមានលទ្ធភាពធ្វើ នោះត្រូវតែបង់កាហ្វារ៉ោះ (សំណង) ស្បថ។ អ្នកណាដែលធ្វើណាសារជាអំពើល្អក្នុងពេលដែលខ្លួនជាអ្នកគោរពបូជារូបសំណាក (មូស្រិក) រួចក្រោយមកបានចូលកាន់សាសនាឥស្លាម នោះគេត្រូវតែបំពេញតាមណាសារនោះ។ ការធ្វើណាសារមិនមានសុពលភាពលើសពីមួយភាគបីនៃទ្រព្យសម្បត្តិឡើយ។ ហើយប្រសិនបើអ្នកធ្វើណាសារបានស្លាប់ទៅ ហើយកូនរបស់គេបានធ្វើជំនួសវិញ នោះវាចាត់ទុកថាគ្រប់គ្រាន់ហើយ។ ការពន្យល់៖ ចំពោះការដែលថាការធ្វើណាសារមិនមានសុពលភាព លុះត្រាតែដើម្បីស្វែងរកការពេញចិត្តពីអល់ឡោះ គឺដោយសារមានការហាមឃាត់អំពីការធ្វើណាសារ ដូចមានក្នុងសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍» ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) និងប្រភពដទៃទៀត ពីហាឌីសរបស់អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ ដែលបាននិយាយថា៖ «រ៉សូល ﷺ បានហាមឃាត់ការធ្វើណាសារ ហើយបានមានប្រសាសន៍ថា៖ វាគ្មានអ្វីអាចផ្លាស់ប្តូរវាសនាបានឡើយ វាគ្រាន់តែជាការទាញយកទ្រព្យសម្បត្តិពីមនុស្សកំណាញ់តែប៉ុណ្ណោះ»។ ក្នុងសៀវភៅទាំងពីរនោះ ក៏មានហាឌីសពីអាប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ក្នុងន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បន្ទាប់មក មានការអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើណាសារក្នុងអំពើល្អ (តូអះ) និងការហាមឃាត់ក្នុងអំពើបាប ដូចមានក្នុងសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍» ទាំងពីរ ពីហាឌីសរបស់អាអ៊ីស៉ហ៍ ថាព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលធ្វើណាសារថានឹងគោរពប្រតិបត្តិអល់ឡោះ នោះចូរគេគោរពប្រតិបត្តិចុះ ហើយអ្នកណាដែលធ្វើណាសារថានឹងប្រព្រឹត្តបាប នោះកុំឱ្យគេប្រព្រឹត្តបាបនោះឡើយ»។ លើមូលដ្ឋាននេះហើយ ទើបគេបកស្រាយអត្ថន័យនៃព្រះបន្ទូលអល់ឡោះដែលថា៖ ﴿ពួកគេបំពេញតាមណាសារ﴾។ ចំពោះការធ្វើណាសារនៅឯផ្នូរ គឺដោយសារវាមិនមែនជាការធ្វើណាសារក្នុងអំពើល្អ ហើយក៏មិនមែនជាការធ្វើណាសារដើម្បីស្វែងរកការពេញចិត្តពីអល់ឡោះដែរ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាអាចក្លាយជាការធ្វើណាសារក្នុងអំពើបាប ប្រសិនបើវាបណ្តាលឱ្យមានជំនឿខុសឆ្គងចំពោះអ្នកដែលនៅក្នុងផ្នូរនោះ។ ដូចដែលអាប៊ូ ដាវូដ បានកត់ត្រាទុកថា៖ អ៊ូម៉ារ បាននិយាយទៅកាន់បុរសម្នាក់ដែលធ្វើណាសារថានឹងយកទ្រព្យសម្បត្តិទៅដាក់នៅមាត់ទ្វារកាអបះថា៖ «កាអបះមិនត្រូវការទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកទេ ចូរអ្នកបង់កាហ្វារ៉ោះស្បថរបស់អ្នកចុះ កុំធ្វើណាសារក្នុងអំពើបាបចំពោះម្ចាស់របស់អ្នក កុំធ្វើណាសារក្នុងការកាត់ផ្តាច់ទំនាក់ទំនងគ្រួសារ និងកុំធ្វើណាសារលើអ្វីដែលអ្នកមិនមានកម្មសិទ្ធិ»។ ចំពោះអ្នកដែលបង្ខំខ្លួនឯងឱ្យធ្វើអ្វីដែលអល់ឡោះមិនបានកំណត់ នោះមិនចាំបាច់ត្រូវអនុវត្តឡើយ យោងតាមហាឌីសរបស់អ៊ីបនូ អាប់បាស់ ក្នុងសៀវភៅប៊ូខូរី ដែលនិយាយអំពីបុរសម្នាក់ដែលធ្វើណាសារថានឹងឈរនៅក្រោមពន្លឺព្រះអាទិត្យមិនអង្គុយ មិនជ្រកម្លប់ មិននិយាយ និងកាន់សីល (តមអាហារ)។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរប្រាប់ឱ្យគាត់និយាយ ឱ្យគាត់ជ្រកម្លប់ ឱ្យគាត់អង្គុយ និងឱ្យគាត់បំពេញការតមអាហាររបស់គាត់ចុះ»។ ចំពោះអ្នកដែលធ្វើណាសារក្នុងអំពើល្អ ប៉ុន្តែមិនមានលទ្ធភាពធ្វើ នោះមិនចាំបាច់ត្រូវបំពេញតាមនោះទេ យោងតាមហាឌីសរបស់អានីស ក្នុងសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍» ទាំងពីរ ដែលថាព្យាការី ﷺ បានឃើញបុរសចំណាស់ម្នាក់ដើរដោយមានកូនពីរនាក់ជួយទប់ ទើបទ្រង់មានប្រសាសន៍ថា៖ «អល់ឡោះមិនត្រូវការឱ្យគាត់ធ្វើទារុណកម្មលើខ្លួនឯងបែបនេះទេ» ហើយទ្រង់បានបញ្ជាឱ្យគាត់ជិះវិញ។ ចំពោះអ្នកដែលធ្វើណាសារជាអំពើល្អក្នុងពេលដែលខ្លួនជាមូស្រិក រួចក្រោយមកបានចូលកាន់សាសនាឥស្លាម នោះគេត្រូវតែបំពេញតាមណាសារនោះ យោងតាមហាឌីសរបស់អ៊ូម៉ារ ក្នុងសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍» ទាំងពីរ ដែលថា៖ «ខ្ញុំបានធ្វើណាសារក្នុងសម័យចាហ៊ីលីយ៉ះ (សម័យមុនឥស្លាម) ថានឹងធ្វើអីតិកាហ្វមួយយប់នៅវិហារអាល់ហារ៉ាម។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ចូរអ្នកបំពេញតាមណាសាររបស់អ្នកចុះ»។ ចំពោះការដែលថាការធ្វើណាសារមិនមានសុពលភាពលើសពីមួយភាគបីនៃទ្រព្យសម្បត្តិ គឺយោងតាមហាឌីសរបស់កាអាប់ ប៊ីន ម៉ាលិក ក្នុងសៀវភៅ «សហ៊ីហ៍» ទាំងពីរ ដែលថា៖ «ឱរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! ការប្រែចិត្តរបស់ខ្ញុំគឺការបរិច្ចាគទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់របស់ខ្ញុំជាទាន។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ចូររក្សាទ្រព្យសម្បត្តិខ្លះទុកសម្រាប់ខ្លួនឯងចុះ វាប្រសើរជាងសម្រាប់អ្នក»។ ចំពោះការដែលថាប្រសិនបើអ្នកធ្វើណាសារបានស្លាប់ទៅ ហើយកូនរបស់គេបានធ្វើជំនួសវិញ នោះវាចាត់ទុកថាគ្រប់គ្រាន់ យោងតាមហាឌីសរបស់អ៊ីបនូ អាប់បាស់ ដែលថា៖ សាអ៊័ដ ប៊ីន អ៊ូបាដហ៍ បានសុំការណែនាំពីព្យាការី ﷺ ថា៖ «ម្តាយរបស់ខ្ញុំបានស្លាប់ទៅ ហើយគាត់មានណាសារដែលមិនទាន់បានបំពេញ។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ចូរអ្នកបំពេញជំនួសគាត់ចុះ»។ (កត់ត្រាដោយអាប៊ូ ដាវូដ និងអាន់-ណាសាអី ដោយខ្សែសង្វាក់ហាឌីសដែលសហ៊ីហ៍)។

គម្ពីរស្ដីពីអាហារ (កិតាបុល អតអិមហ៍)

ជំពូកស្តីពីអាហារ សេចក្តីផ្តើម មូលដ្ឋានគ្រឹះនៃអ្វីៗទាំងអស់គឺការអនុញ្ញាត (ហាឡាល) ហើយគ្មានអ្វីត្រូវបានហាមឃាត់ (ហារ៉ាម) ឡើយ លើកលែងតែអ្វីដែលអល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់បានហាមឃាត់ប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកអ្វីដែលទ្រង់ទាំងពីរបានស្ងៀមស្ងាត់មិនបានបញ្ជាក់ នោះគឺជាការលើកលែង (អភ័យទោស)។ ដូច្នេះ អ្វីដែលត្រូវបានហាមឃាត់មានដូចជា៖ អ្វីដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ក្នុងគម្ពីរដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម (អាល់គួរអាន), សត្វសាហាវដែលមានចង្កូម, សត្វស្លាបដែលមានក្រញ៉ាំជើង, សត្វលាស្រុក, សត្វដែលស៊ីរបស់ស្មោកគ្រោក (ជូឡាឡះ) មុនពេលវាត្រូវបានសម្អាត, សត្វឆ្កែ, សត្វឆ្មា, និងអ្វីៗដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសត្វគួរឱ្យខ្ពើមរអើម។ ក្រៅពីនេះគឺសុទ្ធតែជាអាហារហាឡាល។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ចំពោះមូលដ្ឋានគ្រឹះដែលថាអ្វីៗគឺហាឡាលនោះ គឺផ្អែកលើព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះថា៖ ﴿ចូរអ្នក (មូហាំម៉ាត់ (ﷺ)) និយាយចុះថា៖ ខ្ញុំមិនឃើញមានអ្វីដែលត្រូវបានហាមឃាត់នៅក្នុងអ្វីដែលត្រូវបានបើកសម្តែងមកកាន់ខ្ញុំ សម្រាប់អ្នកបរិភោគដែលបរិភោគវាឡើយ...﴾។ ការប្រើពាក្យមិនកំណត់ (ណាក៊ីរ៉ូហ៍) ក្នុងបរិបទនៃការបដិសេធ បង្ហាញពីអត្ថន័យទូលំទូលាយ។ ដូចគ្នានេះដែរ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់សាល់ម៉ាន អាល់ហ្វារីស៊ី ដែលបាននិយាយថា៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ត្រូវបានគេសួរអំពីខ្លាញ់គោ ឈីស និងសត្វក្ងានព្រៃ ទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ «អ្វីដែលហាឡាល គឺអ្វីដែលអល់ឡោះបានអនុញ្ញាតក្នុងគម្ពីររបស់ទ្រង់ ហើយអ្វីដែលហារ៉ាម គឺអ្វីដែលអល់ឡោះបានហាមឃាត់ក្នុងគម្ពីររបស់ទ្រង់ ចំណែកអ្វីដែលទ្រង់បានស្ងៀមស្ងាត់ គឺវាស្ថិតក្នុងចំណោមអ្វីដែលទ្រង់បានលើកលែងដល់អ្នករាល់គ្នា»។ នៅក្នុងសៀវភៅទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) ពីហាឌីសរបស់សាត ប៊ីន អាប៊ី វ៉ាក់កូស បានឱ្យដឹងថា រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «អ្នកដែលមានទោសធ្ងន់ធ្ងរបំផុតក្នុងចំណោមមូស្លីម គឺអ្នកដែលសួរអំពីអ្វីមួយដែលមិនទាន់ត្រូវបានហាមឃាត់សម្រាប់មនុស្សជាតិ ប៉ុន្តែវាបានក្លាយជាហារ៉ាមដោយសារតែសំណួររបស់គាត់»។ ហើយនៅក្នុងសៀវភៅទាំងពីរដដែល ពីហាឌីសរបស់អាប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ូហ៍ ពីព្យាការី ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «ចូរទុកខ្ញុំចោលក្នុងអ្វីដែលខ្ញុំបានទុកឱ្យអ្នករាល់គ្នា ព្រោះអ្នកមុនៗបានវិនាសដោយសារតែពួកគេសួរច្រើនពេក និងមានការខ្វែងគំនិតគ្នាជាមួយព្យាការីរបស់ពួកគេ។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើខ្ញុំហាមឃាត់អ្នករាល់គ្នាពីអ្វីមួយ ចូរជៀសវាងវា ហើយប្រសិនបើខ្ញុំបញ្ជាអ្នករាល់គ្នាពីអ្វីមួយ ចូរអនុវត្តវាឱ្យអស់ពីសមត្ថភាព»។ អាល់បាហ្សា បានកត់ត្រា (ហើយបាននិយាយថា ខ្សែសង្វាក់នៃអ្នករាយការណ៍របស់វាគឺល្អ) និងអាល់ហាក៊ីម បានបញ្ជាក់ថាវាត្រឹមត្រូវ ពីហាឌីសរបស់អាប៊ូ ដារដា ដែលបានលើកឡើងថា៖ «អ្វីដែលអល់ឡោះបានអនុញ្ញាតក្នុងគម្ពីររបស់ទ្រង់ គឺហាឡាល ហើយអ្វីដែលទ្រង់បានហាមឃាត់ គឺហារ៉ាម ចំណែកអ្វីដែលទ្រង់បានស្ងៀមស្ងាត់ គឺការលើកលែង។ ដូច្នេះ ចូរទទួលយកការលើកលែងពីអល់ឡោះចុះ ព្រោះអល់ឡោះមិនមែនជាអ្នកដែលភ្លេចអ្វីមួយឡើយ» រួចទ្រង់បានអានខម្ពីរថា៖ ﴿ហើយម្ចាស់របស់ម្ចាស់របស់ឯងមិនមែនជាអ្នកភ្លេចឡើយ﴾ [ម៉ារយ៉ាម៖ ៦៤]។ អាដ-ដារ៉ូគូតនី បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់អាប៊ូ សាឡាប៉ា ដែលបានលើកឡើងថា៖ «អល់ឡោះបានកំណត់កាតព្វកិច្ចនានា ដូច្នេះកុំបោះបង់វាចោល ហើយទ្រង់បានកំណត់ព្រំដែននានា ដូច្នេះកុំរំលងវា ហើយទ្រង់បានស្ងៀមស្ងាត់អំពីអ្វីៗមួយចំនួនដោយក្តីមេត្តាចំពោះអ្នករាល់គ្នា មិនមែនដោយសារការភ្លេចភ្លាំងឡើយ ដូច្នេះកុំស្វែងរកវាឱ្យសោះ»។ នៅក្នុងគម្ពីរ និងស៊ូណាន់ន់ មានភស្តុតាងជាច្រើនដែលបញ្ជាក់ពីមូលដ្ឋានគ្រឹះនេះ។ ដូច្នេះ ការកំណត់ថាអ្វីមួយហារ៉ាម គឺត្រូវតែមានភស្តុតាងជាក់លាក់។ ក្នុងចំណោមការកំណត់នោះ គឺព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះនៅចុងខម្ពីរដដែលថា៖ ﴿លើកលែងតែវាជាសត្វងាប់ (ដែលមិនបានកាត់ក) ឬឈាមដែលហូរ ឬសាច់ជ្រូក﴾ [អាល់អាន់អាំ៖ ១៤៥]។ ក្នុងចំណោមនោះដែរ គឺសត្វដែលមានចង្កូម និងសត្វស្លាបដែលមានក្រញ៉ាំជើង យោងតាមហាឌីសរបស់អ៊ីបនូ អាប់បាស ក្នុងសៀវភៅមូស្លីម និងអ្នកដទៃទៀតថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានហាមឃាត់សត្វគ្រប់ប្រភេទដែលមានចង្កូម និងសត្វស្លាបដែលមានក្រញ៉ាំជើង»។ ចំពោះសត្វលាស្រុក គឺយោងតាមហាឌីសរបស់អាល់បារ៉ា ប៊ីន អាហ្ស៊ីប ក្នុងសៀវភៅទាំងពីរថា៖ «នៅថ្ងៃខៃបារ ទ្រង់ ﷺ បានហាមឃាត់ការបរិភោគសាច់លាស្រុក»។ ចំពោះសត្វដែលស៊ីរបស់ស្មោកគ្រោក (ជូឡាឡះ) មុនពេលវាត្រូវបានសម្អាត គឺយោងតាមហាឌីសរបស់អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ ដែលបានកត់ត្រាដោយអាហ្មាត់ និងអ្នកដទៃទៀតថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានហាមឃាត់ការបរិភោគសត្វជូឡាឡះ និងការផឹកទឹកដោះរបស់វា»។ ចំពោះសត្វឆ្កែ គឺគ្មានការខ្វែងគំនិតគ្នាដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់នោះទេថាវាជាសត្វគួរឱ្យខ្ពើមរអើម ហើយមានបញ្ជាឱ្យសម្លាប់វាទាំងទូទៅ និងជាក់លាក់។ ចំពោះសត្វឆ្មា គឺយោងតាមហាឌីសរបស់ចាប៊ីរ ពីអាប៊ូ ដាវូដ និងអ្នកដទៃទៀតថា៖ «ព្យាការី ﷺ បានហាមឃាត់ការបរិភោគសត្វឆ្មា និងការលក់វា»។ ចំពោះអ្វីដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសត្វគួរឱ្យខ្ពើមរអើម គឺផ្អែកលើព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះថា៖ ﴿...ហើយទ្រង់ហាមឃាត់ពួកគេពីអ្វីដែលស្មោកគ្រោក (ខូប៉ាអ៊ីស)﴾ [អាល់អារ៉ហ្វ៖ ១៥៧]។ ដូច្នេះ សត្វណាដែលមនុស្សចាត់ទុកថាគួរឱ្យខ្ពើមរអើម មិនមែនដោយសារមូលហេតុសុខភាព ឬមិនធ្លាប់បរិភោគនោះទេ ប៉ុន្តែដោយសារតែវាគួរឱ្យខ្ពើមរអើមតាមធម្មជាតិ នោះវាគឺជាហារ៉ាម។ សរុបមក អ្វីដែលក្រៅពីការហាមឃាត់ដែលបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់លាស់ទាំងនេះ គឺសុទ្ធតែជាអាហារហាឡាល។

ជំពូកស្តីពីការបរបាញ់ អ្វីដែលត្រូវបានបរបាញ់ដោយអាវុធមុតស្រួច ឬសត្វដែលត្រូវបានបង្ហាត់ (ដូចជាឆ្កែ ឬសត្វស្លាប) គឺហាឡាល់ (អនុញ្ញាតឱ្យបរិភោគ) ប្រសិនបើបានរំលឹកព្រះនាមអល់ឡោះនៅពេលបរបាញ់។ ចំណែកអ្វីដែលបរបាញ់ដោយវិធីផ្សេងពីនេះ គឺចាំបាច់ត្រូវធ្វើការសម្លាប់តាមបែបសាសនា (តាហ្ស៊ីកៀហ៍)។ ប្រសិនបើឆ្កែដែលត្រូវបានបង្ហាត់ចូលរួមបរបាញ់ជាមួយឆ្កែដទៃទៀតដែលមិនត្រូវបានបង្ហាត់ នោះសត្វដែលបរបាញ់បានមិនអាចបរិភោគបានឡើយ។ ហើយប្រសិនបើឆ្កែដែលបង្ហាត់រួច ឬសត្វដទៃទៀតដែលត្រូវបានបង្ហាត់បានស៊ីសាច់សត្វដែលបរបាញ់បាន នោះវាមិនអាចបរិភោគបានទេ ព្រោះវាបានចាប់សត្វនោះសម្រាប់ខ្លួនវាផ្ទាល់។ ប្រសិនបើសត្វដែលត្រូវបានបរបាញ់ត្រូវបានរកឃើញថាបានងាប់បន្ទាប់ពីការបាញ់ ឬការវាយប្រហារ ទោះបីជាកន្លងផុតទៅប៉ុន្មានថ្ងៃក៏ដោយ (ដោយមិនបានធ្លាក់ក្នុងទឹក) គឺវាហាឡាល់ ដរាបណាសាច់នោះមិនទាន់ស្អុយរលួយ ឬមិនដឹងច្បាស់ថាអ្វីដែលសម្លាប់វាគឺមិនមែនមកពីព្រួញរបស់អ្នក។ ការពន្យល់៖ ចំពោះការបរបាញ់ដោយអាវុធមុតស្រួច និងសត្វដែលត្រូវបានបង្ហាត់ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់លោក អាប់ប៊ូ សាឡាប៉ា អាល់-ឃូស្យានី (Abu Tha'labah អាល់-Khushani) ដែលមានកត់ត្រាក្នុងសៀវភៅហាឌីសដ៏ត្រឹមត្រូវទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) ដែលលោកបាននិយាយថា៖ "ខ្ញុំបានសួររ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ថា៖ ឱរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! ខ្ញុំរស់នៅក្នុងទឹកដីដែលសម្បូរទៅដោយសត្វព្រៃ ខ្ញុំបរបាញ់ដោយប្រើធ្នូរបស់ខ្ញុំ ដោយប្រើឆ្កែដែលបានបង្ហាត់របស់ខ្ញុំ និងដោយប្រើឆ្កែដែលមិនបានបង្ហាត់របស់ខ្ញុំ តើអ្វីដែលអនុញ្ញាតសម្រាប់ខ្ញុំ? លោកបានឆ្លើយថា៖ អ្វីដែលអ្នកបរបាញ់ដោយធ្នូរបស់អ្នក ហើយអ្នកបានរំលឹកព្រះនាមអល់ឡោះ នោះចូរអ្នកបរិភោគចុះ។ អ្វីដែលអ្នកបរបាញ់ដោយឆ្កែដែលបានបង្ហាត់របស់អ្នក ហើយអ្នកបានរំលឹកព្រះនាមអល់ឡោះលើវា នោះចូរអ្នកបរិភោគចុះ។ ចំណែកអ្វីដែលអ្នកបរបាញ់ដោយឆ្កែដែលមិនបានបង្ហាត់របស់អ្នក ហើយអ្នកបានទៅទាន់វា (នៅពេលវានៅរស់) ហើយអ្នកបានធ្វើការសម្លាប់តាមបែបសាសនា (តាហ្ស៊ីកៀហ៍) នោះចូរអ្នកបរិភោគចុះ"។ នៅក្នុងសៀវភៅហាឌីសទាំងពីរ ក៏មានកត់ត្រាពីលោក អូឌី ប៊ីន ហាទីម (Adi អ៊ីប៊ីន Hatim) ដែលបាននិយាយថា៖ "ខ្ញុំបានសួររ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ថា៖ ខ្ញុំតែងតែបញ្ជូនឆ្កែដែលបានបង្ហាត់ឱ្យទៅចាប់សត្វ ហើយវាក៏ចាប់បានសម្រាប់ខ្ញុំ ហើយខ្ញុំក៏បានរំលឹកព្រះនាមអល់ឡោះ។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ នៅពេលអ្នកបញ្ជូនឆ្កែដែលបានបង្ហាត់របស់អ្នក ហើយអ្នកបានរំលឹកព្រះនាមអល់ឡោះ នោះចូរអ្នកបរិភោគអ្វីដែលវាចាប់បានសម្រាប់អ្នក។ ខ្ញុំបានសួរថា៖ ទោះបីជាវាសម្លាប់សត្វនោះក៏ដោយឬ? លោកបានឆ្លើយថា៖ ទោះបីជាវាសម្លាប់ក៏ដោយ ដរាបណាគ្មានឆ្កែដទៃទៀតដែលមិនត្រូវបានបង្ហាត់ចូលរួមជាមួយវា។ ខ្ញុំបានសួរទៀតថា៖ ខ្ញុំបរបាញ់ដោយប្រើឧបករណ៍បាញ់ (ដែលមិនមែនជាព្រួញមុតស្រួច) តើវាហាឡាល់ដែរឬទេ? លោកបានឆ្លើយថា៖ ប្រសិនបើអ្នកបាញ់ដោយឧបករណ៍នោះ ហើយវាចាក់ទម្លុះសត្វនោះ នោះចូរអ្នកបរិភោគចុះ ប៉ុន្តែប្រសិនបើវាប៉ះត្រឹមតែផ្នែកចំហៀង (មិនបានចាក់ទម្លុះ) នោះកុំបរិភោគឡើយ"។ នៅក្នុងការរាយការណ៍មួយទៀត៖ "នៅពេលអ្នកបញ្ជូនឆ្កែរបស់អ្នក ចូររំលឹកព្រះនាមអល់ឡោះ ប្រសិនបើវាចាប់បានសម្រាប់អ្នក ហើយអ្នកទៅទាន់សត្វនោះនៅរស់ នោះចូរអ្នកធ្វើការសម្លាប់ (កាត់ក) វាចុះ។ ហើយប្រសិនបើអ្នកទៅទាន់វាបានងាប់ហើយ ប៉ុន្តែឆ្កែនោះមិនបានស៊ីសាច់វាទេ នោះចូរអ្នកបរិភោគចុះ ព្រោះការចាប់របស់ឆ្កែនោះគឺស្មើនឹងការធ្វើតាហ្ស៊ីកៀហ៍"។ នៅក្នុងហាឌីសរបស់លោក អូឌី ប៊ីន ហាទីម ដែលកត់ត្រាដោយ អាប់ម៉ាត់ និង អាប់ប៊ូ ដាវូដ បានបញ្ជាក់ថា៖ "ប្រសិនបើវាសម្លាប់សត្វនោះ ប៉ុន្តែវាមិនបានស៊ីសាច់សត្វនោះបន្តិចបន្តួចឡើយ នោះវាបានចាប់សត្វនោះសម្រាប់អ្នក"។ ហើយនៅក្នុងសៀវភៅហាឌីសទាំងពីរបានបញ្ជាក់ថា៖ "ចូរអ្នកបរិភោគអ្វីដែលឆ្កែរបស់អ្នកចាប់បានសម្រាប់អ្នក លើកលែងតែឆ្កែនោះបានស៊ីសាច់សត្វនោះ នោះកុំបរិភោគឡើយ ព្រោះខ្ញុំខ្លាចថាវាបានចាប់សត្វនោះសម្រាប់ខ្លួនវាផ្ទាល់"។ សរុបមក ភស្តុតាងទាំងនេះបង្ហាញថា អ្វីដែលបរបាញ់ដោយសត្វដែលបានបង្ហាត់គឺហាឡាល់ ប្រសិនបើរំលឹកព្រះនាមអល់ឡោះ។ ចំពោះសត្វដែលបរបាញ់ដោយវិធីផ្សេងទៀត គឺចាំបាច់ត្រូវធ្វើការសម្លាប់តាមបែបសាសនា។ ហើយប្រសិនបើសត្វដែលបរបាញ់បានងាប់ដោយសារព្រួញ ឬការបរបាញ់ ហើយត្រូវបានរកឃើញនៅពេលក្រោយដោយមិនមានសញ្ញាថាវាត្រូវបានសម្លាប់ដោយសត្វព្រៃផ្សេងទៀត ឬធ្លាក់ក្នុងទឹក នោះវាគឺហាឡាល់សម្រាប់បរិភោគ។

ជំពូកស្តីពីការសម្លាប់សត្វ (ការធ្វើហ្សាហ្សាហ៍) ការសម្លាប់សត្វតាមបែបឥស្លាម គឺការធ្វើឱ្យឈាមហូរចេញ និងកាត់សរសៃកទាំងសងខាង ដោយមានការរំលឹកព្រះនាមអល់ឡោះនៅពេលសម្លាប់ ទោះបីជាប្រើថ្ម ឬរបស់របរផ្សេងៗក៏ដោយ ឱ្យតែមិនមែនជាធ្មេញ ឬក្រចក។ ការធ្វើទារុណកម្មលើសត្វដែលត្រូវសម្លាប់ ការធ្វើឱ្យខូចរូបរាងសត្វ និងការសម្លាប់សត្វដើម្បីឧទ្ទិសដល់ក្រៅពីអល់ឡោះ គឺជារឿងហាមឃាត់។ ប្រសិនបើមិនអាចសម្លាប់តាមរបៀបធម្មតាបានទេ នោះការចាក់ ឬការបាញ់ឱ្យត្រូវសត្វ ក៏ចាត់ទុកថាជាការសម្លាប់ដ៏ត្រឹមត្រូវ។ ការសម្លាប់សត្វមេ គឺចាត់ទុកជាការសម្លាប់កូនក្នុងផ្ទៃរបស់វាដែរ។ អ្វីដែលត្រូវបានកាត់ចេញពីសត្វដែលនៅរស់ គឺចាត់ទុកជាសាច់ងាប់ (មិនហាឡាល់)។ សត្វងាប់ពីរប្រភេទ និងឈាមពីរប្រភេទដែលអនុញ្ញាតឱ្យបរិភោគបានគឺ៖ ត្រី និងកណ្តូប (សត្វងាប់) រីឯឈាមគឺ ថ្លើម និងមើមដូង (សាច់ដុំ)។ ហើយសាច់ងាប់ក៏ត្រូវបានអនុញ្ញាតសម្រាប់អ្នកដែលស្ថិតក្នុងស្ថានភាពចាំបាច់បំផុត (ដើម្បីរស់)។ ការពន្យល់៖ ចំពោះនិយមន័យនៃការសម្លាប់សត្វដែលត្រូវធ្វើឱ្យឈាមហូរចេញ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ រ៉ាហ្វិអ៍ ប៊ីន ខូឌីជ ដែលមានកត់ត្រាក្នុងសៀវភៅ សហ៊ីហ៍ ប៊ូខូរី និង មូស្លីម ដែលរ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្វីដែលធ្វើឱ្យឈាមហូរចេញ ហើយបានរំលឹកព្រះនាមអល់ឡោះលើវា នោះចូរអ្នកបរិភោគចុះ ឱ្យតែមិនមែនជាធ្មេញ ឬក្រចក...»។ ចំពោះការហាមឃាត់ការធ្វើទារុណកម្មសត្វ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ ស៊ីដដាដ ប៊ីន អូស ដែលរ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ អល់ឡោះបានកំណត់ឱ្យមានការធ្វើល្អលើគ្រប់រឿង។ ដូច្នេះនៅពេលអ្នកសម្លាប់ (សត្វ) ចូរធ្វើឱ្យល្អ ហើយនៅពេលអ្នកធ្វើហ្សាហ្សាហ៍ (សម្លាប់តាមបែបឥស្លាម) ចូរធ្វើឱ្យល្អ។ ចូរឱ្យម្នាក់ៗមុតកាំបិតរបស់ខ្លួន និងធ្វើឱ្យសត្វនោះបានសម្រាក (កុំឱ្យវាឈឺចាប់យូរ)»។ ចំពោះការហាមឃាត់ការសម្លាប់សត្វដើម្បីក្រៅពីអល់ឡោះ គឺផ្អែកលើការថ្កោលទោសរបស់រ៉សូល ﷺ ចំពោះអ្នកដែលសម្លាប់សត្វដើម្បីក្រៅពីអល់ឡោះ ដូចមានក្នុងហាឌីសរបស់ មូស្លីម និងព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះក្នុងគម្ពីរគួរអាន។ ចំពោះការអនុញ្ញាតឱ្យចាក់ ឬបាញ់សត្វក្នុងករណីចាំបាច់ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ រ៉ាហ្វិអ៍ ប៊ីន ខូឌីជ នៅពេលដែលអូដ្ឋមួយក្បាលរត់រួច ហើយមានបុរសម្នាក់បាញ់វាដោយព្រួញ រ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «សត្វទាំងនេះមានសភាវៈដូចសត្វព្រៃ ដូច្នេះអ្វីដែលកើតឡើងចំពោះវា (ដែលពិបាកគ្រប់គ្រង) ចូរអ្នកធ្វើបែបនេះចុះ»។ ចំពោះការសម្លាប់កូនក្នុងផ្ទៃ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អប៊ូ សៃអីដ ដែលរ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ការសម្លាប់កូនក្នុងផ្ទៃ គឺដូចជាការសម្លាប់មេរបស់វាដែរ»។ ចំពោះអ្វីដែលកាត់ចេញពីសត្វរស់ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អ៊ីបនូ អ៊ូម្មាន ដែលរ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្វីដែលត្រូវបានកាត់ចេញពីសត្វនៅពេលវានៅរស់ គឺវាជាសាច់ងាប់»។ ចំពោះការអនុញ្ញាតសត្វងាប់ពីរប្រភេទ និងឈាមពីរប្រភេទ គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អ៊ីបនូ អ៊ូម្មាន ដែលរ៉សូល ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ត្រូវបានអនុញ្ញាតសម្រាប់ពួកយើងនូវសត្វងាប់ពីរប្រភេទ និងឈាមពីរប្រភេទ។ សត្វងាប់ពីរប្រភេទនោះគឺ ត្រី និងកណ្តូប។ ចំណែកឈាមពីរប្រភេទនោះគឺ ថ្លើម និងមើមដូង»។ ចំពោះការអនុញ្ញាតឱ្យបរិភោគសាច់ងាប់សម្រាប់អ្នកដែលស្ថិតក្នុងស្ថានភាពចាំបាច់បំផុត គឺផ្អែកលើព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះក្នុងគម្ពីរគួរអាន៖ «លើកលែងតែអ្វីដែលអ្នកត្រូវបានបង្ខំឱ្យបរិភោគ (ដោយសារភាពអត់ឃ្លានខ្លាំង)»។

ជំពូកស្តីពីការទទួលបដិសណ្ឋារកិច្ច (ការទទួលភ្ញៀវ) វាជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់អ្នកដែលមានលទ្ធភាពទទួលភ្ញៀវដែលមកស្នាក់នៅ ត្រូវតែធ្វើការទទួលបដិសណ្ឋារកិច្ចនោះ។ កំណត់នៃរយៈពេលនៃការទទួលបដិសណ្ឋារកិច្ចគឺបីថ្ងៃ ហើយអ្វីដែលលើសពីនេះទៅទៀតនោះ គឺចាត់ទុកជាទាន (សដាកោះ)។ មិនអនុញ្ញាតឱ្យភ្ញៀវស្នាក់នៅរហូតដល់ធ្វើឱ្យម្ចាស់ផ្ទះមានការលំបាកនោះទេ។ ប្រសិនបើអ្នកដែលមានលទ្ធភាពទទួលភ្ញៀវមិនបានបំពេញកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួនទេ នោះភ្ញៀវមានសិទ្ធិយកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ម្ចាស់ផ្ទះតាមចំនួនដែលសមល្មមនឹងការទទួលបដិសណ្ឋារកិច្ច។ ការបរិភោគអាហាររបស់អ្នកដទៃដោយគ្មានការអនុញ្ញាតគឺជារឿងហាមឃាត់ រួមទាំងការបូមទឹកដោះសត្វចិញ្ចឹម ការយកផ្លែឈើ ឬផលដំណាំរបស់អ្នកដទៃ ក៏មិនអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើឡើយ លើកលែងតែមានការអនុញ្ញាត។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើមានសេចក្តីត្រូវការចាំបាច់ (ដោយសារភាពអត់ឃ្លាន) នោះត្រូវហៅម្ចាស់សត្វ ឬម្ចាស់ចម្ការ ប្រសិនបើម្ចាស់ឆ្លើយតប (ត្រូវសុំការអនុញ្ញាត) បើមិនឆ្លើយតបទេ នោះអាចផឹក ឬបរិភោគបាន ដោយមិនត្រូវលាក់ទុកក្នុងសម្លៀកបំពាក់ឡើយ។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ ចំពោះកាតព្វកិច្ចនៃការទទួលបដិសណ្ឋារកិច្ចសម្រាប់អ្នកដែលមានលទ្ធភាព គឺផ្អែកលើហាឌីសរបស់ អ៊ុកបះ ប៊ីន អាមៀរ នៅក្នុងសៀវភៅហាឌីសទាំងពីរ (ប៊ូខរី និងមូស្លីម) ដែលបាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរថា៖ "ឱ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! លោកបញ្ជូនពួកយើងទៅ ហើយពួកយើងបានទៅស្នាក់នៅជាមួយក្រុមមនុស្សដែលមិនទទួលបដិសណ្ឋារកិច្ចពួកយើង តើលោកយល់យ៉ាងណា?" លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ "ប្រសិនបើអ្នកទៅស្នាក់នៅជាមួយក្រុមមនុស្សណាមួយ ហើយពួកគេបានរៀបចំអ្វីដែលសមរម្យសម្រាប់ភ្ញៀវ នោះចូរអ្នកទទួលយកចុះ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើពួកគេមិនធ្វើទេ នោះចូរអ្នកយកសិទ្ធិរបស់ភ្ញៀវដែលពួកគេគួរតែផ្តល់ឱ្យនោះចុះ"។ នៅក្នុងសៀវភៅទាំងពីរនេះដែរ មានហាឌីសពី អាប់ប៊ូ ស៊ូរ៉ៃហ៍ អាល់ឃូហ្សៃអ៊ិ ពី រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ "អ្នកណាដែលជឿលើអល់ឡោះ និងថ្ងៃបរលោក ត្រូវតែផ្តល់កិត្តិយសដល់ភ្ញៀវរបស់ខ្លួនដោយការផ្តល់រង្វាន់ (ការទទួលបដិសណ្ឋារកិច្ច)"។ ពួកគេសួរថា៖ "តើរង្វាន់នោះជាអ្វី ឱ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ?" លោកឆ្លើយថា៖ "មួយថ្ងៃមួយយប់ ហើយការទទួលបដិសណ្ឋារកិច្ចគឺបីថ្ងៃ អ្វីដែលលើសពីនេះទៅទៀតនោះ គឺចាត់ទុកជាទាន ហើយមិនអនុញ្ញាតឱ្យភ្ញៀវស្នាក់នៅរហូតដល់ធ្វើឱ្យម្ចាស់ផ្ទះមានការលំបាកនោះទេ"។ អះម៉ាត់ និង អាប់ប៊ូ ដាវូដ បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់ មីកដាម ថាគាត់បានឮ ព្យាការី ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ "ការទទួលបដិសណ្ឋារកិច្ចមួយយប់ គឺជាកាតព្វកិច្ចលើមូស្លីមគ្រប់រូប។ ប្រសិនបើភ្ញៀវនោះនៅស្នាក់នៅមុខផ្ទះរបស់គេក្នុងស្ថានភាពខ្វះខាត នោះវាគឺជាបំណុលដែលម្ចាស់ផ្ទះត្រូវសង ប្រសិនបើគេចង់ទាមទារ ឬចង់លើកលែងក៏បាន" (អ៊ីស្ណាតរបស់វាគឺ សហ៊ីហ៍)។ អះម៉ាត់, អាប់ប៊ូ ដាវូដ និង អាល់ហាក៊ីម ក៏បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់ អាប់ប៊ូ ហូរ៉ៃរ៉ោះ ក្នុងន័យដូចគ្នានេះដែរ។ អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនយល់ថា ការទទួលបដិសណ្ឋារកិច្ចគឺជាសកម្មភាពដែលគួរធ្វើ (មន់ឌូប) មិនមែនជាកាតព្វកិច្ច (វ៉ាហ្ស៊ីប) នោះទេ ដោយពួកគេយោងទៅលើពាក្យថា "ត្រូវផ្តល់កិត្តិយសដល់ភ្ញៀវដោយការផ្តល់រង្វាន់"។ ពួកគេនិយាយថា រង្វាន់គឺជាអំណោយ ឬការតភ្ជាប់ទំនាក់ទំនង ដែលដើមកំណើតរបស់វាគឺការលើកទឹកចិត្ត (មិនមែនកាតព្វកិច្ច)។ ប៉ុន្តែវាច្បាស់ណាស់ថា ពាក្យនេះមិនផ្ទុយនឹងកាតព្វកិច្ចនោះទេ ព្រោះភស្តុតាងនានាបានបង្ហាញពីកាតព្វកិច្ចនេះ ពីព្រោះការផាកពិន័យមិនអាចកើតឡើងចំពោះការមិនធ្វើរឿងដែលគ្រាន់តែជាការលើកទឹកចិត្តនោះទេ។ ដូចគ្នានេះដែរ ពាក្យថា "វ៉ាហ្ស៊ីប" (កាតព្វកិច្ច) គឺជាអត្ថបទច្បាស់លាស់ក្នុងករណីដែលមានការខ្វែងគំនិតគ្នា រួមទាំងពាក្យថា "អ្វីដែលលើសពីនេះទៅទៀតនោះ គឺចាត់ទុកជាទាន"។ ចំពោះការហាមឃាត់ការបរិភោគអាហាររបស់អ្នកដទៃដោយគ្មានការអនុញ្ញាត គឺផ្អែកលើព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ៖ ﴿ហើយកុំបរិភោគទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គ្នាទៅវិញទៅមកដោយអយុត្តិធម៌﴾ [អាល់បាកូរ៉ោះ៖ ១៨៨]។ រាល់ភស្តុតាងដែលបង្ហាញពីការហាមឃាត់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដទៃ គឺរួមបញ្ចូលរឿងនេះផងដែរ ព្រោះវាជាទ្រព្យសម្បត្តិ។ លើកលែងតែករណីដែលមានភស្តុតាងជាក់លាក់លើកលែងឱ្យ ដូចជាករណីភ្ញៀវដែលម្ចាស់ផ្ទះមិនព្រមទទួលបដិសណ្ឋារកិច្ច ដូចដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ។ ដូចគ្នានេះដែរ ការបូមទឹកដោះសត្វ ការយកផ្លែឈើ ឬផលដំណាំ គឺផ្អែកលើភស្តុតាងទូទៅ និងជាក់លាក់។ ភស្តុតាងទូទៅគឺច្បាស់លាស់ដូចជា អាយ៉ាត់គម្ពីរ និងហាឌីសក្នុងសុន្ទរកថាចុងក្រោយ (ហ៊ីជ្ជៈចុងក្រោយ) ជាដើម។ ចំពោះភស្តុតាងជាក់លាក់ គឺដូចជាហាឌីសរបស់ អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ ក្នុងសៀវភៅទាំងពីរ ដែល រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ "កុំឱ្យនរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នា បូមទឹកដោះសត្វរបស់អ្នកដទៃដោយគ្មានការអនុញ្ញាត។ តើអ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នាចង់ឱ្យគេចូលទៅក្នុងផ្ទះរបស់ខ្លួន ហើយយកអាហាររបស់ខ្លួនទៅឬ? ទឹកដោះសត្វត្រូវបានស្តុកទុកសម្រាប់ម្ចាស់របស់វា ដូច្នេះកុំឱ្យនរណាម្នាក់បូមទឹកដោះសត្វរបស់អ្នកដទៃដោយគ្មានការអនុញ្ញាត"។ អះម៉ាត់ បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់ អ៊ូម៉ៃរ ថា៖ ខ្ញុំបានមកជាមួយម្ចាស់របស់ខ្ញុំដើម្បីធ្វើការហ៊ីជរ៉ោះ (ធ្វើដំណើរ) រហូតដល់ជិតទីក្រុងម៉ាឌីណា... (រហូតដល់មានការកាត់ក្តីពីព្យាការី ﷺ ឱ្យសងម្ចាស់ចម្ការវិញ)។ អះម៉ាត់, ទីរមីហ្ស៊ី និង អ៊ីបនូ ម៉ាហ្សះ បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់ អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ ថា៖ ព្យាការី ﷺ ត្រូវបានសួរអំពីបុរសម្នាក់ដែលចូលទៅក្នុងចម្ការ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ "ឱ្យគេបរិភោគដោយមិនត្រូវលាក់ទុកក្នុងសម្លៀកបំពាក់ឡើយ"។ អាប់ប៊ូ ដាវូដ និង ទីរមីហ្ស៊ី បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់ សាមូរ៉ោះ ថា ព្យាការី ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ "ប្រសិនបើអ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នាទៅដល់សត្វចិញ្ចឹម ហើយម្ចាស់របស់វានៅទីនោះ ត្រូវសុំការអនុញ្ញាតពីគេ។ បើគេអនុញ្ញាត ត្រូវបូមទឹកដោះ និងផឹកចុះ។ បើគ្មាននរណានៅទីនោះទេ ត្រូវហៅបីដង បើមានអ្នកឆ្លើយតប ត្រូវសុំការអនុញ្ញាត បើគ្មានអ្នកឆ្លើយតបទេ អាចបូមទឹកដោះ និងផឹកបាន ប៉ុន្តែកុំយកទៅជាមួយ"។ អះម៉ាត់, អ៊ីបនូ ម៉ាហ្សះ, អាប់ប៊ូ យ៉ាឡា, អ៊ីបនូ ហ៊ីបបាន និង អាល់ហាក៊ីម បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់ អាប់ប៊ូ សៃអីត ថា ព្យាការី ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ "ប្រសិនបើអ្នកណាម្នាក់ទៅដល់ចម្ការ ហើយចង់បរិភោគ ត្រូវហៅម្ចាស់ចម្ការបីដង បើគេឆ្លើយតប (ត្រូវសុំការអនុញ្ញាត) បើមិនឆ្លើយតបទេ អាចបរិភោគបាន។ ហើយប្រសិនបើអ្នកណាម្នាក់ឆ្លងកាត់ហ្វូងអូដ្ឋ ហើយចង់ផឹកទឹកដោះ ត្រូវហៅថា៖ ឱម្ចាស់អូដ្ឋ ឬឱអ្នកឃ្វាលចៀម! បើគេឆ្លើយតប (ត្រូវសុំការអនុញ្ញាត) បើមិនឆ្លើយតបទេ អាចផឹកបាន"។ ទីរមីហ្ស៊ី និង អាប់ប៊ូ ដាវូដ បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់ រ៉ាហ្វិអ៊ិ ថា៖ ខ្ញុំបានគប់ផ្លែឈើចម្ការរបស់ពួកអន់ស័រ ពួកគេក៏ចាប់ខ្ញុំនាំទៅជួប រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ លោកបានសួរថា៖ "ឱ រ៉ាហ្វិអ៊ិ! ហេតុអ្វីបានជាអ្នកគប់ផ្លែឈើរបស់ពួកគេ?" ខ្ញុំឆ្លើយថា៖ "ឱ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! ខ្ញុំឃ្លាន"។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ "កុំគប់ផ្លែឈើរបស់គេ ប៉ុន្តែចូរអ្នកបរិភោគអ្វីដែលជ្រុះចុះមកចុះ អល់ឡោះនឹងធ្វើឱ្យអ្នកឆ្អែត និងស្រេកទឹក"។ អាប់ប៊ូ ដាវូដ និង អាន់ណាសៃ បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់ ស៊ូរ៉ាត់ប៊ីល ប៊ីន អ៊ីបបាត ក្នុងរឿងស្រដៀងនឹងរឿងរបស់ រ៉ាហ្វិអ៊ិ ដែលក្នុងនោះ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់ម្ចាស់ចម្ការថា៖ "អ្នកមិនបានបង្រៀននៅពេលដែលគេមិនដឹង ហើយអ្នកក៏មិនបានផ្តល់អាហារនៅពេលដែលគេឃ្លាន"។ ពាក្យថា "ខុបន៉ោះ" (الخبنة) សំដៅលើអ្វីដែលមនុស្សម្នាក់ដាក់ក្នុងសម្លៀកបំពាក់ (ត្រង់ទ្រូង)។ ការប្រមូលផ្តុំហាឌីសទាំងនេះអាចធ្វើទៅបានដោយយល់ថា ការដែលព្យាការី ﷺ ឱ្យសងសំណងដល់ម្ចាស់ចម្ការ គឺដោយសារតែមិនបានហៅម្ចាស់ចម្ការសិន។ ហើយប្រសិនបើយើងសន្មតថាការប្រមូលផ្តុំនេះមិនត្រឹមត្រូវទេ នោះហាឌីសដែលអនុញ្ញាតឱ្យបរិភោគនៅពេលមានសេចក្តីត្រូវការចាំបាច់ដោយមានការហៅម្ចាស់ចម្ការសិន គឺមានទម្ងន់ខ្លាំងជាង។

ជំពូក៖ មារយាទនៃការបរិភោគ វាជាការកំណត់ឱ្យអ្នកបរិភោគត្រូវពោលព្រះនាមអល់ឡោះ (ប៊ីស្មីលឡាហ៍) បរិភោគដោយដៃស្តាំ បរិភោគពីគែមនៃម្ហូបមិនមែនពីកណ្តាលឡើយ ហើយបរិភោគអ្វីដែលនៅជិតខ្លួន។ ត្រូវលិទ្ធម្រាមដៃ និងចាន ហើយត្រូវពោលសរសើរអល់ឡោះ (អាល់-ហាំឌុលីលឡាហ៍) នៅពេលបរិភោគរួច រួមទាំងការអង្វរករ (ឌូអា) ហើយមិនត្រូវបរិភោគក្នុងស្ថានភាពផ្អែកខ្លួនឡើយ។ ខ្ញុំសូមជម្រាបថា៖ ចំពោះការកំណត់ឱ្យពោលព្រះនាមអល់ឡោះ គឺយោងតាមហាឌីសរបស់លោកស្រីអាអ៊ីសះ ដែលកត់ត្រាដោយអាហ្មាត់, អាប់ប៊ូ ដាវូដ, អ៊ីបនូ ម៉ាចះ, អាន់-ណាសាអ៊ី និងអាត់-ទិរមីហ្ស៊ី ដែលលោកបានបញ្ជាក់ថាជាហាឌីសសហ៊ីហ៍ (ត្រឹមត្រូវ)៖ លោកស្រីបានមានប្រសាសន៍ថា រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នាទទួលទានអាហារ ចូរពោលថា ប៊ីស្មីលឡាហ៍ (ដោយព្រះនាមអល់ឡោះ)។ ប្រសិនបើគេភ្លេចនៅពេលចាប់ផ្តើម ចូរពោលថា ប៊ីស្មីលឡាហ៍ អាឡា អូ-វ៉ាលីហ៊ី វ៉ា អាគីរីហ៊ី (ដោយព្រះនាមអល់ឡោះ នៅពេលចាប់ផ្តើម និងពេលបញ្ចប់)»។ លោកមូស្លីម និងអ្នកដទៃទៀតបានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់លោក ហ្សាប៊ីរ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក) ថា លោកបានឮរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «នៅពេលបុរសម្នាក់ចូលផ្ទះរបស់គេ ហើយគេរំលឹកដល់អល់ឡោះនៅពេលចូល និងពេលបរិភោគ ស្ៃតង់នឹងនិយាយថា៖ ពួកឯងគ្មានកន្លែងស្នាក់នៅ និងគ្មានអាហារពេលល្ងាចឡើយ។ ហើយប្រសិនបើគេចូលផ្ទះដោយមិនរំលឹកដល់អល់ឡោះនៅពេលចូល ស្ៃតង់នឹងនិយាយថា៖ ពួកឯងបានកន្លែងស្នាក់នៅហើយ។ ហើយប្រសិនបើគេមិនរំលឹកដល់អល់ឡោះនៅពេលបរិភោគ ស្ៃតង់នឹងនិយាយថា៖ ពួកឯងបានទាំងកន្លែងស្នាក់នៅ និងអាហារពេលល្ងាចហើយ»។ លោកមូស្លីម និងអ្នកដទៃទៀតបានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់លោក ហូហ្សៃហ្វះ ប៊ីន អាល់យ៉ាម៉ាន់ ថា រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ ស្ៃតង់នឹងចាត់ទុកអាហារដែលមិនត្រូវបានរំលឹកព្រះនាមអល់ឡោះលើវាថាជាអាហារដែលវាអាចបរិភោគបាន»។ លោកអាត់-ទិរមីហ្ស៊ី បានកត់ត្រាពីលោកស្រីអាអ៊ីសះ ថា៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ កំពុងបរិភោគអាហារជាមួយសហការីចំនួនប្រាំមួយរូប ស្រាប់តែមានបុរសជនជាតិអារ៉ាប់ម្នាក់មកដល់ ហើយបានបរិភោគអស់ពីរម៉ាត់។ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើគាត់បានពោលព្រះនាមអល់ឡោះ នោះវានឹងគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់អ្នករាល់គ្នា»។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា នេះជាហាឌីស ហាសាន់ សហ៊ីហ៍។ ចំពោះការកំណត់ឱ្យបរិភោគដោយដៃស្តាំ គឺយោងតាមហាឌីសរបស់លោក អ៊ីបនូ អ៊ូម៉ារ ដែលកត់ត្រាដោយលោកមូស្លីម និងអ្នកដទៃទៀតថា រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «កុំឱ្យអ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នាបរិភោគដោយដៃឆ្វេង ឬផឹកដោយដៃឆ្វេងឡើយ ព្រោះស្ៃតង់បរិភោគដោយដៃឆ្វេង និងផឹកដោយដៃឆ្វេង»។ ចំពោះការកំណត់ឱ្យបរិភោគពីគែមនៃម្ហូប គឺយោងតាមហាឌីសរបស់លោក អ៊ីបនូ អាប់បាស ដែលកត់ត្រាដោយអាហ្មាត់, អ៊ីបនូ ម៉ាចះ និងអាត់-ទិរមីហ្ស៊ី (ដែលបញ្ជាក់ថាជាហាឌីសសហ៊ីហ៍) ថា រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «បារកាត់ (ពរជ័យ) នឹងចុះមកនៅចំកណ្តាលនៃម្ហូប ដូច្នេះចូរអ្នករាល់គ្នាបរិភោគពីគែមរបស់វា ហើយកុំបរិភោគពីកណ្តាលរបស់វាឡើយ»។ លោកអាប់ប៊ូ ដាវូដ បានកត់ត្រាដោយពាក្យថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នាទទួលទានអាហារ កុំបរិភោគពីផ្នែកខាងលើនៃចាន ប៉ុន្តែចូរបរិភោគពីផ្នែកខាងក្រោមរបស់វា ព្រោះបារកាត់នឹងចុះមកពីផ្នែកខាងលើរបស់វា»។ ចំពោះការកំណត់ឱ្យបរិភោគអ្វីដែលនៅជិតខ្លួន គឺយោងតាមហាឌីសរបស់លោក អ៊ូម៉ារ ប៊ីន អាប់ប៊ី សាឡាម៉ះ នៅក្នុងសៀវភៅសហ៊ីហ៍ទាំងពីរ (ប៊ូខូរី និងមូស្លីម) និងកន្លែងផ្សេងទៀតថា៖ ខ្ញុំជាក្មេងម្នាក់ដែលស្ថិតក្រោមការមើលថែរបស់រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ហើយដៃរបស់ខ្ញុំតែងតែរវៃក្នុងចាន។ ដូច្នេះរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់ខ្ញុំថា៖ «ឱក្មេងអើយ! ចូរពោលព្រះនាមអល់ឡោះ បរិភោគដោយដៃស្តាំរបស់អ្នក ហើយបរិភោគអ្វីដែលនៅជិតអ្នក»។ ចំពោះការកំណត់ឱ្យលិទ្ធម្រាមដៃ និងចាន គឺយោងតាមហាឌីសរបស់លោក អាន់ណាស (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) និងអ្នកដទៃទៀតថា រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ នៅពេលដែលលោកបរិភោគអាហារ លោកតែងតែលិទ្ធម្រាមដៃទាំងបីរបស់លោក ហើយមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើដុំអាហាររបស់ម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នាធ្លាក់ចុះ ចូរយកភាពកខ្វក់ចេញពីវា ហើយបរិភោគវា កុំទុកវាឱ្យស្ៃតង់ឡើយ»។ លោកបានបញ្ជាឱ្យយើងលិទ្ធចាន ហើយមានប្រសាសន៍ថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ អ្នករាល់គ្នាមិនដឹងទេថា តើបារកាត់ស្ថិតនៅក្នុងផ្នែកណានៃអាហាររបស់អ្នក»។ នៅក្នុងសៀវភៅសហ៊ីហ៍ទាំងពីរ ពីហាឌីសរបស់លោក អ៊ីបនូ អាប់បាស ថា រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នាទទួលទានអាហារ កុំជូតដៃរបស់ខ្លួនរហូតទាល់តែគេលិទ្ធវា ឬឱ្យអ្នកដទៃលិទ្ធវា»។ លោកមូស្លីម (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់លោក ហ្សាប៊ីរ ថា រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានបញ្ជាឱ្យលិទ្ធម្រាមដៃ និងចាន ហើយមានប្រសាសន៍ថា៖ «ព្រោះអ្នករាល់គ្នាមិនដឹងទេថា តើបារកាត់ស្ថិតនៅក្នុងផ្នែកណានៃអាហាររបស់អ្នក»។ ចំពោះការកំណត់ឱ្យពោលសរសើរអល់ឡោះ (អាល់-ហាំឌុលីលឡាហ៍) នៅពេលបរិភោគរួច និងការអង្វរករ គឺយោងតាមហាឌីសរបស់លោក អាប់ប៊ូ អ៊ូម៉ាម៉ះ ដែលកត់ត្រាដោយអាល់ប៊ូខូរី និងអ្នកដទៃទៀតថា រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ នៅពេលដែលលោកលើកថាសអាហារចេញ លោកតែងតែពោលថា៖ «អាល់-ហាំឌុលីលឡាហ៊ី កាស៊ីរ៉ាន់ តយយីបាន មូបាន៉ារ៉ូហ្វ៊ីហ៊ី ហ្គោរ៉ូអ៊ី មូកហ្វ៊ីន វ៉ាឡា មូ-អាដាអិន វ៉ាឡា មូស្តាហ្គូនី អាន់ហ៊ូ រ៉ូបបាណា» (ការសរសើរទាំងឡាយចំពោះអល់ឡោះ ជាការសរសើរដ៏ច្រើន ដ៏ល្អ និងមានបារកាត់នៅក្នុងនោះ ដែលមិនអាចបំភ្លេចបាន មិនអាចបោះបង់បាន និងមិនអាចខ្វះបានឡើយ ឱព្រះអម្ចាស់របស់យើង)។ លោកអាហ្មាត់, អាប់ប៊ូ ដាវូដ, អាត់-ទិរមីហ្ស៊ី, អ៊ីបនូ ម៉ាចះ, អាន់-ណាសាអ៊ី និងអាល់ប៊ូខូរី ក្នុងសៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រ បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់លោក អាប់ប៊ូ សាអ៊ូដ ថា៖ «រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ នៅពេលដែលលោកបរិភោគ ឬផឹក លោកតែងតែពោលថា៖ អាល់-ហាំឌុលីលឡាហ៊ី ឡាហ្ស៊ី អាតអាំម៉ាណា វ៉ាសាកូណា វ៉ាហ្សាហ្អាឡាណា មូស្លីមីន (ការសរសើរចំពោះអល់ឡោះ ដែលបានផ្តល់អាហារ និងទឹកដល់យើង ហើយបានធ្វើឱ្យយើងក្លាយជាអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម)»។ លោកអាហ្មាត់, អ៊ីបនូ ម៉ាចះ និងអាត់-ទិរមីហ្ស៊ី (ដែលបញ្ជាក់ថាជាហាឌីសហាសាន់) បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់លោក ម៉ូអាហ្ស ប៊ីន អាន់ណាស ថា រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាបរិភោគអាហារមួយ ហើយពោលថា៖ អាល់-ហាំឌុលីលឡាហ៊ី ឡាហ្ស៊ី អាតអាំម៉ានី ហាហ្សា វ៉ារ៉ូហ្សាកូនីហ៊ី មីន ហ្គោរី ហាវលីន មីននី វ៉ាឡា កូ-វ៉ះ (ការសរសើរចំពោះអល់ឡោះ ដែលបានផ្តល់អាហារនេះដល់ខ្ញុំ និងប្រទានវាដល់ខ្ញុំ ដោយមិនមែនជាកម្លាំង ឬអំណាចរបស់ខ្ញុំឡើយ) នោះអំពើបាបដែលកន្លងមករបស់គេនឹងត្រូវបានអភ័យទោស»។ លោកអាប់ប៊ូ ដាវូដ បានកត់ត្រាពីហាឌីសរបស់លោក អ៊ីបនូ អាប់បាស ថា រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នាទទួលទានអាហារ ចូរពោលថា៖ អល់ឡោះហុមម៉ា បារិកឡាណា ហ្វីហ៊ី វ៉ា អាតអ៊ីមណា ខៃរ៉ាន់ មីនហ៊ូ (ឱអល់ឡោះ សូមប្រទានបារកាត់ដល់យើងក្នុងអាហារនេះ ហើយសូមផ្តល់អាហារដែលល្អជាងនេះដល់យើង)។ ហើយប្រសិនបើគេផឹកទឹកដោះគោ ចូរពោលថា៖ អល់ឡោះហុមម៉ា បារិកឡាណា ហ្វីហ៊ី វ៉ាហ្ស៊ីដណា មីនហ៊ូ (ឱអល់ឡោះ សូមប្រទានបារកាត់ដល់យើងក្នុងទឹកដោះគោនេះ ហើយសូមបន្ថែមឱ្យយើងទៀត) ព្រោះគ្មានអ្វីដែលអាចជំនួសអាហារ និងភេសជ្ជៈបានក្រៅពីទឹកដោះគោឡើយ»។ ចំពោះការមិនបរិភោគក្នុងស្ថានភាពផ្អែកខ្លួន គឺយោងតាមហាឌីសរបស់លោក អាប់ប៊ូ ជូហៃហ្វះ ដែលកត់ត្រាដោយអាល់ប៊ូខូរី និងអ្នកដទៃទៀតថា រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចំពោះខ្ញុំ ខ្ញុំមិនបរិភោគក្នុងស្ថានភាពផ្អែកខ្លួនឡើយ»។