កិតាប អាល់-អាំវ៉ាល់ (សៀវភៅទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងឥស្លាម)
កិតាប អាល់-អាំវ៉ាល់ (សៀវភៅទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងឥស្លាម)
"អត្ថបទច្បាប់ឥស្លាម (ហ្វិក) បុរាណពីប្រភព Turath/OpenITI ដែលមានអត្ថបទភាសាអារ៉ាប់ពេញលេញ និងការបកប្រែជាភាសាខ្មែរ ចំនួន 202 ជំពូក។"
ជំពូកទី ២០៖ ក្បួនច្បាប់ស្តីពីការទិញលក់ដីធ្លីខារ៉ាជ (Kharaj) និងបម្រាមរបស់អ៊ូមើរពិនអាល់-ខាត់តອບ ហាដីޘលេខ ៣៩៦ ដល់ ៤៤៥៖ ១. បម្រាមរបស់អ៊ូមើរពិនអាល់-ខាត់តອບ ﵁៖ លោកអ៊ូមើរបានសរសេរសារលិខិតទៅកាន់ចៅហ្វាយខេត្តមៃមូនពិនមីហរ៉ានថា៖ «ចូររារាំងរវាងម្ចាស់ដីនិងការលក់ដីធ្លីដែលស្ថិតក្នុងដៃរបស់ពួកគេព្រោះដីទាំងនោះគឺជាដីខារ៉ាជដែលទ្រទ្រង់ដល់រតនាគារសាធារណ៖របស់មូស្លីម»។ ២. មូលហេតុនៃបម្រាម៖ ដីខារ៉ាជត្រូវបានចាត់ទុកជាទ្រព្យសម្បត្តិរួម (វ៉ាកហ្វ) សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ប្រាក់បៀវត្សរ៍កងទ័ពនិងកិច្ចការសាធារណ៖របស់ប្រជាជាតិមូស្លីមជំនាន់ក្រោយៗ ដូច្នេះការលក់ដូរដែលនាំឱ្យបាត់បង់ចំណូលពន្ធខារ៉ាជមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឡើយ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب: ما جاء فيما يجوز لأهل الذمة أن يحدثوا في أرض العنوة في أمصار المسلمين وما لا يجوز لهم
ជំពូកទី ២១៖ ក្បួនច្បាប់ស្តីពីការបរិភោគនិងការប្រើប្រាស់ទំនិញដែលបានមកពីដីខារ៉ាជហាដីޘលេខ ៤៤៦ ដល់ ៥២៧៖ ១. ភាពអនុញ្ញាតនៃកសិផល៖ ពីអាប៊ូអាល់-ដារដា ﵁ និងបណ្តាសាហាពះ៖ ដំណាំផ្លែឈើនិងកសិផលដែលដាំដុះនៅលើដីខារ៉ាជគឺអនុញ្ញាតស្របច្បាប់ (ហាឡាល់) ក្នុងការបរិភោគទិញលក់និងប្រើប្រាស់ព្រោះការបង់ពន្ធខារ៉ាជគឺជាការបំពេញកាតព្វកិច្ចច្បាប់លើដីធ្លី។ ២. ករណីទឹកស៊ីរ៉ូនិងទឹកផ្លែឈើ (អាល់-មូររី)៖ ការបញ្ជាក់ថាទឹកផ្លែឈើដែលត្រូវកម្តៅថ្ងៃរហូតដល់ឡើងជាតិផ្អែមឬត្រូវបានកែច្នៃស្របច្បាប់ដោយមិនមានជាតិស្រវឹងគឺអនុញ្ញាតឱ្យបរិភោគបាន។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب: الحكم في رقاب أهل الذمة من الأسارى والسبي حدثنا حميد بن زنجويه قال أبو عبيد: جاءنا الخبر عن رسول الله ﷺ في حكم الأسارى من المشركين بثلاث سنن: المن والفداء والقتل. وبها نزل الكتاب، قال الله ﵎: فإما منا بعد وإما فداء
ជំពូកទី ២២៖ ក្បួនច្បាប់ស្តីពីការចាត់ចែងឈ្លើយសឹកក្នុងសង្គ្រាមហាដីޘលេខ ៥២៨ ដល់ ៥៨១៖ ១. ការអនុវត្តចំពោះឈ្លើយសឹក៖ យោងតាមគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)កូអានក្នុងស៊ូរ៉ាត់មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) និងស៊ូរ៉ាត់អាល់-អាន់ហ្វាល៖ មេដឹកនាំមូស្លីម (អ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ)) មានសិទ្ធិអំណាចតាមច្បាប់ក្នុងការជ្រើសរើសជម្រើសដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់សហគមន៍មូស្លីម៖ - ការដោះលែងដោយឥតគិតថ្លៃ (អាល់-ម៉ាន់) ជាការផ្តល់សេចក្តីមេត្តា។ - ការដោះដូរយកប្រាក់លោះឬដោះដូរយកឈ្លើយសឹកមូស្លីមត្រឡប់មកវិញ (អាល់-ហ្វីដា)។ - ឬការកាត់ទោសប្រហារជីវិតចំពោះមេដឹកនាំសង្គ្រាមដែលបានប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋសង្គ្រាមធ្ងន់ធ្ងរ។ ២. មាគ៌ារបស់រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ៖ នៅក្នុងសមរភូមិបាដ្ររ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានទទួលយកប្រាក់លោះនិងការបង្រៀនអក្សរដល់កុមារមូស្លីមជាថ្នូរនឹងការដោះលែងហើយនៅពេលបើកទីក្រុងម៉ាក្កះទ្រង់បានប្រកាសដោះលែងប្រជាជនទាំងអស់ដោយឥតគិតថ្លៃ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب: ما أمر به من قتل الأسارى
គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)ស្ដីពីការបើកទឹកដីដោយសន្តិវិធី (ស៊ុលហ៍) ទំនៀមទម្លាប់និងក្បួនច្បាប់របស់វាដែលជាទ្រព្យហ្វៃអ៍មិនមែនជាផលសង្គ្រាម (ចំណងជើងគម្ពីររង)
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
كتاب افتتاح الأرضين صلحا وسننها وأحكامها وهي من الفيء ولا تكون غنيمة
ជំពូកទី ២៣៖ បេសកកម្មការទូតទៅកាន់អេហ្ស៊ីបក្នុងរជ្ជកាលអប៊ូបាក់រ៍អាល់-ស៊ីឌីកហាដីޘលេខ ៥៨២ ដល់ ៥៩១៖ ១. បេសកកម្មរបស់ហាតិពពិនអាប៊ីបាលតាអាះ ﵁៖ ខាលីហ្វះអប៊ូបាក់រ៍អាល់-ស៊ីឌីក ﵁ បានបញ្ជូនហាតិពទៅកាន់អាល់-មូកាវគីស (អ្នកគ្រប់គ្រងអេហ្ស៊ីប) ដើម្បីបន្តទំនាក់ទំនងការទូតនិងការផ្សព្វផ្សាយសន្តិភាពដែលបានចាប់ផ្តើមតាំងពីសម័យរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ។ ២. ការគោរពកិច្ចព្រមព្រៀង៖ អាល់-មូកាវគីសបានទទួលបដិសណ្ឋារកិច្ចយ៉ាងកក់ក្តៅនិងបានបញ្ជាក់អំពីការរក្សាចំណងមិត្តភាពជាមួយរដ្ឋឥស្លាម។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب: الوفاء لأهل الصلح وما يجب على المسلمين من ذلك، ويكره من الزيادة عليهم
ជំពូកទី ២៤៖ លក្ខខណ្ឌដែលកំណត់លើជន اهل الذمة (លក្ខខណ្ឌរបស់លោកអ៊ូមើរ) ហាដីޘលេខ ៥៩២ ដល់ ៦០៧៖ ១. លក្ខខណ្ឌរបស់លោកអ៊ូមើរពិនអាល់-ខាត់តອບ (អាល់-ស្ហូរូតអាល់-អ៊ូម៉ារីយ៉ះ)៖ - ជន اهل الذمة ត្រូវបានធានាសុវត្ថិភាពពេញលេញចំពោះជីវិតទ្រព្យសម្បត្តិនិងទីកន្លែងសក្ការ៖របស់ពួកគេ។ - ជាថ្នូរនឹងការធានានេះពួកគេត្រូវគោរពច្បាប់សាធារណ៖ មិនបង្ហាញសញ្ញាសាសនារបស់ខ្លួនជាសាធារណ៖នៅតាមទីប្រជុំជនមូស្លីមមិនសង់ទីសក្ការ៖ថ្មីនៅតាមទីក្រុងដែលទើបបង្កើតថ្មីរបស់មូស្លីមនិងត្រូវស្លៀកពាក់ឱ្យមានលក្ខណ៖សម្គាល់ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការការពារនិងបង់ពន្ធជីសយ៉ះ។ ២. ការការពារសន្តិសុខសង្គម៖ លក្ខខណ្ឌទាំងនេះមានគោលបំណងរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់និងការរស់នៅដោយសន្តិសហវិជ្ជមានរវាងសហគមន៍ចម្រុះជាតិសាសន៍និងសាសនា។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب: الشروط التي اشترطت على أهل الذمة وأقروا على دينهم
ជំពូកទី ២៥៖ កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពជាមួយប្រជាជនតំបន់ជួរហ្សាន (Georgia / Armenia) ហាដីޘលេខ ៦០៨ ដល់ ៦៣១៖ ១. សន្ធិសញ្ញារបស់ហាប៊ីពពិនម៉ាសឡាម៉ះអាល់-ហ្វីហ្រី៖ លោកហាប៊ីពបានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពជាមួយប្រជាជនជួរហ្សាន (តំបន់កូកាស៊ីស)៖ - ពួកគេត្រូវបង់ពន្ធជីសយ៉ះចំនួនមួយឌីណារក្នុងមួយខ្នងផ្ទះ។ - ពួកគេត្រូវផ្តល់បដិសណ្ឋារកិច្ចនិងអាហារូបត្ថម្ភដល់កងទ័ពមូស្លីមដែលឆ្លងកាត់តំបន់នោះនិងជួយនាំផ្លូវដល់ពួកគេ។ - ជាថ្នូរមូស្លីមសន្យាការពារពួកគេពីការវាយប្រហាររបស់សត្រូវខាងក្រៅ។ ប្រសិនបើមូស្លីមមិនអាចការពារពួកគេបានទេពន្ធជីសយ៉ះត្រូវប្រគល់ជូនពួកគេវិញ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب: ما يحل للمسلمين من أهل الذمة وما صولحوا عليه
ជំពូកទី ២៦៖ ការការពារជន اهل الذمة ពីការបៀតបៀនរបស់កងទ័ពហាដីޘលេខ ៦៣២ ដល់ ៦៤០៖ ១. ការប្រកាសរួចខ្លួនរបស់អ៊ូមើរពិនអាល់-ខាត់តອບ ﵁៖ លោកអ៊ូមើរបានប្រកាសយ៉ាងច្បាស់លាស់ថាលោកមិនទទួលខុសត្រូវនិងមិនលើកលែងឡើយចំពោះទាហានណាដែលបានបៀតបៀនប្លន់ឬបង្កការខូចខាតដល់ជន اهل الذمة ដោយអយុត្តិធម៌។ ២. ការការពារសិទ្ធិជនជាតិភាគតិច៖ ច្បាប់ឥស្លាមហាមឃាត់ដាច់ខាតនូវការកេងប្រវ័ញ្ចឬការរំលោភបំពានសិទ្ធិរបស់ជន اهل الذمة ហើយរដ្ឋមានកាតព្វកិច្ចសងសំណងជំងឺចិត្តដល់ពួកគេប្រសិនបើមានការខូចខាតកើតឡើងដោយសារកងទ័ព។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب: في أهل الصلح يتركون على ما كانوا عليه قبل ذلك من أمورهم
ជំពូកទី ២៧៖ ការងារសាធារណ៖ និងការសម្អាតវិហារបៃតុល-ម៉ាកឌីស (Jerusalem) ហាដីޘលេខ ៦៤១ ដល់ ៦៥០៖ ១. ការសម្អាតបៃតុល-ម៉ាកឌីស៖ នៅពេលដែលលោកអ៊ូមើរពិនអាល់-ខាត់តອບ ﵁ បានបើកទីក្រុងយេរូសាឡិមដោយសន្តិវិធីលោកបានរកឃើញថាទីតាំងវិហារបុរាណត្រូវបានពួកប៊ីហ្សង់ទីនយកធ្វើជាកន្លែងចាក់សំរាម។ លោកអ៊ូមើរបានចាប់ផ្តើមប្រមូលសំរាមដោយព្រះហស្តផ្ទាល់ហើយបានបញ្ជាឱ្យសម្អាតទីតាំងពិសិដ្ឋនោះឱ្យស្អាតបរិសុទ្ធឡើងវិញ។ ២. ការប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្ម៖ លោកបានចាត់ចែងកម្លាំងពលកម្មក្នុងតំបន់ឱ្យជួយសម្អាតនិងកែលម្អទីក្រុងដើម្បីប្រែក្លាយទៅជាទីកន្លែងគោរពសក្ការ៖ដ៏សមរម្យ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب: من أسلم من أهل الصلح، كيف تكون أرضه؟ أرض خراج أم أرض عشر؟
ជំពូកទី ២៨៖ ក្បួនច្បាប់នៅពេលជន اهل الذمة ចូលកាន់ឥស្លាមឬនៅពេលមូស្លីមទិញដីធ្លីពីពួកគេហាដីޘលេខ ៦៥១ ដល់ ៦៥៩៖ ១. ភាពស្ថិតស្ថេរនៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព៖ លោកអាប៊ូអ៊ូបៃដ៍បានបញ្ជាក់ថាប្រសិនបើជន اهل الذمة ណាម្នាក់បានទទួលយកសាសនាឥស្លាមឬប្រសិនបើមូស្លីមបានទិញដីធ្លីពីពួកគេនោះកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពដើមនៅតែមានសុពលភាពដដែល។ ២. ការទម្លាក់ពន្ធជីសយ៉ះ៖ ពន្ធលើក្បាលមនុស្ស (ជីសយ៉ះ) ត្រូវធ្លាក់ចុះជាស្វ័យប្រវត្តិប៉ុន្តែពន្ធដីធ្លី (ខារ៉ាជ) ឬកាតព្វកិច្ចរួមលើដីធ្លីនៅតែបន្តស្របតាមលក្ខខណ្ឌសន្តិភាពដែលបានចុះហត្ថលេខាពីដំបូង។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب: الصلح والمهادنة تكون بين المسلمين والمشركين إلى مدة
ជំពូកទី ២៩៖ កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពនិងបទឈប់បាញ់ដែលមានកំណត់ពេលហាដីޘលេខ ៦៦០ ដល់ ៦៧០៖ ១. កាតព្វកិច្ចគោរពកិច្ចសន្យា៖ អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ បានបង្គាប់ក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)កូអានថា៖ «ចូរអ្នករាល់គ្នាបំពេញកិច្ចសន្យាចំពោះពួកគេរហូតដល់ផុតកំណត់ពេលរបស់ពួកគេព្រោះពិតប្រាកដណាស់អល់ឡោះស្រឡាញ់បណ្តាអ្នកកោតខ្លាច»។ ២. នីតិវិធីនៅពេលផុតកំណត់៖ ប្រសិនបើកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់បានផុតកំណត់មូស្លីមមិនត្រូវលួចវាយឆ្មក់ដោយក្បត់ពាក្យសន្យាឡើយប៉ុន្តែត្រូវជូនដំណឹងជាផ្លូវការដល់ភាគីម្ខាងទៀតជាមុនសិនដើម្បីឱ្យភាគីទាំងពីរដឹងច្បាស់ស្មើៗគ្នាស្របតាមបន្ទូល៖ «ហើយប្រសិនបើអ្នកខ្លាចការក្បត់ពីក្រុមណាមួយចូរប្រគល់កិច្ចសន្យាត្រឡប់ទៅពួកគេវិញដោយយុត្តិធម៌ស្មើគ្នា»។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب: الصلح والموادعة تكون بين المسلمين والمشركين إلى وقت، ينقضي ذلك الوقت، كيف ينبغي للمسلمين أن يصنعوا؟
ជំពូកទី ៣០៖ ការបែងចែកទ្រព្យសម្បត្តិនិងកិច្ចព្រមព្រៀងបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមហ៊ូណៃននិងតាអ៊ីហ្វហាដីޘលេខ ៦៧១ ដល់ ៧០៩៖ ១. ព្រឹត្តិការណ៍ជីអ៊ៀររ៉ាណះ៖ ពីសាអ៊ីដពិនអាល់-មូសៃយ៉ាប់៖ បន្ទាប់ពីបញ្ចប់សង្គ្រាមហ៊ូណៃននិងការឡោមព័ទ្ធទីក្រុងតាអ៊ីហ្វរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ បានប្រមូលផលសង្គ្រាមនៅជីអ៊ៀររ៉ាណះហើយបានធ្វើអ៊ូមរ៉ោះចេញពីទីនោះក្នុងខែហ្សុលកក្ដះ។ ២. ការបែងចែកទ្រព្យសម្បត្តិដល់អ្នកទើបចូលកាន់ឥស្លាម (មូអាល់ឡាហ្វាតិកូឡូប៊ូហូម)៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានប្រគល់អូដ្ឋរាប់រយនិងទ្រព្យសម្បត្តិជាច្រើនដល់មេដឹកនាំកុលសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់ដែលទើបចូលកាន់ឥស្លាមដើម្បីពង្រឹងជំនឿនៅក្នុងបេះដូងរបស់ពួកគេ។ ៣. ការលួងលោមក្រុមអាន់សរ៖ នៅពេលដែលពួកអាន់សរមួយចំនួនមានអារម្មណ៍អន់ចិត្តរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានកោះប្រជុំពួកគេហើយមានប្រសាសន៍ថា៖ «តើអ្នករាល់គ្នាមិនសប្បាយចិត្តទេឬដែលមនុស្សដទៃត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញជាមួយចៀមនិងអូដ្ឋរីឯអ្នករាល់គ្នាត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញជាមួយរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ?» ដែលធ្វើឱ្យពួកអាន់សរស្រក់ទឹកភ្នែកដោយក្តីរំភើប។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب: أهل الصلح والعهد ينكثون من يستحل دماءهم؟
ជំពូកទី ៣១៖ ក្បួនច្បាប់លើរូបកាយរបស់ប្រជាជននៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព (Ahl អាល់-Sulh) ហាដីޘលេខ ៧១០ ដល់ ៧២៥៖ ១. ឋាន៖ជាមនុស្សសេរី៖ លោកអាប៊ូអ៊ូបៃដ៍បានបញ្ជាក់ថាប្រជាជនដែលបានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព (Ahl អាល់-Sulh) ជាមួយរដ្ឋឥស្លាមគឺជាមនុស្សសេរីពេញលេញ។ មិនអនុញ្ញាតដាច់ខាតឱ្យចាប់ពួកគេឬកូនចៅរបស់ពួកគេធ្វើជាទាសករឬឈ្លើយសឹកឡើយ។ ២. ការហាមឃាត់ការបំពាន៖ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «បុគ្គលណាដែលសម្លាប់ជនសន្ធិសញ្ញា (មូអាហាត) គេនឹងមិនបានធុំក្លិនឋានសួគ៌ឡើយទោះបីក្លិនរបស់វាអាចធុំពីចម្ងាយដំណើរ ៤០ ឆ្នាំក៏ដោយ»។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب: الحكم في رقاب أهل الصلح، وهل يحل سباؤهم أم هم أحرار
ជំពូកទី ៣២៖ សុពលភាពនៃការផ្តល់សិទ្ធិជ្រកកោន (អាម៉ាន) ដោយកុមារឬទាសករហាដីޘលេខ ៧២៦ ដល់ ៧៣១៖ ១. រឿងរ៉ាវអាប៊ូស៊ូហ្វយ៉ាន៖ នៅមុនការបើកទីក្រុងម៉ាក្កះអាប៊ូស៊ូហ្វយ៉ានបានព្យាយាមសុំសិទ្ធិជ្រកកោនតាមរយ៖ អាល់-ហាស្សាននិងអាល់-ហ៊ូស័យន ﵄ ប៉ុន្តែមាតារបស់ពួកគេ (ហ្វាទីម៉ះ ﵂) បានបដិសេធដោយសារពួកគេនៅជាកុមារ។ ២. ក្បួនច្បាប់ទូទៅនៃអាម៉ាន៖ រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «ការធានាសុវត្ថិភាព (ហ្ស៊ីមម៉ះ) របស់មូស្លីមគឺតែមួយសូម្បីតែបុគ្គលទាបបំផុតក្នុងចំណោមពួកគេ (ដូចជាទាសករឬស្ត្រី) ក៏មានសិទ្ធិផ្តល់ការធានាសុវត្ថិភាពដល់សត្រូវដែលសុំចុះចូលបានដែរ»។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
أمان الصبي
គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)ស្ដីពីលិខិតសន្ធិសញ្ញាដែលរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ និងសាហាពះបានចារឹកជូនប្រជាជននៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពហាដីޘលេខ ៧៣២ ដល់ ៧៣៤៖ សេចក្តីផ្តើមនៃឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រផ្លូវការ៖ លោកអាប៊ូអ៊ូបៃដ៍អាល់-កាស៊ីមពិនសាឡាមបានចងក្រងនូវសំណៅដើមនៃលិខិតសន្ធិសញ្ញាផ្លូវការដែលរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ និងបណ្តាខាលីហ្វះបានសរសេរទៅកាន់កុលសម្ព័ន្ធនិងទីក្រុងនានាដើម្បីជាភស្តុតាងគតិយុត្តិក្នុងការអនុវត្តច្បាប់រដ្ឋបាលសាធារណ៖ និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
كتاب العهود التي كتبها رسول الله ﷺ وأصحابه لأهل الصلح
ជំពូកទី ៣៣៖ លិខិតសន្ធិសញ្ញារបស់រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ ជូនចំពោះកុលសម្ព័ន្ធថាក់គីហ្វ (Thaqif) ហាដីޘលេខ ៧៣៥ ដល់ ៧៣៩៖ ខ្លឹមសារនៃសន្ធិសញ្ញាជាប្រវត្តិសាស្ត្រ៖ «ដោយព្រះនាមអល់ឡោះមហាអាណិតស្រឡាញ់មហាករុណា៖ នេះជាលិខិតពីមូហាំម៉ាត់ (ﷺ)ជាព្យាការីនិងជារ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ជូនចំពោះកុលសម្ព័ន្ធថាក់គីហ្វ៖ ពួកគេទទួលបានការធានាពីអល់ឡោះនិងរ៉សូលរបស់ទ្រង់។ ជ្រលងភ្នំវ៉ាច (Wajj) របស់ពួកគេគឺជាតំបន់ពិសិដ្ឋហាមឃាត់ដើមឈើនិងសត្វព្រៃមិនត្រូវកាប់បំផ្លាញឬបរបាញ់ឡើយ។ ពួកគេមិនត្រូវបានកេណ្ឌទ័ពបង្ខំនិងមិនត្រូវបានយកពន្ធមួយភាគដប់ ('Ushr) ឡើយហើយពួកគេជាផ្នែកមួយនៃសហគមន៍មូស្លីម»។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
وهذا كتاب رسول الله لثقيف
ជំពូកទី ៣៤៖ លិខិតសន្ធិសញ្ញារបស់រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ ជូនចំពោះប្រជាជនដូម៉ាតុល-ជាន់ដាលហាដីޘលេខ ៧៤០ ដល់ ៧៤៤៖ កំណត់ត្រាផ្ទាល់របស់អាប៊ូអ៊ូបៃដ៍៖ លោកអាប៊ូអ៊ូបៃដ៍បានបញ្ជាក់ថា៖ លោកបានអានសំណៅដើមនៃលិខិតនេះដោយផ្ទាល់ដែលត្រូវបានចារឹកលើស្បែកសត្វចាស់មួយផ្ទាំងដែលចាស់ទុំនៅទីនោះយកមកបង្ហាញហើយលោកបានចម្លងតាមតួអក្សរម្តងមួយៗ។ លិខិតនេះបានធានានូវសិទ្ធិកាន់កាប់ដីធ្លីប្រភពទឹកនិងការការពារដល់ប្រជាជនដូម៉ាតុល-ជាន់ដាលដរាបណាពួកគេគោរពកិច្ចសន្យានិងបង់ពន្ធតាមការកំណត់។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
وهذا كتاب رسول الله ﷺ لأهل دومة الجندل حدثنا حميد: قال أبو عبيد: أما هذا الكتاب فأنا قرأت نسخته، أتاني به شيخ هناك، مكتوب في قضيم قطعة جلد فنسخته حرفا بحرف، فإذا فيه: بسم الله الرحمن الرحيم من محمد رسول الله لأكيدر حين أجاب إلى
ជំពូកទី ៣៥៖ លិខិតសន្ធិសញ្ញារបស់រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ ជូនចំពោះប្រជាជនហាហ្សើរហាដីޘលេខ ៧៤៥ ដល់ ៧៤៨៖ ខ្លឹមសារនៃលិខិត៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានផ្ញើសារលិខិតទៅកាន់អ្នកគ្រប់គ្រងតំបន់ហាហ្សើរ (តំបន់បារ៉ែនបុរាណ) ដោយអំពាវនាវពួកគេមកកាន់សាសនាឥស្លាម។ អ្នកណាដែលទទួលយកឥស្លាមពួកគេទទួលបានសិទ្ធិស្មើគ្នាជាមួយមូស្លីមហើយអ្នកណាដែលនៅរក្សាជំនឿដើម (ជាពួកយូដាឬម៉ាជូស) ពួកគេត្រូវបង់ពន្ធជីសយ៉ះហើយរដ្ឋឥស្លាមធានាសុវត្ថិភាពដល់ពួកគេ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
وهذا كتاب رسول الله ﷺ إلى أهل هجر
លិខិតសន្ធិសញ្ញារបស់រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ ជូនចំពោះប្រជាជនអៃឡះ (ចំណងជើងផ្នែក)
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
وهذا كتاب رسول الله ﷺ لأهل أيلة
លិខិតសន្ធិសញ្ញារបស់រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ ជូនចំពោះកុលសម្ព័ន្ធឃូហ្សាអាះ (ចំណងជើងផ្នែក)
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
وهذا كتاب رسول الله ﷺ إلى خزاعة