អាល់-ម៉ាន់ឃូល (គោលការណ៍គ្រឹះនៃច្បាប់ឥស្លាម)
អាល់-ម៉ាន់ឃូល (គោលការណ៍គ្រឹះនៃច្បាប់ឥស្លាម)
"អត្ថបទច្បាប់ឥស្លាម (ហ្វិក) បុរាណពីប្រភព Turath/OpenITI ដែលមានអត្ថបទភាសាអារ៉ាប់ពេញលេញ និងការបកប្រែជាភាសាខ្មែរ ចំនួន 125 ជំពូក។"
ជំពូកទីបួន៖ អំពីអ្វីដែលអ្នកដើរតាម (មូកាល់លីដ) ត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ ដើម្បីឱ្យដឹងច្បាស់ថាអ្នកផ្តល់ដីកា (មូហ្វទី) គឺជាអ្នកមានសមត្ថភាពវិនិច្ឆ័យ (មូជតាហ៊ីដ)។ ទស្សនៈដែលត្រូវបានជ្រើសរើសគឺ៖ វាគ្រប់គ្រាន់ហើយសម្រាប់គាត់ក្នុងការស្វែងយល់ពីភាពសុចរិតរបស់អ្នកផ្តល់ដីកាតាមរយៈការបញ្ជាក់ពីមនុស្សសុចរិតពីរនាក់ ហើយគាត់បានឮអ្នកនោះនិយាយថា "ខ្ញុំជាអ្នកផ្តល់ដីកា"។ ពីព្រោះការកំណត់ឱ្យគាត់ឆ្លងកាត់ការសាកល្បងនូវបញ្ហាស្មុគស្មាញគ្រប់វិស័យ និងការធ្វើតេស្តសមត្ថភាពរបស់គាត់ គឺជាការដាក់បន្ទុកដ៏លើសលប់។ ម្យ៉ាងទៀត គេដឹងថាប្រជាជននៅតាមតំបន់វាលខ្សាច់តាំងពីសម័យសហាបះ (សមមិត្តរបស់ព្យាការី) មិនបានធ្វើបែបនោះឡើយ។ ចំណែកឯការដែលកាល់ឌី (ចៅក្រម) បានលើកឡើងនៅក្នុងការប៉ាន់ប្រមាណ និងការកំណត់លក្ខខណ្ឌថាត្រូវតែមានដំណឹងត្វាតួរ (ដំណឹងដែលគេដឹងឮជាទូទៅ) អំពីការដែលគាត់ជាមូជតាហ៊ីដ ដូចដែលលោកគ្រូ (អ៊ូស្តាត) បានពោលនោះ គឺមិនត្រឹមត្រូវឡើយ ព្រោះថាដំណឹងត្វាតួរមានប្រយោជន៍សម្រាប់តែរឿងដែលដឹងតាមរយៈវិញ្ញាណទាំងប្រាំប៉ុណ្ណោះ ហើយរឿងនេះមិនមែនស្ថិតក្នុងវិស័យនោះទេ។ ម្យ៉ាងទៀត កាល់ឌីក៏បានពោលម្តងទៀតថា វាគ្រប់គ្រាន់ហើយដែលមនុស្សសុចរិតពីរនាក់ប្រាប់គាត់ថា អ្នកនោះជាអ្នកផ្តល់ដីកា។ អល់ឡោះជាអ្នកដឹងច្បាស់បំផុត។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الفصل الرابع فيما يجب على المقلد أن يرعاه ليستبين كون المفتي مجتهدا
ជំពូកទីប្រាំ៖ ស្តីពីកាតព្វកិច្ចនៃការធ្វើតាក់លីដ (ការអនុវត្តតាម) ចំពោះអ្នកដែលមានចំណេះដឹងខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនបានកំណត់ថា ការធ្វើតាក់លីដចំពោះអ្នកដែលមានចំណេះដឹងខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតគឺជាកាតព្វកិច្ច ដោយហេតុថាគាត់ជាអ្នកដែលមានចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះជាងគេ។ ចំណែកអ្នកប្រាជ្ញដទៃទៀតបានលើកហេតុផលថា ចាំបាច់ត្រូវផ្តល់អាទិភាពដល់អ្នកដែលមានចំណេះដឹងខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតក្នុងកិច្ចការដឹកនាំ (អ៊ីម៉ាម៉ាស់)។ ការលើកឡើងនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ក្នុងកិច្ចការដឹកនាំ ព្រោះថាវាផ្អែកលើផលប្រយោជន៍ទូទៅ ហើយគាត់គឺជាអ្នកដែលស័ក្តិសមបំផុត។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើមានកត្តាអំណាចមកជំទាស់ ហើយមានការព្រមព្រៀងគ្នាក្នុងការតែងតាំងអ្នកដែលមានចំណេះដឹងតិចជាង (ម៉ាហ្វូឌូល) ហើយការប្រឆាំងតវ៉ានឹងរឿងនេះនឹងបង្កឱ្យមានជម្លោះមិនចេះចប់មិនចេះហើយនោះ គឺត្រូវសម្រេចឱ្យការតែងតាំងនោះមានសុពលភាព។ ចំណែកឯក្នុងកិច្ចការផ្តល់ដីកា (ហ្វត្វា) វិញ មិនចាំបាច់ត្រូវតែផ្តល់អាទិភាពដល់អ្នកដែលមានចំណេះដឹងខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតនោះទេ ព្រោះយើងដឹងថា បុគ្គលទាំងបួនដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា «អាប់ដុលឡាស់» (អ្នកប្រាជ្ញដែលមានឈ្មោះអាប់ដុលឡាស់) តែងតែត្រូវបានគេសុំយោបល់ក្នុងសម័យកាលរបស់ខាលីហ្វះដ៏ត្រឹមត្រូវទាំងបួន។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الفصل الخامس في وجوب تقليد الأفضل
ជំពូកទីប្រាំមួយ៖ ការរៀបរាប់អំពីអ្វីដែលអ្នកដើរតាម (មុកឡិដ) ត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ បន្ទាប់ពីមេដឹកនាំសាសនា (មុកឡិដ) របស់ខ្លួនបានទទួលមរណភាព។ ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញហ្វិកហ៍ហ៍បានលើកឡើងថា៖ អ្នកដើរតាមអាចបន្តអនុវត្តតាមមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនដដែល ទោះបីជាមេដឹកនាំនោះបានទទួលមរណភាពទៅហើយក៏ដោយ ព្រោះថាមហ្សហាប (គោលជំហរ) របស់គាត់មិនបានរលាយបាត់បង់ទៅតាមការស្លាប់របស់គាត់នោះទេ។ ប៉ុន្តែអ្នកប្រាជ្ញផ្នែកឧសូល (មូលដ្ឋានគ្រឹះនីតិសាស្ត្រ) បានឯកភាពគ្នាថា មិនត្រូវធ្វើបែបនោះឡើយ។ ប្រសិនបើបុគ្គលសាមញ្ញម្នាក់នៅពេលបច្ចុប្បន្ន ជ្រើសរើសយកតែមហ្សហាបរបស់អាប៊ូ បាក់រ (រ៉ដិយល់ឡូហូ អាន់ហ៊ូ) ដោយបោះបង់ចោលមហ្សហាបដទៃទៀត នោះគឺមិនអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើឡើយ។ នេះក៏ព្រោះតែក្រុមសហាបះ (មិត្តភក្តិរបស់ព្យាការី) មិនបានយកចិត្តទុកដាក់លើការចម្រាញ់ និងការរៀបចំបញ្ហាឱ្យមានរបៀបរៀបរយនោះទេ ប៉ុន្តែអ្នកជំនាន់ក្រោយៗមកទៀតទើបជាអ្នកយកចិត្តទុកដាក់លើរឿងនេះ។ ការងារដ៏ធំបំផុតរបស់អ្នកជំនាន់មុន គឺការដាក់មូលដ្ឋានគ្រឹះនៃច្បាប់ ដូច្នេះមហ្សហាបរបស់ពួកគេមិនអាចគ្របដណ្តប់លើរាល់ព្រឹត្តិការណ៍ដែលកើតឡើងទាំងអស់បានឡើយ។ ប្រសិនបើគាត់រកឃើញអ្នកប្រាជ្ញមូជតាហ៊ីដ (អ្នកដែលអាចវិនិច្ឆ័យបញ្ហាដោយខ្លួនឯង) ដែលរស់នៅក្នុងសម័យកាលតែមួយជាមួយគាត់ នោះគាត់ចាំបាច់ត្រូវតែដើរតាមអ្នកនោះ។ ហើយប្រសិនបើគាត់រកមិនឃើញទេ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះបាននិយាយថា គាត់ត្រូវដើរតាមមូជតាហ៊ីដចុងក្រោយដែលបានទទួលមរណភាព។ ទស្សនៈនេះគឺមិនត្រឹមត្រូវឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ គាត់ត្រូវដើរតាមអ្នកណាដែលបានចម្រាញ់បញ្ហាទាំងអស់បានល្អបំផុត និងមានវិធីសាស្ត្រត្រឹមត្រូវបំផុត។ បន្ទាប់មក គាត់ត្រូវស្វែងយល់ពីមហ្សហាបរបស់អ្នកនោះ តាមរយៈការបញ្ជាក់ពីអ្នករាយការណ៍ដែលមានសីលធម៌ខ្ពស់ មានចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះ និងយល់ច្បាស់ពីអត្ថបទដើមរបស់ម្ចាស់មហ្សហាប។ មិនតម្រូវឱ្យអ្នករាយការណ៍នោះត្រូវតែជាអ្នកជំនាញខាងឧសូល (មូលដ្ឋានគ្រឹះ) នោះទេ ព្រោះប្រសិនបើគាត់ជាអ្នកជំនាញបែបនោះ គាត់នឹងក្លាយជាមូជតាហ៊ីដទៅហើយ។ ប៉ុន្តែគាត់គ្រាន់តែជាអ្នកដែលមានចំណេះដឹងដូចទៅនឹងមូជតាហ៊ីដនៅក្នុងអត្ថបទរបស់ម្ចាស់មហ្សហាបរបស់គាត់ប៉ុណ្ណោះ ដូចគ្នានឹងម្ចាស់មហ្សហាបដែលជាមូជតាហ៊ីដនៅក្នុងអត្ថបទរបស់ម្ចាស់បទបញ្ញត្តិ (អល់ឡោះ និងរ៉សូល)។ កូនឌី (ចៅក្រម) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ អនុញ្ញាតឱ្យគាត់ធ្វើការប្រៀបធៀប (គីយ៉ាស់) ទៅលើអត្ថបទរបស់អ្នកដទៃ ដោយផ្អែកលើការបញ្ជាក់ពីមហ្សហាបរបស់គាត់ ដូចដែលការប្រៀបធៀបត្រូវបានធ្វើឡើងទៅលើអត្ថបទរបស់ម្ចាស់បទបញ្ញត្តិដែរ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الفصل السادس في ذكر ما يجب على المقلد مراعاته بعد موت مقلده
ជំពូកទីប្រាំពីរ៖ តើចាំបាច់ត្រូវសួរដេញដោលមូហ្វទី (អ្នកផ្តល់ដីកា) ម្តងហើយម្តងទៀតដែរឬទេ? ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញមួយក្រុមបានកំណត់ថា វាជាកាតព្វកិច្ចដែលត្រូវសួរដេញដោលម្តងទៀត ដោយសារតែមានលទ្ធភាពនៃការផ្លាស់ប្តូរការវិនិច្ឆ័យ (អ៊ីជទីហាត)។ ចំណែកក្រុមអ្នកប្រាជ្ញផ្សេងទៀតបានហាមឃាត់រឿងនេះ ដោយលើកហេតុផលថា លទ្ធភាពនៃការផ្លាស់ប្តូរការវិនិច្ឆ័យនោះ ក៏ដូចទៅនឹងលទ្ធភាពនៃការលុបចោលបទបញ្ញត្តិ (ណាស់ឃី) ក្នុងសម័យកាលរបស់រ៉សូល (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសេចក្តីសុខដល់លោក) ដែលកាលនោះពួកគេមិនបានសួរដេញដោលម្តងហើយម្តងទៀតនោះទេ។ ទស្សនៈដែលត្រូវបានជ្រើសរើសគឺ៖ ប្រសិនបើចម្ងាយរវាងការសួរលើកទីមួយ និងលើកទីពីរមានរយៈពេលយូរ ហើយករណីនោះកើតឡើងដដែលៗជារៀងរាល់ថ្ងៃ ដូចជាការសឡាត និងការបង់កាហ្វារ៉ោះ (សំណងល្មើស) ជាដើម នោះមិនចាំបាច់ត្រូវសួរដេញដោលម្តងទៀតឡើយ ដោយសារតែដឹងច្បាស់ថា អ្នកដែលធ្វើតាម (មូកាល់លីដ) ក្នុងសម័យកាលរបស់រ៉សូល (សូមអល់ឡោះប្រទានពរ និងសេចក្តីសុខដល់លោក) មិនបានធ្វើបែបនោះឡើយ។ ហើយប្រសិនបើករណីនោះមិនសូវកើតឡើងញឹកញាប់ទេនោះ ទស្សនៈដែលជាក់ស្តែងគឺមិនចាំបាច់ត្រូវសួរដេញដោលម្តងទៀតដែរ ព្រោះយើងអាចសន្និដ្ឋានបានថា ការដែលពួកគេមិនបានសួរដេញដោលម្តងទៀតក្នុងករណីទាំងនោះ ក៏ដូចគ្នាទៅនឹងករណីនេះដែរ។ ផ្អែកលើភាពខុសគ្នានៃទស្សនៈនេះហើយ ទើបមានការបែកមតិគ្នាថា តើមូហ្វទីចាំបាច់ត្រូវជូនដំណឹងដល់អ្នកសួរដែរឬទេ ប្រសិនបើការវិនិច្ឆ័យរបស់គាត់មានការផ្លាស់ប្តូរ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الفصل السابع في أنه هل يجب تكرير مراجعة المفتي
ជំពូកទីប្រាំបី៖ ស្តីពីបញ្ហានៅពេលមានមតិផ្ទុយគ្នារវាងអ្នកផ្តល់ដីកា (មូហ្វទី) ពីររូប នៅពេលដែលមតិរបស់អ្នកផ្តល់ដីកាពីររូបមានភាពផ្ទុយគ្នា ហើយមិនអាចសម្របសម្រួលមតិទាំងពីរនោះបាន ឧទាហរណ៍៖ ការបង្រួមសឡាត (ក្សរ) សម្រាប់អ្នកធ្វើដំណើរដែលប្រព្រឹត្តអំពើបាប គឺជាកាតព្វកិច្ចតាមទស្សនៈរបស់ អ៊ីម៉ាម អាប់ប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ ប៉ុន្តែការបំពេញសឡាតឱ្យពេញលេញ (អ៊ីតមាំ) គឺជាកាតព្វកិច្ចតាមទស្សនៈរបស់ អ៊ីម៉ាម អាប់-ស្ហាហ្វីអី នោះអ្នកសួរដីកាត្រូវតែពិចារណាជ្រើសរើសយកមតិណាដែលប្រសើរជាង (អាហ្វដាល់) ហើយអនុវត្តតាមមតិនោះ។ មូលហេតុដែលយើងមិនតម្រូវឱ្យគាត់អនុវត្តតាមមតិដែលប្រសើរជាងក្នុងករណីដែលភាពខុសគ្នាមិនទាន់បង្ហាញច្បាស់នោះ គឺដោយសារយើងបានឃើញគំរូពីក្រុមសហាបះ (សមមិត្តរបស់ព្យាការី) ដែលតែងតែពិភាក្សាគ្នាលើគ្រប់បញ្ហា ហើយយើងដឹងថាពួកគេតែងតែផ្តល់អាទិភាពដល់មតិរបស់ អាប់ប៊ូ បាករ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) លើមតិអ្នកដទៃនៅពេលមានការផ្ទុយគ្នា។ បន្ទាប់មក អ្នកដែលមានចំណេះដឹងផ្នែកហ្វិកហ៍ហ៍ (ហ្វិកហ៍ហ៍) ជ្រៅជ្រះជាង គឺត្រូវផ្តល់អាទិភាពលើអ្នកដែលមានភាពតឹងរ៉ឹងក្នុងសាសនា (វ៉ារ៉អ៍)។ ប្រសិនបើពួកគេមានកម្រិតស្មើគ្នាក្នុងគ្រប់ទិដ្ឋភាព អ្នកប្រាជ្ញខ្លះយល់ថាអាចជ្រើសរើសយកមួយណាបាន អ្នកខ្លះទៀតយល់ថាត្រូវយកមតិដែលតឹងរ៉ឹងជាង ហើយអ្នកខ្លះទៀតយល់ថាត្រូវយកមតិដែលខ្លួនយល់ថាពិបាកអនុវត្តជាងសម្រាប់ខ្លួនឯង។ មតិដែលត្រូវបានជ្រើសរើស (មូខតារ) មិនអាចបកស្រាយបានឡើយ ប្រសិនបើមិនឆ្លងកាត់គោលការណ៍ពីរ៖ ទីមួយ តើច្បាប់សាសនា (ស្ហារីអះ) អាចមានភាពស្ងប់ស្ងាត់ ឬអសកម្ម (ហ្វុតូរ) បានដែរឬទេ? អ្នកប្រាជ្ញបានឯកភាពគ្នាថាវាអាចកើតឡើងក្នុងសាសនាពីមុនៗ លើកលែងតែ អាប់-កាអប៊ី ដែលផ្អែកលើមូលដ្ឋានថាអល់ឡោះត្រូវតែជ្រើសរើសអ្វីដែលល្អបំផុតសម្រាប់មនុស្ស។ មតិដែលត្រឹមត្រូវគឺ សាសនារបស់យើងក៏ដូចនឹងសាសនាពីមុនៗក្នុងន័យនេះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត សាសនានេះគឺជាសាសនាចុងក្រោយ ប្រសិនបើវាអសកម្ម វានឹងនៅតែបន្តរហូតដល់ថ្ងៃបរលោក។ នេះជាការយល់ឃើញដែលមិនត្រឹមត្រូវ ព្រោះមិនមានហេតុផលបញ្ញាណាមួយដែលបដិសេធរឿងនេះឡើយ។ ព្យាការី (ស.ល.វ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «នឹងមានពេលវេលាមួយមកដល់ ដែលបុរសពីរនាក់ខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងបញ្ហាមរតក ហើយពួកគេមិនអាចរកអ្នកណាមកកាត់សេចក្តីឱ្យបានឡើយ»។ ចំណែកព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះដែលថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ យើងបានបញ្ចុះគម្ពីរ (អាល់-គួរអាន) ហើយយើងជាអ្នកថែរក្សាវា» គឺអាចបកស្រាយបានថា សំដៅលើគម្ពីរអាល់-គួរអានតែមួយគត់ មិនមែនគ្រប់បទបញ្ញត្តិនៃសាសនាទាំងអស់នោះទេ។ នេះគឺជាការពិភាក្សាលើលទ្ធភាពតាមផ្លូវបញ្ញា ចំណែកឯការពិតជាក់ស្តែងវិញ គឺភាគច្រើននៃមតិយល់ថា ប្រសិនបើថ្ងៃបរលោកមកដល់ក្នុងពេលឆាប់ៗ សាសនានឹងមិនអសកម្មឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើពេលវេលាអូសបន្លាយយូរ នោះសាសនាអាចនឹងមានភាពអសកម្ម ព្រោះការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់មនុស្សនឹងថមថយ។ នៅពេលសាសនាអសកម្ម ការអនុវត្តកាតព្វកិច្ចនឹងត្រូវលើកលែង ហើយវានឹងក្លាយទៅជាដូចច្បាប់មុនពេលសាសនាត្រូវបានបញ្ចុះមក។ អ៊ីម៉ាម អាប់ប៊ូ អ៊ីស្ហាក់ បានអះអាងថា មនុស្សនឹងត្រូវតម្រូវឱ្យត្រឡប់ទៅរកការវិនិច្ឆ័យដោយបញ្ញាវិញ ប៉ុន្តែនេះមិនសមស្របនឹងមជ្ឈដ្ឋានរបស់យើងទេ ព្រោះយើងមិនទទួលស្គាល់ការកំណត់ល្អអាក្រក់ដោយបញ្ញាឡើយ។ គោលការណ៍ទីពីរ៖ ស្តីពីការសន្មតថាមានករណីមួយដែលគ្មានបទបញ្ញត្តិពីអល់ឡោះ ខណៈដែលសាសនានៅតែមានប្រព័ន្ធរបស់វា។ អ្នកប្រាជ្ញ (កូឌី) បានអនុញ្ញាតរឿងនេះ។ ប៉ុន្តែតាមទស្សនៈរបស់យើង មតិដែលត្រឹមត្រូវគឺបដិសេធរឿងនេះមិនឱ្យកើតឡើងក្នុងសាសនា ព្រោះយើងដឹងថាក្រុមសហាបះមិនដែលទុកចោលករណីណាមួយដោយមិនស្វែងរកបទបញ្ញត្តិពីអល់ឡោះឡើយ។ សរុបមក ការបដិសេធថាគ្មានបទបញ្ញត្តិ គឺជាបទបញ្ញត្តិមួយរួចទៅហើយ នោះគឺការបញ្ជាក់ថា «គ្មានបទបញ្ញត្តិ»។ នេះគឺជាអ្វីដែល អ៊ីម៉ាម (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍ ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនទាន់យល់ច្បាស់នៅឡើយ។ ការចាត់ទុកថា «ការគ្មានបទបញ្ញត្តិ» គឺជា «បទបញ្ញត្តិ» គឺជាការផ្ទុយគ្នា ព្រោះវាជាការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការបដិសេធ និងការបញ្ជាក់ក្នុងពេលតែមួយ។ នេះគឺជាការបញ្ចប់នៃអ្វីដែលយើងចង់បង្ហាញពីសៀវភៅស្តីពីការផ្តល់ដីកា (ហ្វត្វា) ហើយយើងបញ្ចប់វាដោយជំពូកមួយដែលពន្យល់ពីមូលហេតុនៃការផ្តល់អាទិភាពដល់មតិរបស់ អ៊ីម៉ាម អាប់-ស្ហាហ្វីអី (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់លោក) លើមតិដទៃទៀត។ យើងមានវិធីសាស្ត្របីយ៉ាងក្នុងការបញ្ជាក់ពីគោលបំណងនេះ បន្ទាប់ពីបានបង្ហាញពីគោលការណ៍ពីរ៖ គោលការណ៍ទីមួយ៖ មនុស្សទូទៅ និងអ្នកប្រាជ្ញដែលមិនទាន់ដល់កម្រិតអ្នកចេះដឹង (មូជតាហ៊ីត) គឺចាំបាច់ត្រូវតែធ្វើការតាម (តាក់លីដ) អ៊ីម៉ាមណាម្នាក់ និងដើរតាមគំរូរបស់គាត់ ព្រោះការប្រើបញ្ញាដែលខ្វះខាត និងមិនយល់ពីប្រភពនៃសាសនា គឺជាការមិនអាចទៅរួច។ គោលការណ៍ទីពីរ៖ អ្នកដែលចាំបាច់ត្រូវធ្វើការតាមអ៊ីម៉ាមម្នាក់ មិនចាំបាច់ត្រូវតែតាមសហាបះម្នាក់ដូចជា អាប់ប៊ូ បាករ ឬ អ៊ូម៉ារ (សូមអល់ឡោះមេត្តាដល់ពួកគេ) ឡើយ ព្រោះករណីនានាមានភាពស្មុគស្មាញ និងច្រើនលើសលប់។ អ្វីដែលត្រូវបានកត់ត្រាពីសហាបះគឺមានកំណត់ មិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់គ្រប់ករណីទាំងអស់។ ដូច្នេះ អ្នកធ្វើការតាម (មូកលីដ) ចាំបាច់ត្រូវតាមអ៊ីម៉ាមម្នាក់ដែលបានសិក្សាស្រាវជ្រាវ និងចងក្រងគោលការណ៍សាសនា និងសាខាបញ្ញត្តិរបស់វា។ វិធីសាស្ត្រទីមួយក្នុងការផ្តល់អាទិភាពដល់មតិរបស់ អ៊ីម៉ាម អាប់-ស្ហាហ្វីអី លើអ៊ីម៉ាមដទៃទៀតដូចជា អាប់ប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ និង ម៉ាលីក គឺដោយសារ អ៊ីម៉ាម អាប់-ស្ហាហ្វីអី មកក្រោយពួកគេ។ លោកបានសិក្សាពីមតិរបស់ពួកគេ បន្ទាប់ពីពួកគេបានរៀបចំវា។ អ៊ីម៉ាម អាប់ប៊ូ ហានីហ្វាហ៍ បានចំណាយកម្លាំងបញ្ញាយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការរៀបចំបញ្ហា និងគោលការណ៍នានា ដូច្នេះហើយទើបមានការភាន់ច្រឡំខ្លះកើតឡើង។ ចំណែក អ៊ីម៉ាម អាប់-ស្ហាហ្វីអី បានចំណាយបញ្ញារបស់លោកក្នុងការជ្រើសរើសមតិដែលត្រឹមត្រូវបំផុត (អាហ្សហ៍ហ៍រ) ដោយប្រើប្រាស់បញ្ញាដ៏មុតស្រួច និងចំណេះដឹងផ្នែកគោលការណ៍សាសនា (អ៊ូស៊ូល) យ៉ាងរឹងមាំ។ ដូច្នេះ វាច្បាស់ណាស់ថា លោកគឺនៅឆ្ងាយពីការភាន់ច្រឡំ និងកំហុសជាងអ្នកដែលចាប់ផ្តើមរៀបចំដំបូង។ វិធីសាស្ត្រទីពីរ៖ យើងនិយាយថា អ្នកពិចារណានឹងធ្លាក់ក្នុងកំហុសដោយសារមូលហេតុពីរ៖ ទីមួយ ការខូចខាតគោលការណ៍គ្រឹះ ឬទីពីរ ការខ្វះខាតក្នុងការវិភាគ។ ក្នុងមតិរបស់ អ៊ីម៉ាម អាប់-ស្ហាហ្វីអី មិនមានការខូចខាតគោលការណ៍គ្រឹះណាមួយឡើយ។ លោកគឺជាអ្នកដែលយល់ដឹងច្បាស់បំផុតអំពីវិទ្យាសាស្ត្រគោលការណ៍សាសនា (អ៊ូស៊ូល) ហើយលោកគឺជាអ្នកដំបូងដែលបានចងក្រងសៀវភៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រនេះ។ លោកបានរក្សាគោលការណ៍សាសនាទាំងអស់៖ លោកទទួលយកការឯកភាពគ្នា (អ៊ីជម៉ាអ៍), ទទួលយកហាឌីសបុគ្គល (អាហាត), និងទទួលយកការប្រៀបធៀប (គីយ៉ាស)។ លោកបានរៀបចំភស្តុតាងយ៉ាងល្អប្រសើរ ដោយផ្តល់អាទិភាពដល់អត្ថបទគម្ពីរ (នូស) លើការប្រៀបធៀប (គីយ៉ាស)។ លើសពីនេះ លោកមានភាពវៃឆ្លាត និងការយល់ដឹងដ៏បរិសុទ្ធ ដែលគ្មាននរណាម្នាក់អាចបដិសេធបាន។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الفصل الثامن في المسألة إذا ترددت بين مفتيين على التناقض