សេចក្តីសង្ខេបហ្វាតវ៉ាប្រទេសអេហ្ស៊ីប

អ្នកណាដែលគាស់កកាយឬរំលោភបំពានផ្នូររបស់ជនមូស្លីមដោយអយុត្តិធម៌គេត្រូវតែទទួលរងការដាក់ទណ្ឌកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដើម្បីរារាំងគេនិងមនុស្សដទៃទៀតកុំឱ្យប្រព្រឹត្តបែបនេះ។ ដូចគ្នាដែរអ្នកណាដែលបំផ្លាញវិហារឥស្លាមគេត្រូវតែទទួលខុសត្រូវសាងសង់និងជួសជុលវាឡើងវិញចេញពីទ្រព្យសម្បត្តិផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គេ។ បញ្ហាទ្រឹស្តីជំនឿ៖ អ៊ីម៉ានមូស្លីមបានរាយការណ៍ពីលោកស្រីអាយហ្សា ﵂ ថាលោកស្រីបានសួររ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ អំពីព្រះបន្ទូលដែលថា៖ {នៅថ្ងៃដែលផែនដីត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទៅជាផែនដីផ្សេងនិងផ្ទៃមេឃទាំងឡាយ} [ស៊ូរ៉ាត់អ៊ីព្រហ៊ីម៖ ៤៨] ថា៖ «តើមនុស្សលោកនឹងស្ថិតនៅឯណានៅថ្ងៃនោះឱរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ?» លោកបានឆ្លើយថា៖ «ពួកគេនឹងស្ថិតនៅលើស្ពានស៊ីរ៉ត (អាល់-Sirat)»។ ផែនដីនឹងត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរ៖ ដូចដែលមានចែងក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)សាហ៊ីហ៊ទាំងពីរថា៖ «មនុស្សលោកទាំងអស់នឹងត្រូវបានប្រមូលផ្តុំនៅថ្ងៃបរលោកនៅលើដីសរាបស្មើដូចជានំប៉័ងដ៏ស្អាតបរិសុទ្ធដែលគ្មានព្រំប្រទល់ឬសញ្ញាសម្គាល់ណាមួយសម្រាប់នរណាម្នាក់ឡើយ»។ លោកអាប់ឌុលឡោះប៊ីនម៉ាសអ៊ូត ﵁ បានថ្លែងថា៖ «វាគឺជាដីពណ៌សស្អាតដូចជាប្រាក់ដែលមិនដែលធ្លាប់មានបាបកម្មណាមួយកើតឡើងលើវានិងមិនដែលធ្លាប់មានឈាមត្រូវបង្ហូរលើវាឡើយ។ មនុស្សលោកទាំងអស់នឹងត្រូវបានប្រមូលផ្តុំនៅលើទីធ្លាតែមួយដោយដើរជើងទទេខ្លួនអាក្រាតនិងមិនទាន់កាត់ស្បែកដូចដែលពួកគេត្រូវបានបង្កើតឡើងដំបូងបង្អស់។ ភាពភ័យរន្ធត់និងទុក្ខលំបាកនៅថ្ងៃនោះនឹងញាំញីមនុស្សរហូតដល់ញើសហូរជោរជន់ដល់មាត់របស់ពួកគេទៅតាមកម្រិតនៃបាបកម្មរៀងៗខ្លួន»។

[ចំណងជើងជំពូកតូច៖ ការពិតនៃការជួយអង្វររបស់ព្យាការីចំពោះអ្នកប្រព្រឹត្តបាបកម្មធំ - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៤៦៦]

[ចំណងជើងជំពូកតូច៖ ប្រភេទនៃការជួយអង្វរទាំងបីដែលត្រូវបានប្រទានដល់ព្យាការី ﷺ - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៤៦៦]

[ចំណងជើងជំពូកតូច៖ ការបកស្រាយហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)បដិសេធការធ្លាក់នរកអស់កល្បរបស់អ្នកមានជំនឿ - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៤៦៦]

[ចំណងជើងជំពូកតូច៖ ការបកស្រាយហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)ស្តីពីអំនួតរារាំងការចូលឋានសួគ៌ដំបូង - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៤៦៦]

ប្រសិនបើមនុស្សម្នាក់មានជំនឿសុទ្ធសាធដោយគ្មានអំនួតគេនឹងបានចូលឋានសួគ៌ដោយផ្ទាល់ប៉ុន្តែប្រសិនបើគេមានទាំងជំនឿនិងមានទាំងអំនួតនោះគេសក្តិសមនឹងទទួលបានឋានសួគ៌ (ដោយសារជំនឿ) និងសក្តិសមនឹងរងទណ្ឌកម្មក្នុងនរក (ដោយសារអំនួត)។ ដូច្នេះអ្នកដែលមានអំនួតរួមជាមួយជំនឿគេត្រូវតែរងទណ្ឌកម្មក្នុងនរកសិនរហូតដល់អំនួតទាំងអស់ត្រូវបានលាងជម្រះចេញពីចិត្តរបស់គេហើយនៅពេលនោះគេនឹងបានចូលឋានសួគ៌ដោយគ្មានអំនួតសូម្បីតែប៉ុនធូលីមួយគ្រាប់ដូចគ្នានឹងការដែលគេបានតައព៉ាត់មុនពេលស្លាប់ដូច្នោះដែរ។ ហេតុនេះហើយព្រះបន្ទូលដែលថា៖ «គ្មាននរណាម្នាក់បានចូលឋានសួគ៌ឡើយលើកលែងតែព្រលឹងដែលមានជំនឿ» គឺជាការពិត៖ ប្រសិនបើសំដៅលើការចូលសួគ៌ដំបូងបង្អស់ដោយសុវត្ថិភាពគឺសំដៅលើអ្នកមានជំនឿដ៏ពេញលេញប៉ុន្តែប្រសិនបើសំដៅលើការចូលសួគ៌ជាចុងក្រោយ (សូម្បីតែក្រោយការលាងជម្រះទោសក្នុងនរក) គឺសំដៅលើអ្នកមានជំនឿទូទៅសូម្បីតែអ្នកប្រព្រឹត្តបាបកម្មដែលមានជំនឿត្រឹមប៉ុនគ្រាប់ធញ្ញជាតិក៏ដោយ។ អ្នកមានជំនឿដែលប្រព្រឹត្តបាបគឺស្ថិតក្នុងចំណោម «អ្នកមានជំនឿជាទូទៅ» ដូចជាអាយ៉ាត់ដែលថា៖ {ត្រូវរំដោះទាសករដែលមានជំនឿ} [ស៊ូរ៉ាត់អាល់នីសា៖ ៩២] ប៉ុន្តែមិនស្ថិតក្នុងចំណោម «អ្នកមានជំនឿដ៏ពិតប្រាកដពេញលេញ» ដូចជាអាយ៉ាត់ដែលថា៖ {ពិតប្រាកដណាស់បណ្តាអ្នកមានជំនឿពិតប្រាកដគឺនៅពេលដែលអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)ត្រូវបានរំឭកចិត្តរបស់ពួកគេញាប់ញ័រ} [ស៊ូរ៉ាត់អាល់អានហ្វាល់៖ ២]។ រឿងបែបនេះមានច្រើនណាស់នៅក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)កូរអាននិងស៊ុណ្ណាដែលជួនកាលឈ្មោះត្រូវបដិសេធដើម្បីបញ្ជាក់ពីការមិនទាន់ពេញលេញនិងជួនកាលត្រូវបញ្ជាក់ដើម្បីបង្ហាញពីវត្តមាននៃគ្រឹះរបស់វា។

[ចំណងជើងជំពូកតូច៖ ការមកដល់អាងទឹករបស់ព្យាការីនៅមុនពេលឆ្លងស្ពានស៊ីរ៉ត - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៤៦៨]

ការមកដល់អាងទឹក (អាល់ហាវឌ) របស់ព្យាការី ﷺ គឺកើតឡើងនៅមុនពេលឆ្លងស្ពានស៊ីរ៉ត៖ បណ្តាអ្នកមានជំនឿដ៏ស្មោះត្រង់នឹងបានផឹកទឹកពីអាងនោះរីឯអ្នកដែលបានកែប្រែនិងបង្កើតប៊ីឌអាហ៍ក្នុងសាសនានឹងត្រូវគេដេញចេញមិនឱ្យផឹកឡើយ។ គ្មានការសង្ស័យឡើយថាពាក្យដែលព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍នៅពេលជិតទទួលមរណភាពថា៖ «ចូរយកក្រដាសមកឱ្យខ្ញុំដើម្បីខ្ញុំសរសេរលិខិតមួយច្បាប់សម្រាប់ពួកអ្នកដែលពួកអ្នកនឹងមិនវង្វេងផ្លូវឡើយបន្ទាប់ពីវា» គឺលោកមានបំណងសរសេរលិខិតតែងតាំងលោកអាប៊ូបាក់រអាល់ស៊ីទ្ទីក ﵁ ជាខាលីហ្វះស្នងតំណែង។ រឿងនេះត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់នៅក្នុងហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)របស់លោកស្រីអាយហ្សា ﵂ នៅពេលដែលព្យាការី ﷺ បានប្រាប់នាងថា៖ «ចូរហៅឪពុកនិងបងប្រុសរបស់អ្នកមកដើម្បីខ្ញុំសរសេរលិខិតមួយច្បាប់សម្រាប់អាប៊ូបាក់រក្រែងលោមានមនុស្សខ្វែងគំនិតគ្នាប៉ុន្តែអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) និងបណ្តាអ្នកមានជំនឿមិនព្រមទទួលយកនរណាម្នាក់ឡើយក្រៅពីអាប៊ូបាក់រ»។ ព្យាការី ﷺ បានបង្ហាញសញ្ញាយ៉ាងច្បាស់អំពីការស្នងតំណែងរបស់អាប៊ូបាក់ររួមមាន៖ ការចាត់តាំងឱ្យលោកដឹកនាំការថ្វាយបង្គំជំនួសព្យាការីការបញ្ជាឱ្យបិទទ្វារផ្ទះទាំងអស់ដែលបើកចូលវិហារលើកលែងតែទ្វាររបស់អាប៊ូបាក់រនិងការប្រកាសពីសេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏លើសលប់ចំពោះលោក។ នៅពេលដែលលោកអូមើរ ﵁ បាននិយាយដោយក្តីអាណិតអាសូរចំពោះការឈឺធ្ងន់របស់ព្យាការីថា៖ «តើលោកកំពុងក្តៅខ្លួនខ្លាំងពេកឬ?! គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)របស់អល់ឡោះគឺគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ពួកយើងហើយ» នោះអល់ឡោះ ﷻ បានសម្រេចមិនឱ្យមានការសរសេរលិខិតនោះឡើយដោយទុកឱ្យសហគមន៍ឯកភាពគ្នាលើអាប៊ូបាក់រផ្អែកលើភស្តុតាងជាក់ស្តែងដែលបានបង្កើតឡើងរួចហើយ។

[ចំណងជើងផ្នែក៖ ការបដិសេធរឿងប្រឌិតលើការបញ្ចុះសពអាលីនិងការពិតប្រវត្តិសាស្ត្រនៃផ្នូរខាលីហ្វះ - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៤៧០]

អ្វីដែលលោកអ៊ីព្នូអាប់បាសបានមានប្រសាសន៍ថា «ទុក្ខសោកដ៏ធំគឺការខ្វែងគំនិតដែលរារាំងការសរសេរលិខិត» គឺសំដៅលើការដែលវាបានក្លាយជាការសាកល្បងសម្រាប់អ្នកដែលសង្ស័យលើភាពជាខាលីហ្វះរបស់អាប៊ូបាក់រនៅពេលក្រោយ។ ផ្នែក៖ រឿងរ៉ាវដែលពួកប្រឌិតបានលើកឡើងថានៅពេលដែលលោកអាលីប៊ីនអាប៊ីត្វាលិព ﵁ បានទទួលមរណភាពសពរបស់លោកត្រូវបានគេដាក់លើខ្នងអូដ្ឋហើយលែងឱ្យដើរតាមចិត្តរួចកប់នៅកន្លែងណាដែលអូដ្ឋនោះលុតជង្គង់ចុះហើយថាជាបណ្តាំរបស់លោកអាលី៖ នេះគឺជាការភូតកុហកនិងប្រឌិតឡើងទាំងស្រុងតាមការឯកភាពគ្នានៃអ្នកប្រាជ្ញទាំងអស់! លោកអាលីមិនដែលផ្តាំបែបនេះឡើយហើយគ្មាននរណាម្នាក់ធ្វើបែបនេះចំពោះលោកឡើយពីព្រោះវាជាការហារ៉ាម (ហាមឃាត់សាសនា)ដាច់ខាតក្នុងការធ្វើបែបនេះចំពោះសពមូស្លីមដោយសារវាជាការប្រមាថមើលងាយសព។ ការពិតប្រវត្តិសាស្ត្រដែលអ្នកប្រាជ្ញបានបញ្ជាក់គឺលោកអាលី ﵁ ត្រូវបានបញ្ចុះដោយសម្ងាត់នៅក្នុងវិមានរដ្ឋាភិបាល (ក័សរ៉ុលអ៊ីម៉ារ៉ោះ) នៅទីក្រុងគូហ្វាស់ហើយគេបានលាក់បាំងទីតាំងផ្នូរដើម្បីកុំឱ្យពួកខាវ៉ារិច (ដែលបានចោទប្រកាន់លោកថាជាកាហ្វៀរនិងបានធ្វើឃាតលោកតាមរយ៖ អាប់ឌុលរ៉ោះម៉ានប៊ីនមូលចាម) ទៅគាស់កកាយសព។ ពួកខាវ៉ារិចធ្លាប់បានរៀបគម្រោងធ្វើឃាតលោកអាលីលោកមូអាវីយ៉ះនិងលោកអាំរ៉ូប៊ីនអាល់អាសក្នុងពេលតែមួយ។ ហេតុនេះហើយទើបគេលាក់បាំងផ្នូររបស់លោកអាលីនៅគូហ្វាស់ផ្នូររបស់មូអាវីយ៉ះនៅដាម៉ាស់ (ក្នុងវិមានក្បែរវិហារដែលមនុស្សល្ងង់ខ្លៅហៅច្រឡំថាជាផ្នូរព្យាការីហ៊ូត) និងផ្នូររបស់អាំរ៉ូប៊ីនអាល់អាសនៅអេស៊ីបដើម្បីការពារពីពួកខាវ៉ារិច។ រីឯចេតិយនៅណាជាហ្វ (Najaf)៖ អ្នកប្រាជ្ញប្រវត្តិសាស្ត្របានឯកភាពគ្នាថាមិនមែនជាផ្នូររបស់លោកអាលីឡើយគឺទើបតែមានគេអះអាងបន្ទាប់ពីលោកស្លាប់ជាងបីរយឆ្នាំប៉ុណ្ណោះហើយតាមពិតគឺជាផ្នូររបស់អាល់មូហ្គីរ៉ោះប៊ីនស៊ូអ៍ព៉ះ។

[ចំណងជើងជំពូកតូច៖ ការហាមសូត្រកូរអានដើរសុំទាននិងអត្ថន័យនៃការរងទុក្ខរបស់សពដោយសារការយំសោក - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៤៧៣]

[ចំណងជើងជំពូកតូច៖ ភាពមិនអនុញ្ញាតក្នុងការបន្ទាបបន្ថោកកូរអាននៅតាមទីផ្សារ - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៤៧៣]

ចំណុចមានប្រយោជន៍៖ ការសូត្រគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)កូរអាននៅតាមដងផ្លូវនិងនៅតាមទីផ្សារគឺត្រូវបានហាមឃាត់៖ ពីព្រោះវាត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីដើរសុំទានយកប្រាក់កម្រៃបង្ហាញពីការបន្ទាបបន្ថោកគម្ពីរកូរអាននិងនាំឱ្យមនុស្សមិនស្តាប់។ រីឯប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ ដែលថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់សពត្រូវបានធ្វើឱ្យរងទុក្ខ (យូអាហ្សហ្សាប) ដោយសារតែការយំសោកសង្រេងរបស់ក្រុមគ្រួសារលើគេ»៖ ហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)នេះបានធ្វើឱ្យអ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនមានការលំបាកក្នុងការយល់៖ លោកស្រីអាយហ្សា ﵂ និងអ៊ីម៉ានសាហ្វ៊ីអ៊ីយល់ថាផ្ទុយពីអាយ៉ាត់ដែលថា {គ្មានអ្នកផ្ទុកបាបកម្មណាម្នាក់ត្រូវផ្ទុកបាបកម្មជំនួសអ្នកដទៃឡើយ} អ្នកខ្លះបកស្រាយថាទាល់តែសពបានផ្តាំឱ្យគេយំនិងអ្នកខ្លះទៀតថាដោយសារសពមិនបានហាមឃាត់។ អ្នកប្រាជ្ញទាំងនោះបានគិតថាពាក្យថាអាហ្សាព (Adhab) មានន័យតែលើការដាក់ទណ្ឌកម្មចំពោះបាបកម្មប៉ុណ្ណោះប៉ុន្តែតាមពិតមិនមែនដូច្នោះទេ! នៅក្នុងភាសាអារ៉ាប់ពាក្យថាអាហ្សាពគឺសំដៅលើការឈឺចាប់ការកើតទុក្ខនិងការរំខាន។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ការធ្វើដំណើរគឺជាចំណែកមួយនៃទុក្ខលំបាក (អាហ្សាព)» ដែលការធ្វើដំណើរមិនមែនជាបាបកម្មទេប៉ុន្តែវាបង្កការលំបាក។ ដូច្នេះសពនៅក្នុងផ្នូរគឺពិតជារងការឈឺចាប់កើតទុក្ខនិងមិនស្រណុកចិត្តនៅពេលឮក្រុមគ្រួសារយំសោកបោកខ្លួនប្រឆាំងនឹងព្រះរាជកំណត់ប្រៀបដូចជាមនុស្សរស់ដែលឈឺក្បាលនៅពេលធុំក្លិនស្អុយដូច្នោះដែរ។ ហេតុនេះហើយទើបព្យាការី ﷺ មានប្រសាសន៍ទៅកាន់ស្ត្រីដែលយំសោកថា៖ «ចូរពួកនាងត្រឡប់ទៅវិញដោយជាប់បាបកម្មចុះគ្មានផលបុណ្យឡើយពិតប្រាកដណាស់ពួកនាងកំពុងតែធ្វើឱ្យសពរងការឈឺចាប់ហើយ!» ពីព្រោះសពដឹងឮនិងយល់នូវអ្វីដែលកើតឡើងក្បែរគេ។

[ចំណងជើងផ្នែក៖ វិញ្ញាណរបស់មនុស្សគឺជាសត្វលោកដែលត្រូវបានបង្កើតនិងការបដិសេធទស្សនវិទូខុសឆ្គង - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៤៧៥]

ផ្នែកស្តីពីវិញ្ញាណ (អាល់រ៉ូហ៍)៖ វិញ្ញាណរបស់មនុស្សលោកគឺជាសត្វលោកដែលត្រូវបានបង្កើតឡើង (ម៉ាក់លូក) ដោយការឯកភាពជាឯកច្ឆន្ទនៃអ្នកកាន់សាសនាសម័យមុននិងបណ្តាអ៊ីម៉ានធំៗទាំងអស់ដែលការឯកភាពនេះត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីនណាសើរអាល់ម៉ារវ៉ាហ្ស៊ីនិងអ៊ីព្នូកូតៃព៉ះ។ ជនទាំងឡាយណាដែលនិយាយថាវិញ្ញាណមិនមែនជាសត្វលោកដែលត្រូវបង្កើតឡើងគឺជាពួកក្បត់សាសនា (ហ្សាណាឌីកោះ)។ ហើយពួកដែលអះអាងថាវិញ្ញាណមានតាំងពីដើមគ្មានទីបញ្ចប់មានពីរក្រុម៖ ទីមួយ៖ ពួកសាប៊ីអ៊ីននិងពួកទស្សនវិទូដែលនិយាយថាវិញ្ញាណមានតាំងពីបុរាណកាលប៉ុន្តែមិនមែនជាផ្នែកនៃអង្គអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)ឡើយ។ ទីពីរ៖ ពួកជ្រុលនិយមក្នុងចំណោមពួកស៊ូហ្វីវង្វេងដែលអះអាងថាវិញ្ញាណរបស់មនុស្សគឺជាចំណែកនៃអង្គរបស់អល់ឡោះ ﷻ! អល់ឡោះទ្រង់ខ្ពង់ខ្ពស់ផុតពីសម្តីប្រមាថរបស់ពួកគេ! ពួកនេះគឺអាក្រក់ជាងពួកទីមួយឆ្ងាយណាស់ពួកគេបានបែងចែកមនុស្សជាពីរចំណែក៖ ពាក់កណ្តាលជាព្រះ (ឡាហូត) គឺវិញ្ញាណនិងពាក់កណ្តាលជាមនុស្ស (ណាស៊ូត) គឺរូបកាយដែលធ្វើឱ្យមនុស្សក្លាយជាកន្លះព្រះកន្លះអ្នកបម្រើ! អល់ឡោះ ﷻ បានកាត់ទោសពួកគ្រិស្តសាសនិកថាជាកាហ្វៀរដោយសារតែពួកគេនិយាយបែបនេះចំពោះតែព្យាការីអ៊ីសាម្នាក់ប៉ុណ្ណោះចុះទម្រាំពួកដែលនិយាយបែបនេះចំពោះមនុស្សទូទៅសូម្បីតែហ្វៀរអោនហាម៉ាននិងការូនទៅទៀតនោះ?!

[ចំណងជើងផ្នែក៖ ប្រភេទសមត្ថភាពទាំងពីរនៅក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)កូរអាននិងស៊ុណ្ណា - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៤៧៧]

មនុស្សមានទស្សន៖ខុសគ្នាលើវិញ្ញាណ៖ ពួកអះលុលកាឡាមបានបន្ទាបវិញ្ញាណឱ្យត្រឹមតែជាលក្ខណ៖នៃរូបកាយដែលនេះខុសស្រឡះពីព្រោះវិញ្ញាណនៅរស់ក្រោយរូបកាយស្លាប់រីឯពួកទស្សនវិទូបានបកស្រាយហួសហេតុថាវិញ្ញាណមិននៅក្នុងលោកនិងមិននៅក្រៅលោកដែលនេះក៏ជាការខុសឆ្គងដែរ។ ផ្នែក៖ តើមនុស្សមានសមត្ថភាពធ្វើអ្វីផ្សេងពីអ្វីដែលគេបានធ្វើដែលអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)បានជ្រាបទុកជាមុនឬទេ? ដំណោះស្រាយច្បាស់លាស់ពីកូរអាននិងស៊ុណ្ណាគឺសមត្ថភាព (អាល់អ៊ីស្ទីត្វាអាះ) មានពីរប្រភេទ៖ ទីមួយ៖ សមត្ថភាពត្រៀមលក្ខណ៖ដែលធ្វើឱ្យអំពើត្រឹមត្រូវ៖ រួមមានសុខភាពកាយបញ្ញាស្មារតីលទ្ធភាពនិងមធ្យោបាយដែលសមត្ថភាពនេះកើតមានឡើង *មុនពេល* ធ្វើអំពើហើយជាមូលដ្ឋាននៃការបង្គាប់បញ្ជាការហាមឃាត់និងការទទួលខុសត្រូវដូចជាព្រះបន្ទូលដែលថា៖ {ហើយជាកាតព្វកិច្ចលើមនុស្សលោកចំពោះអល់ឡោះក្នុងការធ្វើបុណ្យហាជ្ជ (ការដើរយាងកាន់ម៉ាក្កះ)ចំពោះអ្នកដែលមានសមត្ថភាពស្វែងរកផ្លូវទៅកាន់ទីនោះ} [ស៊ូរ៉ាត់អាលីអ៊ីមរ៉ន៖ ៩៧] និង {ចូរកោតខ្លាចអល់ឡោះឱ្យអស់ពីសមត្ថភាពរបស់ពួកអ្នក} [ស៊ូរ៉ាត់អាត់តាហ្កាពុន៖ ១៦]។ ប្រសិនបើសមត្ថភាពនេះកើតឡើងតែពេលធ្វើអំពើនោះបុណ្យហាជ្ជនឹងមិនជាកាតព្វកិច្ចលើអ្នកដែលមិនបានទៅឡើយហើយអ្នកបោះបង់ការថ្វាយបង្គំនឹងមិនមានទោសឡើយ! ទីពីរ៖ សមត្ថភាពដែលភ្ជាប់ជាមួយការអនុវត្តផ្ទាល់៖ គឺជាការប្រទានជោគជ័យ (តៅហ្វិកហ៍ (កាតព្វកិច្ចសាសនា)) របស់អល់ឡោះដែលធ្វើឱ្យអំពើនោះកើតឡើងជាក់ស្តែងដែលនេះជាអ្វីដែលត្រូវបានបដិសេធពីពួកគ្មានជំនឿថា៖ {ពួកគេគ្មានសមត្ថភាពក្នុងការស្តាប់និងមើលឃើញឡើយ} [ស៊ូរ៉ាត់ហ៊ូត៖ ២០] គឺមានន័យថាចិត្តរបស់ពួកគេពោរពេញដោយការស្អប់ខ្ពើមរហូតដល់គ្មានឆន្ទ៖ក្នុងការទទួលយកសេចក្តីពិត។

[ចំណងជើងជំពូកតូច៖ ស្ថានភាពច្បាប់នៃកាតព្វកិច្ចដែលខកខានដោយភាពល្ងង់ខ្លៅមុនពេលដឹងច្បាប់ - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៤៧៩]

បញ្ហាច្បាប់៖ អ្នកណាដែលបោះបង់ការថ្វាយបង្គំដោយមិនដឹងថាវាជាកាតព្វកិច្ច—ដូចជាអ្នកទើបតែចូលឥស្លាមនៅស្រុកឆ្ងាយឬអ្នករស់នៅតំបន់ដាច់ស្រយាល៖ តើគេត្រូវសងការថ្វាយបង្គំដែលខកខានឬទេ? អ្នកប្រាជ្ញមានទស្សន៖ពីរ៖ អាប៊ូហានីហ្វះនិងអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនយល់ថាគេមិនចាំបាច់សងឡើយរីឯសាហ្វ៊ីអ៊ីយល់ថាត្រូវតែសង។ រឿងនេះអនុវត្តលើគ្រប់បុគ្គលដែលខកខានកាតព្វកិច្ចមុនពេលដឹងច្បាប់៖ ដូចជាអ្នកដែលមិនបានថ្វាយបង្គំពេលខ្វះទឹកដោយស្មានថាមិនអាចថ្វាយបង្គំបានអ្នកដែលហូបអាហាររហូតដល់ភ្លឺច្បាស់ក្នុងខែរ៉ាម៉ាដានដោយសារយល់ច្រឡំលើអត្ថន័យនៃខ្សែសនិងខ្សែខ្មៅឬអ្នកដែលហូបសាច់អូដ្ឋហើយមិនបានយកវុឌូដោយមិនដឹងច្បាប់៖ ទស្សន៖ដ៏ត្រឹមត្រូវបំផុតគឺច្បាប់កាតព្វកិច្ចសាសនាមិនទាន់ជាប់កាតព្វកិច្ចលើមនុស្សម្នាក់ឡើយលុះត្រាតែគេមានលទ្ធភាពដឹងឮច្បាប់នោះដូច្នេះការសងគឺមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចឡើយក្នុងករណីទាំងនេះហើយអ្នកប្រាជ្ញទាំងអស់បានឯកភាពគ្នាថាបាបកម្មត្រូវបានលើកលែងទាំងស្រុង! នៅក្នុងហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)ពិតប្រាកដមានចែងថា៖ «នឹងមានសម័យកាលមួយកើតឡើងលើមនុស្សលោកដែលពួកគេមិនស្គាល់ការថ្វាយបង្គំមិនស្គាល់ការបួសមិនស្គាល់ហ្សាខាត់និងមិនស្គាល់បុណ្យហាជ្ជ (ការដើរយាងកាន់ម៉ាក្កះ)ឡើយក្រៅពីបុរសចំណាស់និងស្ត្រីចំណាស់ដែលពោលថា៖ "ពួកយើងបានទាន់ឪពុកម្តាយរបស់យើងពោលពាក្យឡាអ៊ីឡាហាអ៊ីលឡាល់ឡោះដូច្នេះយើងក៏ពោលពាក្យនេះដែរ"។ គេបានសួរលោកហ៊ូហ្សៃហ្វះ ﵁ ថា៖ "តើពាក្យឡាអ៊ីឡាហាអ៊ីលឡាល់ឡោះអាចជួយអ្វីដល់ពួកគេកើតបើពួកគេមិនចេះទាំងថ្វាយបង្គំមិនចេះបួសមិនចេះហ្សាខាត់និងមិនចេះហាជ្ជផងនោះ?!" លោកហ៊ូហ្សៃហ្វះបានឆ្លើយថា៖ "ពាក្យនោះនឹងជួយសង្គ្រោះពួកគេពីឋាននរក! ពាក្យនោះនឹងជួយសង្គ្រោះពួកគេពីឋាននរក!"»។ បណ្តាព្យាការីទាំងអស់បាននាំមកនូវបទបញ្ជានិងការហាមឃាត់រហូតដល់ថ្ងៃស្លាប់រីឯការអះអាងថាមនុស្សល្អអាចរួចផុតពីច្បាប់សាសនាគឺជាការក្បត់សាសនា។ ហើយការអះអាងថាមានមនុស្សដែលគ្មានកំហុសសោះ (អ៊ីស្មោះ) ក្រៅពីបណ្តាព្យាការីគឺជាប៊ីឌអាហ៍ដ៏ល្ងង់ខ្លៅរបស់ពួកស៊ីអាះរ៉ាហ្វីដះនិងពួកស៊ូហ្វីជ្រុលនិយម។

ពាក្យថា «សារៀអះ» (អាល់-Shar' - ច្បាប់សាសនា) ត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងអត្ថន័យបីយ៉ាង៖ ទីមួយ៖ ច្បាប់ដែលត្រូវបានបញ្ចុះមក (សារ៉ាក់មុណាហ្សាឡ) គឺគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)កូរអាននិងស៊ុណ្ណាដ៏ត្រឹមត្រូវរបស់រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ ដែលច្បាប់នេះគឺដាច់ខាតត្រូវតែគោរពតាមសម្រាប់មនុស្សគ្រប់រូបហើយការងាករេចេញពីវាគឺជាការគ្មានជំនឿ។ ទីពីរ៖ ច្បាប់ដែលត្រូវបានបកស្រាយ (សារ៉ាក់មុអៅវ៉ាល់) គឺការខិតខំស្រាវជ្រាវ (អ៊ីចទីហាត) របស់អ្នកប្រាជ្ញច្បាប់ហ្វិកហ៍ (កាតព្វកិច្ចសាសនា)ហ៍នៅក្នុងបញ្ហាលម្អិតដែលពួកគេខ្វែងគំនិតគ្នាដែលការដើរតាមអ្នកប្រាជ្ញណាម្នាក់ត្រូវបានអនុញ្ញាតសម្រាប់អ្នកដែលយល់ថាភស្តុតាងនោះរឹងមាំឬអ្នកដែលគ្មានសមត្ថភាពស្រាវជ្រាវដោយខ្លួនឯង។ ទីបី៖ ច្បាប់ដែលត្រូវបានកែប្រែក្លែងបន្លំ (សារ៉ាក់មុព៉ាត់ដាល់) ដូចជាហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)ប្រឌិតការបកស្រាយខុសឆ្គងការប្រៀបធៀបមិនត្រឹមត្រូវនិងច្បាប់ផ្តាច់ការដែលគេប្រឌិតឡើងដោយភ្ជាប់ទៅនឹងសាសនាដែលច្បាប់បែបនេះត្រូវបានហាមឃាត់ដាច់ខាតមិនឱ្យដើរតាមឡើយ។ នេះគឺជាប្រភពនៃទំនាស់ដ៏ធំក្នុងចំណោមមនុស្សលោកពីព្រោះមនុស្សជាច្រើនបានបង្ខំឱ្យគេដើរតាមមេដឹកនាំអ៊ីម៉ានឬគ្រូរបស់ខ្លួនទាំងស្រុងដោយចាត់ទុកថាការងាកចេញពីមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនគឺជាការងាកចេញពីច្បាប់របស់ព្យាការីមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ﷺ! នេះគឺជាភាពល្ងង់ខ្លៅនិងអយុត្តិធម៌បំផុតពីព្រោះការទាមទារឱ្យស្តាប់បង្គាប់មនុស្សលោកណាម្នាក់ដោយឥតលក្ខខណ្ឌក្រៅពីរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ គឺជាការក្បត់សាសនានិងការលាក់ពុត (មុណាហ្វិកហ៍)។