សេចក្តីសង្ខេបហ្វាតវ៉ាប្រទេសអេហ្ស៊ីប

យោងតាមទស្សន៖ចុងក្រោយទាំងពីរនេះ (ទស្សន៖ទីបីនិងទីបួន) ការប្រមូលផ្តុំសត្វធាតុត្រូវបានបដិសេធទាំងស្រុងរីឯយោងតាមទស្សន៖ដំបូងទាំងពីរ (ទស្សន៖ទីមួយនិងទីពីរ) ការខ្វែងគំនិតគ្នាអាចត្រូវបានទទួលយក។ ផ្នែក៖ ហើយអ្នកដែលគ្មានកាតព្វកិច្ចសាសនា (តាកលីហ្វ) ក្នុងចំណោមអ្នកដែលត្រូវបានលើកប៊ិចមិនកត់ត្រាទោសតើពួកគេនឹងត្រូវរងទណ្ឌកម្មក្នុងបរលោកដែរឬទេ? នៅទីនេះមានបញ្ហាកូនចៅរបស់ពួកពហុអាទិទេព (មុស្ហរីគីន)៖ អ្នកដែលបាននិយាយក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញរបស់យើង (ហាំបាលី) និងអ្នកដទៃទៀតថា៖ ពួកគេនឹងត្រូវរងទណ្ឌកម្មតាមឪពុករបស់ពួកគេនោះគេបានអះអាងអំពីការដាក់ទណ្ឌកម្មលើអ្នកដែលគ្មានកាតព្វកិច្ចដោយសារតែការជាប់តាមឪពុក។ ហើយអ្នកដែលបាននិយាយក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញរបស់យើងនិងអ្នកដទៃទៀតថា៖ ពួកគេនឹងបានចូលឋានសួគ៌នោះគេបានអះអាងថាទ្រង់នឹងប្រទានសេចក្តីសុខក្សេមក្សាន្តដល់ពួកគេ។ ប៉ុន្តែទស្សន៖ត្រឹមត្រូវគឺ៖ ពួកគេមិនត្រូវរងទណ្ឌកម្មទាំងអស់គ្នានោះទេហើយក៏មិនត្រូវបានទទួលសេចក្តីសុខក្សេមក្សាន្តទាំងអស់គ្នាដែរផ្ទុយទៅវិញមួយក្រុមនឹងបានចូលឋានសួគ៌ហើយមួយក្រុមទៀតនឹងត្រូវធ្លាក់ក្នុងភ្លើងនរកដ៏សន្ធោសន្ធៅ។ ហើយនេះគឺជាសេចក្តីសន្និដ្ឋានស្របតាមអត្ថបទរបស់អ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ)អះម៉ាត់ពីព្រោះអត្ថបទភាគច្រើនរបស់គាត់គឺការផ្អាកការវិនិច្ឆ័យ (តាវ៉ាកកុហ្វ) ដោយមិនកាត់សេចក្តីថាចូលឋានសួគ៌ឬចូលនរកចំពោះបុគ្គលជាក់លាក់ឡើយដែលនេះបញ្ជាក់អំពីលទ្ធភាពនៃករណីទាំងពីរចំពោះបុគ្គលជាក់លាក់។ រីឯការអនុញ្ញាតករណីទាំងពីរចំពោះពួកសរុបទាំងអស់គឺមិនជាប់កាតព្វកិច្ចនោះទេហើយនេះគឺជាទស្សន៖របស់អាល់អាស្ហអុរីនិងអ្នកដទៃទៀត។ ហើយនេះគឺជាអ្វីដែលរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ បានឆ្លើយតបនៅក្នុងប្រសាសន៍របស់ទ្រង់ថា៖ «អល់ឡោះទ្រង់ជ្រាបបំផុតនូវអ្វីដែលពួកគេនឹងធ្វើ (ប្រសិនបើពួកគេធំដឹងក្តី)» ដោយបញ្ជាក់ច្បាស់ថាកិច្ចការនេះអាស្រ័យលើការដឹងជាមុនរបស់អល់ឡោះនូវអ្វីដែលពួកគេនឹងប្រព្រឹត្តប្រសិនបើពួកគេមានជីវិតរហូតដល់ពេញវ័យ។ ហើយវាត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យសម្លាប់ក្មេងប្រសិនបើគេចូលរួមប្រយុទ្ធឬវាយប្រហារដូចគ្នានឹងមនុស្សឆ្កួតនិងសត្វសាហាវដែរ។

ហើយនៅក្នុងហាដីޘរបស់លោកស្រីអាអ៊ីស្ហះហ៍ ﵂ (នៅពេលដែលក្មេងម្នាក់ទទួលមរណភាពនាងបាននិយាយថា)៖ «កូនសត្វចាបមួយក្បាលក្នុងចំណោមកូនចាបនៃឋានសួគ៌» នោះព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ឬមួយក៏ខុសពីនេះឱអាអ៊ីស្ហះហ៍! ពិតប្រាកដណាស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)បានបង្កើតអ្នកដែលស័ក្តិសមសម្រាប់ឋានសួគ៌តាំងពីពួកគេស្ថិតនៅក្នុងឆ្អឹងខ្នងរបស់ឪពុកពួកគេម្ល៉េះហើយទ្រង់បានបង្កើតអ្នកដែលស័ក្តិសមសម្រាប់ភ្លើងនរកតាំងពីពួកគេស្ថិតនៅក្នុងឆ្អឹងខ្នងរបស់ឪពុកពួកគេម្ល៉េះ»។ ហើយវាត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងរឹងមាំថាក្មេងប្រុសដែលអាល់ខាឌើរ (អាល់-Khidr) បានសម្លាប់ត្រូវបានកំណត់ពីកំណើតជាអ្នកគ្មានជំនឿ (កាហ្វៀរ) ហើយគាត់បានសម្លាប់ក្មេងនោះមុនពេលពេញវ័យខណ៖ដែលឪពុកម្តាយរបស់ក្មេងនោះគឺជាអ្នកមានជំនឿពិតប្រាកដ។ ហេតុដូច្នេះហើយអ្នកប្រាជ្ញរបស់យើងបានបញ្ជាក់ថា៖ គេមិនត្រូវធ្វើសាក្សីចំពោះកូនក្មេងជាក់លាក់ណាម្នាក់របស់បណ្តាអ្នកមានជំនឿថាគេស្ថិតនៅក្នុងឋានសួគ៌ឡើយប៉ុន្តែត្រូវនិយាយជាទូទៅថា៖ កូនក្មេងរបស់បណ្តាអ្នកមានជំនឿគឺស្ថិតនៅក្នុងឋានសួគ៌។ ហើយមានសេចក្តីរាយការណ៍តាមរយ៖បណ្តាហាដីޘកម្រិតល្អហាសាន់ (Hasan) ថា៖ អល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់នឹងសាកល្បងអ្នកដែលមិនត្រូវបានដាក់កាតព្វកិច្ចសាសនាក្នុងលោកិយរួមមានកូនក្មេងមនុស្សវិកលចរិតនិងអ្នកដែលបានស្លាប់ក្នុងសម័យកាលអន្តរកាល (ហ្វាត់រ៉ោះហ៍គ្មានព្យាការី) នៅថ្ងៃកិយ៉ាម៉ះហ៍។ ដូច្នេះអ្នកណាដែលគោរពស្តាប់បង្គាប់នឹងបានចូលឋានសួគ៌ហើយអ្នកណាដែលប្រឆាំងនឹងត្រូវធ្លាក់ក្នុងភ្លើងនរក។ ដូច្នេះសេចក្តីលម្អិតនេះគឺជាទស្សន៖ត្រឹមត្រូវពិតប្រាកដ។ រីឯសត្វធាតុវិញមហាជនមូស្លីមទាំងអស់បានឯកភាពគ្នាថាពួកវាមិនត្រូវរងទណ្ឌកម្ម (ជារៀងរហូត) ឡើយលើកលែងតែអ្វីដែលត្រូវបានរៀបរាប់ពីពួកជំនឿចាប់ជាតិរស់ឡើងវិញ (តះណាស៊ុខ) ប៉ុណ្ណោះ។

[ចំណងជើងផ្នែក៖ ពិភពលោកជាទីកន្លែងនៃការអនុវត្តកាតព្វកិច្ចនិងការសាកល្បងក្នុងពិភពបាហ្សាក់និងវាលកាត់សេចក្តី - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៥០៧]

[ចំណងជើងផ្នែករង៖ ពិភពលោកជាទីកន្លែងនៃកាតព្វកិច្ចដោយគ្មានការខ្វែងគំនិតគ្នា - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៥០៧]

[ចំណងជើងផ្នែក៖ ប្រភពនៃការបញ្ជាកាតព្វកិច្ចសាសនានិងការដឹងអំពីផលបុណ្យនិងទណ្ឌកម្ម - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៥០៧]

[ចំណងជើងផ្នែករង៖ កាតព្វកិច្ចដោយការបញ្ជានិងការហាមឃាត់ត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយច្បាប់សាសនា - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៥០៧]

ផ្នែក៖ លោកិយគឺជាទីកន្លែងនៃការអនុវត្តកាតព្វកិច្ចសាសនា (ដារុត្តាកលីហ្វ) ដោយគ្មានការខ្វែងគំនិតគ្នាឡើយហើយដូចគ្នាដែរចំពោះពិភពបាហ្សាក់ (Barzakh) និងវាលកាត់សេចក្តីនៃថ្ងៃកិយ៉ាម៉ះហ៍ (អើរស្វះហ៍) ពីព្រោះកាតព្វកិច្ចនឹងត្រូវកាត់ផ្តាច់បញ្ចប់នៅពេលដែលបានចូលទៅក្នុងទីកន្លែងនៃការទទួលការតបស្នង (ដារុលចាហ្សា) ដែលនោះគឺឋានសួគ៌ឬភ្លើងនរកដូចដែលអ្នកប្រាជ្ញរបស់យើងនិងអ្នកដទៃទៀតបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់។ រីឯការសាកល្បងនៅក្នុងពិភពបាហ្សាក់ចំពោះអ្នកដែលមិនមានកាតព្វកិច្ចសាសនាកាលពីរស់នៅមានទស្សន៖ពីរក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញរបស់យើងនិងអ្នកដទៃទៀតហើយផ្អែកលើចំណុចនេះគឺគ្មានការខ្វែងគំនិតគ្នាឡើយចំពោះការសាកល្បងពួកគេនៅលើវាលកាត់សេចក្តី (អើរស្វះហ៍)។ ហើយអ្នកដែលគ្មានកាតព្វកិច្ចសាសនាអាចនឹងទទួលបានក្តីមេត្តាករុណាពីព្រោះកូនក្មេងរបស់បណ្តាអ្នកមានជំនឿគឺស្ថិតនៅជាមួយឪពុកម្តាយរបស់ពួកគេនៅក្នុងឋានសួគ៌។ ផ្នែក៖ ហើយកាតព្វកិច្ចសាសនាតាមរយ៖ការបញ្ជានិងការហាមឃាត់គឺត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងរឹងមាំដោយច្បាប់សាសនា (ស្ហើរអ៍) និងការឯកភាពគ្នាហើយចំពោះការបញ្ជាក់អំពីកាតព្វកិច្ចនេះដោយបញ្ញាវិញគឺមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញនៃមជ្ឈដ្ឋានរបស់យើងនិងអ្នកដទៃទៀត។ រីឯចំណេះដឹងអំពីផលបុណ្យនិងទណ្ឌកម្មគឺត្រូវបានដឹងតាមរយ៖វិវរណ៖ (សាំអ៍) ដែលនេះជាទស្សន៖របស់អ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនរបស់យើងពួកអាស្ហអុរីនិងអ្នកដទៃទៀតខណ៖ដែលក្រុមមួយចំនួនយល់ឃើញថាវាអាចដឹងបានដោយបញ្ញា។ ហើយទស្សន៖ត្រឹមត្រូវគឺ៖ ការដឹងអំពីផលបុណ្យនិងទណ្ឌកម្មតាមរយ៖វិវរណ៖គឺជារឿងកាតព្វកិច្ច (វ៉ាជីប) រីឯតាមរយ៖បញ្ញាវិញពេលខ្លះវាអាចដឹងបានហើយពេលខ្លះទៀតមិនអាចដឹងបានឡើយហើយការដឹងតាមរយ៖បញ្ញាមិនមែនជារឿងមិនអាចទៅរួចទេហើយក៏មិនមែនជាកាតព្វកិច្ចដាច់ខាតដែរហើយអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)ទ្រង់ជ្រាបបំផុត។

[ចំណងជើងផ្នែក៖ គោលការណ៍នៃការធ្វើសាក្សីចំពោះបុគ្គលជាក់លាក់ថាជាអ្នកឋានសួគ៌ឬនរក - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៥១០]

[ចំណងជើងផ្នែករង៖ ការធ្វើសាក្សីចំពោះបុគ្គលជាក់លាក់ - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៥១០]

ផ្នែក៖ រីឯការធ្វើសាក្សីបញ្ជាក់ចំពោះបុគ្គលជាក់លាក់ណាម្នាក់ថាគេជាអ្នកនរកឬជាអ្នកឋានសួគ៌គឺមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យនរណាម្នាក់ធ្វើការបញ្ជាក់បែបនោះឡើយលើកលែងតែមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ដែលតម្រូវឱ្យមានការបញ្ជាក់ដូចជាបុគ្គលទាំងដប់នាក់ (អាល់អាស្ហារ៉ោះហ៍អាល់មុព្ហស្ស្ហារូន) ដែលព្យាការីដ៏ពិតប្រាកដ ﷺ បានប្រាប់ដំណឹងរីករាយដល់ពួកគេ។ ហើយក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញមានអ្នកដែលអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើសាក្សីបែបនោះចំពោះបុគ្គលដែលប្រជាជាតិមូស្លីមបានសរសើរគេយ៉ាងទូលំទូលាយជាឯកច្ឆន្ទដូចជាអ៊ូមើរពិនអាប់ឌុលអាហ្ស៊ីស (អ៊ូម៉ារ ibn Abd អាល់-Aziz) និងបុគ្គលគំរូដទៃទៀត។ ហើយកាលពីមុនអ្នកជំនាន់មុន (ស៊ើឡាហ្វ) មួយចំនួនបានហាមឃាត់មិនឱ្យធ្វើសាក្សីបញ្ជាក់អំពីឋានសួគ៌ចំពោះបុគ្គលណាក្រៅពីបណ្តារ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)ឡើយរហូតដល់អាលីពិនអាល់ម៉ាឌីនី (អាលី ibn អាល់-Madini) បានជជែកវែកញែកជាមួយអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ)អះម៉ាត់ក្នុងបញ្ហានេះដោយគាត់បាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំគ្រាន់តែនិយាយថា៖ ពួកគេស្ថិតនៅក្នុងឋានសួគ៌ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនធ្វើសាក្សីឡើយ» ពេលនោះអ៊ីម៉ាមអះម៉ាត់បានតបថា៖ «នៅពេលដែលលោកនិយាយថា៖ ពួកគេស្ថិតនៅក្នុងឋានសួគ៌គឺលោកបានធ្វើសាក្សីថាពួកគេស្ថិតនៅក្នុងឋានសួគ៌បាត់ទៅហើយ!»។ ហើយមូលហេតុដែលមនុស្សលោកផ្អាកការកាត់សេចក្តីដាច់ណាត់បែបនោះគឺដោយសារតែការភ័យខ្លាចចំពោះទីបញ្ចប់នៃជីវិត (អាល់ខាតីម៉ះហ៍)។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយយើងតែងតែសង្ឃឹមក្តីមេត្តាសម្រាប់អ្នកប្រព្រឹត្តល្អនិងភ័យខ្លាចទណ្ឌកម្មជំនួសអ្នកប្រព្រឹត្តអាក្រក់។ ហើយបុគ្គលណាដែលបង្ហាញឱ្យឃើញនូវទង្វើនានាដែលអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់ស្រឡាញ់ពេញចិត្តនោះវាជាកាតព្វកិច្ចដែលយើងត្រូវប្រព្រឹត្តចំពោះគេទៅតាមនោះតាមរយ៖ការរាប់អានការស្រឡាញ់និងការផ្តល់កិត្តិយសហើយបុគ្គលណាដែលបង្ហាញឱ្យឃើញនូវទង្វើផ្ទុយពីនេះនោះគេត្រូវតែទទួលការប្រព្រឹត្តតបទៅតាមសកម្មភាពជាក់ស្តែងរបស់គេដែរ។

[ចំណងជើងផ្នែក៖ អត្ថន័យនៃហាដីޘលើកលែងទោសដល់អ្នកសាងអំពើល្អដ៏ធំធេងនិងការមិនកាត់សេចក្តីដាច់ណាត់លើបុគ្គលជាក់លាក់ - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៥១២]

ផ្នែក៖ ចំពោះប្រសាសន៍របស់ទ្រង់នៅក្នុងហាដីޘសហ៊ីហ៍ដែលនៅចុងបញ្ចប់នៃហាដីޘនោះទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ «យើងបានអភ័យទោសឱ្យទាសកររបស់យើងហើយដូច្នេះចូរគេធ្វើអ្វីដែលគេមានបំណងចុះ» ហាដីޘនេះមិនត្រូវបានព្យាការី ﷺ ចាត់ទុកជាទូទៅសម្រាប់គ្រប់អ្នកដែលបានប្រព្រឹត្តបាបហើយតައុព្វះហ៍នោះឡើយប៉ុន្តែទ្រង់បានរៀបរាប់វាជាការថ្លែងអំពីសភាពជាក់ស្តែងរបស់ទាសករម្នាក់ដែលបានប្រព្រឹត្តបែបនោះ។ ដូច្នេះវាបង្ហាញថាទាសករម្នាក់អាចនឹងបានសាងអំពើល្អដ៏ធំធេងជាច្រើនដែលតម្រូវឱ្យមានការអភ័យទោសចំពោះបាបកម្មដែលកើតឡើងនៅពេលក្រោយទោះបីជាការអភ័យទោសកើតឡើងតាមរយ៖មូលហេតុផ្សេងៗក៏ដោយ។ ហើយករណីនេះគឺដូចគ្នានឹងហាដីޘរបស់ហាទីពពិនអាប៊ីបាល់តាអាះហ៍ (Hatib ibn Abi Balta'ah) ដែលព្យាការីបានមានប្រសាសន៍អំពីគាត់ថា៖ «តើអ្នកដឹងទេក្រែងលោអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)បានទតមើលអ្នកចូលរួមសមរភូមិបាដើរ (Badr) រួចទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ ចូរអ្នករាល់គ្នាធ្វើអ្វីដែលអ្នកចង់ធ្វើចុះយើងបានអភ័យទោសឱ្យអ្នករាល់គ្នាហើយ!»។ ហើយដូចដែលក្មេងបម្រើរបស់ហាទីពបានមកប្តឹងអំពីគាត់ដោយបាននិយាយថា៖ ស្បថនឹងអល់ឡោះឱរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះហាទីពពិតជានឹងចូលនរកជាមិនខាន! ពេលនោះព្យាការីបានតបថា៖ «អ្នកកុហកហើយពិតប្រាកដណាស់គេធ្លាប់បានចូលរួមក្នុងសមរភូមិបាដើរនិងព្រឹត្តិការណ៍ហ៊ុទៃព៊ីយ៉ះហ៍»។ ហើយទ្រង់បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «គ្មាននរណាម្នាក់ដែលបានសច្ចានៅក្រោមដើមឈើ (បៃអាត់ទុររីដវ៉ាន) ត្រូវចូលនរកឡើយ»។ ដូច្នេះនៅក្នុងបណ្តាហាដីޘទាំងនេះមានការពន្យល់យ៉ាងច្បាស់ថាក្នុងចំណោមអ្នកមានជំនឿមានអ្នកដែលបានសាងអំពើល្អកុសលជាច្រើនដែលតាមរយ៖អំពើល្អទាំងនោះបាបកម្មក្រោយៗរបស់គេត្រូវបានអភ័យទោសទោះបីជាការអភ័យទោសកើតឡើងដោយសារមូលហេតុជាក់លាក់ក៏ដោយហើយវាបញ្ជាក់ថាគេនឹងស្លាប់ទៅក្នុងសភាពជាអ្នកមានជំនឿនិងជាអ្នកឋានសួគ៌។ ហើយប្រសិនបើមានបាបកម្មកើតឡើងពីគេគេក៏អាចនឹងតައុព្វះហ៍ដូចដែលអល់ឡោះបានទទួលការតައុព្វះហ៍របស់អ្នកចូលរួមបាដើរមួយចំនួនដូចជាកូដាម៉ះហ៍ពិនអាប់ឌុឡោះដែលបានផឹកស្រាដោយសារការបកស្រាយភ័ន្តច្រឡំរួចលោកអ៊ូមើរនិងបណ្តាសាហ្វាបះបានទាមទារឱ្យគាត់តައុព្វះហ៍ហើយបានវាយរំពាត់ដាក់ទណ្ឌកម្មលើគាត់ហើយគាត់ត្រូវបានសម្អាតឱ្យបរិសុទ្ធដោយសារទណ្ឌកម្មស្របច្បាប់ (ហាត់ដ៍) និងការតައុព្វះហ៍ទោះបីជាគាត់ស្ថិតក្នុងចំណោមអ្នកដែលត្រូវបានគេប្រាប់ថា៖ «ចូរអ្នករាល់គ្នាធ្វើអ្វីដែលអ្នកចង់ធ្វើចុះ» ក៏ដោយ។ ហើយការអភ័យទោសរបស់អល់ឡោះចំពោះទាសកររបស់ទ្រង់មិនផ្ទុយនឹងការដែលការអភ័យទោសកើតឡើងដោយសារមូលហេតុនានានោះឡើយហើយក៏មិនរារាំងការកើតមានការតައុព្វះហ៍ពីគេនោះដែរពីព្រោះការអភ័យទោសរបស់អល់ឡោះចំពោះទាសករមានន័យតម្រូវថា៖ ទ្រង់នឹងមិនដាក់ទណ្ឌកម្មលើគេបន្ទាប់ពីការស្លាប់ឡើយ។ ហើយទ្រង់ជាម្ចាស់ដ៏មហាបរិសុទ្ធទ្រង់ជ្រាបនូវអ្វីៗទាំងអស់ស្របតាមសភាពពិតរបស់វាដូច្នេះប្រសិនបើទ្រង់ជ្រាបពីទាសករថាគេនឹងតައុព្វះហ៍ឬនឹងសាងអំពើល្អដែលលុបលាងបាបកម្មនោះទ្រង់នឹងអភ័យទោសឱ្យគេក្នុងការពិតជាក់ស្តែងពីព្រោះគ្មានភាពខុសគ្នារវាងការដែលទ្រង់កាត់ក្តីឱ្យមានការអភ័យទោសឬកាត់ក្តីឱ្យគេបានចូលឋានសួគ៌ឡើយ។ ហើយវាជារឿងដែលគេដឹងយ៉ាងច្បាស់ថាអ្នកណាដែលទ្រង់បានប្រាប់ដំណឹងរីករាយអំពីឋានសួគ៌គឺដោយសារតែទ្រង់ជ្រាបអំពីសភាពដែលគេនឹងស្លាប់នៅលើសភាពនោះហើយវាមិនរារាំងគេពីការប្រព្រឹត្តនូវមូលហេតុនៃឋានសួគ៌នោះឡើយ។ ហើយការដឹងរបស់អល់ឡោះនូវអ្វីៗទាំងអស់និងការប្រាប់ដំណឹងរបស់ទ្រង់អំពីអ្វីៗទាំងនោះមិនផ្ទុយនឹងអ្វីដែលទ្រង់បានផ្សារភ្ជាប់វាទៅនឹងមូលហេតុនានានោះឡើយដូចដែលទ្រង់បានប្រាប់ថា៖ «គ្មាននរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកអ្នកឡើយលើកលែងតែកន្លែងអង្គុយរបស់គេក្នុងឋានសួគ៌ឬក្នុងភ្លើងនរកត្រូវបានកត់ត្រារួចហើយ» ប៉ុន្តែទន្ទឹមនឹងនោះទ្រង់បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរអ្នករាល់គ្នាខិតខំប្រព្រឹត្តចុះពីព្រោះមនុស្សគ្រប់រូបត្រូវបានសម្រួលឱ្យឆ្ពោះទៅរកអ្វីដែលគេត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីវា»។ ហើយដូចជាអ្នកដែលត្រូវបានគេប្រាប់ដំណឹងថាគេនឹងទទួលបានជ័យជម្នះលើសត្រូវវាមិនរារាំងគេពីការរៀបចំមូលហេតុ (ការត្រៀមកម្លាំងនិងអាវុធ) ឡើយឬដូចជាអ្នកដែលត្រូវបានកំណត់ថាគេនឹងមានកូនវាមិនរារាំងគេពីរៀបការឡើយ។ ដូចគ្នាដែរអ្នកដែលត្រូវបានប្រាប់ដំណឹងអំពីការអភ័យទោសនិងឋានសួគ៌វាមិនរារាំងគេពីការចង់បានបរលោកនិងការខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីបរលោកនោះឡើយ។ ហើយក្នុងចំណោមនោះគឺការទុអា (បួងសួង) ដែលត្រូវបានលើកឡើងនៅចុងបញ្ចប់នៃស៊ូរ៉ាត់អាល់ពាក៉ារ៉ោះហ៍ដែលវាត្រូវបានបញ្ជាក់ច្បាស់ថាអល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ «យើងបានធ្វើរួចហើយ (បានទទួលយកការបួងសួងនោះ)» ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយវាជាច្បាប់បញ្ញត្តិសម្រាប់យើងក្នុងការបួងសួងសុំពីទ្រង់។ ហើយក្នុងចំណោមនោះគឺប្រសាសន៍របស់ទ្រង់៖ «ចូរអ្នករាល់គ្នាសុំពីអល់ឡោះនូវអាល់វ៉ាស៊ីឡះហ៍ (ឋាន៖ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត) សម្រាប់ខ្ញុំ» ដូច្នេះការសម្រេចបាននូវការសន្យាមិនផ្ទុយនឹងការប្រព្រឹត្តនូវមូលហេតុដែលត្រូវបានបញ្ញត្តិនោះឡើយ។ ហើយអ្វីដែលកាន់តែច្បាស់ជាងនេះទៅទៀតគឺបន្ទូលរបស់ទ្រង់ទៅកាន់ព្យាការីរបស់ទ្រង់នៅឆ្នាំទីប្រាំមួយ (ហ៊ីជរ៉ោះហ៍) ថា៖ ﴿ដើម្បីឱ្យអល់ឡោះអភ័យទោសឱ្យអ្នកនូវបាបកម្មកន្លងមករបស់អ្នកនិងបាបកម្មដែលនៅពេលក្រោយ﴾ ប៉ុន្តែទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយទ្រង់នៅតែបន្តសុំអភ័យទោស (អ៊ិស្ទិគហ្វារ) ពេញមួយជីវិតដែលនៅសេសសល់របស់ទ្រង់។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលទៅកាន់ព្យាការីនៅចុងបញ្ចប់នៃស៊ូរ៉ាត់អាន់ណាស្រ្គថា៖ ﴿ចូរអ្នកលើកតម្កើងដោយការសរសើរចំពោះម្ចាស់របស់អ្នកនិងសុំអភ័យទោសពីទ្រង់ពិតប្រាកដណាស់ទ្រង់ជាអ្នកទទួលការតައុព្វះហ៍បំផុត﴾ ហើយព្យាការីតែងតែអនុវត្តតាមបន្ទូលនោះក្នុងការរូគួអ៍និងការស៊ូជូតរបស់ទ្រង់ពោលគឺប្រតិបត្តិតាមអ្វីដែលម្ចាស់របស់ទ្រង់បានបញ្ជា។ ប្រសិនបើមេដឹកនាំនៃបណ្តារ៉សូលនៅតែប្រព្រឹត្តបែបនេះតើអ្នកដទៃក្រៅពីទ្រង់អាចមិនសុំអភ័យទោសនិងមិនតައុព្វះហ៍យ៉ាងដូចម្តេច?! ទោះបីជាមានការប្រាប់ដំណឹងបែបនោះដល់គេក៏ដោយ។ ហេតុដូច្នេះហើយអល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏មហាបរិសុទ្ធនៅតែបន្តមានបន្ទូលទៅកាន់អ្នកចូលរួមបាដើរនិងអ្នកសច្ចានៅបៃអាត់ទុររីដវ៉ានដោយការបញ្ជាការហាមឃាត់ការសន្យានិងការគំរាមកំហែងហើយទ្រង់បានរំលឹកថាទ្រង់ទទួលការតައុព្វះហ៍របស់ពួកគេដូចដែលទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់អល់ឡោះបានទទួលការតައុព្វះហ៍លើព្យាការីនិងពួកមូហាជីរីន...﴾ ដែលអាយ៉ាត់នេះបានចុះមកក្រោយព្រឹត្តិការណ៍ហ៊ុទៃព៊ីយ៉ះហ៍ចំនួនបីឆ្នាំ។ ហើយរឿងរ៉ាវរបស់មីសតោះហ៍ (Mistah) បានកើតឡើងទាំងដែលគាត់គឺជាអ្នកចូលរួមបាដើរហើយអល់ឡោះបានគំរាមកំហែងគាត់នៅក្នុងបន្ទូលរបស់ទ្រង់ថា៖ ﴿សម្រាប់មនុស្សម្នាក់ៗក្នុងចំណោមពួកគេនូវអ្វីដែលគេបានសាងពីបាបកម្ម﴾ និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់៖ ﴿ហើយវាចំពោះអល់ឡោះគឺជារឿងធំធេងណាស់﴾ និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់ពួកអ្នកដែលចោទប្រកាន់ស្ត្រីបរិសុទ្ធ... ពួកគេត្រូវបានដាក់បណ្តាសាក្នុងលោកិយនិងបរលោក﴾ ហើយត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាព្យាការីបានវាយរំពាត់ដាក់ទណ្ឌកម្មលើពួកគេ។ ដូច្នេះអ្នកចូលរួមបាដើររូបនេះដែលត្រូវបានអភ័យទោសឱ្យបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងរឿងមួលបង្កាច់ដ៏ធំធេងនេះប៉ុន្តែគាត់បានតައុព្វះហ៍ពីវាដោយឥតសង្ស័យ។ ហេតុនេះវាបញ្ជាក់ច្បាស់ថាបន្ទូលរបស់ទ្រង់ដែលថា៖ «យើងបានអភ័យទោសឱ្យអ្នករាល់គ្នាហើយ» មិនរារាំងពួកគេពីការប្រព្រឹត្តបាបកម្មនៅពេលក្រោយហើយតައុព្វះហ៍នោះឡើយប៉ុន្តែដើម្បីកុំឱ្យពួកគេពឹងផ្អែកតែលើការប្រាប់ដំណឹងតែមួយមុខប៉ុណ្ណោះផ្ទុយទៅវិញគឺត្រូវតែអនុវត្តនូវមូលហេតុដូចជាការតައុព្វះហ៍ឬអំពើល្អដែលលុបលាងបាបកម្មរួមជាមួយនឹងអំពើល្អពីមុនឬមូលហេតុផ្សេងៗទៀតដូចជាទុក្ខលំបាកក្នុងលោកិយក្នុងពិភពបាហ្សាក់ឬនៅថ្ងៃកិយ៉ាម៉ះហ៍ឬដោយសារក្តីមេត្តារបស់ទ្រង់។ ហើយមូលហេតុទាំងនេះគឺមានភាពស្មើគ្នារវាងអ្នកដែលដឹងថាខ្លួនត្រូវបានអភ័យទោសឱ្យនិងអ្នកដែលមិនបានដឹង។ ប៉ុន្តែអ្នកដែលបានដឹងគឺដឹងថាអល់ឡោះនឹងអភ័យទោសឱ្យគេនិងបញ្ចូលគេទៅកាន់ឋានសួគ៌រីឯអ្នកដែលមិនដឹងពីស្ថានភាពរបស់ខ្លួនគេមិនដឹងពីស្ថានភាពរបស់គេចំពោះអល់ឡោះឡើយ។ ដូច្នេះការដឹងរបស់គេថាអល់ឡោះអភ័យទោសចំពោះបាបកម្មនិងដាក់ទណ្ឌកម្មលើវាព្រមទាំងជំនឿអ៊ីម៉ានដ៏ធំធេងក្នុងចិត្តរបស់គេចំពោះរឿងនេះបានផ្តល់ផលដល់គេថាគេបានក្លាយជាអ្នកដែលនឹងត្រូវបានអភ័យទោសឱ្យជាមិនខាននៅចំពោះអល់ឡោះប៉ុន្តែគេនៅតែត្រូវតែមានមូលហេតុពីព្រោះគេត្រូវតែប្រកាន់ខ្ជាប់នូវអ៊ីម៉ានជានិច្ចហើយការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវអ៊ីម៉ានគឺជាអំពើល្អដ៏ធំបំផុតមួយដែលលុបលាងបាបកម្មហើយគេត្រូវតែថ្វាយបង្គំតައុព្វះហ៍សុំអភ័យទោសនិងទង្វើស្រដៀងគ្នានេះដែលជាកត្តានាំមកនូវក្តីមេត្តានិងការអភ័យទោស។ ហើយអ្នកណាដែលតައុព្វះហ៍ម្តងហើយម្តងទៀតប៉ុន្តែនៅតែបន្តប្រព្រឹត្តបាបកម្មដោយព្រងើយកន្តើយហើយយកហាដីޘនេះមកផ្អែកនោះគេគឺជាមនុស្សដែលត្រូវបានគេបោកប្រាស់និងមានការភ័ន្តច្រឡំក្នុងទិដ្ឋភាពពីរ៖ ទីមួយ៖ ការស្មានរបស់គេថាហាដីޘនេះមានន័យទូទៅសម្រាប់គ្រប់អ្នកតައុព្វះហ៍ទាំងដែលតាមពិតវាជាការរៀបរាប់អំពីស្ថានភាពជាក់លាក់មួយប៉ុណ្ណោះដែលបញ្ជាក់ថាក្នុងចំណោមទាសកររបស់អល់ឡោះមានអ្នកដែលមានស្ថានភាពបែបនោះ។ ទីពីរ៖ ការណ៍នេះមិនតម្រូវឱ្យគេត្រូវបានអភ័យទោសឱ្យដោយគ្មានមូលហេតុនៃការអភ័យទោសឡើយដូចដែលយើងបានបញ្ជាក់ពីមុន។ ហើយអ្នកណាដែលតައុព្វះហ៍ម្តងហើយម្តងទៀតមិនអាចត្រូវបានកាត់សេចក្តីដាច់ណាត់ចំពោះគេថាគេបានចូលក្នុងអត្ថន័យនៃហាដីޘនេះហើយគេអាចធ្វើអ្វីដែលគេចង់ធ្វើនៅពេលក្រោយនោះឡើយប៉ុន្តែគ្រាន់តែសង្ឃឹមសម្រាប់គេថាគេអាចនឹងស្ថិតក្នុងចំណោមអ្នកដែលទទួលបានការសន្យានេះ។ ហើយគេមិនត្រូវកាត់សេចក្តីដាច់ណាត់ចំពោះបុគ្គលជាក់លាក់ណាម្នាក់ដោយការវិនិច្ឆ័យនេះឡើយដូចដែលគេមិនត្រូវកាត់សេចក្តីដាច់ណាត់ចំពោះបុគ្គលជាក់លាក់ដោយផ្អែកលើអត្ថបទសន្យានិងគំរាមកំហែងដទៃទៀតដែរពីព្រោះរឿងនេះគឺដូចគ្នានឹងប្រសាសន៍ដែលថា៖ អ្នកណាធ្វើបែបនេះនឹងបានចូលឋានសួគ៌ហើយអ្នកណាធ្វើបែបនេះនឹងត្រូវចូលនរកគឺមិនត្រូវកាត់សេចក្តីដាច់ណាត់ចំពោះបុគ្គលជាក់លាក់ឡើយប៉ុន្តែយើងសង្ឃឹមសម្រាប់អ្នកធ្វើល្អនិងភ័យខ្លាចជំនួសអ្នកធ្វើអាក្រក់។ ហើយស្ថិតក្នុងជំពូកនេះដែរគឺហាដីޘស្តីពីក្រដាសកាត (ហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី) អាល់-Bitaqah) ដែលបុរសម្នាក់ត្រូវបាននាំមកហើយបញ្ជីកត់ត្រាបាបកម្មចំនួនកៅសិបប្រាំបួនត្រូវបានដកចេញមកសម្រាប់គេដែលបញ្ជីនីមួយៗមានប្រវែងដាច់កន្ទុយភ្នែករួចក្រដាសកាតតូចមួយប៉ុនបាតដៃដែលមានសរសេរពាក្យតައុហ៊ីដត្រូវបានដកចេញមកហើយក្រដាសកាតនោះបានធ្ងន់ជាងបណ្តាបញ្ជីបាបកម្មទាំងអស់នោះ។ ប៉ុន្តែមិនមែនគ្រប់អ្នកដែលបានថ្លែងពាក្យសច្ចាទាំងពីរ (ស្ហាហាដះហ៍) សុទ្ធតែស្ថិតក្នុងកម្រិតឋាន៖នេះឡើយពីព្រោះទាសកររូបនេះមានការរួបរួមនៃតައុហ៊ីដភាពជឿជាក់យ៉ាងមុតមាំនិងភាពស្មោះត្រង់បរិសុទ្ធ (អ៊ិខឡាស) នៅក្នុងចិត្តរបស់គេដែលធ្វើឱ្យតម្លៃនៃពាក្យនេះមានភាពធំធេងក្រៃលែងរហូតដល់វាមានទម្ងន់លើសលប់ជាងបណ្តាអំពើអាក្រក់ទាំងអស់នោះ។ ហើយដោយសារតែមូលហេតុនេះហើយទើបការធ្វើទានមួយកណ្តាប់ដៃ (មុដ្ដ) របស់បណ្តាសាហ្វាបះមានតម្លៃប្រសើរជាងមាសទម្ងន់ប៉ុនភ្នំអ៊ូហ៊ូដរបស់អ្នកដទៃក្រៅពីពួកគេ។ ហើយក្នុងចំណោមនោះដែរគឺហាដីޘស្តីពីស្ត្រីពេស្យាដែលបានដងទឹកឱ្យឆ្កែផឹករួចនាងត្រូវបានអភ័យទោសឱ្យ។ ដូច្នេះគេមិនត្រូវនិយាយចំពោះគ្រប់ស្ត្រីពេស្យាដែលឱ្យទឹកឆ្កែផឹកថានាងត្រូវបានអភ័យទោសឱ្យនោះឡើយពីព្រោះស្ត្រីពេស្យារូបនេះមានភាពស្មោះត្រង់បរិសុទ្ធចិត្តនិងក្តីមេត្តាករុណាចំពោះសត្តនិកររបស់អល់ឡោះដែលមានទម្ងន់ស្មើនឹងបាបកម្មនៃការប្រព្រឹត្តពេស្យាចារហើយការអភ័យទោសកើតឡើងអាស្រ័យលើអ្វីដែលកើតមានក្នុងបេះដូងពីជំនឿអ៊ីម៉ានដែលអល់ឡោះទ្រង់ជ្រាបពីទំហំនិងលក្ខណ៖របស់វា។ ហើយរឿងនេះបើកទ្វារនៃការប្រព្រឹត្តអំពើល្អដូច្នេះទាសករត្រូវតែខិតខំប្រព្រឹត្តអំពើល្អទាំងនេះនិងអំពើស្រដៀងគ្នានេះដែលជាហេតុនាំមកនូវក្តីមេត្តានិងការអភ័យទោសហើយទន្ទឹមនឹងនោះគេត្រូវស្ថិតនៅចន្លោះការភ័យខ្លាចនិងក្តីសង្ឃឹមដូចដែលទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយពួកអ្នកដែលបានបរិច្ចាគនូវអ្វីដែលពួកគេបានបរិច្ចាគខណ៖ដែលចិត្តរបស់ពួកគេមានការភ័យញាប់ញ័រ﴾។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបអ៊ីព្នូម៉ាសអ៊ូដនិងអ្នកដទៃទៀតបានធ្វើការលើកលែង (អ៊ិស្ទិស្ណា) នៅក្នុងជំនឿអ៊ីម៉ានដោយបុគ្គលម្នាក់និយាយថា៖ «ខ្ញុំជាអ្នកមានជំនឿប្រសិនបើអល់ឡោះទ្រង់មានចេតនា (អ៊ិនស្ហាអល់ឡោះ)» ពីព្រោះអ៊ីម៉ានដ៏ពេញលេញបរិបូរតម្រូវឱ្យមានការបំពេញកាតព្វកិច្ចហើយមនុស្សម្នាក់ៗមិនដឹងថាខ្លួនបានបំពេញកាតព្វកិច្ចត្រឹមត្រូវដូចដែលត្រូវបានបញ្ជាដែរឬទេដូច្នេះហើយទើបពួកគេធ្វើការលើកលែងក្នុងរឿងនេះនិងធ្វើការលើកលែងក្នុងការថ្វាយបង្គំនិងកិច្ចការផ្សេងទៀតពីព្រោះគេមិនអាចប្រាកដប្រជាដាច់ខាតថាគេបានបំពេញវាតាមទម្រង់ត្រឹមត្រូវទាំងស្រុងឡើយដូច្នេះគេប្រព្រឹត្តអំពើល្អនានាខណ៖ដែលចិត្តរបស់គេមានការភ័យខ្លាច។ ទោះបីជាការលើកលែង (និយាយអ៊ិនស្ហាអល់ឡោះ) មានទិដ្ឋភាពមួយទៀតគឺការភ័យខ្លាចចំពោះទីបញ្ចប់នៃជីវិតនិងថាអ្នកមានជំនឿពិតប្រាកដក្នុងការដឹងរបស់អល់ឡោះគឺគេនឹងស្លាប់នៅលើសភាពនោះ។ ហើយទិដ្ឋភាពទីបីគឺ៖ ការស្វែងរកពរជ័យ (តាបាររុក) តាមរយ៖ការផ្សារភ្ជាប់វាទៅនឹងចេតនារបស់អល់ឡោះ។ ហើយហាដីޘបែបនេះផ្តល់នូវផលប្រយោជន៍ដ៏ធំធេងពីរយ៉ាង៖ ទីមួយ៖ គឺឱ្យមនុស្សម្នាក់ខិតខំប្រព្រឹត្តអំពើល្អបែបនេះដោយព្យាយាមក្នុងការកោតខ្លាចអល់ឡោះដើម្បីឱ្យទ្រង់តបស្នងរង្វាន់ដល់គេស្រដៀងគ្នានេះ។ ទីពីរ៖ គឺនៅពេលដែលគេឃើញអ្នកមានជំនឿដទៃទៀតមានបាបកម្មដែលអាច... [បន្តនៅលេខ ៥១៣]

[តពីលេខ ៥១២]...អាចនឹងមានអំពើល្អកុសលបែបនេះនៅជាមួយគេដែលជាហេតុធ្វើឱ្យម្ចាស់របស់វាត្រូវបានអភ័យទោសឱ្យនោះគេមិនត្រូវធ្វើសាក្សីចំពោះអ្នកនោះថាត្រូវធ្លាក់នរកឡើយហើយយើងមិនត្រូវប្រព្រឹត្តចំពោះគេដូចជាការប្រព្រឹត្តចំពោះអ្នកប្រព្រឹត្តបាបកម្មធំៗឡើយផ្ទុយទៅវិញយើងសង្ឃឹមថាក្តីមេត្តារបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)នឹងកើតមានចំពោះគេហើយថែមទាំងអាចក្លាយជាអ្នកដែលអល់ឡោះស្រឡាញ់ (វ៉ាលីយុឡោះ) ទៀតផងពីព្រោះអ្នកណាដែលមានជំនឿនិងកោតខ្លាចគេគឺជាវ៉ាលីយ៍របស់អល់ឡោះ។ ដូច្នេះគេមិនត្រូវកាត់សេចក្តីលើបុគ្គលជាក់លាក់ណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកបែរមុខរកគីពឡាត់ថាជាអ្នកនរកឡើយលើកលែងតែមានចំណេះដឹងច្បាស់លាស់ជាក់ស្តែងដូចជាបុគ្គលដែលព្យាការី ﷺ បានធ្វើសាក្សីបញ្ជាក់ថាគេជាអ្នកនរករួចគេក៏បានសម្លាប់ខ្លួនឯងដោយផ្លែកាំបិតព្រួញនិងដូចជាអ៊ីព្នូអ៊ុពៃយ៍ (មេពុតត្បុត) និងអ៊ីព្លីស (អារក្ស) ហើយអល់ឡោះទ្រង់ជ្រាបបំផុត។ ផ្នែក៖ នៅក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)សហ៊ីហ៍មានប្រសាសន៍របស់ទ្រង់ថា៖ «ជនណាដែលស្រឡាញ់ពេញចិត្តចង់ឱ្យជីវភាពរបស់គេត្រូវបានពង្រីកនិងអាយុខ័យរបស់គេត្រូវបានពន្យារគេចូរភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងសាច់ញាតិ»។ អ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនបានបកស្រាយថា៖ គឺត្រូវបានផ្តល់ពរជ័យ (បារ៉ាកាត់) នៅក្នុងអាយុរបស់គេរហូតដល់គេអាចសាងអំពើល្អក្នុងអាយុដ៏ខ្លីស្មើនឹងអ្វីដែលអ្នកដទៃសាងក្នុងអាយុដ៏វែង។ ប៉ុន្តែទស្សន៖ត្រឹមត្រូវគឺ៖ អាយុខ័យពិតជាកើនឡើងនិងថយចុះជាក់ស្តែងនៅក្នុងក្រាំងកត់ត្រាដែលស្ថិតនៅក្នុងកណ្តាប់ដៃរបស់បណ្តាម៉ាឡាអ៊ីកះហ៍ដូចដែលបានបញ្ជាក់រួចមកហើយ។ ហើយគ្មាននរណាម្នាក់អាចដឹងអំពីអ្វីដែលនៅក្នុងបន្ទះកត់ត្រាអាល់ឡាវហុលម៉ះហ៍ហ្វូហ្ស (អាល់-Lawh អាល់-Mahfuz) ក្រៅពីអល់ឡោះឡើយ។ រីឯអ្វីដែលត្រូវបានគេប្រទះឃើញនៅក្នុងសម្តីរបស់ពួកស្ហៃខ៍និងពួកកាឡាមមួយចំនួនអំពីការដឹងនូវអ្វីដែលនៅក្នុងនោះគឺត្រូវបានផ្អែកលើអ្វីដែលពួកគេបានទទួលមកថា៖ បន្ទះកត់ត្រានោះគឺជា «បញ្ញាសកម្ម» (អាល់-'Aql អាល់-Fa'al) ហើយវិញ្ញាណរបស់មនុស្សលោកមានទំនាក់ទំនងផ្សារភ្ជាប់ជាមួយវាដូចដែលម្ចាស់សៀវភៅ «សារលិខិតនៃបងប្អូនបរិសុទ្ធ» (Rasa'il Ikhwan អាល់-Safa) បានលើកឡើងនិងដូចដែលត្រូវបានប្រទះឃើញនៅក្នុងសម្តីរបស់អាប៊ូហាមីដ (អាល់-Ghazali) ក្នុងសៀវភៅ «ចាវ៉ាហ៊ីរុលគួរអាន» និង «អៀសយ៉ា» ដែលអ្នកដែលមិនដឹងពីការពិតនៃសាសនាឥស្លាមស្មានថាសម្តីនេះគឺជាសម្តីរបស់អ្នកស្និទ្ធនឹងអល់ឡោះដែលទទួលបានវិវរណ៖ (កាស្ហាហ្វ)។ មនុស្សល្ងង់មិនដឹងឡើយថាអ្វីដែលពួកទស្សនវិទូទាំងនេះនិយាយអំពីបញ្ញាសកម្មថាពិភពខាងក្រោមកើតចេញហូរហៀរពីវាហើយថាការពិតវាគឺជាម្ចាស់និងជាអ្នកគ្រប់គ្រងចាត់ចែងពិភពលោកព្រមទាំងអ្វីដែលពួកគេនិយាយអំពី «បញ្ញាទាំងដប់» ថាបញ្ញានីមួយៗបង្កើតបញ្ញាខាងក្រោមវាគឺជាការប្រឆាំងគ្មានជំនឿ (កុហ្វើរ) ដោយការឯកភាពគ្នានៃប្រជាមូស្លីមជ្វីហ្វនិងគ្រិស្ត។ ហើយពួកទាំងនេះបានយកស្នូលនៃពួកសាប៊ីអ៊ីន (Sabians ពហុអាទិទេព) មកបំពាក់ពុកចង្ការនៃសាសនាឥស្លាម។ ពួកគេស្ថិតក្នុងប្រភេទនៃពួកគ្មានសាសនា (មុលហ៊ីឌីន) និងពួកពុតត្បុតដែលបំភ័ន្តបិទបាំងប្រជាមូស្លីមទោះបីជាក្នុងចំណោមពួកគេមានអ្នកដែលបានតައុព្វះហ៍ឬមានការភាន់ច្រឡំទាំងដែលមានឫសគល់នៃជំនឿហើយបានប្រព្រឹត្តខុសឆ្គងនូវកំហុសមួយចំនួនដែលអល់ឡោះអភ័យទោសឱ្យក៏ដោយ។ ហើយពួកគេបានអះអាងថាគ្មានម៉ាឡាអ៊ីកះហ៍ណាមួយបានស៊ូជូតចំពោះអ័រដាំឡើយហើយពួកស្ហៃតនបដិសេធមិនព្រមស៊ូជូតចំពោះគាត់ដោយសារតែពួកគេបានបកស្រាយម៉ាឡាអ៊ីកះហ៍និងស្ហៃតនថាជាកម្លាំងនៃចិត្តពោលគឺកម្លាំងនៃអំពើល្អនិងអំពើអាក្រក់ហើយពួកគេបានចាត់ទុកបន្ទូលរបស់អល់ឡោះថាជាអ្វីដែលកើតឡើងហូរហៀរលើចិត្តរបស់បណ្តាព្យាការីនិងអ្នកដទៃហើយចាត់ទុកម៉ាឡាអ៊ីកះហ៍របស់អល់ឡោះថាជារូបរាងពន្លឺដែលនៅក្នុងចិត្តរបស់ពួកគេ។ ហើយគោលបំណងគឺថា៖ នៅក្នុងពាក្យសម្តីរបស់ពួកទាំងនេះមានការប្រើប្រាស់ពាក្យបន្ទះកត់ត្រា (ឡាវហ៍) ប៊ិច (កាឡាំ) និងម៉ាឡាអ៊ីកះហ៍និងពាក្យស្រដៀងគ្នានេះដែលជាពាក្យរបស់ប្រជាមូស្លីមប៉ុន្តែអត្ថន័យដែលពួកគេចង់សំដៅគឺមិនមែនជាផ្នែកនៃសាសនារបស់ប្រជាមូស្លីមឡើយ។

[ចំណងជើងផ្នែក៖ ភាពមិនគប្បីនៃការទុអាសុំឱ្យមានអាយុវែងនិងការពន្យល់អំពីតួនាទីនៃការទុអាជាកត្តាមូលហេតុដ៏ធំធេង - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៥១៧]

[ចំណងជើងផ្នែករង៖ ការទុអាសុំឱ្យមានអាយុវែងត្រូវបានចាត់ទុកថាមិនគប្បីដោយបណ្តាអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៥១៧]

[ចំណងជើងផ្នែករង៖ ការខ្វែងគំនិតគ្នារបស់មនុស្សអំពីការទុអាជាទូទៅ - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៥១៧]

ផ្នែក៖ រីឯការទុអា (បួងសួង) សុំឱ្យមានអាយុវែងគឺត្រូវបានបណ្តាអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ)ចាត់ទុកថាមិនគប្បី (ម៉ាក្រូហ៍)។ អ៊ីម៉ាមអះម៉ាត់នៅពេលដែលមាននរណាម្នាក់បួងសួងឱ្យគាត់មានអាយុវែងគាត់តែងតែមិនចូលចិត្តរឿងនោះហើយនិយាយថា៖ «រឿងនេះជាកិច្ចការដែលត្រូវបានសម្រេចរួចរាល់ហើយ»។ ហើយហាដីޘរបស់លោកស្រីអ៊ុម្មុហាប៊ីពះហ៍នៅពេលដែលនាងបានបួងសួងសុំឱ្យនាងទទួលបានភាពរីករាយយូរអង្វែងជាមួយប្តីរបស់នាង (ព្យាការី) ឪពុករបស់នាងនិងបងប្រុសរបស់នាងនោះព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «នាងបានសុំពីអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)នូវអាយុកាលដែលត្រូវបានកំណត់រួចហើយជំហានជីវិតដែលត្រូវបានកំណត់ឱ្យដល់និងភោគទ្រព្យដែលត្រូវបានបែងចែករួចហើយ» ដូច្នេះនៅក្នុងរឿងនេះបញ្ជាក់ថាអាយុខ័យមិនត្រូវបានពន្យារឱ្យវែងដោយសារតែមូលហេតុនៃការទុអាសុទ្ធសាធតែមួយមុខនោះឡើយ។ ហើយមនុស្សលោកបានខ្វែងគំនិតគ្នាអំពីការទុអាជាទូទៅ៖ ក្រុមមួយបាននិយាយថា៖ គ្មានផលប្រយោជន៍អ្វីនៅក្នុងការទុអាឡើយដែលពួកគេជាពួកទស្សនវិទូនិងពួកស៊ូហ្វីជ្រុលនិយមហើយក្រុមមួយក្នុងចំណោមអ្នកជឿលើច្បាប់សាសនាបានធ្វើតាមពួកគេដោយបាននិយាយថា៖ ការទុអាគ្រាន់តែជាការគោរពសក្ការ៖សុទ្ធសាធប៉ុណ្ណោះ។ ហើយអ្នកខ្លះទៀតបាននិយាយថា៖ ផ្ទុយទៅវិញវាគ្រាន់តែជាសញ្ញាសម្គាល់នៃការសម្រេចបាននូវអ្វីដែលគេចង់បានប៉ុណ្ណោះ។ ហើយការយល់ឃើញទាំងអស់នេះសុទ្ធតែជាអសារបង់ផ្ទុយទៅវិញសច្ចធម៌គឺ៖ ការទុអាគឺជាមូលហេតុដ៏ធំធេងបំផុតមួយក្នុងចំណោមមូលហេតុនានាដែលអល់ឡោះបានកំណត់ជាកត្តានាំឱ្យកើតផល។ ហើយទស្សន៖ត្រឹមត្រូវគឺ៖ អល់ឡោះបានបង្កើតកម្លាំងនៅក្នុងរូបកាយនានាដែលជាលក្ខណ៖ធម្មជាតិពីព្រោះក្នុងចំណោមអ្នកប្រកាន់យកការបញ្ជាក់មានអ្នកដែលបានបដិសេធចំពោះកម្លាំងធម្មជាតិនេះដោយបាននិយាយថា៖ អល់ឡោះបង្កើតផលនៅក្បែរមូលហេតុមិនមែនដោយសារមូលហេតុឡើយដូចជាទ្រង់បង្កើតការឆ្អែតនៅពេលទទួលទានមិនមែនដោយសារការទទួលទានឡើយដែលការណ៍នេះគឺផ្ទុយនឹងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអាននិងស៊ុននះហ៍ពីព្រោះអល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយយើងបានបញ្ចុះទឹកភ្លៀងដោយសារវារួចយើងបានបញ្ចេញផ្លែឈើដោយសារវា﴾ ហើយនៅក្នុងគួរអានមានបន្ទូលបែបនេះជាច្រើន។ ដូច្នេះទ្រង់ជាម្ចាស់ដ៏មហាបរិសុទ្ធទោះបីជាទ្រង់បានបង្កើតកម្លាំងដែលត្រៀមជាស្រេចនៅក្នុងរូបកាយនានាក៏ដោយក៏កម្លាំងនោះគឺជាផ្នែកមួយនៃមូលហេតុដែលទ្រង់បានបង្កើតឡើងហើយមូលហេតុមិនអាចបង្កើតផលដោយឯករាជ្យតែឯងនិងមិនអាចតម្រូវឱ្យកើតផលជាដាច់ខាតឡើយផ្ទុយទៅវិញផលអាចនឹងមិនកើតឡើងដោយសារតែកត្តារារាំង។ ដូច្នេះនៅពេលដែលផលអាស្រ័យលើអត្ថិភាពនៃមូលហេតុផ្សេងទៀតនិងអវត្តមាននៃកត្តារារាំងនោះគ្មានអ្វីមួយនៅក្នុងលោកដែលមានឥទ្ធិពលឯករាជ្យតែឯងក្រៅពីអល់ឡោះតែមួយគត់ដែលជាអ្នកបង្កើតអ្វីៗទាំងអស់នោះឡើយអ្វីដែលទ្រង់មានចេតនាវានឹងកើតឡើងហើយអ្វីដែលទ្រង់គ្មានចេតនាវានឹងមិនកើតឡើងឡើយដូចដែលទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយអំពីអ្វីៗទាំងអស់យើងបានបង្កើតជាគូៗ ដើម្បីឱ្យអ្នករាល់គ្នាបានរំលឹកពិចារណា﴾ ដូច្នេះអ្នករាល់គ្នានឹងដឹងថាអ្នកបង្កើតគូទាំងអស់នោះគឺមានតែមួយគត់។ ហើយយើងបានពន្យល់យ៉ាងក្បោះក្បាយអំពីភាពខូចអសារបង់នៃអ្វីដែលពួកទស្សនវិទូបាននិយាយថា៖ អ្វីដែលមានតែមួយមិនអាចបង្កើតចេញអ្វីក្រៅតែពីមួយនោះឡើយនិងអ្វីដែលពួកគេបានរៀបរាប់អំពីលំដាប់លំដោយដែលពួកគេបានរៀបចំឡើងដោយការស្រមើស្រមៃដ៏អសារបង់របស់ពួកគេ។

[ចំណងជើងផ្នែក៖ គោលជំហរចំពោះការក្រោកឈរគោរពនិងការថើបគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអាននិងការហាមឃាត់ការដាក់គម្ពីរនៅផ្នូរ - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៥២០]

[ចំណងជើងផ្នែករង៖ គ្មានសេចក្តីរាយការណ៍ពីអ្នកជំនាន់មុនអំពីការក្រោកឈរចំពោះមុខគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអាន - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៥២០]

ផ្នែក៖ យើងមិនដឹងថាមានសេចក្តីរាយការណ៍ណាមួយពីអ្នកជំនាន់មុន (ស៊ើឡាហ្វ) អំពីការក្រោកឈរគោរពចំពោះមុខគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអាន (មុស្ហាហ្វ) ឡើយ។ ហើយអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ)អះម៉ាត់ធ្លាប់ត្រូវបានគេសួរអំពីការថើបគម្ពីរគួរអាន? គាត់បានឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំមិនធ្លាប់ឮអ្វីទាំងអស់ក្នុងរឿងនេះប៉ុន្តែមានសេចក្តីរាយការណ៍ពីអ៊ីគ្រីម៉ះហ៍ពិនអាប៊ីជះហល់ថាគាត់ធ្លាប់បើកគម្ពីរគួរអានរួចដាក់មុខរបស់គាត់លើគម្ពីរហើយនិយាយថា៖ នេះជាបន្ទូលនៃម្ចាស់របស់ខ្ញុំ! នេះជាបន្ទូលនៃម្ចាស់របស់ខ្ញុំ!»។ ហើយទោះបីជាអ្នកជំនាន់មុនមិនធ្លាប់មានទម្លាប់ក្រោកឈរគោរពគម្ពីរគួរអានក៏ដោយក៏ពួកគេមិនមានទម្លាប់ក្រោកឈរឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមកដែរលើកលែងតែចំពោះអ្នកដែលទើបត្រឡប់មកពីដំណើរឆ្ងាយឬករណីស្រដៀងគ្នានេះ។ ហើយគ្មាននរណាម្នាក់ដែលពួកគេស្រឡាញ់ជាងរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ ឡើយប៉ុន្តែពួកគេមិនធ្លាប់ក្រោកឈរគោរពទ្រង់ទេដោយសារតែពួកគេបានឃើញនៅលើទឹកមុខរបស់ទ្រង់នូវភាពមិនពេញចិត្តចំពោះរឿងនោះហើយអ្វីដែលប្រសើរបំផុតសម្រាប់មនុស្សលោកគឺការធ្វើតាមអ្នកជំនាន់មុននៅក្នុងគ្រប់កិច្ចការទាំងអស់។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើមនុស្សលោកមានទម្លាប់ក្រោកឈរឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមកនោះគេអាចនឹងនិយាយថា៖ ការបោះបង់ចោលការក្រោកឈរចំពោះមុខគម្ពីរគួរអានក្នុងទម្លាប់បែបនេះគឺមិនមែនជាទង្វើល្អឡើយផ្ទុយទៅវិញវាជិតទៅនឹងការត្រូវស្តីបន្ទោសពីព្រោះការគោរពនិងលើកតម្កើងគម្ពីរគួរអានគឺជារឿងកាតព្វកិច្ចដែលមិនត្រូវមានចំពោះអ្នកដទៃឡើយហើយនៅក្នុងនោះគឺជាការលើកតម្កើងនូវអ្វីដែលពិសិដ្ឋរបស់អល់ឡោះនិងនិមិត្តសញ្ញារបស់ទ្រង់។ ហើយអ្នកច្បាប់ឥស្លាមជាន់ខ្ពស់មួយចំនួនបានលើកឡើងអំពីការក្រោកឈររបស់មនុស្សលោកចំពោះមុខគម្ពីរគួរអានដោយការទទួលស្គាល់និងមិនជំទាស់ឡើយ។ រីឯការយកគម្ពីរគួរអានទៅដាក់នៅក្បែរផ្នូរនិងការដុតចង្កៀងបំភ្លឺនៅទីនោះគឺជាទង្វើដែលត្រូវបានហាមឃាត់ទោះបីជាគេដាក់វាដើម្បីសូត្រនៅទីនោះក៏ដោយចុះទម្រាំតែការដាក់ដោយមិនបានសូត្រទៀតនោះ? ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អល់ឡោះបានដាក់បណ្តាសាលើស្ត្រីដែលឧស្សាហ៍ទៅសួរសុខទុក្ខផ្នូរនិងពួកអ្នកដែលយកផ្នូរធ្វើជាកន្លែងដុតចង្កៀងនិងជាវិហារ (ម៉ាស្ជិទ)» ហើយការភ្ជាប់ការស្តីបន្ទោសទៅលើសំណុំទាំងមូលតម្រូវឱ្យផ្នែកនីមួយៗមានឥទ្ធិពលក្នុងការទទួលការស្តីបន្ទោសហើយរឿងហារ៉ាម (ហាមឃាត់សាសនា)មិនអាចកើតចេញពីការផ្សំគ្នានៃរឿងអនុញ្ញាតនោះឡើយ។ ហើយមនុស្សលោកបានខ្វែងគំនិតគ្នាអំពីការសូត្រគួរអាននៅក្បែរផ្នូរ។ ហើយការយកគម្ពីរគួរអានទៅដាក់នៅក្បែរផ្នូរដើម្បីសូត្រនៅទីនោះគឺជាប៊ីឌអះហ៍ (នវានុវត្តន៍) ដ៏គួរឱ្យស្អប់ខ្ពើមដែលអ្នកជំនាន់មុនមិនធ្លាប់ធ្វើទាល់តែសោះផ្ទុយទៅវិញវាចូលក្នុងអត្ថន័យនៃការយកផ្នូរធ្វើជាវិហារហើយគ្មានការខ្វែងគំនិតគ្នាឡើយចំពោះការហាមឃាត់មិនឱ្យយកផ្នូរធ្វើជាវិហារ។ ហើយវាជារឿងដែលគេដឹងយ៉ាងច្បាស់ថាវិហារគឺជាទីកន្លែងសម្រាប់ថ្វាយបង្គំបួងសួងរំលឹកគុណ (ហ្ស៊ីកៀរ) និងសូត្រគួរអាន។