កិតាប អាល់-អាំវ៉ាល់ (សៀវភៅទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងឥស្លាម)
កិតាប អាល់-អាំវ៉ាល់ (សៀវភៅទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងឥស្លាម)
"អត្ថបទច្បាប់ឥស្លាម (ហ្វិក) បុរាណពីប្រភព Turath/OpenITI ដែលមានអត្ថបទភាសាអារ៉ាប់ពេញលេញ និងការបកប្រែជាភាសាខ្មែរ ចំនួន 202 ជំពូក។"
ជំពូកទី ១៖ កាតព្វកិច្ចរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំក្នុងការស្មោះត្រង់ចំពោះរាស្ត្រនិងកាតព្វកិច្ចរបស់រាស្ត្រចំពោះថ្នាក់ដឹកនាំហាដីޘលេខ ១ ដល់ ៦៖ ១. ពីតាមីមអាល់-ដារី ﵁ បានរាយការណ៍ថារ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ បានមានប្រសាសន៍បីដងថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់សាសនាគឺជាការស្មោះត្រង់ (អាល់-ណាស្ហីហះ)»។ គេបានសួរថា៖ ចំពោះអ្នកណាខ្លះឱរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ? ទ្រង់មានប្រសាសន៍ថា៖ «ចំពោះអល់ឡោះចំពោះគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)របស់ទ្រង់ចំពោះរ៉សូលរបស់ទ្រង់ចំពោះបណ្តាមេដឹកនាំមូស្លីមនិងចំពោះប្រជានុរាស្ត្រទូទៅ»។ (រាយការណ៍ស្រដៀងគ្នានេះពីអ៊ីពិនអ៊ូមើរនិងអាពូហ៊ូរ៉យរ៉ោះ ﵄)។ ២. ពីម៉ាក់គីលពិនយ៉ាសារ ﵁ បានឮរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «គ្មានបុគ្គលណាដែលត្រូវបានអល់ឡោះប្រគល់ភារកិច្ចឱ្យគ្រប់គ្រងប្រជានុរាស្ត្រហើយនៅពេលគាត់ស្លាប់គាត់បានបោកប្រាស់ប្រជានុរាស្ត្ររបស់ខ្លួនឡើយលើកលែងតែអល់ឡោះនឹងហាមឃាត់ឋានសួគ៌ចំពោះរូបគាត់»។ ៣. ពីលោកស្រីអាអ៊ីស្ហះ ﵂ បានរាយការណ៍ថារ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានបួងសួងថា៖ «ឱអល់ឡោះ! បុគ្គលណាដែលកាន់កាប់កិច្ចការណាមួយនៃសហគមន៍របស់ខ្ញុំហើយបានប្រព្រឹត្តចំពោះពួកគេដោយក្តីមេត្តាករុណានិងទន់ភ្លន់សូមទ្រង់មេត្តាករុណានិងទន់ភ្លន់ចំពោះរូបគេផងចុះ។ ហើយបុគ្គលណាដែលបង្កការលំបាកដល់ពួកគេសូមទ្រង់ដាក់ទណ្ឌកម្មនិងបង្កការលំបាកដល់រូបគេវិញចុះ»។ ៤. ពីអាអ៊ីហ្សពិនអាំរូអាល់-មូហ្សាគនី ﵁ បានចូលទៅជួបឧបៃឌុលឡោះពិនហ្ស៊ីយ៉ាដហើយបានប្រាប់ថា៖ ខ្ញុំបានឮរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់មេដឹកនាំដ៏អាក្រក់បំផុតគឺមេដឹកនាំដែលកាចសាហាវឃោរឃៅ (អាល់-ហ៊ូតteams)»។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب: ما يجب على الإمام من النصيحة لرعيته وعلى الرعية لإمامهم
ជំពូកទី ២៖ ឧត្តមភាពនៃថ្នាក់ដឹកនាំនិងចៅក្រមប្រកបដោយយុត្តិធម៌ហាដីޘលេខ ៧ ដល់ ២០៖ ១. ការព្រមានចំពោះមេដឹកនាំដែលបិទទ្វារមិនទទួលរាស្ត្រ៖ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «បុគ្គលណាដែលអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)បានប្រគល់កិច្ចការគ្រប់គ្រងមនុស្សលោកឱ្យហើយគេបានបិទទ្វារគេចវេះពីតម្រូវការភាពក្រីក្រនិងការខ្វះខាតរបស់ពួកគេអល់ឡោះ ﷻ នឹងបិទទ្វារនៃសេចក្តីមេត្តារបស់ទ្រង់មិនទទួលតម្រូវការនិងការខ្វះខាតរបស់គេវិញនៅថ្ងៃបរលោក»។ ២. មនុស្សប្រាំពីរកំពូកដែលស្ថិតក្រោមម្លប់នៃអល់ឡោះ៖ ព្យាការី ﷺ បានបញ្ជាក់ថាម្នាក់ក្នុងចំណោមមនុស្សប្រាំពីរកំពូកដែលទទួលបានម្លប់នៃអល់ឡោះនៅថ្ងៃដែលគ្មានម្លប់ក្រៅពីម្លប់របស់ទ្រង់គឺ «មេដឹកនាំដែលប្រកាន់ខ្ជាប់នូវយុត្តិធម៌»។ ៣. ទីកន្លែងដ៏ឧត្តមរបស់អ្នកប្រកាន់យុត្តិធម៌៖ រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «បណ្តាអ្នកប្រកាន់យុត្តិធម៌នឹងស្ថិតនៅលើវេទិកាធ្វើពីពន្លឺនារសៀលថ្ងៃកៀម៉ះនៅខាងស្តាំនៃព្រះដ៏មានព្រះហឫទ័យមេត្តាករុណា (អរ-រ៉ោះម៉ាន) ﵎ ពួកគេគឺជាអ្នកដែលអនុវត្តយុត្តិធម៌ក្នុងការកាត់ក្តីក្នុងចំណោមក្រុមគ្រួសារនិងក្នុងកិច្ចការដែលពួកគេត្រូវបានប្រគល់សិទ្ធិអំណាច»។ ៤. រង្វាន់នៃចៅក្រមដែលខិតខំស្រាវជ្រាវ (អ៊ិចទីហាត)៖ ប្រសិនបើចៅក្រមខិតខំស្រាវជ្រាវហើយកាត់ក្តីត្រឹមត្រូវគេទទួលបានផលបុណ្យពីរចំណែកហើយប្រសិនបើគេខិតខំស្រាវជ្រាវអស់ពីលទ្ធភាពតែមានការភាន់ច្រឡំគេនៅតែទទួលបានផលបុណ្យមួយចំណែក។ ៥. តម្លៃនៃយុត្តិធម៌៖ លោកម៉ាសរូកបានមានប្រសាសន៍ថា «ការកាត់ក្តីដោយយុត្តិធម៌ត្រឹមត្រូវត្រឹមតែមួយថ្ងៃមានតម្លៃជាងការចេញច្បាំងជីហាតក្នុងមាគ៌ាអល់ឡោះពេញមួយឆ្នាំ»។ ហើយសាអ៊ីដពិនជូប៊ែរបានបញ្ជាក់ថា «ការអនុវត្តទោសទណ្ឌវិន័យ (ហាត់) ដោយយុត្តិធម៌ក្នុងចំណោមមូស្លីមប្រសើរជាងមានភ្លៀងធ្លាក់ស្រោចស្រពចំនួនសែសិបថ្ងៃ»។ ៦. អ្នកប្រមូលហ្សាកាត់ (សប្បុរសធម៌កាតព្វកិច្ច)ដោយសុច្ចរិត៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ មានប្រសាសន៍ថា «អ្នកបំពេញការងារប្រមូលនិងចាត់ចែងហ្សាកាត់ដោយសច្ចធម៌ប្រៀបដូចជាអ្នកប្រយុទ្ធក្នុងមាគ៌ារបស់អល់ឡោះរហូតដល់គេវិលត្រឡប់ទៅដល់ផ្ទះវិញ»។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب: فضل أئمة العدل
ជំពូកទី ៣៖ កាតព្វកិច្ចស្តាប់បង្គាប់ថ្នាក់ដឹកនាំនិងការហាមឃាត់ការបះបោរដណ្តើមអំណាចហាដីޘលេខ ២១ ដល់ ៣៧៖ ១. កាតព្វកិច្ចស្តាប់និងគោរពតាម៖ ពីអាប់ឌុលឡោះពិនអ៊ូមើរ ﵄ ពីរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «មូស្លីមគ្រប់រូបមានកាតព្វកិច្ចត្រូវស្តាប់និងគោរពតាមថ្នាក់ដឹកនាំទាំងក្នុងរឿងដែលខ្លួនចូលចិត្តនិងរឿងដែលខ្លួនមិនចូលចិត្តដរាបណាមិនត្រូវបានបង្គាប់ឱ្យប្រព្រឹត្តអំពើបាប។ ប្រសិនបើគេបង្គាប់ឱ្យប្រព្រឹត្តអំពើបាបនោះមិនត្រូវស្តាប់និងមិនត្រូវគោរពតាមឡើយ»។ ២. ការហាមឃាត់ការបែកបាក់ចេញពីសហគមន៍៖ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «បុគ្គលណាដែលឃើញថ្នាក់ដឹកនាំរបស់ខ្លួនប្រព្រឹត្តរឿងមិនគប្បីចូរឱ្យគេអត់ធ្មត់ព្រោះបុគ្គលណាដែលបំបែកខ្លួនចេញពីសហគមន៍មូស្លីមសូម្បីតែមួយចំអាមហើយស្លាប់ទៅគេស្លាប់ក្នុងសភាពដូចជាសម័យល្ងង់ខ្លៅ (ចាហ៊ីលីយ៉ះ)»។ ៣. ការប្រយុទ្ធដណ្តើមអំណាច៖ ព្យាការី ﷺ បានព្រមានយ៉ាងតឹងរ៉ឹងថា៖ «ប្រសិនបើមានការសច្ចាប្រណិធានភក្តីភាពចំពោះថ្នាក់ដឹកនាំ (ខាលីហ្វះ) ពីររូបចូរអ្នករាល់គ្នាកម្ចាត់បុគ្គលចុងក្រោយចោល» ដើម្បីទប់ស្កាត់ការបែកបាក់និងការបង្ហូរឈាមក្នុងចំណោមប្រជាជាតិមូស្លីម។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب: في وجوب السمع والطاعة على الرعية وما في منازعتهم، والطعن عليهم
ជំពូកទី ៤៖ ការព្រមានប្រឆាំងនឹងការរិះគន់បង្កាច់បង្ខូចថ្នាក់ដឹកនាំហាដីޘលេខ ៣៨ ដល់ ៤៦៖ ១. ដំបូន្មានរបស់អាប៊ូអ៊ីឌ្រីសអាល់-ខាវឡានី៖ លោកបានទូន្មានប្រជាជននៅសម័យអាប់ឌុល-ម៉ាលីកពិនម៉ារវ៉ានថា៖ «ចូរអ្នករាល់គ្នាប្រយ័ត្នប្រយែងចំពោះការរិះគន់បង្កាច់បង្ខូចថ្នាក់ដឹកនាំព្រោះការបង្កាច់បង្ខូចថ្នាក់ដឹកនាំគឺជាការកាត់ផ្តាច់នូវសេចក្តីល្អនិងជាប្រភពនៃចលាចល»។ ២. ការអត់ធ្មត់ចំពោះភាពអយុត្តិធម៌របស់មេដឹកនាំ៖ បណ្តាសាហាពះបានណែនាំថាប្រសិនបើប្រជាជនឃើញការមិនគាប់ចិត្តពីមេដឹកនាំពួកគេគួរតែបួងសួងសុំឱ្យអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ កែប្រែចិត្តគំនិតរបស់មេដឹកនាំនោះឱ្យត្រឹមត្រូវវិញជាជាងការជេរប្រមាថឬការបង្កចលាចលបះបោរដែលនាំឱ្យខូចខាតសន្តិសុខសង្គមជាតិទាំងមូល។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب: التشديد في مفارقة الأئمة والخروج من طاعتهم
ជំពូកទី ៥៖ ការហាមឃាត់ការបំបាក់មុខឬធ្វើឱ្យថោកទាបដល់អាជ្ញាធរនៃអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ហាដីޘលេខ ៤៧ ដល់ ៥៤៖ ១. ការដាស់តឿនរបស់ហ៊ូហ្សៃហ្វះពិនអាល់-យ៉ាម៉ាន ﵁៖ នៅពេលដែលក្រុមមនុស្សពីកុលសម្ព័ន្ធបានីអាប់ស៍បានរៀបចំខ្លួនទៅប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងខាលីហ្វះឧស្មាន ﵁ លោកហ៊ូហ្សៃហ្វះបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «គ្មានក្រុមមនុស្សណាដែលខិតខំបំបាក់មុខឬធ្វើឱ្យថោកទាបដល់អាជ្ញាធរស្របច្បាប់របស់អល់ឡោះនៅលើផែនដីឡើយលើកលែងតែអល់ឡោះនឹងធ្វើឱ្យពួកគេរងនូវភាពអាម៉ាស់និងទន់ខ្សោយមុនពេលពួកគេស្លាប់»។ ២. អាជ្ញាធរស្របច្បាប់ជាម្លប់សុវត្ថិភាព៖ អាជ្ញាធរស្របច្បាប់គឺជាខែលការពារសន្តិសុខការអនុវត្តច្បាប់និងការការពារទ្រព្យសម្បត្តិនិងកិត្តិយសរបស់ប្រជាជនទូទៅ។ ការបំផ្លាញអាជ្ញាធរនាំទៅរកភាពអនាធិបតេយ្យនិងការបាត់បង់សន្តិភាព។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب: ما يستحب من توقير أئمة العدل وتعزيزهم
ជំពូកទី ៦៖ ប្រភេទនៃទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណ៖ដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំនិងប្រភពដើមក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)កូអាននិងស៊ុណ្ណះហាដីޘលេខ ៥៥ ដល់ ៨៩៖ សេចក្តីផ្តើមនៃទ្រឹស្តីហិរញ្ញវត្ថុឥស្លាមដោយអាប៊ូអ៊ូបៃដ៍អាល់-កាស៊ីមពិនសាឡាម៖ លោកអាប៊ូអ៊ូបៃដ៍បានកំណត់ថាទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណ៖ដែលរដ្ឋឥស្លាមគ្រប់គ្រងមានបីប្រភេទធំៗ ដែលមានប្រភពបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់នៅក្នុងគម្ពីរកូអាននិងស៊ុណ្ណះ៖ ១. ទ្រព្យសម្បត្តិហ្វៃអ៍ (អាល់-ហ្វៃអ៍)៖ គឺជាទ្រព្យសម្បត្តិដែលបានមកពីពួកបដិសេធដោយសន្តិវិធីឬគ្មានការប៉ះទង្គិចប្រយុទ្ធគ្នាដោយកម្លាំងទ័ពរួមមានពន្ធជីសយ៉ះ (Jizyah) លើក្បាលមនុស្ស, ពន្ធដីធ្លីខារ៉ាជ (Kharaj), និងពន្ធពាណិជ្ជកម្ម ('Ushur)។ ទ្រព្យនេះត្រូវបែងចែកសម្រាប់ផលប្រយោជន៍រួមរបស់មូស្លីមទាំងអស់ការពារព្រំដែននិងផ្គត់ផ្គង់ប្រជាជន។ ២. ផលសង្គ្រាម (អាល់-ហ្គានីម៉ះ)៖ គឺជាទ្រព្យសម្បត្តិដែលរឹបអូសបានពីសត្រូវតាមរយ៖ការប្រយុទ្ធដោយកម្លាំងទ័ព។ មួយភាគប្រាំ (១/៥ ឬឃូមុស) ត្រូវប្រគល់ជូនរដ្ឋសម្រាប់បែងចែកតាមគម្ពីរកូអានហើយបួនភាគប្រាំ (៤/៥) ត្រូវបែងចែកជូនកងទ័ពដែលបានចូលរួមច្បាំង។ ៣. ទានកាតព្វកិច្ចហ្សាកាត់ (សប្បុរសធម៌កាតព្វកិច្ច) (អាល់-ស Adaqah / Zakah)៖ គឺជាកាតព្វកិច្ចលើទ្រព្យសម្បត្តិរបស់មូស្លីមដែលមានទ្រព្យគ្រប់កម្រិតនីសប (មាសប្រាក់សត្វពាហន៖ កសិផលនិងទំនិញជំនួញ) ដែលត្រូវបែងចែកយ៉ាងជាក់លាក់ដល់មនុស្សប្រាំបីជំពូកដូចដែលអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ បានបញ្ជាក់ក្នុងស៊ូរ៉ាត់អាត់-តាវពះ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
صنوف الأموال التي تليها الأئمة للرعية، وأصولها في الكتاب والسنة قال أبو أحمد حميد بن زنجويه، قال: قرأت على أبي عبيد القاسم بن سلام، وكل شيء أحدثه، عنه في هذا الكتاب، فهو قراءة عليه: أول ما نبدأ به من ذكر الأموال، ما كان منها لرسول الله صلى الله
ជំពូកទី ៧៖ គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)ស្ដីពីទ្រព្យហ្វៃអ៍វិថីនៃការចាត់ចែងនិងក្បួនច្បាប់ស្តីពីការយកពន្ធជីសយ៉ះហាដីޘលេខ ៩០ ដល់ ១០៤៖ ១. មូលដ្ឋានច្បាប់នៃការយកពន្ធជីសយ៉ះ៖ ពីអាពូហ៊ូរ៉យរ៉ោះ ﵁ ពីរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ៖ ពន្ធជីសយ៉ះត្រូវបានកំណត់ឡើងដោយព្រះបញ្ជារបស់អល់ឡោះ ﷻ នៅក្នុងស៊ូរ៉ាត់អាត់-តាវពះទៅលើ اهل الكتاب (ពួកគ្រីស្ទាននិងយូដា) និងពួកអ្នកដែលមានច្បាប់ដូចពួកគេដើម្បីជាថ្នូរនឹងការធានាសន្តិសុខអាយុជីវិតទ្រព្យសម្បត្តិសេរីភាពជំនឿនិងការលើកលែងកាតព្វកិច្ចយោធា។ ២. ភាពខុសគ្នារវាងពន្ធជីសយ៉ះនិងផលសង្គ្រាម៖ ពន្ធជីសយ៉ះជាចំណែកនៃទ្រព្យហ្វៃអ៍ដែលត្រូវបញ្ចូលទៅក្នុងរតនាគាររដ្ឋ (បៃតុល-ម៉ាល) សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ប្រាក់បៀវត្សរ៍ជួសជុលផ្លូវថ្នល់ស្ពាននិងកិច្ចការសាធារណ៖របស់ប្រជាជាតិមូស្លីម។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
كتاب الفيء ووجوهه وسبيله فمنه الجزية والسنة في قبولها وهي من الفيء
ជំពូកទី ៨៖ ការយកពន្ធជីសយ៉ះពីជនជាតិអារ៉ាប់ដែលជា اهل الكتاب ហាដីޘលេខ ១០៥ ដល់ ១២១៖ ១. បេសកកម្មរបស់មូអាហrecord ﵁ នៅប្រទេសយេម៉ែន៖ រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ បានបញ្ជូនមូអាហrecord ពិនជ៖ពល់ទៅកាន់ប្រទេសយេម៉ែនហើយបានបញ្ជាឱ្យលោកប្រមូលពន្ធជីសយ៉ះពីមនុស្សពេញវ័យគ្រប់រូប (ទាំងប្រុសទាំងស្រីនៃ اهل الكتاب) ចំនួនមួយឌីណារឬសមមូលនឹងសម្លៀកបំពាក់ម៉ាអាហ្វិរី (ក្រណាត់យេម៉ែន)។ ២. កិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយកុលសម្ព័ន្ធបានីតាហ្គលីព៖ លោកអ៊ូមើរពិនអាល់-ខាត់តອບ ﵁ បានយល់ព្រមយកទ្វេដងនៃហ្សាកាត់ (សប្បុរសធម៌កាតព្វកិច្ច) (ស Adaqah) ពីកុលសម្ព័ន្ធគ្រីស្ទានអារ៉ាប់បានីតាហ្គលីពជំនួសឱ្យឈ្មោះពន្ធជីសយ៉ះដើម្បីរក្សាកិត្តិយសរបស់ពួកគេជាជនជាតិអារ៉ាប់ប៉ុន្តែមូលដ្ឋានគតិយុត្តិគឺនៅតែជាចំណូលហ្វៃអ៍ដដែល។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب: أخذ الجزية من عرب أهل الكتاب
ជំពូកទី ៩៖ ការយកពន្ធជីសយ៉ះពីពួកម៉ាជូស (ហ្សូរូអាស្ទ័រ) ហាដីޘលេខ ១២២ ដល់ ១៤១៖ ១. ហាដីޘរបស់អាប់ឌុររ៉ោះម៉ានពិនអោហ្វ ﵁៖ នៅពេលដែលអ៊ូមើរពិនអាល់-ខាត់តອບ ﵁ មិនទាន់ច្បាស់អំពីរបៀបអនុវត្តចំពោះពួកម៉ាជូស (អ្នកគោរពភ្លើងនៅពែរ្ស) លោកអាប់ឌុររ៉ោះម៉ានពិនអោហ្វបានក្រោកឈរឡើងហើយរាយការណ៍ថា៖ ខ្ញុំបានឮរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរអ្នករាល់គ្នាអនុវត្តចំពោះពួកគេនូវមាគ៌ាដូច اهل الكتاب»។ ២. ក្បួនច្បាប់អនុវត្ត៖ ដោយសារហាដីޘនេះពន្ធជីសយ៉ះត្រូវបានទទួលយកពីពួកម៉ាជូសនៃតំបន់ហាហ្សើរពែរ្សនិងតំបន់ផ្សេងទៀតដើម្បីធានាសុវត្ថិភាពដល់ពួកគេប៉ុន្តែមិនអនុញ្ញាតឱ្យរៀបការជាមួយស្ត្រីរបស់ពួកគេឬបរិភោគសាច់សត្វដែលពួកគេអារកឡើយ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب: أخذ الجزية من المجوس
ជំពូកទី ១០៖ បុគ្គលដែលជាប់កាតព្វកិច្ចបង់ពន្ធជីសយ៉ះនិងបុគ្គលដែលត្រូវបានលើកលែងហាដីޘលេខ ១៤២ ដល់ ១៥២៖ ១. ការលើកលែងចំពោះស្ត្រីនិងកុមារ៖ លោកអ៊ូមើរពិនអាល់-ខាត់តອບ ﵁ បានសរសេរសារលិខិតផ្ញើជូនបណ្តាចៅហ្វាយខេត្តដោយហាមឃាត់ដាច់ខាតមិនឱ្យសម្លាប់ឬយកពន្ធជីសយ៉ះពីស្ត្រីនិងកុមារឡើយ។ ២. ជនដែលត្រូវបានលើកលែងពីពន្ធជីសយ៉ះ៖ ពន្ធជីសយ៉ះត្រូវបានកំណត់យកតែពីបុរសពេញវ័យមានសតិគ្រប់គ្រាន់និងមានសមត្ថភាពរកប្រាក់ចំណូលបានប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកស្ត្រីកុមារមនុស្សចាស់ជរាជនពិការជនវិកលចរិតនិងអ្នកក្រីក្រទ័លក្រខ្លាំងគឺត្រូវបានលើកលែងទាំងស្រុងពីការបង់ពន្ធជីសយ៉ះ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب: من تجب عليه الجزية ومن تسقط عنه
ជំពូកទី ១១៖ កម្រិតនិងចំនួនទឹកប្រាក់នៃការកំណត់ពន្ធជីសយ៉ះហាដីޘលេខ ១៥៣ ដល់ ១៦៥៖ ១. ការកំណត់របស់លោកអ៊ូមើរពិនអាល់-ខាត់តອບ ﵁៖ - ចំពោះអ្នកប្រើប្រាស់មាស (ដូចជានៅតំបន់ស៊ីរីនិងអេហ្ស៊ីប)៖ កំណត់យក ៤ ឌីណារក្នុងមួយឆ្នាំពីអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិ។ - ចំពោះអ្នកប្រើប្រាស់ប្រាក់ (ដូចជានៅតំបន់អ៊ីរ៉ាក់និងពែរ្ស)៖ កំណត់យក ៤០ ឌៀរហាំក្នុងមួយឆ្នាំ។ ២. ការបែងចែកតាមកម្រិតជីវភាព៖ អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនបានបញ្ជាក់ថាកម្រិតពន្ធជីសយ៉ះត្រូវបានបែងចែកជាបីថ្នាក់៖ ថ្នាក់អ្នកមាន (៤៨ ឌៀរហាំ), ថ្នាក់មធ្យម (២៤ ឌៀរហាំ), និងថ្នាក់អ្នកក្រីក្រដែលមានការងារធ្វើ (១២ ឌៀរហាំ) ក្នុងមួយឆ្នាំ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب: فرض الجزية ومبلغها
ជំពូកទី ១២៖ ក្បួនច្បាប់ស្តីពីពន្ធជីសយ៉ះលើពួកបព្វជិតនិងអ្នកបួសក្នុងអាស្រមហាដីޘលេខ ១៦៦ ដល់ ១៨១៖ ១. ការវិនិច្ឆ័យរបស់អ៊ូមើរពិនអាប់ឌុល-អាហ្ស៊ីស៖ លោកបានកំណត់ពន្ធជីសយ៉ះចំនួន ២ ឌីណារទៅលើបព្វជិតឬអ្នកបួសដែលរស់នៅក្នុងវត្តអារាមដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិឬមានការងាររកចំណូល។ ២. ការលើកលែងចំពោះអ្នកបួសទ័លក្រ៖ លោកអាប៊ូអ៊ូបៃដ៍បានពន្យល់ថាចំពោះអ្នកបួសដែលផ្តាច់ខ្លួនចេញពីសង្គមរស់នៅយ៉ាងសាមញ្ញក្នុងអាស្រមហើយគ្មានទ្រព្យសម្បត្តិអ្វីទាំងអស់គឺត្រូវបានលើកលែងពីពន្ធជីសយ៉ះដូចដែលលោកអប៊ូបាក់រ៍អាល់-ស៊ីឌីក ﵁ ធ្លាប់បានបញ្ជាកងទ័ពមិនឱ្យប៉ះពាល់ដល់ពួកគេឡើយ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
اجتباء الجزية والخراج وما يؤمر به من الرفق بأهلها، وينهى عنه من العنف
ជំពូកទី ១៣៖ ក្បួនច្បាប់ស្តីពីជន اهل الذمة ដែលបានចូលកាន់សាសនាឥស្លាមឬទទួលមរណភាពហាដីޘលេខ ១៨២ ដល់ ១៩៧៖ ១. គ្មានពន្ធជីសយ៉ះលើមូស្លីមឡើយ៖ រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «គ្មានពន្ធជីសយ៉ះលើអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាមឡើយ»។ ២. នៅពេលជន اهل الذمة ទទួលយកសាសនាឥស្លាម៖ ពន្ធជីសយ៉ះដែលនៅសេសសល់ត្រូវធ្លាក់ចុះជាស្វ័យប្រវត្តិតាំងពីថ្ងៃដែលគេចូលកាន់ឥស្លាមមកហើយទ្រព្យសម្បត្តិនិងជីវិតរបស់គេទទួលបានការការពារពេញលេញដូចមូស្លីមដទៃទៀតដែរ។ ៣. ករណីទទួលមរណភាព៖ ប្រសិនបើជន اهل الذمة បានទទួលមរណភាពមុនពេលបង់ពន្ធជីសយ៉ះប្រចាំឆ្នាំពន្ធនោះត្រូវបានលើកលែងហើយមិនត្រូវទារពីកេរមរតករបស់គេឡើយព្រោះពន្ធជីសយ៉ះគឺជាកាតព្វកិច្ចលើរូបកាយមិនមែនជាបំណុលលើទ្រព្យសម្បត្តិឡើយ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب: الجزية على من أسلم من أهل الذمة أو مات وهي عليه
ជំពូកទី ១៤៖ ការហាមឃាត់មិនឱ្យទទួលយកពន្ធជីសយ៉ះជាស្រានិងសាច់ជ្រូកហាដីޘលេខ ១៩៨ ដល់ ២០៥៖ ១. បម្រាមរបស់អ៊ូមើរពិនអាល់-ខាត់តອບ ﵁៖ នៅពេលដែលគេបានរាយការណ៍ជូនលោកអ៊ូមើរថាមានមន្ត្រីប្រមូលពន្ធខ្លះបានទទួលយកតម្លៃស្រានិងសាច់ជ្រូកជាពន្ធជីសយ៉ះលោកបានបញ្ជាឱ្យបញ្ឈប់ជាបន្ទាន់ហើយបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរកុំទទួលយកស្រានិងសាច់ជ្រូកពីពួកគេឱ្យសោះប៉ុន្តែចូរទុកឱ្យពួកគេលក់ដូររបស់ទាំងនោះដោយខ្លួនឯងហើយចូរអ្នករាល់គ្នាទទួលយកតែប្រាក់ដែលបានមកពីពួកគេប៉ុណ្ណោះ»។ ២. មូលដ្ឋានគ្រឹះ៖ ស្រានិងសាច់ជ្រូកជាវត្ថុហារ៉ាម (ហាមឃាត់សាសនា)ដាច់ខាតសម្រាប់មូស្លីមដូច្នេះរដ្ឋឥស្លាមមិនត្រូវកាន់កាប់លក់ដូរឬទទួលយកវត្ថុទាំងនោះដោយផ្ទាល់ឡើយ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
في الجزية من الخمر والخنازير
ជំពូកទី ១៥៖ របៀបនៃការប្រមូលពន្ធជីសយ៉ះសម្លៀកបំពាក់សម្គាល់និងការបោះត្រាលើកញ្ចឹងក (ចំណងជើងជំពូក)
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب: الجزية كيف تجتبى، وما يؤخذ به أهلها من الزي وختم الرقاب
គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)ស្ដីពីការបើកទឹកដីទំនៀមទម្លាប់និងក្បួនច្បាប់របស់វា (ចំណងជើងគម្ពីររង)
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
كتاب فتوح الأرضين وسننها وأحكامها
ជំពូកទី ១៦៖ ពន្ធពាណិជ្ជកម្ម ('Ushur) លើជន اهل الذمة និងទំនិញដែលឆ្លងកាត់ព្រំដែនហាដីޘលេខ ២០៦ ដល់ ២៤៧៖ ១. ពន្ធលើទំនិញពាណិជ្ជកម្ម៖ លោកអ៊ូមើរពិនអាល់-ខាត់តອບ ﵁ បានកំណត់ក្បួនច្បាប់យកពន្ធពាណិជ្ជកម្មលើទំនិញដែលឈ្មួញនាំចូល៖ - ពីឈ្មួញមូស្លីម៖ យក ២.៥% (មួយភាគសែសិប) ធ្វើជាហ្សាកាត់ (សប្បុរសធម៌កាតព្វកិច្ច)។ - ពីឈ្មួញ اهل الذمة (ពលរដ្ឋក្នុងរដ្ឋឥស្លាម)៖ យក ៥% (កន្លះនៃមួយភាគដប់)។ - ពីឈ្មួញសត្រូវក្រៅប្រទេស (ហាប៊ី)៖ យក ១០% (មួយភាគដប់ឬ 'Ushr) ស្របតាមក្បួនដោះដូរទៅវិញទៅមក។ ២. ករណីទំនិញស្រា៖ ការបកស្រាយរបស់អ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អាពូហាណីហ្វះនិងអ្នកប្រាជ្ញដទៃទៀតអំពីការយកពន្ធលើឈ្មួញ اهل الذمة ដែលដឹកស្រាក្នុងទឹកដីរបស់ពួកគេ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
فتح الأرض عنوة حدثنا حميد قال أبو عبيد: وجدنا الآثار عن رسول الله ﷺ والخلفاء بعده، قد جاءت في افتتاح الأرضين بثلاثة أحكام: أرض أسلم عليها أهلها، فهي لهم ملك أيمانهم، وهي أرض عشر لا شيء عليهم فيها غيره. وأرض افتتحت صلحا على خراج
ជំពូកទី ១៧៖ ច្បាប់ស្តីពីការជួលផ្ទះនិងដីធ្លីនៅទីក្រុងម៉ាក្កះហាដីޘលេខ ២៤៨ ដល់ ៣០១៖ ១. សេចក្តីសម្រេចរបស់អ៊ូមើរពិនអាប់ឌុល-អាហ្ស៊ីស៖ លោកបានផ្ញើសារលិខិតហាមឃាត់ការយកថ្លៃឈ្នួលផ្ទះនៅទីក្រុងម៉ាក្កះដោយសំអាងលើបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ ក្នុងស៊ូរ៉ាត់អាល់-ហាច៖ «វិហារដ៏ពិសិដ្ឋដែលយើងបានបង្កើតឡើងសម្រាប់មនុស្សលោកស្មើៗគ្នាទាំងអ្នករស់នៅទីនោះនិងអ្នកមកពីក្រៅ»។ ២. ភាពខុសគ្នានៃទស្សន៖អ្នកប្រាជ្ញ៖ - ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញខ្លះ (ដូចជាមូជាហ៊ីដនិងអាត្វា) យល់ឃើញថាផ្ទះនិងដីធ្លីនៅទីក្រុងម៉ាក្កះមិនអាចទិញលក់ឬជួលយកថ្លៃបានឡើយគឺត្រូវទុកឱ្យអ្នកធ្វើបុណ្យធម្មយាត្រាស្នាក់នៅដោយសេរី។ - ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើន (រួមទាំងអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) ស្ហាហ្វិអ៊ី) យល់ឃើញថាការទិញលក់អគារនិងការជួលផ្ទះនៅម៉ាក្កះគឺអនុញ្ញាតស្របច្បាប់ដូចដែលលោកអ៊ូមើរពិនអាល់-ខាត់តອບ ធ្លាប់បានទិញផ្ទះរបស់សាហ្វវ៉ានពិនអ៊ូម៉ៃយ៉ះធ្វើជាពន្ធនាគារ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب: أرض العنوة تقر بأيدي أهلها ويوضع عليها الطسق والخراج
ជំពូកទី ១៨៖ ការទិញលក់ដីធ្លីដែលត្រូវបានដណ្តើមដោយកម្លាំងទ័ពនិងការកំណត់ជាដីខារ៉ាជហាដីޘលេខ ៣០២ ដល់ ៣៥៤៖ ១. ដីធ្លីអាល់-អានវ៉ះ (ដីដែលដណ្តើមបានដោយកម្លាំង)៖ ការសម្រេចចិត្តជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់លោកអ៊ូមើរពិនអាល់-ខាត់តອບ ﵁ ចំពោះដីធ្លីនៅប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ (អាល់-សាវ៉ាដ) និងប្រទេសស៊ីរី៖ លោកមិនបានបែងចែកដីធ្លីទាំងនោះជូនដល់កងទ័ពឡើយប៉ុន្តែបានទុកដីទាំងនោះជាកម្មសិទ្ធិសាធារណ៖ (វ៉ាកហ្វ) សម្រាប់ប្រជាជាតិមូស្លីមជំនាន់ក្រោយៗ ហើយបានកំណត់ឱ្យម្ចាស់ដីដើមបន្តកាន់កាប់ធ្វើកសិកម្មដោយបង់ពន្ធខារ៉ាជ (Kharaj)។ ២. ក្បួនច្បាប់ទិញលក់ដីខារ៉ាជ៖ លោកអាប៊ូអ៊ូបៃដ៍បានពន្យល់អំពីភាពខុសគ្នារវាងការទិញលក់សិទ្ធិកាន់កាប់និងដីកម្មសិទ្ធិផ្ទាល់ខ្លួននិងផលប៉ះពាល់លើកាតព្វកិច្ចពន្ធខារ៉ាជ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب: في شراء أرض العنوة التي أقر الإمام أهلها فيها وصيرها أرض الخراج
ជំពូកទី ១៩៖ ក្បួនច្បាប់ស្តីពីការបើកទឹកដីអេហ្ស៊ីបនិងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពហាដីޘលេខ ៣៥៥ ដល់ ៣៩៥៖ ១. ការបើកទឹកដីអេហ្ស៊ីបដោយអាំរូពិនអាល់-អាស ﵁៖ លោកអាំរូបានដឹកនាំកងទ័ពចូលទៅកាន់អេហ្ស៊ីបហើយលោកអ៊ូមើរពិនអាល់-ខាត់តອບ បានបញ្ជូនកងទ័ពជំនួយដឹកនាំដោយអាល់-ហ៊្សូប៊ែរពិនអាល់-អាវ៉ាម ﵁។ ២. កិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយប្រជាជនអេហ្ស៊ីប (ពួកកូបទិក)៖ អេហ្ស៊ីបត្រូវបានបើកឡើងដោយកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព (ស៊ុលហ៍) ដែលធានានូវសន្តិសុខជីវិតទ្រព្យសម្បត្តិជំនឿសាសនានិងព្រះវិហាររបស់ពួកគេដោយពួកគេត្រូវបង់ពន្ធជីសយ៉ះចំនួន ២ ឌីណារក្នុងមនុស្សពេញវ័យម្នាក់និងការផ្គត់ផ្គង់ស្បៀងដល់មូស្លីម។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
باب: في أرض الخراج من العنوة يسلم صاحبها، عليه فيها عشر مع الخراج