ហ្វាតហុល ករីប (ពន្យល់ក្បួនច្បាប់អាល់-តាករីប)

ជំពូក៖ ស្តីពីបទបញ្ញត្តិនៃការធ្វើតំណាង (អាល់-វ៉ាកាឡះ) ការធ្វើតំណាង (អាល់-វ៉ាកាឡះ) តាមភាសាមានន័យថា ការប្រគល់សិទ្ធិអំណាច។ ចំណែកតាមគោលការណ៍សាសនា គឺការដែលបុគ្គលម្នាក់ប្រគល់កិច្ចការអ្វីមួយដែលខ្លួនអាចធ្វើបាន ហើយកិច្ចការនោះអាចមានអ្នកដទៃធ្វើជំនួសបាន ទៅឱ្យអ្នកដទៃធ្វើជំនួសក្នុងអំឡុងពេលដែលខ្លួននៅមានជីវិត។ ការកំណត់នេះគឺដើម្បីកាត់ចេញនូវការធ្វើពិន័យ (ការផ្ទេរសិទ្ធិក្រោយពេលស្លាប់)។ អ្នកនិពន្ធបានបញ្ជាក់ពីគោលការណ៍នៃការធ្វើតំណាងថា៖ «រាល់កិច្ចការណាដែលមនុស្សម្នាក់អាចធ្វើដោយខ្លួនឯងបាន នោះគាត់ក៏អាចប្រគល់ឱ្យអ្នកដទៃធ្វើជំនួសបានដែរ ឬគាត់អាចទទួលធ្វើជាតំណាងឱ្យអ្នកដទៃបាន»។ ដូច្នេះ កុមារដែលមិនទាន់គ្រប់អាយុ ឬអ្នកដែលវិកលចរិត មិនអាចធ្វើជាអ្នកប្រគល់សិទ្ធិ (មូវ៉ាក់គីល) ឬជាអ្នកតំណាង (វ៉ាក់គីល) បានឡើយ។ លក្ខខណ្ឌនៃកិច្ចការដែលត្រូវប្រគល់ឱ្យតំណាង គឺត្រូវតែជាកិច្ចការដែលអាចមានអ្នកធ្វើជំនួសបាន។ ហេតុនេះ ការប្រគល់សិទ្ធិឱ្យធ្វើជំនួសក្នុងកិច្ចគោរពប្រតិបត្តិផ្នែករាងកាយ (ដូចជាការសឡាត) គឺមិនត្រឹមត្រូវឡើយ លើកលែងតែការធ្វើហជ្ជ និងការចែកហ្សាកាត់ជាដើម។ ម្យ៉ាងទៀត អ្នកប្រគល់សិទ្ធិត្រូវតែជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិលើកិច្ចការនោះ។ ប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់ប្រគល់សិទ្ធិឱ្យអ្នកដទៃលក់ទាសករដែលខ្លួននឹងទទួលបាននៅពេលអនាគត ឬប្រគល់សិទ្ធិឱ្យលែងលះស្ត្រីដែលខ្លួននឹងរៀបការនៅពេលអនាគត នោះការធ្វើតំណាងនេះគឺមិនមានសុពលភាពឡើយ។ (ការធ្វើតំណាងគឺជាកិច្ចសន្យាដែលមិនចាំបាច់) សម្រាប់ភាគីទាំងពីរ (ហើយ) ក្នុងករណីនេះ (ភាគីទាំងពីរ) ពោលគឺអ្នកប្រគល់សិទ្ធិ និងអ្នកតំណាង (អាចលុបចោលកិច្ចសន្យានេះនៅពេលណាដែលពួកគេចង់បាន។ ហើយកិច្ចសន្យានេះនឹងត្រូវរលាយ) នៅពេលដែលភាគីណាមួយ (ស្លាប់) ឬវិកលចរិត ឬសន្លប់។ (អ្នកតំណាងគឺជាអ្នកដែលទុកចិត្តបាន)។ (អ្នកតំណាងមិនត្រូវទទួលខុសត្រូវលើការខូចខាតឡើយ) លើកលែងតែមានការធ្វេសប្រហែសក្នុងកិច្ចការដែលខ្លួនត្រូវបានប្រគល់ឱ្យ។ ឧទាហរណ៍នៃការធ្វេសប្រហែស គឺការប្រគល់ទំនិញដែលលក់ទៅឱ្យអ្នកទិញមុនពេលទទួលបានប្រាក់ថ្លៃទំនិញ។ (មិនអនុញ្ញាត) ឱ្យអ្នកតំណាងដែលទទួលបានសិទ្ធិទូទៅ (ធ្វើការលក់ ឬទិញឡើយ លើកលែងតែមានលក្ខខណ្ឌបីប្រការ)៖ ទីមួយ (ត្រូវលក់ក្នុងតម្លៃទីផ្សារ) មិនមែនលក់ក្នុងតម្លៃទាបជាងនេះ ឬតម្លៃដែលខាតបង់យ៉ាងខ្លាំងនោះទេ។ ទីពីរ (តម្លៃនោះត្រូវតែជាសាច់ប្រាក់) ដូច្នេះអ្នកតំណាងមិនអាចលក់ដោយជំពាក់បានឡើយ ទោះបីជាតម្លៃនោះស្មើនឹងតម្លៃទីផ្សារក៏ដោយ។ ទីបី តម្លៃនោះត្រូវតែជា (រូបិយប័ណ្ណដែលប្រើប្រាស់ក្នុងស្រុក)។ ប្រសិនបើក្នុងស្រុកនោះមានរូបិយប័ណ្ណពីរប្រភេទ ត្រូវលក់ដោយប្រើរូបិយប័ណ្ណដែលគេប្រើប្រាស់ច្រើនជាង។ ប្រសិនបើការប្រើប្រាស់មានកម្រិតស្មើគ្នា ត្រូវជ្រើសរើសរូបិយប័ណ្ណណាដែលមានផលប្រយោជន៍ដល់អ្នកប្រគល់សិទ្ធិជាង។ ប្រសិនបើស្មើគ្នាទៀត នោះអាចជ្រើសរើសយកមួយណាបាន។ ហើយមិនត្រូវលក់ដោយប្រើប្រាស់កាក់ទង់ដែង (ដែលមិនមែនជារូបិយប័ណ្ណផ្លូវការ) ឡើយ ទោះបីជាវាត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ទូលំទូលាយដូចរូបិយប័ណ្ណក៏ដោយ។ (មិនអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកតំណាងលក់) ទំនិញដោយសិទ្ធិទូទៅ (ទៅឱ្យខ្លួនឯង) ឬទៅឱ្យកូនតូចរបស់ខ្លួនឡើយ ទោះបីជាអ្នកប្រគល់សិទ្ធិបានអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកតំណាងលក់ទៅឱ្យកូនតូចរបស់ខ្លួនយ៉ាងណាក៏ដោយ ដូចដែលលោក អាល់-មូតាវ៉ាលី បានលើកឡើងផ្ទុយពីនេះ។

យោងតាមមតិរបស់អាល់បាហ្គាវី (អាល់-Baghawi)៖ មតិដែលត្រឹមត្រូវបំផុតគឺ ភ្នាក់ងារ (អ្នកតំណាង) អាចលក់ជូនឪពុករបស់ម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ (ទោះបីជាជីដូនជីតាក៏ដោយ) និងកូនប្រុសរបស់ម្ចាស់កម្មសិទ្ធិដែលគ្រប់ការ (ទោះបីជាចៅក៏ដោយ) ប្រសិនបើពួកគេមិនមែនជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ (សាហ្វីហ៍) ឬមនុស្សវិកលចរិត។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើម្ចាស់កម្មសិទ្ធិបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា មិនឱ្យលក់ទៅឱ្យបុគ្គលទាំងពីរនេះទេ នោះការលក់នោះគឺមិនត្រឹមត្រូវជាដាច់ខាត។ (ភ្នាក់ងារមិនអាចធ្វើការសារភាពជំនួសម្ចាស់កម្មសិទ្ធិបានឡើយ)៖ ប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់បានតែងតាំងអ្នកតំណាងឱ្យជួយដោះស្រាយវិវាទ នោះអ្នកតំណាងមិនមានសិទ្ធិធ្វើការសារភាពជំនួសម្ចាស់កម្មសិទ្ធិបានឡើយ ហើយក៏មិនមានសិទ្ធិលើកលែងបំណុល ឬធ្វើការសម្របសម្រួលជំនួសម្ចាស់កម្មសិទ្ធិបានដែរ។ ចំណែកឃ្លាដែលថា (លើកលែងតែមានការអនុញ្ញាតពីម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ) គឺត្រូវបានដកចេញនៅក្នុងសាត្រាស្លឹករឹតមួយចំនួន។ មតិដែលត្រឹមត្រូវបំផុតគឺ ការតែងតាំងភ្នាក់ងារដើម្បីធ្វើការសារភាពជំនួសគឺមិនត្រឹមត្រូវឡើយ។ • ការសារភាព (អាល់-Iqrar) (ជំពូក) ស្តីពីបទបញ្ញត្តិនៃការសារភាព។ តាមភាសាវិទ្យា ការសារភាពមានន័យថា ការបញ្ជាក់។ ចំណែកតាមនីតិឥស្លាម (ហ្វិកហ៍) វាគឺជាការផ្តល់ដំណឹងអំពីសិទ្ធិមួយដែលស្ថិតនៅលើខ្លួនអ្នកសារភាព។ និយមន័យនេះមិនរាប់បញ្ចូលការធ្វើជាសាក្សីឡើយ ព្រោះការធ្វើជាសាក្សីគឺជាការផ្តល់ដំណឹងអំពីសិទ្ធិរបស់បុគ្គលម្នាក់ទៅលើបុគ្គលម្នាក់ទៀត។ (អ្វីដែលត្រូវបានសារភាពមានពីរប្រភេទ)៖ ទីមួយ (សិទ្ធិរបស់អល់ឡោះ តាអាឡា) ដូចជាករណីលួច ឬការប្រព្រឹត្តខុសប្រវេណី (ហ្ស៊ីណា)។ ទីពីរ (សិទ្ធិរបស់មនុស្ស) ដូចជាការចោទប្រកាន់ពីបទប្រព្រឹត្តខុសប្រវេណីទៅលើបុគ្គលណាម្នាក់។ (ចំពោះសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះ តាអាឡា គឺអាចដកពាក្យសារភាពវិញបាន) ឧទាហរណ៍៖ អ្នកដែលបានសារភាពថាបានប្រព្រឹត្តហ្ស៊ីណា អាចនិយាយថា៖ «ខ្ញុំសូមដកពាក្យសារភាពនេះវិញ ឬខ្ញុំបាននិយាយកុហកក្នុងរឿងនេះ»។ ហើយវាជាការគួរឱ្យសរសើរ (ស៊ូណាន់) សម្រាប់អ្នកដែលសារភាពពីបទហ្ស៊ីណាឱ្យដកពាក្យសារភាពនោះវិញ។ (ចំណែកសិទ្ធិរបស់មនុស្ស គឺមិនអាចដកពាក្យសារភាពវិញបានឡើយ)។ មូលហេតុដែលបែងចែករវាងករណីទាំងពីរនេះ គឺដោយសារសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះ តាអាឡា ផ្អែកលើការលើកលែងទោស ខណៈដែលសិទ្ធិរបស់មនុស្សផ្អែកលើការទាមទារសិទ្ធិយ៉ាងតឹងរ៉ឹង។ (ភាពត្រឹមត្រូវនៃការសារភាពអាស្រ័យលើលក្ខខណ្ឌបីយ៉ាង)៖ ទីមួយ (ការគ្រប់ការ) ដូច្នេះការសារភាពរបស់កុមារមិនត្រឹមត្រូវឡើយ ទោះបីជាកុមារនោះជិតគ្រប់ការក៏ដោយ ហើយទោះបីជាមានការអនុញ្ញាតពីអាណាព្យាបាលក៏ដោយ។ ទីពីរ (ការមានសតិបញ្ញា) ដូច្នេះការសារភាពរបស់មនុស្សវិកលចរិត មនុស្សសន្លប់ ឬអ្នកដែលបាត់បង់ស្មារតីដោយមានហេតុផលត្រឹមត្រូវ គឺមិនត្រឹមត្រូវឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើការបាត់បង់ស្មារតីនោះមិនមានហេតុផលត្រឹមត្រូវទេ នោះស្ថានភាពរបស់គេគឺដូចទៅនឹងអ្នកស្រវឹង។ ទីបី (ការមានឆន្ទៈសេរី) ដូច្នេះការសារភាពរបស់មនុស្សដែលត្រូវបានគេបង្ខិតបង្ខំឱ្យសារភាពលើរឿងដែលខ្លួនមិនបានធ្វើ គឺមិនត្រឹមត្រូវឡើយ។ (ប្រសិនបើការសារភាពនោះទាក់ទងនឹងទ្រព្យសម្បត្តិ ត្រូវមានលក្ខខណ្ឌទីបួនបន្ថែមទៀត គឺភាពចាស់ទុំខាងគំនិត/ការចេះគ្រប់គ្រងទ្រព្យ)។ អត្ថន័យនៃលក្ខខណ្ឌនេះគឺ អ្នកសារភាពត្រូវតែជាអ្នកដែលមានសិទ្ធិពេញលេញក្នុងការចាត់ចែងទ្រព្យសម្បត្តិ។ អ្នកនិពន្ធបានបញ្ជាក់ពីពាក្យថា «ទ្រព្យសម្បត្តិ» ដើម្បីបែងចែកពីការសារភាពលើរឿងផ្សេងទៀត ដូចជាការលែងលះ (តាលាក់) ការចោទប្រកាន់ភរិយា (ហ្ស៊ីហារ) និងអ្វីៗដែលស្រដៀងគ្នា។ ក្នុងករណីទាំងនេះ មិនតម្រូវឱ្យអ្នកសារភាពមានភាពចាស់ទុំខាងគំនិត (រូសដ៍) ឡើយ ប៉ុន្តែការសារភាពរបស់មនុស្សដែលមិនចេះគ្រប់គ្រងទ្រព្យ (សាហ្វីហ៍) ក៏នៅតែត្រឹមត្រូវ។ (នៅពេលដែលបុគ្គលម្នាក់សារភាពលើអ្វីមួយដែលមិនច្បាស់លាស់) ដូចជាការនិយាយថា៖ «ខ្ញុំជំពាក់អ្វីមួយដល់បុគ្គលនោះ» នោះគេនឹង (ត្រូវត្រឡប់ទៅសួរគាត់វិញ) ដើម្បីឱ្យគាត់បញ្ជាក់ពីអ្វីដែលមិនច្បាស់លាស់នោះ។ ដូច្នេះ ការពន្យល់របស់គាត់ត្រូវបានទទួលយកចំពោះអ្វីៗទាំងអស់ដែលមានតម្លៃ ទោះបីជាមានតម្លៃតិចតួចដូចជាកាក់មួយក៏ដោយ។ ហើយប្រសិនបើគាត់ពន្យល់ពីអ្វីដែលមិនច្បាស់លាស់នោះទៅជារបស់ដែលគ្មានតម្លៃ...

ជំពូកស្តីពីបទបញ្ញត្តិនៃការខ្ចីរបស់របរ (អាល់-អាារីយ៉ះ) នេះគឺជាជំពូកស្តីពីបទបញ្ញត្តិនៃការខ្ចីរបស់របរ។ ពាក្យថា «អាារីយ៉ះ» (العرية) តាមការប្រើប្រាស់ដែលត្រឹមត្រូវបំផុតគឺមានការអានដោយដាក់ស្រៈតឹង (តាស៊ីដ) នៅលើអក្សរយ៉ា (ي) ដែលដកស្រង់ចេញពីពាក្យថា «អាារ៉ូ» (عار) មានន័យថា ការបាត់បង់ ឬការចាកចេញ។ ចំណែកនិយមន័យតាមគោលការណ៍សាសនាគឺ៖ ការអនុញ្ញាតឱ្យប្រើប្រាស់របស់របរពីសំណាក់អ្នកដែលចង់ធ្វើអំណោយទាន (ដោយស្ម័គ្រចិត្ត) នូវអ្វីដែលអនុញ្ញាតឱ្យប្រើប្រាស់បាន ដោយរក្សាទុកនូវរូបរាងដើមនៃរបស់នោះ ដើម្បីឱ្យអ្នកខ្ចីសងត្រឡប់ទៅឱ្យម្ចាស់ដើមវិញ។ លក្ខខណ្ឌសម្រាប់អ្នកឱ្យខ្ចី គឺត្រូវតែជាអ្នកដែលមានសិទ្ធិពេញលេញក្នុងការធ្វើអំណោយទាន និងជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិលើផលប្រយោជន៍នៃរបស់ដែលខ្លួនឱ្យខ្ចីនោះ។ ដូច្នេះ អ្នកដែលមិនមានសិទ្ធិធ្វើអំណោយទាន ដូចជាកុមារ ឬអ្នកវិកលចរិក គឺមិនអាចឱ្យខ្ចីបានឡើយ។ ហើយអ្នកដែលមិនមានសិទ្ធិលើផលប្រយោជន៍នៃរបស់នោះ ដូចជាអ្នកដែលកំពុងខ្ចីរបស់គេបន្តទៀត គឺមិនអាចឱ្យអ្នកដទៃខ្ចីបន្តបានឡើយ លើកលែងតែមានការអនុញ្ញាតពីម្ចាស់ដើម។ អ្នកនិពន្ធបានបញ្ជាក់ពីលក្ខណៈនៃរបស់ដែលត្រូវខ្ចីថា៖ «រាល់របស់អ្វីក៏ដោយដែលអាចប្រើប្រាស់បាន» ក្នុងន័យជាផលប្រយោជន៍ដែលសាសនាអនុញ្ញាត «ដោយរក្សាទុកនូវរូបរាងដើមរបស់វា គឺអាចឱ្យខ្ចីបាន»។ ដូច្នេះ ការលើកឡើងថា «ផលប្រយោជន៍ដែលសាសនាអនុញ្ញាត» គឺបានដកចេញនូវឧបករណ៍តន្ត្រីដែលហាមឃាត់ ដូច្នេះការឱ្យខ្ចីឧបករណ៍ទាំងនោះគឺមិនត្រឹមត្រូវឡើយ។ ចំណែកការលើកឡើងថា «រក្សាទុកនូវរូបរាងដើម» គឺបានដកចេញនូវការឱ្យខ្ចីទៀនសម្រាប់ដុតបំភ្លឺ (ព្រោះទៀននឹងរលាយអស់) ដូច្នេះការឱ្យខ្ចីបែបនេះគឺមិនត្រឹមត្រូវឡើយ។ ចំណែកពាក្យរបស់លោកដែលថា «ប្រសិនបើផលប្រយោជន៍របស់វាជាលទ្ធផលនៃការប្រើប្រាស់» គឺបានដកចេញនូវផលប្រយោជន៍ដែលជាតួអង្គរបស់របរផ្ទាល់ ដូចជាការឱ្យខ្ចីពពែដើម្បីយកទឹកដោះ ឬដើមឈើដើម្បីយកផ្លែជាដើម ព្រោះការឱ្យខ្ចីបែបនេះគឺមិនត្រឹមត្រូវឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើម្ចាស់និយាយទៅកាន់អ្នកណាម្នាក់ថា៖ «ចូរយកពពែនេះទៅ ខ្ញុំអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកយកទឹកដោះ និងកូនរបស់វា» នោះការអនុញ្ញាតនេះគឺត្រឹមត្រូវ ហើយពពែនោះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការខ្ចី។ ការខ្ចីអាចធ្វើឡើងដោយគ្មានកំណត់ពេលវេលា ឬកំណត់រយៈពេលជាក់លាក់ណាមួយ ដូចជាការនិយាយថា៖ «ខ្ញុំឱ្យអ្នកខ្ចីសម្លៀកបំពាក់នេះរយៈពេលមួយខែ»។ នៅក្នុងសាត្រាស្លឹករឹតខ្លះបានសរសេរថា «ការខ្ចីអាចធ្វើឡើងដោយគ្មានកំណត់ និងមានកំណត់រយៈពេល»។ ម្ចាស់របស់មានសិទ្ធិដកហូតរបស់របរនោះត្រឡប់មកវិញនៅពេលណាក៏បានដែលគាត់ចង់ ទោះបីជាការខ្ចីនោះមានកំណត់ពេលវេលាក៏ដោយ។

(ការខ្ចី) ប្រសិនបើរបស់ដែលខ្ចីនោះខូចខាត មិនមែនដោយសារការប្រើប្រាស់ដែលម្ចាស់បានអនុញ្ញាតទេនោះ អ្នកខ្ចីត្រូវតែទទួលខុសត្រូវសងជាតម្លៃនៃរបស់នោះនៅថ្ងៃដែលវាខូចខាត មិនមែនគិតតាមតម្លៃនៅថ្ងៃដែលម្ចាស់ទាមទារ ឬតម្លៃខ្ពស់បំផុតនោះទេ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើវាខូចខាតដោយសារការប្រើប្រាស់ដែលម្ចាស់បានអនុញ្ញាត ដូចជាការខ្ចីសម្លៀកបំពាក់សម្រាប់ស្លៀកពាក់ រួចវាចាស់រហែកដោយសារការប្រើប្រាស់នោះ គឺមិនមានការធានាសងឡើយ។ • ការរឹបអូសដោយអយុត្តិធម៌ (អាល់-ហ្គោស្ប) (ជំពូក) ស្តីពីបទបញ្ញត្តិនៃការរឹបអូសដោយអយុត្តិធម៌។ តាមភាសា (លូហ្កោះ) វាមានន័យថា ការយករបស់អ្វីមួយដោយអយុត្តិធម៌ និងដោយចំហ។ ចំណែកតាមន័យនៃសាសនា (ស្យារីអះ) វាមានន័យថា ការដណ្តើមយកសិទ្ធិរបស់អ្នកដទៃដោយការឈ្លានពាន។ ការកំណត់ថាអ្វីទៅជាការដណ្តើមយក គឺត្រូវយោងទៅតាមទំនៀមទម្លាប់។ ពាក្យថា "សិទ្ធិរបស់អ្នកដទៃ" រួមបញ្ចូលទាំងអ្វីដែលអាចរឹបអូសបាន ទោះបីវាមិនមែនជាទ្រព្យសម្បត្តិក៏ដោយ ដូចជាស្បែកសត្វដែលងាប់ដោយមិនបានកាត់តាមរបៀបសាសនា។ ចំណែកពាក្យថា "ដោយការឈ្លានពាន" គឺមិនរាប់បញ្ចូលការកាន់កាប់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដទៃតាមរយៈកិច្ចសន្យាឡើយ។ (អ្នកណាដែលរឹបអូសយកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកណាម្នាក់ គឺចាំបាច់ត្រូវតែប្រគល់វាត្រឡប់ទៅឱ្យម្ចាស់ដើមវិញ) ទោះបីជាត្រូវចំណាយប្រាក់លើការដឹកជញ្ជូនត្រឡប់ទៅវិញច្រើនជាងតម្លៃរបស់នោះក៏ដោយ។ (ហើយ) វាក៏ចាំបាច់ផងដែរ (ត្រូវសងថ្លៃខូចខាត) ប្រសិនបើរបស់នោះមានការថយចុះតម្លៃ ដូចជាករណីអ្នកដែលរឹបអូសយកសម្លៀកបំពាក់មួយ រួចយកទៅស្លៀកពាក់រហូតដល់វាខូចខាត ឬថយចុះគុណភាព។

ដោយគ្មានភាពស្រពិចស្រពិល (ហើយ) គាត់ក៏ត្រូវទទួលខុសត្រូវលើ (ថ្លៃឈ្នួលស្មើនឹងតម្លៃរបស់វា)។ ចំណែកឯករណីដែលទ្រព្យសម្បត្តិដែលគេដណ្តើមយកទៅនោះមានការថយចុះតម្លៃដោយសារតែការធ្លាក់ចុះនៃទីផ្សារ នោះអ្នកដណ្តើមយកមិនចាំបាច់សងសំណងឡើយ នេះបើតាមមតិដែលត្រឹមត្រូវបំផុត។ នៅក្នុងសាត្រាស្លឹករឹតខ្លះបានចែងថា៖ «អ្នកណាដែលដណ្តើមយកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដទៃ គេនឹងត្រូវបង្ខំឱ្យសងត្រឡប់ទៅវិញ»។ (ប្រសិនបើវាខូចខាត) ទ្រព្យដែលគេដណ្តើមយកទៅនោះ (អ្នកដណ្តើមយកត្រូវសង) ដោយ (របស់ដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា ប្រសិនបើវាមាន) ពោលគឺទ្រព្យដែលគេដណ្តើមយកទៅនោះមានរបស់ដូចគ្នា។ មតិដែលត្រឹមត្រូវបំផុតគឺ ទ្រព្យដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា (មីតលី) គឺជាអ្វីដែលកំណត់ដោយការថ្លឹង ឬការវាស់វែង ហើយអាចធ្វើកិច្ចសន្យាជួល (សាលាម) លើវាបាន ដូចជាស្ពាន់ និងកប្បាស ជាដើម មិនមែនជាទឹកអប់ (ហ្គាលីយ៉ា) ឬថ្នាំលាបនោះទេ។ អ្នកនិពន្ធបានលើកឡើងពីការធានាលើទ្រព្យដែលមានតម្លៃខុសៗគ្នា (មូតាកាវ៉ាម) នៅក្នុងប្រសាសន៍របស់លោកថា៖ (ឬ) ត្រូវសង (ដោយតម្លៃរបស់វា ប្រសិនបើវាមិនមានរបស់ដូចគ្នា) ពោលគឺក្នុងករណីដែលវាជាទ្រព្យដែលមានតម្លៃខុសៗគ្នា ហើយតម្លៃរបស់វាមានការប្រែប្រួល (គឺត្រូវយកតម្លៃខ្ពស់បំផុតចាប់ពីថ្ងៃដែលដណ្តើមយក រហូតដល់ថ្ងៃដែលវាខូចខាត)។ ការកំណត់តម្លៃគឺផ្អែកលើរូបិយប័ណ្ណដែលគេប្រើប្រាស់ទូទៅ។ ប្រសិនបើមានរូបិយប័ណ្ណពីរដែលគេប្រើប្រាស់ស្មើៗគ្នា លោក រ៉ាហ្វិអី បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ចៅក្រមត្រូវកំណត់យកមួយក្នុងចំណោមរូបិយប័ណ្ណទាំងពីរនោះ។ • ស៊ូហ្វអះ (សិទ្ធិអាទិភាពក្នុងការទិញ) (ជំពូក) ស្តីពីបទបញ្ញត្តិនៃស៊ូហ្វអះ។ ពាក្យនេះអានថា «ស៊ូហ្វអះ» (ដោយមានសូរសំឡេងស្ងាត់លើអក្សរហ្វា) ហើយអ្នកប្រាជ្ញហ្វិកហ៍ខ្លះអានថា «ស៊ូហ្វអះ» (ដោយមានសូរសំឡេងស្រៈអូលើអក្សរហ្វា)។ អត្ថន័យតាមភាសាគឺ ការរួមបញ្ចូលគ្នា។ ចំណែកតាមលក្ខខណ្ឌសាសនា គឺសិទ្ធិក្នុងការកាន់កាប់ដោយបង្ខំ ដែលផ្តល់ជូនដល់ដៃគូម្ចាស់កម្មសិទ្ធិដើម ទៅលើដៃគូថ្មី ដោយសារតែការមានកម្មសិទ្ធិរួមគ្នា តាមរយៈតម្លៃដែលគេបានទិញ។ វាត្រូវបានកំណត់ឡើងដើម្បីការពារការខូចខាត។ (ស៊ូហ្វអះ គឺចាំបាច់) ពោលគឺវាជាសិទ្ធិដែលត្រូវបានផ្តល់ជូនដល់ដៃគូ (ដោយសារការមានកម្មសិទ្ធិរួមគ្នា) ពោលគឺការរួមគ្នាដោយមិនទាន់បែងចែក (មិនមែនដោយសារ) ការនៅជិតខាងគ្នាឡើយ។ ដូច្នេះ អ្នកជិតខាងមិនមានសិទ្ធិស៊ូហ្វអះទេ ទោះបីជាផ្ទះនៅជាប់គ្នាក៏ដោយ។ សិទ្ធិស៊ូហ្វអះគឺមានតែ (ចំពោះអ្វីដែលអាចបែងចែកបាន) ពោលគឺអ្វីដែលអាចបែងចែកជាចំណែកៗបាន (មិនមែនចំពោះអ្វីដែលមិនអាចបែងចែកបាន) ដូចជាបន្ទប់ទឹកតូចៗជាដើម គឺមិនមានសិទ្ធិស៊ូហ្វអះឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើវាអាចបែងចែកបាន ដូចជាបន្ទប់ទឹកធំដែលអាចបែងចែកជាពីរបាន នោះសិទ្ធិស៊ូហ្វអះនឹងកើតមានឡើង។ (ហើយ) សិទ្ធិស៊ូហ្វអះក៏មានផងដែរ (ចំពោះអ្វីៗទាំងអស់ដែលមិនអាចចល័តបានពីដី) ដែលមិនមែនជាទ្រព្យវ៉ាកហ្វ៍ ឬទ្រព្យដែលគេហាមឃាត់ (ដូចជាអចលនទ្រព្យ និងអ្វីៗផ្សេងទៀត) ដូចជាសំណង់ និងដើមឈើដែលជាប់នឹងដី។ អ្នកដែលមានសិទ្ធិស៊ូហ្វអះ ត្រូវយកចំណែកនៃអចលនទ្រព្យនោះ (តាមតម្លៃដែលបានព្រមព្រៀងក្នុងការលក់)។ ប្រសិនបើតម្លៃនោះជាប្រភេទទ្រព្យដែលមានរបស់ដូចគ្នា ដូចជាគ្រាប់ធញ្ញជាតិ ឬរូបិយប័ណ្ណ នោះត្រូវយកតាមរបស់ដូចគ្នា។ ឬប្រសិនបើជាទ្រព្យដែលមានតម្លៃខុសៗគ្នា ដូចជាទាសករ ឬសម្លៀកបំពាក់ នោះត្រូវយកតាមតម្លៃរបស់វានៅថ្ងៃលក់។ (វា) ពោលគឺស៊ូហ្វអះក្នុងន័យនៃការទាមទារសិទ្ធិ (គឺត្រូវធ្វើឡើងភ្លាមៗ)។ ដូច្នេះ អ្នកដែលមានសិទ្ធិស៊ូហ្វអះត្រូវតែប្រញាប់ប្រញាល់ទាមទារសិទ្ធិរបស់ខ្លួនភ្លាមៗនៅពេលដែលដឹងថាមានការលក់ចំណែកនោះ។ ការប្រញាប់ប្រញាល់ក្នុងការទាមទារស៊ូហ្វអះ គឺត្រូវអនុវត្តតាមទម្លាប់ធម្មតា មិនតម្រូវឱ្យប្រញាប់ប្រញាល់ខុសពីទម្លាប់ធម្មតាដោយការរត់ ឬអ្វីផ្សេងឡើយ។ ប៉ុន្តែគោលការណ៍ក្នុងរឿងនេះគឺ អ្វីដែលចាត់ទុកថាជាការយឺតយ៉ាវក្នុងការទាមទារស៊ូហ្វអះ នឹងធ្វើឱ្យបាត់បង់សិទ្ធិនោះ។

ប្រសិនបើមានសត្រូវ នោះត្រូវតែចាត់តាំងអ្នកតំណាង (វីកាឡះ) ប្រសិនបើអាចធ្វើទៅបាន បើមិនដូច្នោះទេ ត្រូវតែមានសាក្សីបញ្ជាក់ពីការទាមទារសិទ្ធិ។ ប្រសិនបើគេបោះបង់ចោលការចាត់តាំងអ្នកតំណាង ឬការធ្វើសាក្សីទាំងដែលខ្លួនអាចធ្វើបាន នោះសិទ្ធិរបស់គេនឹងត្រូវបាត់បង់ នេះបើតាមមតិដែលត្រឹមត្រូវបំផុត (អាហ្សហ៍រ)។ ប្រសិនបើអ្នកមានសិទ្ធិទិញមុន (ស៊ហ្វ៊ីអាហ៍) បាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំមិនបានដឹងថា សិទ្ធិស៊ហ្វ៊ីអាហ៍ត្រូវអនុវត្តភ្លាមៗនោះទេ» ហើយគាត់ជាមនុស្សដែលគេអាចជឿបានថាពិតជាមិនដឹងរឿងនេះមែន នោះពាក្យសម្តីរបស់គាត់នឹងត្រូវទទួលស្គាល់ដោយការស្បថ។ (ប្រសិនបើបុរសម្នាក់រៀបការជាមួយស្ត្រីម្នាក់ដោយផ្តល់สินមហ័រជាចំណែកនៃអចលនទ្រព្យ) នោះ (អ្នកមានសិទ្ធិទិញមុន ត្រូវយកចំណែកនោះ) ដោយបង់ (តម្លៃស្មើនឹងមហ័រធម្មតា) របស់ស្ត្រីនោះ។ (ប្រសិនបើអ្នកមានសិទ្ធិទិញមុនមានគ្នាជាក្រុម ពួកគេត្រូវទទួលបានសិទ្ធិនោះ) គឺសិទ្ធិស៊ហ្វ៊ីអាហ៍ (តាមសមាមាត្រ) នៃចំណែកកម្មសិទ្ធិរបស់ពួកគេ។ ឧទាហរណ៍៖ ប្រសិនបើម្នាក់មានចំណែកពាក់កណ្តាលនៃអចលនទ្រព្យ ម្នាក់ទៀតមានមួយភាគបី និងម្នាក់ទៀតមានមួយភាគប្រាំមួយ ហើយម្ចាស់ចំណែកពាក់កណ្តាលបានលក់ចំណែករបស់ខ្លួន នោះអ្នកទាំងពីរដែលនៅសល់ត្រូវបែងចែកចំណែកនោះតាមសមាមាត្រពីរភាគបី។ • ការធ្វើកិច្ចសន្យាវិនិយោគ (កូរ៉ដ) (ជំពូក) ស្តីពីបទបញ្ញត្តិនៃការធ្វើកូរ៉ដ (ការផ្តល់ដើមទុនឱ្យអ្នកដទៃធ្វើអាជីវកម្ម)។ តាមភាសាវាដកស្រង់ចេញពីពាក្យថា «អាល់-ក័រឌុ» ដែលមានន័យថា ការកាត់។ ចំណែកតាមលក្ខខណ្ឌសាសនា គឺការដែលម្ចាស់ដើមទុនផ្តល់ទ្រព្យសម្បត្តិឱ្យអ្នកធ្វើការ ដើម្បីឱ្យគាត់ធ្វើអាជីវកម្មលើទ្រព្យនោះ ហើយប្រាក់ចំណេញត្រូវបែងចែករវាងអ្នកទាំងពីរ។ (ការធ្វើកូរ៉ដមានលក្ខខណ្ឌចំនួនបួន)៖ ទីមួយ៖ (ត្រូវតែជាទ្រព្យដែលជារូបិយវត្ថុ) ពោលគឺប្រាក់ឌីរហាំ និងឌីណារ ដែលសុទ្ធល្អ។ ដូច្នេះមិនអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើកូរ៉ដដោយប្រើមាសដុំ (ដែលមិនទាន់កែច្នៃ) ឬគ្រឿងអលង្ការ ឬមាសប្រាក់ដែលមានលាយលោហៈផ្សេង ឬទំនិញផ្សេងៗឡើយ រួមទាំងរូបិយវត្ថុដែលមិនមែនជាមាសប្រាក់ (ដូចជាក្រដាសប្រាក់ ឬកាក់សម័យថ្មី)។ ទីពីរ៖ (ម្ចាស់ដើមទុនត្រូវអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកធ្វើការចាត់ចែង) ដោយការអនុញ្ញាត (បែបបើកចំហ)។ ដូច្នេះ ម្ចាស់ដើមទុនមិនអាចដាក់កម្រិតលើការចាត់ចែងរបស់អ្នកធ្វើការបានឡើយ ដូចជាការនិយាយថា៖ «កុំទិញអ្វីឱ្យសោះរហូតដល់សួរយោបល់ខ្ញុំ» ឬ «កុំទិញអ្វីក្រៅពីស្រូវសាលីពណ៌ស» ជាដើម។ បន្ទាប់មក អ្នកនិពន្ធបានបន្ថែមលើពាក្យថា «បែបបើកចំហ» ខាងលើដោយពាក្យថា៖ (ឬក្នុងអ្វីដែល) ពោលគឺការចាត់ចែងលើអ្វីដែល (មិនដាច់ដោចពីទីផ្សារជាទូទៅ)។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើម្ចាស់ដើមទុនដាក់លក្ខខណ្ឌឱ្យទិញរបស់ដែលកម្ររកបាន ដូចជាសេះដែលមានពណ៌ចម្រុះ នោះកិច្ចសន្យានេះមិនមានសុពលភាពឡើយ។ ទីបី៖ (ត្រូវកំណត់ឱ្យគាត់) ពោលគឺម្ចាស់ដើមទុនត្រូវកំណត់ឱ្យអ្នកធ្វើការ (នូវចំណែកជាក់លាក់នៃប្រាក់ចំណេញ) ដូចជាពាក់កណ្តាល ឬមួយភាគបី។ ប្រសិនបើម្ចាស់ដើមទុននិយាយទៅកាន់អ្នកធ្វើការថា៖ «ខ្ញុំផ្តល់ដើមទុននេះឱ្យអ្នកធ្វើអាជីវកម្ម ដោយឱ្យអ្នកទទួលបានភាគហ៊ុន ឬចំណែកណាមួយពីវា» នោះកិច្ចសន្យាកូរ៉ដនឹងក្លាយជាមោឃៈ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើនិយាយថា «ប្រាក់ចំណេញត្រូវបែងចែករវាងយើងទាំងពីរ» នោះកិច្ចសន្យាមានសុពលភាព ហើយប្រាក់ចំណេញត្រូវបែងចែកជាពីរស្មើគ្នា។ ទីបួន៖ (មិនត្រូវកំណត់) កិច្ចសន្យាកូរ៉ដ (ដោយរយៈពេល) ណាមួយដែលកំណត់ច្បាស់លាស់ ដូចជាការនិយាយថា៖ «ខ្ញុំផ្តល់ដើមទុននេះឱ្យអ្នកធ្វើរយៈពេលមួយឆ្នាំ»។

និងមិនត្រូវភ្ជាប់លក្ខខណ្ឌណាមួយឡើយ ដូចជាពាក្យរបស់គាត់ថា៖ «ប្រសិនបើដល់ដើមខែ ខ្ញុំនឹងធ្វើកិច្ចសន្យាគីរ៉ាត (ការវិនិយោគ) ជាមួយអ្នក»។ ការវិនិយោគ (គីរ៉ាត) គឺជាការទុកចិត្ត (អាម៉ាណាស់) ហើយនៅពេលនោះ (មិនមានការធានាលើអ្នកធ្វើការឡើយ) ចំពោះទ្រព្យសម្បត្តិដែលបានវិនិយោគ លើកលែងតែមានការរំលោភបំពានលើទ្រព្យនោះ។ (ហើយប្រសិនបើ) ក្នុងទ្រព្យវិនិយោគនោះ (មានទាំងប្រាក់ចំណេញ និងការខាតបង់ នោះការខាតបង់ត្រូវទូទាត់ដោយប្រាក់ចំណេញ)។ សូមជ្រាបថា កិច្ចសន្យាវិនិយោគ (គីរ៉ាត) គឺជាការអនុញ្ញាតសម្រាប់ភាគីទាំងពីរ ដូច្នេះទាំងម្ចាស់ទ្រព្យ និងអ្នកធ្វើការ សុទ្ធតែមានសិទ្ធិលុបចោលកិច្ចសន្យានេះ។ • មូសាកាត (កិច្ចសន្យាថែទាំដំណាំ) (ជំពូក) ស្តីពីបទបញ្ញត្តិនៃការធ្វើមូសាកាត។ ពាក្យនេះតាមភាសាមានប្រភពមកពីពាក្យថា «អស្សាក់យូ» (ការស្រោចស្រព)។ ចំណែកតាមលក្ខខណ្ឌសាសនា គឺការដែលបុគ្គលម្នាក់ប្រគល់ដើមល្មើ ឬដើមទំពាំងបាយជូរទៅឱ្យអ្នកដទៃ ដើម្បីឱ្យអ្នកនោះថែទាំដោយការស្រោចស្រព និងការចិញ្ចឹមបីបាច់ ដោយមានលក្ខខណ្ឌថាអ្នកនោះនឹងទទួលបានចំណែកជាក់លាក់មួយពីផលនៃដំណាំនោះ។ (ការធ្វើមូសាកាត គឺអនុញ្ញាតតែលើ) វត្ថុពីរយ៉ាងប៉ុណ្ណោះ៖ (ដើមល្មើ និងដើមទំពាំងបាយជូរ)។ ដូច្នេះមិនអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើមូសាកាតលើដំណាំដទៃទៀតឡើយ ដូចជាដើមល្វា ឬដើមផ្លែឈើផ្សេងៗ។ ការធ្វើមូសាកាតមានសុពលភាព ប្រសិនបើធ្វើឡើងដោយអ្នកដែលមានសិទ្ធិសម្រេចចិត្តលើខ្លួនឯង ឬដោយអ្នកអាណាព្យាបាលសម្រាប់កុមារ ឬអ្នកដែលគ្មានស្មារតី ប្រសិនបើវាជាផលប្រយោជន៍សម្រាប់ពួកគេ។ រូបមន្តនៃកិច្ចសន្យានេះគឺ៖ «ខ្ញុំបានប្រគល់ដើមល្មើនេះឱ្យអ្នកថែទាំដោយទទួលបានចំណែកប៉ុណ្ណេះ ឬខ្ញុំបានប្រគល់វាឱ្យអ្នកដើម្បីថែទាំ» និងពាក្យផ្សេងៗដែលមានន័យដូចនេះ។ ហើយតម្រូវឱ្យមានការយល់ព្រមពីអ្នកធ្វើការ។ (វាមាន) ពោលគឺសម្រាប់ការធ្វើមូសាកាត (លក្ខខណ្ឌពីរយ៉ាង៖ ទីមួយ ម្ចាស់ទ្រព្យត្រូវកំណត់វា) ដោយ (រយៈពេលជាក់លាក់មួយ) ដូចជាកំណត់រយៈពេលមួយឆ្នាំតាមប្រតិទិនហ៊ីជ្រី។ ហើយមិនអនុញ្ញាតឱ្យកំណត់ដោយផ្អែកលើការទុំនៃផ្លែឈើនោះឡើយ យោងតាមមតិដែលត្រឹមត្រូវបំផុត។ (ទីពីរ ម្ចាស់ទ្រព្យត្រូវកំណត់) ឱ្យអ្នកធ្វើការនូវ (ចំណែកជាក់លាក់មួយពីផលដំណាំ) ដូចជាពាក់កណ្តាល ឬមួយភាគបី។ ប្រសិនបើម្ចាស់ទ្រព្យនិយាយទៅកាន់អ្នកធ្វើការថា៖ «ដោយមានលក្ខខណ្ឌថា អ្វីដែលអល់ឡោះបានផ្តល់ជាផលដំណាំ គឺត្រូវបែងចែករវាងយើងទាំងពីរ» នោះកិច្ចសន្យានេះមានសុពលភាព ហើយត្រូវចាត់ទុកថាជាការបែងចែកស្មើគ្នា។ (បន្ទាប់មក ការងារក្នុងកិច្ចសន្យានេះមានពីរប្រភេទ)៖ ទីមួយ (ការងារដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់ផ្លែឈើ) ដូចជាការស្រោចស្រពដើមល្មើ និងការលំអងផ្កាដោយដាក់លំអងពីដើមឈ្មោលទៅក្នុងផ្កាដើមញី (នោះគឺជាបន្ទុករបស់អ្នកធ្វើការ)។ និងទីពីរ (ការងារដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់ដី) ដូចជាការដំឡើងឧបករណ៍ស្រោចស្រព និងការជីកប្រឡាយ (នោះគឺជាបន្ទុករបស់ម្ចាស់ទ្រព្យ)។

មិនអនុញ្ញាតឱ្យម្ចាស់ចម្ការដាក់លក្ខខណ្ឌលើអ្នកធ្វើការនូវអ្វីដែលមិនមែនជាកិច្ចការនៃការធ្វើកសិកម្ម (មូសាកាត) ដូចជាការជីកប្រឡាយជាដើម។ ហើយក៏មានលក្ខខណ្ឌតម្រូវឱ្យអ្នកធ្វើការត្រូវតែជាអ្នកធ្វើការតែម្នាក់ឯងផងដែរ។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើម្ចាស់ទ្រព្យដាក់លក្ខខណ្ឌឱ្យកូនឈ្នួលរបស់ខ្លួនធ្វើការរួមជាមួយអ្នកធ្វើការនោះ គឺមិនមានសុពលភាពឡើយ។ សូមជ្រាបថា កិច្ចសន្យាមូសាកាត (ការធ្វើកសិកម្មរួមគ្នា) គឺជាកិច្ចសន្យាដែលចាំបាច់ត្រូវអនុវត្តសម្រាប់ភាគីទាំងពីរ។ ប្រសិនបើផលផ្លែឈើត្រូវគេទាមទារយកទៅវិញដោយសិទ្ធិត្រឹមត្រូវ ដូចជាករណីម្ចាស់ចម្ការបានធ្វើសាសិយ្យកម្ម (វ៉ាស៊ីយ៉ាត) លើផលផ្លែឈើនៃដើមឈើដែលបានធ្វើកិច្ចសន្យាមូសាកាតនោះ នោះអ្នកធ្វើការមានសិទ្ធិទទួលបានពីម្ចាស់ចម្ការនូវកម្រៃស្មើនឹងតម្លៃការងារដែលខ្លួនបានធ្វើ។ • ការជួល (អាល់-អ៊ីជារ៉ូហ៍) (ជំពូក) ស្តីពីបទប្បញ្ញត្តិនៃការជួល។ ពាក្យនេះត្រូវបានអានដោយដាក់ស្រៈក្រោមអក្សរហាំហ្សះ (អ៊ីជារ៉ូហ៍) តាមការនិយម ហើយក៏មានការរាយការណ៍ថាអាចអានដោយដាក់ស្រៈលើ (អ៊ូជារ៉ូហ៍) ផងដែរ។ តាមភាសាវិទ្យា វាគឺជាឈ្មោះសម្រាប់កម្រៃឈ្នួល ហើយតាមនីតិសាស្ត្រឥស្លាម វាគឺជាកិច្ចសន្យាលើផលប្រយោជន៍មួយដែលច្បាស់លាស់ មានគោលបំណងច្បាស់លាស់ អាចផ្តល់ឱ្យ និងអនុញ្ញាតឱ្យប្រើប្រាស់បាន ដោយមានការដោះដូរជាកម្រៃដែលច្បាស់លាស់។ លក្ខខណ្ឌសម្រាប់អ្នកជួល និងអ្នកឱ្យជួល គឺត្រូវតែជាអ្នកដែលមានភាពចាស់ទុំ (រូស្ដ) និងមិនត្រូវបានបង្ខិតបង្ខំ។ ការកំណត់ថា "ច្បាស់លាស់" គឺដើម្បីកាត់ចេញនូវកិច្ចសន្យាជូអាឡាហ៍ (ការផ្តល់រង្វាន់)។ ការកំណត់ថា "មានគោលបំណង" គឺដើម្បីកាត់ចេញនូវការជួលផ្លែប៉ោមដើម្បីគ្រាន់តែហិតក្លិន។ ការកំណត់ថា "អាចផ្តល់ឱ្យបាន" គឺដើម្បីកាត់ចេញនូវផលប្រយោជន៍នៃរាងកាយ (ការរួមភេទ) ព្រោះកិច្ចសន្យាលើរឿងនេះមិនហៅថាការជួលឡើយ។ ការកំណត់ថា "អនុញ្ញាតឱ្យប្រើប្រាស់បាន" គឺដើម្បីកាត់ចេញនូវការជួលទាសីសម្រាប់រួមភេទ។ ការកំណត់ថា "មានការដោះដូរ" គឺដើម្បីកាត់ចេញនូវការខ្ចីប្រើប្រាស់។ ហើយការកំណត់ថា "ច្បាស់លាស់" គឺដើម្បីកាត់ចេញនូវកម្រៃនៃការធ្វើកសិកម្ម (មូសាកាត)។ ការជួលមិនមានសុពលភាពឡើយ លុះត្រាតែមានការស្នើ (អ៊ីចាប) ដូចជាពាក្យថា "ខ្ញុំជួលឱ្យអ្នក" និងការយល់ព្រម (កូប៊ូល) ដូចជាពាក្យថា "ខ្ញុំបានជួល"។ អ្នកនិពន្ធបានបញ្ជាក់ពីគោលការណ៍នៃអ្វីដែលអាចជួលបានដោយពាក្យថា៖ (រាល់អ្វីដែលអាចទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីវា ដោយវត្ថុនោះនៅដដែល) ដូចជាការជួលផ្ទះសម្រាប់ស្នាក់នៅ និងសត្វសម្រាប់ជិះ (គឺអាចជួលបាន) បើមិនដូច្នោះទេ គឺមិនអាចជួលបានឡើយ។ ដើម្បីឱ្យការជួលនូវអ្វីដែលបានរៀបរាប់ខាងលើមានសុពលភាព គឺត្រូវមានលក្ខខណ្ឌដែលអ្នកនិពន្ធបានបញ្ជាក់ថា៖ (នៅពេលដែលផលប្រយោជន៍របស់វាត្រូវបានកំណត់ដោយរឿងមួយក្នុងចំណោមពីរ) គឺកំណត់ (ដោយរយៈពេល) ដូចជា "ខ្ញុំជួលផ្ទះនេះឱ្យអ្នករយៈពេលមួយឆ្នាំ" ឬ (ដោយការងារ) ដូចជា "ខ្ញុំជួលអ្នកឱ្យដេរខោអាវនេះឱ្យខ្ញុំ"។ កម្រៃជួលត្រូវតែទូទាត់ភ្លាមៗនៅពេលធ្វើកិច្ចសន្យា។ (ការមិនកំណត់ពេលវេលាសម្រាប់កម្រៃ គឺតម្រូវឱ្យមានការទូទាត់ភ្លាមៗ លើកលែងតែមានការដាក់លក្ខខណ្ឌ) ក្នុងកិច្ចសន្យានោះ (ឱ្យពន្យារពេល) នោះកម្រៃនឹងត្រូវពន្យារពេលតាមនោះ។ (ការជួលមិនមែនជាមោឃៈដោយសារការស្លាប់របស់ភាគីណាមួយឡើយ) ពោលគឺអ្នកឱ្យជួល ឬអ្នកជួល ហើយក៏មិនមែនជាមោឃៈដោយសារការស្លាប់របស់ភាគីទាំងពីរដែរ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការជួលនៅតែបន្តបន្ទាប់ពីការស្លាប់រហូតដល់ចប់រយៈពេលកំណត់ ហើយអ្នកស្នងមរតករបស់អ្នកជួលនឹងមកជំនួសកន្លែងរបស់គាត់ក្នុងការទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីវត្ថុដែលជួលនោះ។ (ការជួលនឹងក្លាយជាមោឃៈ ប្រសិនបើវត្ថុដែលជួលនោះខូចខាត) ដូចជាផ្ទះបាក់បែក ឬសត្វដែលបានកំណត់នោះស្លាប់។ ការធ្វើឱ្យការជួលក្លាយជាមោឃៈដោយសាររឿងដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ គឺគិតចាប់ពីពេលអនាគតទៅ មិនមែនអតីតកាលឡើយ។ ដូច្នេះ ការជួលមិនមែនជាមោឃៈសម្រាប់រយៈពេលដែលបានកន្លងផុតទៅនោះទេ យោងតាមមតិដែលត្រឹមត្រូវបំផុត (អាល់-អ័ហ្សហ៍ហ័រ) ប៉ុន្តែវាត្រូវតែទូទាត់កម្រៃ...

ការជួលនោះត្រូវបានកំណត់ដោយអ្វីដែលកើតឡើងក្រោយពីការកាន់កាប់វត្ថុដែលជួលរួចហើយ និងក្រោយពីបានកន្លងផុតរយៈពេលមួយដែលត្រូវបង់ថ្លៃឈ្នួល។ ប្រសិនបើមិនដូច្នោះទេ នោះកិច្ចសន្យាជួលនឹងត្រូវមោឃៈទាំងក្នុងពេលអនាគត និងអតីតកាល។ ចំពោះវត្ថុដែលបានកំណត់ជាក់លាក់ (អាល់-មូអៃយ៉ាណាហ៍) គឺខុសពីករណីដែលសត្វជួលនោះស្ថិតនៅក្នុងការទទួលខុសត្រូវ (ហ្ស៊ីមម៉ាហ៍) ព្រោះថាប្រសិនបើអ្នកជួលបាននាំយកសត្វនោះមក ហើយវាបានងាប់ក្នុងអំឡុងពេលជួល នោះកិច្ចសន្យាជួលមិនមោឃៈឡើយ ប៉ុន្តែអ្នកឱ្យជួលមានកាតព្វកិច្ចត្រូវប្តូរសត្វថ្មីជំនួសវិញ។ សូមជ្រាបថា ការកាន់កាប់របស់អ្នកជួលលើវត្ថុដែលជួលនោះ គឺជាការកាន់កាប់បែបទុកចិត្ត (អាម៉ាណាហ៍)។ ក្នុងករណីនេះ អ្នកជួលមិនមានការទទួលខុសត្រូវសងការខូចខាតឡើយ លើកលែងតែមានការរំលោភបំពានលើវត្ថុនោះ ដូចជាការវាយសត្វលើសពីកម្រិតធម្មតា ឬការឱ្យមនុស្សដែលមានទម្ងន់ធ្ងន់ជាងខ្លួនជិះសត្វនោះជាដើម។ • ការផ្តល់រង្វាន់ (អាល់-ជូអាឡាហ៍) (ជំពូក) ស្តីពីបទបញ្ញត្តិនៃការផ្តល់រង្វាន់ (អាល់-ជូអាឡាហ៍)។ ពាក្យនេះអាចអានបានបីយ៉ាង (ជូអាឡាហ៍, ជិអាឡាហ៍, ជអាឡាហ៍)។ ន័យតាមភាសាគឺ អ្វីដែលត្រូវបានកំណត់ឱ្យទៅបុគ្គលណាម្នាក់លើកិច្ចការអ្វីមួយដែលគាត់បានធ្វើ។ ចំណែកន័យតាមគោលការណ៍សាសនាគឺ ការសន្យាផ្តល់រង្វាន់ដែលបានកំណត់ច្បាស់លាស់ ដោយបុគ្គលដែលមានសិទ្ធិសម្រេចចិត្តពេញលេញ សម្រាប់កិច្ចការណាមួយដែលបានកំណត់ ឬមិនបានកំណត់ ដល់បុគ្គលណាម្នាក់ដែលបានកំណត់ ឬមិនបានកំណត់។ (ការផ្តល់រង្វាន់គឺអនុញ្ញាត) សម្រាប់ភាគីទាំងពីរ៖ ភាគីអ្នកផ្តល់រង្វាន់ និងភាគីអ្នកទទួលរង្វាន់។ (វាគឺជាការកំណត់លក្ខខណ្ឌក្នុងការរករបស់ដែលបាត់មកវិញ ដោយផ្តល់រង្វាន់ដែលបានកំណត់ច្បាស់លាស់) ដូចជាពាក្យរបស់អ្នកដែលមានសិទ្ធិសម្រេចចិត្តពេញលេញថា៖ «អ្នកណាដែលរករបស់ខ្ញុំដែលបាត់មកវិញ...»។

• អាល់-មុខាបារ៉ោះ (ការជួលដីធ្វើស្រែចម្ការ) (ជំពូក) ស្តីពីបទបញ្ញត្តិនៃការធ្វើ «អាល់-មុខាបារ៉ោះ»។ វាគឺជាការដែលកម្មករធ្វើការនៅលើដីរបស់ម្ចាស់ដី ដោយទទួលបានចំណែកខ្លះពីទិន្នផលដែលដុះចេញពីដីនោះ ហើយគ្រាប់ពូជគឺចេញពីខាងកម្មករ។ (ប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់ប្រគល់) ដីឱ្យបុគ្គលម្នាក់ទៀតដើម្បីធ្វើស្រែចម្ការ ហើយបានកំណត់លក្ខខណ្ឌឱ្យគាត់ទទួលបានចំណែកជាក់លាក់ណាមួយពីទិន្នផលនោះ (គឺមិនអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើឡើយ)។ ប៉ុន្តែ អ៊ីម៉ាម អាន់-ណាវ៉ាវី ដោយយោងតាម អ៊ីប៊ុន អាល់-មុនហ្ស៊ីរ បានជ្រើសរើសយកមតិដែលអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើ «អាល់-មុខាបារ៉ោះ»។ ដូចគ្នានេះដែរចំពោះ «អាល់-មុសារ៉ូអា» (ការធ្វើស្រែចម្ការ) ដែលជាការដែលកម្មករធ្វើការនៅលើដីដោយទទួលបានចំណែកខ្លះពីទិន្នផលដែលដុះចេញពីដីនោះ ប៉ុន្តែគ្រាប់ពូជគឺចេញពីខាងម្ចាស់ដី។ (ប្រសិនបើគាត់ជួល) ដីនោះ (ឱ្យទៅបុគ្គលម្នាក់ដោយប្រើប្រាស់មាស ឬប្រាក់ ឬកំណត់លក្ខខណ្ឌឱ្យគាត់ទទួលបានអាហារជាក់លាក់ណាមួយដែលជាកាតព្វកិច្ចត្រូវសងនោះ គឺអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើបាន)។ ចំណែកឯករណីដែលគេប្រគល់ដីដែលមានដើមត្នោតច្រើន ឬតិចឱ្យទៅបុគ្គលម្នាក់ ហើយម្ចាស់ដីបានធ្វើកិច្ចសន្យា «អាល់-មុសាការ៉ោះ» (ការថែទាំដើមឈើហូបផ្លែ) ជាមួយគាត់លើដើមត្នោតទាំងនោះ រួចហើយគាត់ក៏បានដាំដំណាំនៅលើដីនោះដែរ នោះការធ្វើ «អាល់-មុសារ៉ូអា» បែបនេះគឺអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើបាន ដោយយោងទៅតាមកិច្ចសន្យា «អាល់-មុសាការ៉ោះ» នោះ។

ការធ្វើឱ្យដីដែលគ្មានម្ចាស់រស់ឡើងវិញ (ការកាប់ឆ្ការដីរហោស្ថាន) ជំពូក៖ ស្តីពីបទប្បញ្ញត្តិនៃការធ្វើឱ្យដីដែលគ្មានម្ចាស់រស់ឡើងវិញ។ យោងតាមលោក អារ៉ាហ្វិអី (Ar-Rafi'i) នៅក្នុងសៀវភៅ «អស្ស៊ើរហ៍ អស្សហ្គីរ» (Ash-Sharh as-Saghir) បានឱ្យនិយមន័យថា៖ វាគឺជាដីដែលគ្មានម្ចាស់ ហើយក៏គ្មាននរណាម្នាក់ទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីដីនោះដែរ។ (ការធ្វើឱ្យដីដែលគ្មានម្ចាស់រស់ឡើងវិញ គឺអាចអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើបាន ដោយមានលក្ខខណ្ឌពីរយ៉ាង)៖ ទីមួយ៖ (អ្នកដែលធ្វើឱ្យដីនោះរស់ឡើងវិញ ត្រូវតែជាមូស្លីម)។ ដូច្នេះ គឺត្រូវតាមស៊ូណាន់ (ជាការល្អ) សម្រាប់គាត់ក្នុងការធ្វើឱ្យដីដែលស្លាប់ (ដីរហោស្ថាន) រស់ឡើងវិញ មិនថាគាត់ទទួលបានការអនុញ្ញាតពីមេដឹកនាំ (អ៊ីម៉ាម) ឬមិនទទួលបានក៏ដោយ។ លើកលែងតែក្នុងករណីដែលដីនោះមានជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងសិទ្ធិរបស់អ្នកដទៃ ឧទាហរណ៍៖ ប្រសិនបើមេដឹកនាំបានកំណត់យកដីនោះទុកជាដីបម្រុង ហើយមានបុគ្គលម្នាក់បានទៅធ្វើឱ្យដីនោះរស់ឡើងវិញ នោះគាត់នឹងមិនក្លាយជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិលើដីនោះឡើយ លើកលែងតែមានការអនុញ្ញាតពីមេដឹកនាំប៉ុណ្ណោះ នេះបើយោងតាមមតិដែលត្រឹមត្រូវបំផុត។ ចំណែកឯជនជាតិហ្ស៊ីមមី (ជនមិនមែនមូស្លីមដែលរស់នៅក្រោមការការពាររបស់រដ្ឋអ៊ីស្លាម) ជនដែលមានកិច្ចសន្យា (មូអាហាត) និងជនដែលទទួលបានការការពារ (មូស្តាអ់ម៉ាន់) គឺពួកគេមិនមានសិទ្ធិធ្វើឱ្យដីនោះរស់ឡើងវិញឡើយ ទោះបីជាមេដឹកនាំអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេក៏ដោយ។ ទីពីរ៖ (ដីនោះត្រូវតែជាដីសេរី ដែលមិនធ្លាប់មានកម្មសិទ្ធិរបស់មូស្លីមពីមុនមក)។ នៅក្នុងសាត្រាស្លឹករឹតខ្លះបានបញ្ជាក់ថា «ដីនោះត្រូវតែជាដីសេរី»។ អត្ថន័យដែលអ្នកនិពន្ធចង់បង្ហាញគឺថា៖ ដីណាដែលធ្លាប់មានការកសាងពីមុនមក ហើយបច្ចុប្បន្នបានក្លាយជាដីខូចខាត (ដីរហោស្ថាន) នោះវានៅតែជាកម្មសិទ្ធិរបស់ម្ចាស់ដើមដដែល ប្រសិនបើម្ចាស់នោះត្រូវបានគេស្គាល់ មិនថាម្ចាស់នោះជាមូស្លីម ឬជាហ្ស៊ីមមីនោះទេ។ ដីដែលខូចខាតប្រភេទនេះ មិនអាចក្លាយជាកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកដទៃតាមរយៈការធ្វើឱ្យរស់ឡើងវិញបានឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើមិនស្គាល់ម្ចាស់ ហើយដីនោះធ្លាប់ជាដីដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់មូស្លីម នោះដីដែលខូចខាតនេះគឺជាទ្រព្យសម្បត្តិដែលបាត់បង់ម្ចាស់ ដែលការសម្រេចចិត្តលើវាគឺស្ថិតនៅលើមេដឹកនាំ ថាតើត្រូវរក្សាទុក ឬលក់វាដើម្បីរក្សាទុកប្រាក់នោះ។ ចំណែកឯដីដែលធ្លាប់មានការកសាងក្នុងសម័យកាលមុនឥស្លាម (សម័យចាហ៊ីលីយ៉ា) គឺអាចក្លាយជាកម្មសិទ្ធិបានតាមរយៈការធ្វើឱ្យរស់ឡើងវិញ។

(និយមន័យនៃការធ្វើឱ្យដីរស់ឡើងវិញ គឺអ្វីដែលតាមទម្លាប់ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការកែលម្អលើដីដែលបានធ្វើឱ្យរស់ឡើងវិញនោះ)។ ការកំណត់នេះមានភាពខុសប្លែកគ្នាទៅតាមគោលបំណងរបស់អ្នកធ្វើឱ្យដីរស់ឡើងវិញ៖ ប្រសិនបើអ្នកនោះមានបំណងធ្វើឱ្យដីរស់ឡើងវិញសម្រាប់ធ្វើជាលំនៅឋាន នោះលក្ខខណ្ឌតម្រូវគឺត្រូវហ៊ុមព័ទ្ធទីតាំងនោះដោយការសាងសង់ជញ្ជាំងតាមទម្លាប់នៃតំបន់នោះ មិនថាធ្វើពីឥដ្ឋ ថ្ម ឬប្ញស្សីឡើយ។ ហើយក៏មានលក្ខខណ្ឌតម្រូវឱ្យមានការប្រក់ដំបូលខ្លះ និងការដំឡើងទ្វារផងដែរ។ ប្រសិនបើអ្នកនោះមានបំណងធ្វើឱ្យដីរស់ឡើងវិញសម្រាប់ធ្វើជាទ្រុងសត្វ នោះការហ៊ុមព័ទ្ធគឺគ្រប់គ្រាន់ហើយ ដោយមិនចាំបាច់ហ៊ុមព័ទ្ធដូចលំនៅឋានឡើយ ហើយក៏មិនតម្រូវឱ្យមានដំបូលដែរ។ ប្រសិនបើអ្នកនោះមានបំណងធ្វើឱ្យដីរស់ឡើងវិញសម្រាប់ធ្វើជាកសិកម្ម នោះត្រូវប្រមូលដីជុំវិញវា ធ្វើឱ្យដីមានភាពស្មើគ្នាដោយការកាយដីខ្ពស់ៗចេញ និងចាក់បំពេញកន្លែងទាបៗ ហើយរៀបចំប្រព័ន្ធទឹកដោយការជីកប្រឡាយពីអណ្តូង ឬជីកព្រែក។ ប្រសិនបើទឹកភ្លៀងតាមធម្មតាគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ដីនោះ នោះមិនចាំបាច់រៀបចំប្រព័ន្ធទឹកឡើយ នេះបើតាមមតិដែលត្រឹមត្រូវបំផុត។ ប្រសិនបើអ្នកនោះមានបំណងធ្វើឱ្យដីរស់ឡើងវិញសម្រាប់ធ្វើជាចម្ការ នោះត្រូវប្រមូលដី និងហ៊ុមព័ទ្ធជុំវិញដីចម្ការនោះ ប្រសិនបើវាជាទម្លាប់។ ហើយយោងតាមមតិក្នុងមហ្សហាប (Mazhab) គឺតម្រូវឱ្យមានការដាំដុះផងដែរ។ • ការចែករំលែកទឹក ចូរដឹងថា ទឹកដែលជាកម្មសិទ្ធិផ្តាច់មុខរបស់បុគ្គលណាម្នាក់ មិនតម្រូវឱ្យចែករំលែកដល់សត្វពាហនៈរបស់អ្នកដទៃឡើយក្នុងគ្រប់ករណីទាំងអស់។ (ហើយ) ការចែករំលែកទឹកគឺ (ចាំបាច់ត្រូវធ្វើឡើងដោយមានលក្ខខណ្ឌបីប្រការ)៖ ទីមួយ (ទឹកនោះត្រូវតែនៅសល់ពីតម្រូវការ) របស់ម្ចាស់ទឹកផ្ទាល់។ ប្រសិនបើទឹកមិនសល់ពីតម្រូវការរបស់គាត់ទេ គាត់ត្រូវចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់សម្រាប់ខ្លួនគាត់ជាមុន ហើយមិនចាំបាច់ចែករំលែកដល់អ្នកដទៃឡើយ។ (ហើយ) ទីពីរ (អ្នកដទៃនោះត្រូវតែមានតម្រូវការទឹក) មិនថា (សម្រាប់ខ្លួនគាត់ ឬសម្រាប់សត្វពាហនៈរបស់គាត់)។ ករណីនេះអនុវត្តនៅពេលដែលមានវាលស្មៅសម្រាប់សត្វពាហនៈស៊ី ហើយមិនអាចឱ្យសត្វស៊ីស្មៅបានប្រសិនបើគ្មានទឹក។ ម្ចាស់ទឹកមិនចាំបាច់ចែករំលែកទឹកសម្រាប់ស្រែចម្ការ ឬដើមឈើរបស់អ្នកដទៃឡើយ។ (ហើយ) ទីបី (ទឹកនោះត្រូវតែស្ថិតនៅក្នុងប្រភពដើមរបស់វា) ពោលគឺ (ទឹកដែលកើតឡើងវិញនៅក្នុងអណ្តូង ឬប្រភពទឹក)។ ប្រសិនបើទឹកនោះត្រូវបានដងដាក់ក្នុងភាជន៍រួចហើយ នោះមិនចាំបាច់ត្រូវចែករំលែកឡើយ នេះបើតាមមតិដែលត្រឹមត្រូវបំផុត។ ក្នុងករណីដែលការចែករំលែកទឹកជាកាតព្វកិច្ច គឺមានន័យថាត្រូវអនុញ្ញាតឱ្យសត្វពាហនៈមកដល់អណ្តូងទឹក ប្រសិនបើម្ចាស់ទឹកមិនទទួលរងការខូចខាតដល់ស្រែចម្ការ ឬសត្វពាហនៈរបស់គាត់។ ប្រសិនបើគាត់ទទួលរងការខូចខាតដោយសារការមកដល់របស់សត្វទាំងនោះ គាត់មានសិទ្ធិហាមឃាត់ ហើយអ្នកឃ្វាលសត្វត្រូវដងទឹកឱ្យសត្វទាំងនោះផឹក ដូចដែលលោក អាល់-ម៉ាវ៉ាឌី (អាល់-Mawardi) បានមានប្រសាសន៍។ ហើយក្នុងករណីដែលការចែករំលែកទឹកជាកាតព្វកិច្ច គឺមិនអនុញ្ញាតឱ្យទទួលយកសំណងជាថ្នូរនឹងទឹកនោះឡើយ នេះបើតាមមតិដែលត្រឹមត្រូវបំផុត។

ជំពូក៖ អំពីការបរិច្ចាគវ៉ាក់ហ្វ (Waqf) វ៉ាក់ហ្វ (Waqf) តាមភាសាមានន័យថា ការឃាត់ទុក។ ចំណែកតាមគោលការណ៍សាសនា គឺការឃាត់ទុកទ្រព្យសម្បត្តិជាក់លាក់ណាមួយដែលអាចផ្ទេរកម្មសិទ្ធិបាន ដែលអាចទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីវាដោយមិនធ្វើឱ្យទ្រព្យនោះបាត់បង់ ឬខូចខាត ហើយត្រូវកាត់ផ្តាច់ការប្រើប្រាស់លើទ្រព្យនោះ ដើម្បីយកទៅចំណាយក្នុងផ្លូវល្អមួយដែលជាការខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីស្វែងរកការពេញចិត្តពីអល់ឡោះ តាអាឡា។ លក្ខខណ្ឌសម្រាប់អ្នកធ្វើវ៉ាក់ហ្វ គឺត្រូវមានសមត្ថភាពក្នុងការនិយាយច្បាស់លាស់ និងមានសិទ្ធិពេញលេញក្នុងការបរិច្ចាគ។ (ការធ្វើវ៉ាក់ហ្វគឺអនុញ្ញាតដោយមានលក្ខខណ្ឌបីប្រការ)។ នៅក្នុងសាត្រាស្លឹករឹតខ្លះបានសរសេរថា «ការធ្វើវ៉ាក់ហ្វគឺអនុញ្ញាត ហើយវាមានលក្ខខណ្ឌបី»៖ ទីមួយ៖ (ទ្រព្យដែលយកមកធ្វើវ៉ាក់ហ្វ ត្រូវតែជាអ្វីដែលអាចទទួលបានផលប្រយោជន៍ដោយមិនធ្វើឱ្យទ្រព្យនោះបាត់បង់) ហើយការទទួលបានផលប្រយោជន៍នោះត្រូវតែជាការអនុញ្ញាត (ហាឡាល់) និងមានគោលដៅត្រឹមត្រូវ។ ដូច្នេះ វាមិនត្រឹមត្រូវទេក្នុងការធ្វើវ៉ាក់ហ្វលើឧបករណ៍តន្ត្រី ឬការធ្វើវ៉ាក់ហ្វលើប្រាក់កាក់សម្រាប់តែការតុបតែងលម្អ។ មិនតម្រូវឱ្យផលប្រយោជន៍នោះកើតឡើងភ្លាមៗនោះទេ ដូច្នេះការធ្វើវ៉ាក់ហ្វលើទាសករ ឬសត្វលាដែលនៅតូចគឺត្រឹមត្រូវ។ ចំណែកអ្វីដែលមិនអាចរក្សាទុកបានដូចជាអាហារ ឬផ្កាដែលមានក្លិនក្រអូប គឺមិនត្រឹមត្រូវទេក្នុងការធ្វើវ៉ាក់ហ្វលើវា។ ទីពីរ៖ (ការធ្វើវ៉ាក់ហ្វត្រូវតែមានគោលដៅទៅលើអ្នកទទួលដែលមានស្រាប់ និងជាខ្សែស្រឡាយដែលមិនដាច់)។ ដូច្នេះ វាមិនត្រឹមត្រូវទេក្នុងការធ្វើវ៉ាក់ហ្វសម្រាប់អ្នកដែលនឹងកើតមកនៅពេលអនាគតសម្រាប់អ្នកធ្វើវ៉ាក់ហ្វ បន្ទាប់មកទើបទៅលើអ្នកក្រីក្រ។ ករណីនេះត្រូវបានគេហៅថា «ដាច់នៅផ្នែកដំបូង»។ ប្រសិនបើអ្នកធ្វើវ៉ាក់ហ្វមិនបាននិយាយថា «បន្ទាប់មកទៅលើអ្នកក្រីក្រ» នោះទេ វាត្រូវបានចាត់ទុកថា «ដាច់ទាំងផ្នែកដំបូង និងផ្នែកចុងក្រោយ»។ ពាក្យរបស់លោកអ្នកនិពន្ធដែលថា «មិនដាច់» គឺដើម្បីការពារពីការធ្វើវ៉ាក់ហ្វដែលដាច់នៅផ្នែកចុងក្រោយ ដូចជាការនិយាយថា «ខ្ញុំបានធ្វើវ៉ាក់ហ្វទ្រព្យនេះសម្រាប់ហ្សៃដ៍ (ហ្សៃដ) បន្ទាប់មកសម្រាប់កូនចៅរបស់គាត់» ហើយមិនបានបន្ថែមអ្វីទៀត។ ក្នុងករណីនេះមានពីរមតិ៖ មតិមួយយល់ថាវាជាមោឃៈដូចករណីដាច់នៅផ្នែកដំបូងដែរ ដែលនេះជាមតិដែលលោកអ្នកនិពន្ធបានលើកឡើង ប៉ុន្តែមតិដែលត្រឹមត្រូវជាង (រ៉ូជេហ៍) គឺវាមានសុពលភាព។ ទីបី៖ (ការធ្វើវ៉ាក់ហ្វនោះមិនត្រូវស្ថិតក្នុងរឿងដែលហាមឃាត់) ពោលគឺរឿងដែលហារ៉ាម។ ដូច្នេះ វាមិនត្រឹមត្រូវទេក្នុងការធ្វើវ៉ាក់ហ្វសម្រាប់សាងសង់ព្រះវិហារសម្រាប់គោរពបូជា (របស់សាសនាដទៃ)។ សេចក្តីថ្លែងរបស់លោកអ្នកនិពន្ធបានបង្ហាញថា មិនតម្រូវឱ្យមានការបង្ហាញពីចេតនាស្វែងរកការពេញចិត្តពីអល់ឡោះយ៉ាងច្បាស់លាស់ក្នុងការធ្វើវ៉ាក់ហ្វនោះទេ ប៉ុន្តែតម្រូវឱ្យមានការជៀសវាងពីអំពើបាប មិនថាក្នុងការធ្វើវ៉ាក់ហ្វនោះមានការបង្ហាញពីចេតនាស្វែងរកការពេញចិត្តពីអល់ឡោះច្បាស់លាស់ដូចជាការធ្វើវ៉ាក់ហ្វឱ្យអ្នកក្រីក្រ ឬមិនមានដូចជាការធ្វើវ៉ាក់ហ្វឱ្យអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិក៏ដោយ។ លក្ខខណ្ឌនៃការធ្វើវ៉ាក់ហ្វគឺមិនត្រូវកំណត់ពេលវេលា ដូចជាការនិយាយថា «ខ្ញុំធ្វើវ៉ាក់ហ្វនេះរយៈពេលមួយឆ្នាំ» ហើយក៏មិនត្រូវភ្ជាប់លក្ខខណ្ឌ ដូចជាការនិយាយថា «ប្រសិនបើដល់ថ្ងៃទីមួយនៃខែ ខ្ញុំនឹងធ្វើវ៉ាក់ហ្វនេះ»។ (ការធ្វើវ៉ាក់ហ្វនោះ គឺអាស្រ័យទៅតាមអ្វីដែលអ្នកធ្វើវ៉ាក់ហ្វបានកំណត់) ក្នុងនោះរួមមាន៖ ការផ្តល់អាទិភាព (ដល់អ្នកទទួលណាម្នាក់មុនអ្នកដទៃ) ដូចជាការនិយាយថា «ខ្ញុំធ្វើវ៉ាក់ហ្វនេះសម្រាប់កូនៗរបស់ខ្ញុំដែលជាអ្នកមានសីលធម៌ល្អជាងគេ» ឬការផ្តល់អាទិភាពក្រោយ (ដល់អ្នកទទួលណាម្នាក់ក្រោយអ្នកដទៃ) ដូចជាការនិយាយថា «ខ្ញុំធ្វើវ៉ាក់ហ្វនេះសម្រាប់កូនៗរបស់ខ្ញុំ បើពួកគេស្លាប់អស់ ទើបទៅលើកូនចៅរបស់ពួកគេ» ឬការផ្តល់ឱ្យស្មើគ្នា ដូចជាការនិយាយថា «ខ្ញុំធ្វើវ៉ាក់ហ្វនេះសម្រាប់កូនៗរបស់ខ្ញុំដោយស្មើភាពគ្នារវាងកូនប្រុស និងកូនស្រី» ឬការផ្តល់ឱ្យលើសលុប (ដល់អ្នកណាម្នាក់ជាងអ្នកដទៃ) ដូចជាការនិយាយថា «ខ្ញុំធ្វើវ៉ាក់ហ្វនេះសម្រាប់កូនៗរបស់ខ្ញុំ...»។

ជំពូក៖ ស្តីពីបទបញ្ញត្តិនៃការផ្តល់អំណោយ (ហ៊ីបហ៍) ការផ្តល់អំណោយ (ហ៊ីបហ៍) ក្នុងន័យភាសា គឺដកស្រង់ចេញពីពាក្យថា "ហ៊ូប៊ូពុលរីហ៍" (ខ្យល់បក់)។ ហើយក៏អាចមកពីពាក្យថា "ហាបបា" ដែលមានន័យថា ភ្ញាក់ពីដំណេក ហាក់ដូចជាអ្នកផ្តល់អំណោយនោះបានភ្ញាក់ខ្លួនឡើងដើម្បីធ្វើអំពើល្អ។ ចំណែកក្នុងន័យសាសនា (ហ្វិកហ៍) គឺការផ្ទេរកម្មសិទ្ធិលើទ្រព្យសម្បត្តិមួយភ្លាមៗដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌ ក្នុងអំឡុងពេលដែលម្ចាស់ទ្រព្យនៅមានជីវិត ដោយមិនទាមទារសំណងអ្វីឡើយ ទោះបីជាការផ្តល់នោះធ្វើឡើងពីអ្នកមានឋានៈខ្ពស់ទៅអ្នកមានឋានៈទាបក៏ដោយ។ ពាក្យថា "ផ្ទេរកម្មសិទ្ធិភ្លាមៗ" គឺមិនរាប់បញ្ចូលការធ្វើពិន័យ (វ៉ាស៊ីយ៉ាត)។ ពាក្យថា "ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌ" គឺមិនរាប់បញ្ចូលការផ្ទេរកម្មសិទ្ធិដែលមានកំណត់ពេលវេលា។ ពាក្យថា "ទ្រព្យសម្បត្តិ" គឺមិនរាប់បញ្ចូលការផ្តល់អំណោយជាផលប្រយោជន៍ (ដូចជាការឱ្យសិទ្ធិស្នាក់នៅ)។ ហើយពាក្យថា "ក្នុងអំឡុងពេលនៅមានជីវិត" គឺមិនរាប់បញ្ចូលការធ្វើពិន័យ (វ៉ាស៊ីយ៉ាត) ឡើយ។ ការផ្តល់អំណោយនឹងមិនមានសុពលភាពឡើយ លុះត្រាតែមានការស្នើ (អ៊ីចាប) និងការយល់ព្រម (កូប៊ូល) ដោយពាក្យសម្តី។ អ្នកនិពន្ធបានបញ្ជាក់ពីលក្ខខណ្ឌនៃវត្ថុដែលត្រូវផ្តល់អំណោយថា៖ "រាល់អ្វីដែលអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើការជួញដូរបាន គឺអនុញ្ញាតឱ្យផ្តល់ជាអំណោយបានដែរ"។ ចំពោះអ្វីដែលមិនអនុញ្ញាតឱ្យជួញដូរ ដូចជាវត្ថុដែលមិនច្បាស់លាស់ (ម៉ាចហូល) គឺមិនអនុញ្ញាតឱ្យផ្តល់ជាអំណោយឡើយ លើកលែងតែគ្រាប់ស្រូវសាលីពីរគ្រាប់ ឬអ្វីដែលស្រដៀងគ្នា ដែលមិនអាចជួញដូរបាន ប៉ុន្តែអាចផ្តល់ជាអំណោយបាន (ក្នុងន័យជាការឱ្យទាន) ប៉ុន្តែវាមិនក្លាយជាកម្មសិទ្ធិពេញលេញឡើយ។ ការផ្តល់អំណោយនឹងមិនមានភាពចាំបាច់ (មិនអាចដកហូតវិញបាន) លុះត្រាតែមានការទទួលយក (កាប់ដ៍) ដោយមានការអនុញ្ញាតពីអ្នកផ្តល់។ ប្រសិនបើអ្នកទទួលអំណោយ ឬអ្នកផ្តល់អំណោយបានស្លាប់មុនពេលមានការទទួលយកអំណោយនោះ ការផ្តល់អំណោយមិនមែនជាមោឃៈឡើយ ហើយអ្នកទទួលមរតករបស់ពួកគេនឹងមកជំនួសកន្លែងក្នុងការទទួល ឬប្រគល់អំណោយនោះ។ នៅពេលដែលអ្នកទទួលអំណោយបានទទួលយកវត្ថុនោះហើយ អ្នកផ្តល់អំណោយមិនមានសិទ្ធិដកហូតអំណោយនោះត្រឡប់មកវិញឡើយ លើកលែងតែអ្នកផ្តល់នោះជាឪពុកម្តាយ (ឬជីដូនជីតា) របស់អ្នកទទួល។

(ហើយប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់) បានផ្តល់អំណោយ (អ្វីមួយ) ឧទាហរណ៍ដូចជាផ្ទះជាដើម ដោយពោលថា៖ «ខ្ញុំបានផ្តល់ផ្ទះនេះឱ្យអ្នករស់នៅ» (ឬបានធ្វើការ «រ៉ុកបា») លើទ្រព្យនោះ ដោយពោលថា៖ «ខ្ញុំបានផ្តល់ផ្ទះនេះឱ្យអ្នកក្នុងលក្ខខណ្ឌរ៉ុកបា (គឺប្រសិនបើអ្នកស្លាប់មុនខ្ញុំ ទ្រព្យនេះនឹងត្រឡប់មកខ្ញុំវិញ ហើយប្រសិនបើខ្ញុំស្លាប់មុនអ្នក ទ្រព្យនេះនឹងក្លាយជាកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកដាច់ខាត»)។ ដូច្នេះ នៅពេលដែលអ្នកទទួលព្រមព្រៀង និងបានកាន់កាប់ទ្រព្យនោះ (ទ្រព្យនោះនឹងក្លាយជាកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកដែលទទួលបានការផ្តល់ឱ្យ ឬអ្នកដែលទទួលបានការរ៉ុកបា) ព្រមទាំងទៅដល់អ្នកស្នងមរតករបស់គេបន្ទាប់ពីគេស្លាប់ទៅ។ ចំណែកលក្ខខណ្ឌដែលបានលើកឡើងខាងលើ (ដែលថាទ្រព្យត្រូវត្រឡប់មកវិញ) គឺមិនមានសុពលភាពឡើយ។ ជំពូកស្តីពី លូកតោះ (ទ្រព្យដែលរើសបាន) នេះគឺជាជំពូកស្តីពីបទបញ្ញត្តិនៃ «លូកតោះ» (ទ្រព្យដែលរើសបាន)។ ពាក្យនេះមានន័យថា ទ្រព្យដែលគេរើសបាន។ តាមន័យនៃសាសនាប្បញ្ញត្តិ វាគឺជាទ្រព្យសម្បត្តិដែលបាត់បង់ពីម្ចាស់របស់វា ដោយសារការជ្រុះ ឬការភ្លេចភ្លាំង ឬហេតុផលផ្សេងៗទៀត។ (ហើយប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់) មិនថាជាមនុស្សពេញវ័យ ឬក្មេង, ជាមូស្លីម ឬមិនមែនជាមូស្លីម, ជាអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើបាប ឬអ្នកសុចរិត (បានរកឃើញទ្រព្យដែលគេបាត់បង់នៅក្នុងដីដែលគ្មានម្ចាស់ ឬនៅលើផ្លូវ នោះគេមានសិទ្ធិរើសយក ឬទុកវាចោល។ ប៉ុន្តែ) ការរើសយកវាគឺប្រសើរជាងការទុកវាចោល (ប្រសិនបើ) អ្នករើសនោះ (មានទំនុកចិត្តលើខ្លួនឯងថាអាចថែរក្សាវាបាន)។ ប្រសិនបើគេទុកវាចោលដោយមិនរើសយក នោះគេមិនចាំបាច់ទទួលខុសត្រូវចំពោះការបាត់បង់របស់វាឡើយ ហើយក៏មិនចាំបាច់មានសាក្សីនៅពេលរើសយកដើម្បីធ្វើជាកម្មសិទ្ធិ ឬដើម្បីថែរក្សានោះដែរ។ ចៅក្រមត្រូវដកហូតទ្រព្យដែលរើសបានពីអ្នកដែលប្រព្រឹត្តអំពើបាប ហើយយកទៅទុកនៅឯអ្នកដែលមានភាពសុចរិត។ ចៅក្រមមិនត្រូវទុកចិត្តឱ្យអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើបាបជាអ្នកប្រកាសរកម្ចាស់ទ្រព្យនោះឡើយ ប៉ុន្តែចៅក្រមត្រូវចាត់តាំងអ្នកត្រួតពិនិត្យម្នាក់ដែលមានភាពសុចរិត ដើម្បីការពារកុំឱ្យមានការក្បត់លើទ្រព្យនោះ។ អាណាព្យាបាលត្រូវដកហូតទ្រព្យដែលក្មេងរើសបាន ហើយធ្វើការប្រកាសរកម្ចាស់។ បន្ទាប់ពីការប្រកាសរកម្ចាស់រួចរាល់ ប្រសិនបើអាណាព្យាបាលយល់ឃើញថាវាជាផលប្រយោជន៍សម្រាប់ក្មេងនោះ គេអាចធ្វើឱ្យទ្រព្យនោះក្លាយជាកម្មសិទ្ធិរបស់ក្មេងបាន។ (ហើយនៅពេលដែលគេរើសយក) ទ្រព្យនោះ (គេមានកាតព្វកិច្ចត្រូវចងចាំ) នូវរឿងចំនួនប្រាំមួយយ៉ាងអំពីទ្រព្យដែលរើសបាននោះភ្លាមៗបន្ទាប់ពីរើសបាន៖ (កញ្ចប់របស់វា) ដូចជាស្បែក ឬក្រណាត់ជាដើម, (ស្រោមរបស់វា) ដែលមានន័យដូចនឹងកញ្ចប់ដែរ, (ខ្សែចងរបស់វា) គឺខ្សែដែលប្រើសម្រាប់ចងកញ្ចប់នោះ, (ប្រភេទរបស់វា) ដូចជាមាស ឬប្រាក់, (ចំនួនរបស់វា និងទម្ងន់របស់វា)។ គេត្រូវស្គាល់វាឱ្យច្បាស់លាស់ (ដោយការចងចាំ) មិនមែនដោយការប្រកាសនោះទេ។ (ហើយ) គេត្រូវតែ (ថែរក្សាវា) នៅក្នុងកន្លែងដែលមានសុវត្ថិភាពដូចទៅនឹងទ្រព្យផ្ទាល់ខ្លួន។ បន្ទាប់មក (ប្រសិនបើអ្នករើសបានចង់) ធ្វើជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិលើទ្រព្យនោះ គេត្រូវ (ប្រកាសរកម្ចាស់វា) រយៈពេលមួយឆ្នាំ នៅតាមមាត់ទ្វារវិហារអ៊ីស្លាម (នៅពេលដែលមនុស្សចេញពីការសឡាតជាក្រុម) និងនៅកន្លែងដែលគេបានរកឃើញទ្រព្យនោះ ព្រមទាំងនៅតាមទីផ្សារ និងកន្លែងដែលមានមនុស្សជួបជុំគ្នា។ ការប្រកាសត្រូវធ្វើឡើងតាមទំនៀមទម្លាប់ទាំងពេលវេលា និងទីកន្លែង។ ចំណែកការចាប់ផ្តើមនៃរយៈពេលមួយឆ្នាំនោះ...

• ក្មេងដែលគេបោះបង់ចោល (អាល់-ឡាក់អ៊ីត) (ជំពូក) ស្តីពីបទបញ្ញត្តិទាក់ទងនឹងក្មេងដែលគេបោះបង់ចោល។ វាគឺជាក្មេងដែលត្រូវបានគេបោះបង់ចោល ហើយគ្មានអ្នកថែរក្សា មិនថាជាឪពុក ជីតា ឬអ្នកដែលមានតួនាទីជំនួសពួកគេឡើយ។ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះបានលើកឡើងថា បទបញ្ញត្តិនេះក៏ត្រូវអនុវត្តទៅលើមនុស្សវិកលចរិតដែលពេញវ័យផងដែរ។ (នៅពេលដែលគេប្រទះឃើញក្មេងដែលគេបោះបង់ចោល) មានន័យថា ក្មេងដែលគេរើសបាន (នៅតាមដងផ្លូវ ការរើសយកក្មេងនោះ) ចេញពីទីនោះ (ការចិញ្ចឹមបីបាច់ និងការថែរក្សាគេ គឺជាកាតព្វកិច្ចជាសមូហភាព - ហ្វារឌូ គីហ្វាយ៉ាហ៍)។ ប្រសិនបើមាននរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការថែទាំក្មេងនោះបានរើសយកទៅចិញ្ចឹម នោះអំពើបាបនឹងត្រូវលុបចេញពីអ្នកដទៃទៀត។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគ្មាននរណាម្នាក់រើសយកទៅចិញ្ចឹមទេ នោះអ្នកទាំងអស់គ្នានឹងមានបាប។ ប្រសិនបើមានមនុស្សតែម្នាក់គត់ដែលដឹងពីវត្តមានរបស់ក្មេងនោះ នោះកាតព្វកិច្ចនឹងធ្លាក់ទៅលើរូបគេតែម្នាក់ឯង។ ហើយយោងតាមមតិដែលត្រឹមត្រូវបំផុត (អាសហ៍) គឺចាំបាច់ត្រូវមានសាក្សីនៅពេលរើសយកក្មេងនោះ។ អ្នកនិពន្ធបានចង្អុលបង្ហាញអំពីលក្ខខណ្ឌរបស់អ្នករើសយកក្មេងនោះដោយពាក្យថា៖ (ហើយក្មេងនោះមិនត្រូវប្រគល់ឱ្យអ្នកណាឡើយ) ក្រៅពី (ដៃរបស់អ្នកដែលមានភាពស្មោះត្រង់) ដែលជាមនុស្សមានសេរីភាព ជាមូស្លីម និងមានភាពចាស់ទុំខាងគំនិត។ (ប្រសិនបើគេរកឃើញទ្រព្យសម្បត្តិនៅជាមួយ) ក្មេងនោះ គឺត្រូវយកទ្រព្យនោះមកចំណាយលើការចិញ្ចឹមបីបាច់គេ។

(ចំពោះការចំណាយលើកុមារដែលគេរើសបាន) អ្នករើសបានមិនត្រូវចំណាយប្រាក់របស់កុមារនោះឡើយ លើកលែងតែមានការអនុញ្ញាតពីអាជ្ញាធរ (ហើយប្រសិនបើមិនមាន) ពោលគឺកុមារនោះ (មិនមានទ្រព្យសម្បត្តិទេ នោះការចំណាយលើរូបគេ) គឺត្រូវទូទាត់ (ចេញពីបេតុលម៉ាល - ឃ្លាំងទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ) ប្រសិនបើមិនមានមូលនិធិសាធារណៈផ្សេងទៀតសម្រាប់កុមារដែលគេរើសបាននោះទេ។ • ការផ្ញើទុក (អាល់-វ៉ាឌីអះ) (ជំពូក) ស្តីពីបទបញ្ញត្តិនៃការផ្ញើទុក។ ពាក្យនេះមានទម្រង់ជា «ហ្វះអីឡះ» (فَعِيلة) ដែលមកពីពាក្យ «វ៉ះដះអា» (وَدَعَ) មានន័យថា ការបោះបង់ចោល។ តាមភាសាវិទ្យា វាសំដៅលើវត្ថុដែលគេផ្ញើទុកនៅនឹងអ្នកដទៃដើម្បីរក្សាទុក។ ចំណែកតាមន័យនៃសាសនា វាសំដៅលើកិច្ចសន្យាដែលតម្រូវឱ្យមានការរក្សាទុក។ (ការផ្ញើទុកគឺជាអាមានះ - ការទុកចិត្ត) នៅក្នុងដៃរបស់អ្នកទទួលផ្ញើ។ (ការទទួលយកការផ្ញើទុកត្រូវបានលើកទឹកចិត្តសម្រាប់អ្នកដែលអាចបំពេញភារកិច្ចរក្សាទុកនោះបាន) ប្រសិនបើមានអ្នកដទៃក្រៅពីគាត់ (ដែលអាចធ្វើបាន) ប៉ុន្តែប្រសិនបើគ្មានអ្នកដទៃទេ ការទទួលយកនោះគឺចាំបាច់ (វ៉ាហ្ស៊ីប) ដូចដែលអ្នកប្រាជ្ញមួយក្រុមបានលើកឡើង។ អ្នកប្រាជ្ញក្នុងគម្ពីរ «រ៉ូដោះ» បានមានប្រសាសន៍ដូចទៅនឹងប្រភពដើមរបស់វាថា៖ នេះសំដៅលើការទទួលយកជាមូលដ្ឋាន មិនមែនសំដៅលើការប្រើប្រាស់ផលប្រយោជន៍ ឬការរក្សាទុកដោយឥតគិតថ្លៃនោះទេ។ (អ្នកទទួលផ្ញើមិនត្រូវទទួលខុសត្រូវសងវិញឡើយ) ចំពោះវត្ថុដែលគេផ្ញើ (លើកលែងតែមានការរំលោភបំពាន) លើវត្ថុនោះ។ ទម្រង់នៃការរំលោភបំពានមានច្រើន ដែលត្រូវបានរៀបរាប់នៅក្នុងសៀវភៅលម្អិត។ ក្នុងនោះរួមមាន៖ ការដែលអ្នកទទួលផ្ញើយកវត្ថុនោះទៅផ្ញើបន្តនៅនឹងអ្នកដទៃដោយគ្មានការអនុញ្ញាតពីម្ចាស់ និងគ្មានហេតុផលសមស្របពីអ្នកទទួលផ្ញើ។ មួយវិញទៀត គឺការដែលគាត់ផ្លាស់ប្តូរទីតាំង ឬផ្ទះដែលរក្សាទុកវត្ថុនោះ ទៅកាន់កន្លែងមួយដែលមានសុវត្ថិភាពតិចជាងមុន។ (សម្តីរបស់អ្នកទទួលផ្ញើ) ត្រូវបានទទួលស្គាល់ក្នុងការបញ្ជាក់ថាគាត់បានប្រគល់វត្ថុនោះត្រឡប់ទៅឱ្យម្ចាស់វិញ។ (អ្នកទទួលផ្ញើមានកាតព្វកិច្ចរក្សាទុកវត្ថុនោះនៅក្នុងកន្លែងដែលមានសុវត្ថិភាពសមស្របនឹងវត្ថុនោះ) ប្រសិនបើគាត់មិនបានធ្វើដូច្នេះទេ គាត់ត្រូវទទួលខុសត្រូវសងវិញ។ (ហើយប្រសិនបើម្ចាស់ទាមទារយកវត្ថុនោះមកវិញ) ពោលគឺវត្ថុដែលផ្ញើទុក (ហើយអ្នកទទួលផ្ញើមិនព្រមប្រគល់ឱ្យទាំងដែលខ្លួនមានលទ្ធភាពធ្វើដូច្នេះ រហូតដល់វត្ថុនោះខូចខាត ឬបាត់បង់ នោះគាត់ត្រូវទទួលខុសត្រូវសងវិញ)។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់ពន្យារពេលមិនប្រគល់ឱ្យដោយសារមានហេតុផលសមស្រប នោះគាត់មិនចាំបាច់ទទួលខុសត្រូវសងឡើយ។

គម្ពីរស្ដីពីបទបញ្ញត្តិនៃមរតក (ហ្វារ៉ាអ៊ីដ) និងពិន័យកម្ម (វ៉ាស៊ីយ៉ា) ពាក្យថា «ហ្វារ៉ាអ៊ីដ» (الفرائض) គឺជាពហុវចនៈនៃពាក្យ «ហ្វារីដា» (فريضة) ដែលមានន័យថា អ្វីដែលត្រូវបានកំណត់។ តាមន័យនៃគោលការណ៍សាសនា (ស្ហារីអះ) វាគឺជាឈ្មោះនៃចំណែកមរតកដែលត្រូវបានកំណត់ទុកសម្រាប់អ្នកមានសិទ្ធិទទួលបាន។ ចំណែកពាក្យថា «វ៉ាស៊ីយ៉ា» (الوصايا) គឺជាពហុវចនៈនៃពាក្យ «វ៉ាស៊ីយ៉ះ» (وصية) ដែលមកពីពាក្យថា «វ៉ាស៊ីតុ» (وصلتُ) មានន័យថា ការតភ្ជាប់រឿងមួយទៅនឹងរឿងមួយទៀត។ តាមន័យនៃគោលការណ៍សាសនា វាគឺជាការបរិច្ចាគសិទ្ធិមួយដែលត្រូវបានកំណត់ឱ្យមានប្រសិទ្ធភាពក្រោយពេលស្លាប់។ (អ្នកទទួលមរតកជាបុរស) ដែលមានការឯកភាពគ្នាលើសិទ្ធិទទួលបានមរតកមាន ១០ នាក់ (បើនិយាយដោយសង្ខេប) ហើយបើនិយាយឱ្យលម្អិតមាន ១៥ នាក់។ អ្នកនិពន្ធបានរាប់ចំនួន ១០ នាក់នោះថា៖ (កូនប្រុស, ចៅប្រុសទោះបីជាចុះក្រោម, ឪពុក, ជីតាទោះបីជាឡើងលើ, បងប្អូនប្រុស, កូនប្រុសរបស់បងប្អូនប្រុសទោះបីជាឆ្ងាយ, ពូ, កូនប្រុសរបស់ពូទោះបីជាឆ្ងាយ, ប្តី, និងម្ចាស់ទាសករដែលបានលែងលះ)។ល។ ប្រសិនបើបុរសទាំងអស់នេះជួបជុំគ្នា នោះអ្នកដែលទទួលបានមរតកមានតែ ៣ នាក់ប៉ុណ្ណោះគឺ៖ ឪពុក, កូនប្រុស, និងប្តី។ ក្នុងករណីនេះ អ្នកស្លាប់ត្រូវតែជាស្ត្រី។ (អ្នកទទួលមរតកជាស្ត្រី) ដែលមានការឯកភាពគ្នាលើសិទ្ធិទទួលបានមរតកមាន ៧ នាក់ (បើនិយាយដោយសង្ខេប) ហើយបើនិយាយឱ្យលម្អិតមាន ១០ នាក់។ អ្នកនិពន្ធបានរាប់ចំនួន ៧ នាក់នោះថា៖ (កូនស្រី, ចៅស្រីទោះបីជាចុះក្រោម, ម្តាយ, ជីដូនទោះបីជាឡើងលើ, បងប្អូនស្រី, ប្រពន្ធ, និងម្ចាស់ទាសការិនីដែលបានលែងលះ)។ល។ ប្រសិនបើស្ត្រីទាំងអស់នេះជួបជុំគ្នា នោះអ្នកដែលទទួលបានមរតកមាន ៥ នាក់គឺ៖ កូនស្រី, ចៅស្រី, ម្តាយ, ប្រពន្ធ, និងបងប្អូនស្រីបង្កើត។ ក្នុងករណីនេះ អ្នកស្លាប់ត្រូវតែជាបុរស។ (អ្នកដែលមិនត្រូវបានកាត់សិទ្ធិ) ពីការទទួលមរតកក្នុងគ្រប់កាលៈទេសៈមាន ៥ នាក់គឺ៖ (ប្តីប្រពន្ធ) ពោលគឺប្តី និងប្រពន្ធ, (ឪពុកម្តាយ) ពោលគឺឪពុក និងម្តាយ, និង (កូនបង្កើត) មិនថាជាប្រុស ឬស្រី។ (អ្នកដែលមិនទទួលបានមរតកក្នុងគ្រប់កាលៈទេសៈមាន ៧ នាក់)៖ (ទាសករ) និងទាសការិនី។ ប្រសិនបើប្រើពាក្យថា «រ៉ក់គីក» (ទាសករទូទៅ) គឺសមរម្យជាង។ (ទាសករដែលត្រូវបានសន្យាថានឹងលែងលះក្រោយម្ចាស់ស្លាប់, ទាសការិនីដែលមានកូនជាមួយម្ចាស់, និងទាសករដែលធ្វើកិច្ចសន្យាថៃ្ងលោះខ្លួន)។ ចំពោះអ្នកដែលជាទាសករខ្លះ និងជាអ្នកមានសេរីភាពខ្លះ ប្រសិនបើគាត់ស្លាប់ដោយបន្សល់ទុកទ្រព្យសម្បត្តិដែលគាត់រកបានក្នុងពេលដែលគាត់មានសេរីភាព នោះញាតិសន្តានដែលមានសេរីភាពរបស់គាត់ ប្រពន្ធរបស់គាត់ និងអ្នកដែលបានលែងលះគាត់ខ្លះ នឹងទទួលបានមរតកពីគាត់។ (ឃាតករ) មិនទទួលបានមរតកពីអ្នកដែលខ្លួនបានសម្លាប់ឡើយ ទោះបីជាការសម្លាប់នោះស្ថិតក្នុងលក្ខខណ្ឌត្រូវទទួលខុសត្រូវឬមិនក៏ដោយ។ (អ្នកដែលក្បត់សាសនា/មូរតាត)។ ដូចគ្នានេះដែរគឺ «ហ្សិនឌីក» (អ្នកដែលលាក់បាំងការមិនជឿ ហើយបង្ហាញខ្លួនថាជាមូស្លីម)។ (អ្នកដែលស្ថិតក្នុងសាសនាខុសគ្នា)៖ ដូច្នេះមូស្លីមមិនទទួលបានមរតកពីអ្នកមិនមែនមូស្លីមឡើយ ហើយក៏មិនអាចទទួលបានពីគ្នាទៅវិញទៅមកដែរ។ អ្នកមិនមែនមូស្លីមអាចទទួលបានមរតកពីអ្នកមិនមែនមូស្លីមដូចគ្នា ទោះបីជាសាសនារបស់ពួកគេខុសគ្នាក៏ដោយ ដូចជាជនជាតិយូដា និងគ្រិស្តបរិស័ទ។ ជនជាតិដែលស្ថិតក្នុងសង្គ្រាមមិនអាចទទួលបានមរតកពីជនជាតិដែលស្ថិតក្រោមការការពាររបស់រដ្ឋឥស្លាម (ហ្ស៊ីមមី) ឡើយ ហើយក៏មិនអាចទទួលបានពីគ្នាទៅវិញទៅមកដែរ។ អ្នកក្បត់សាសនា (មូរតាត) មិនអាចទទួលបានមរតកពីអ្នកក្បត់សាសនាដូចគ្នា ឬពីមូស្លីមឡើយ។

អ្នកដែលរំដោះទាសករ (អ្នករំដោះ) នឹងទទួលបានមរតកតាមរយៈសិទ្ធិជាអ្នករំដោះ (អាស៊ូប៉ាហ៍) មិនថាអ្នករំដោះនោះជាបុរស ឬស្ត្រីឡើយ។ ប្រសិនបើអ្នកស្លាប់គ្មានអ្នកទទួលមរតកតាមខ្សែស្រឡាយ (អាស៊ូប៉ាហ៍ ប៊ីនណាសាប់) និងគ្មានអ្នកទទួលមរតកតាមសិទ្ធិជាអ្នករំដោះ (អាស៊ូប៉ាហ៍ ប៊ីលវីឡា) នោះទេ ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់នឹងត្រូវប្រគល់ទៅឱ្យឃ្លាំងទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ (បៃតុលម៉ាល)។ ផ្នែក៖ ចំណែកមរតកដែលបានកំណត់ (អាល់ហ្វូរូឌុល មូកូដារ៉ូហ៍) ចំណែកមរតកដែលបានកំណត់នៅក្នុងគម្ពីររបស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់មានចំនួនប្រាំមួយប្រភេទ ដែលមិនអាចបន្ថែម ឬកាត់បន្ថយបានឡើយ លើកលែងតែមានករណីពិសេសដូចជាការកើនឡើងនៃភាគចែក (អាល់អៅល៍)។ ចំណែកទាំងប្រាំមួយនោះគឺ៖ (មួយភាគពីរ, មួយភាគបួន, មួយភាគប្រាំបី, ពីរភាគបី, មួយភាគបី និងមួយភាគប្រាំមួយ)។ អ្នកជំនាញផ្នែកមរតកជួនកាលបានសង្ខេបចំណែកទាំងនេះថា៖ មួយភាគបួន, មួយភាគបី, និងទ្វេដងនៃចំនួននីមួយៗ ក៏ដូចជាពាក់កណ្តាលនៃចំនួននីមួយៗ។ មួយភាគពីរ (១/២) គឺជាចំណែករបស់មនុស្សប្រាំប្រភេទ៖ ១. កូនស្រី (នៅពេលនាងនៅម្នាក់ឯង ដោយគ្មានកូនប្រុសមកជួយឱ្យនាងទទួលបានចំណែកជាអាស៊ូប៉ាហ៍)។ ២. ចៅស្រី (កូនស្រីរបស់កូនប្រុស) នៅពេលនាងនៅម្នាក់ឯង ដោយគ្មានចៅប្រុសមកជួយឱ្យនាងទទួលបានចំណែកជាអាស៊ូប៉ាហ៍។ ៣. បងប្អូនស្រីបង្កើត (ឪពុកម្តាយតែមួយ) នៅពេលនាងនៅម្នាក់ឯង ដោយគ្មានបងប្អូនប្រុសមកជួយឱ្យនាងទទួលបានចំណែកជាអាស៊ូប៉ាហ៍។ ៤. បងប្អូនស្រីមាតាទីទៃ (ឪពុកតែមួយ) នៅពេលនាងនៅម្នាក់ឯង ដោយគ្មានបងប្អូនប្រុសមកជួយឱ្យនាងទទួលបានចំណែកជាអាស៊ូប៉ាហ៍។ ៥. ស្វាមី នៅពេលដែលអ្នកស្លាប់គ្មានកូន (មិនថាជាកូនប្រុស ឬកូនស្រី) និងគ្មានចៅ (កូនរបស់កូនប្រុស)។ មួយភាគបួន (១/៤) គឺជាចំណែករបស់មនុស្សពីរប្រភេទ៖ ១. ស្វាមី នៅពេលដែលអ្នកស្លាប់មានកូន ឬមានចៅ (កូនរបស់កូនប្រុស) មិនថាកូននោះកើតពីស្វាមីនេះ ឬពីស្វាមីផ្សេងឡើយ។ ២. ភរិយា (ម្នាក់ ឬច្រើននាក់) នៅពេលដែលអ្នកស្លាប់គ្មានកូន និងគ្មានចៅ។ ការប្រើពាក្យ "ហ្សូជៈ" (ភរិយា) ដោយមិនដាក់អក្សរ "ត" នៅចុងគឺត្រឹមត្រូវតាមវេយ្យាករណ៍ជាង ប៉ុន្តែការដាក់អក្សរ "ត" ក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រមរតកគឺល្អជាង ដើម្បីឱ្យងាយសម្គាល់។ មួយភាគប្រាំបី (១/៨) គឺជាចំណែករបស់ភរិយា (ម្នាក់ ឬច្រើននាក់) នៅពេលដែលអ្នកស្លាប់មានកូន ឬមានចៅ។ ភរិយាទាំងអស់ត្រូវចែកចំណែកមួយភាគប្រាំបីនេះស្មើៗគ្នា។ ពីរភាគបី (២/៣) គឺជាចំណែករបស់មនុស្សបួនប្រភេទ៖ ១. កូនស្រីពីរនាក់ ឬច្រើនជាងនេះ។ ២. ចៅស្រីពីរនាក់ ឬច្រើនជាងនេះ។ ៣. បងប្អូនស្រីបង្កើតពីរនាក់ ឬច្រើនជាងនេះ។ ៤. បងប្អូនស្រីមាតាទីទៃពីរនាក់ ឬច្រើនជាងនេះ។ ចំណែកនេះអនុវត្តនៅពេលដែលពួកគេម្នាក់ៗមិនមានបងប្អូនប្រុសមកនៅជាមួយ។ ប្រសិនបើមានបងប្អូនប្រុសមកនៅជាមួយ ពួកគេអាចទទួលបានច្រើនជាងពីរភាគបី ដូចជាករណីមានបងប្អូនស្រីដប់នាក់ និងបងប្អូនប្រុសម្នាក់ នោះពួកគេនឹងទទួលបានដប់ចំណែកក្នុងចំណោមដប់ពីរចំណែក ដែលវាច្រើនជាងពីរភាគបី។ ហើយជួនកាលចំណែករបស់ពួកគេក៏អាចថយចុះផងដែរ ដូចជាករណីកូនស្រីពីរនាក់ដែលមានបងប្អូនប្រុសពីរនាក់។ មួយភាគបី (១/៣) គឺជាចំណែករបស់មនុស្សពីរប្រភេទ៖ ១. ម្តាយ នៅពេលដែលគាត់មិនត្រូវបានរារាំង (ដោយសារមានកូន ឬចៅ ឬបងប្អូនប្រុសស្រីពីរនាក់ឡើងទៅ)។ នេះអនុវត្តនៅពេលដែលអ្នកស្លាប់គ្មានកូន គ្មានចៅ និងគ្មានបងប្អូនប្រុសស្រីពីរនាក់ឡើងទៅ (មិនថាបងប្អូនបង្កើត បងប្អូនឪពុកទីទៃ ឬបងប្អូនម្តាយទីទៃឡើយ)។ ២. បងប្អូនពីរនាក់ឡើងទៅដែលជាកូនរបស់ម្តាយតែមួយ (បងប្អូនម្តាយទីទៃ) មិនថាពួកគេជាប្រុស ឬស្រី ឬភេទទីបីឡើយ។

(និងបួនក្រុមដែលធ្វើឱ្យបងប្អូនស្រីរបស់ពួកគេក្លាយជាអាសាប៉ះហ៍ - គឺអ្នកទទួលមរតកតាមខ្សែស្រឡាយ - ដោយបុរសម្នាក់ទទួលបានចំណែកស្មើនឹងស្ត្រីពីរនាក់)៖ គឺកូនប្រុស, ចៅប្រុស (កូនប្រុសរបស់កូនប្រុស), បងប្អូនប្រុសបង្កើត (រួមឪពុកម្តាយតែមួយ), និងបងប្អូនប្រុសរួមឪពុក។ ចំណែកឯបងប្អូនប្រុសរួមម្តាយ គឺមិនធ្វើឱ្យបងប្អូនស្រីរបស់គេក្លាយជាអាសាប៉ះហ៍ឡើយ ប៉ុន្តែពួកគេទាំងពីរ (បងប្អូនប្រុសស្រីរួមម្តាយ) ទទួលបានចំណែកមួយភាគបី។ (និងបួនក្រុមដែលទទួលបានមរតកដោយមិនមានបងប្អូនស្រីរបស់ពួកគេទទួលបានជាមួយឡើយ)៖ ពួកគេគឺពូ (បងប្អូនប្រុសរបស់ឪពុក), កូនប្រុសរបស់ពូ, កូនប្រុសរបស់បងប្អូនប្រុស, និងអាសាប៉ះហ៍របស់អ្នកដែលរំដោះទាសករ។ មូលហេតុដែលពួកគេទទួលបានមរតកដាច់ដោយឡែកពីបងប្អូនស្រីរបស់ពួកគេ គឺដោយសារតែពួកគេជាអាសាប៉ះហ៍ដែលទទួលបានមរតក ចំណែកឯបងប្អូនស្រីរបស់ពួកគេស្ថិតក្នុងក្រុម «ហ្សាវីលអារហាម» (ញាតិសន្តានដែលមិនមានសិទ្ធិទទួលបានមរតកក្នុងករណីនេះ)។ • វ៉ាស៊ីយ៉ះ (ការធ្វើមរតកទាន) (ជំពូក) ស្តីពីច្បាប់នៃការធ្វើវ៉ាស៊ីយ៉ះ។ អត្ថន័យរបស់វាទាំងក្នុងភាសា និងក្នុងសាសនា ត្រូវបានលើកឡើងរួចហើយនៅដើមគម្ពីរមរតក។ លក្ខខណ្ឌនៃវត្ថុដែលត្រូវធ្វើវ៉ាស៊ីយ៉ះ គឺត្រូវតែជាវត្ថុដែលគេស្គាល់ច្បាស់ និងមានវត្តមានជាក់ស្តែង។ (និង) នៅពេលនោះ (ការធ្វើវ៉ាស៊ីយ៉ះគឺអនុញ្ញាតទាំងលើវត្ថុដែលគេស្គាល់ និងវត្ថុដែលមិនទាន់ដឹងច្បាស់) ដូចជាទឹកដោះនៅក្នុងក្បាលសុដន់សត្វ, (និងលើវត្ថុដែលមានស្រាប់ និងវត្ថុដែលមិនទាន់មាន) ដូចជាការធ្វើវ៉ាស៊ីយ៉ះលើផ្លែឈើនៃដើមឈើនេះ មុនពេលដែលផ្លែឈើនោះលេចចេញមក។ (ហើយវា) គឺការធ្វើវ៉ាស៊ីយ៉ះ (គឺចេញពីមួយភាគបី) នៃទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកធ្វើវ៉ាស៊ីយ៉ះ; (ប្រសិនបើលើស) ពីមួយភាគបី (នោះចំណែកដែលលើសត្រូវផ្អាកទុក) រង់ចាំការអនុញ្ញាតពីអ្នកទទួលមរតកដែលមានសិទ្ធិសម្រេចចិត្តពេញលេញ។ ប្រសិនបើពួកគេអនុញ្ញាត នោះការអនុញ្ញាតរបស់ពួកគេគឺជាការអនុវត្តវ៉ាស៊ីយ៉ះលើចំណែកដែលលើសនោះ ហើយប្រសិនបើពួកគេបដិសេធ វ៉ាស៊ីយ៉ះនោះនឹងត្រូវមោឃៈចំពោះចំណែកដែលលើស។ (ហើយមិនអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើវ៉ាស៊ីយ៉ះដល់អ្នកទទួលមរតកឡើយ) ទោះបីជាវាស្ថិតក្នុងចំណែកមួយភាគបីក៏ដោយ (លើកលែងតែអ្នកទទួលមរតកដទៃទៀត) ដែលមានសិទ្ធិសម្រេចចិត្តពេញលេញយល់ព្រម។ អ្នកនិពន្ធបានលើកឡើងពីលក្ខខណ្ឌរបស់អ្នកធ្វើវ៉ាស៊ីយ៉ះនៅក្នុងពាក្យរបស់គាត់ថា៖ (ហើយវ៉ាស៊ីយ៉ះគឺត្រឹមត្រូវ) និងក្នុងច្បាប់ចម្លងខ្លះប្រើពាក្យថា «ហើយវាអនុញ្ញាត» (វ៉ាស៊ីយ៉ះចេញពីមនុស្សគ្រប់រូបដែលគ្រប់ការ (បាលីឃ៍) និងមានសតិបញ្ញាពេញលេញ) គឺមានសេរីភាពក្នុងការជ្រើសរើស និងជាអ្នកមានសេរីភាព ទោះបីជាគាត់ជាអ្នកមិនមែនមូស្លីម ឬជាអ្នកដែលត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិដោយសារភាពល្ងង់ខ្លៅក៏ដោយ។ ដូច្នេះ វ៉ាស៊ីយ៉ះរបស់អ្នកឆ្កួត, អ្នកសន្លប់, កុមារ, និងអ្នកដែលត្រូវបានបង្ខិតបង្ខំ គឺមិនត្រឹមត្រូវឡើយ។ ហើយគាត់បានលើកឡើងពីលក្ខខណ្ឌរបស់អ្នកដែលទទួលបានវ៉ាស៊ីយ៉ះ ប្រសិនបើគាត់ជាបុគ្គលជាក់លាក់ នៅក្នុងពាក្យរបស់គាត់ថា៖ (សម្រាប់អ្នកដែលមានសិទ្ធិគ្រប់គ្រងកម្មសិទ្ធិគ្រប់រូប) គឺសម្រាប់អ្នកគ្រប់រូបដែលអាចមានកម្មសិទ្ធិបាន មិនថាជាក្មេង ឬចាស់, អ្នកពេញលក្ខណៈ ឬអ្នកឆ្កួត, និងទារកក្នុងផ្ទៃដែលមានវត្តមាននៅពេលធ្វើវ៉ាស៊ីយ៉ះ ដោយលក្ខខណ្ឌថាទារកនោះត្រូវកើតមកក្នុងរយៈពេលតិចជាងប្រាំមួយខែគិតចាប់ពីពេលធ្វើវ៉ាស៊ីយ៉ះ។ ហើយករណីដែលអ្នកទទួលវ៉ាស៊ីយ៉ះជាស្ថាប័នទូទៅ គឺត្រូវបានលើកលែងពីលក្ខខណ្ឌបុគ្គលជាក់លាក់; លក្ខខណ្ឌក្នុងករណីនេះគឺ វ៉ាស៊ីយ៉ះនោះមិនត្រូវធ្វើឡើងសម្រាប់គោលបំណងបាបកម្មឡើយ ដូចជាការសាងសង់វិហារសម្រាប់អ្នកមិនមែនមូស្លីម ដើម្បីគោរពបូជាក្នុងនោះ។ (និង) ត្រឹមត្រូវ (ការធ្វើវ៉ាស៊ីយ៉ះក្នុងផ្លូវរបស់អល់ឡោះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់) ហើយវាត្រូវចំណាយទៅលើអ្នកចម្បាំង (ដែលធ្វើជីហាត)។ នៅក្នុងច្បាប់ចម្លងខ្លះជំនួសពាក្យ «ក្នុងផ្លូវរបស់អល់ឡោះ» ដោយពាក្យ «ក្នុងផ្លូវនៃអំពើល្អ» គឺដូចជាការធ្វើវ៉ាស៊ីយ៉ះដល់ជនក្រីក្រ ឬសម្រាប់ការសាងសង់វិហារអ៊ីស្លាម (ម៉ាស្ជិទ)។ (ហើយត្រឹមត្រូវ ការធ្វើវ៉ាស៊ីយ៉ះ) គឺការតែងតាំងអ្នកឱ្យបំពេញ...