បញ្ហាច្បាប់រៀបរាប់ដោយអាប់ឌុលឡោះ អ៊ីប៊ីន អាហ៍ម៉ាត់

១៤១៦ (ត) -...បិតារបស់ខ្ញុំមានប្រសាសន៍ថា៖ «កេរមរតករបស់អ្នកមិនត្រូវបែងចែកឡើយលើកលែងតែបន្ទាប់ពីសងបំណុលរួចរាល់បន្ទាប់មកអនុវត្តបណ្តាំមរតក។ នៅពេលបំណុលត្រូវបានសងនិងបណ្តាំមរតកត្រូវបានអនុវត្តរួចរាល់ទើបត្រូវបែងចែកកេរមរតក។ ចំពោះក្មេងប្រុសដែលគ្រប់អាយុពេញវ័យនិងក្មេងស្រីដែលគ្រប់អាយុពេញវ័យប្រសិនបើអ្នកដឹងច្បាស់ថាពួកគេមានសតិដឹងខុសត្រូវចាស់ទុំ (រុសស្ហដ៍) នោះចូរប្រគល់ចំណែករបស់ពួកគេឲ្យពួកគេចុះ។ រីឯកុមារតូចត្រូវដកប្រាក់ចេញពីចំណែករបស់គេដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពរបស់គេ»។ សំណួរអំពីគ្រិស្តសាសនិកដែលផ្តាំឲ្យទាសករបស់ខ្លួនបម្រើការនៅក្នុងព្រះវិហាររួចមានសេរីភាព៖ ១៤១៧ - ខ្ញុំបានសួរបិតារបស់ខ្ញុំអំពីគ្រិស្តសាសនិកម្នាក់ដែលបានធ្វើបណ្តាំមរតកចំពោះមុខសាក្សីថាទាសករបស់គាត់ឈ្មោះកត្រូវបម្រើការនៅក្នុងព្រះវិហារគ្រិស្តឬសាលាប្រជុំសាសនារយ៖ពេលប្រាំឆ្នាំបន្ទាប់មកគេនឹងមានសេរីភាពរួចចៅហ្វាយរបស់គេបានស្លាប់ហើយទាសកនោះបានបម្រើការបានមួយឆ្នាំក៏បានចូលកាន់សាសនាឥស្លាម៖ តើមានកាតព្វកិច្ចអ្វីលើរូបគេ? គាត់មានប្រសាសន៍ថា៖ «គេមានសេរីភាពប៉ុន្តែគេត្រូវសងប្រាក់ឈ្នួលបម្រើការងារដែលមានតម្លៃស្មើគ្នារយ៖ពេលបួនឆ្នាំដែលនៅសេសសល់»។ ខ្ញុំបានសួរបិតាខ្ញុំថា៖ «តើជារបៀបណា?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «គេត្រូវប្រាប់ទាសកនោះថា៖ ចូរប្រគល់ប្រាក់ឈ្នួលស្មើនឹងអ្នកបម្រើការក្នុងព្រះវិហារសម្រាប់រយ៖ពេលដែលនៅសល់នៃការបម្រើការងារនោះ»។ បិតាខ្ញុំបានសួរថា៖ «តើអ្នកយល់យ៉ាងណាដែរចំពោះគ្រិស្តសាសនិកម្នាក់ដែលមានទាសករួចទាសកនោះបានចូលកាន់សាសនាឥស្លាម?» ខ្ញុំឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំមិនដឹងឡើយ»។ គាត់មានប្រសាសន៍ថា៖ «ត្រូវលក់ទាសកនោះទៅឲ្យជនមូស្លីមហើយប្រគល់ប្រាក់ថ្លៃលក់នោះទៅឲ្យចៅហ្វាយជាគ្រិស្តសាសនិកវិញ»។ ១៤១៨ - ខ្ញុំបានសួរបិតារបស់ខ្ញុំអំពីបុរសដែលបានផ្តាំមរតកទាក់ទងនឹងអ្នកបម្រើរបស់គាត់ឲ្យបម្រើក្រុមគ្រួសាររបស់គាត់រយ៖ពេលប្រាំឆ្នាំបន្ទាប់ពីគាត់ស្លាប់រួចគេនឹងមានសេរីភាព៖ គាត់មានប្រសាសន៍ថា៖ «ត្រូវអនុវត្តដូចដែលគាត់បានផ្តាំ»។ ខ្ញុំបានសួរថា៖ «ចុះបើអ្នកបម្រើនោះធ្លាក់ខ្លួនឈឺ?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «គ្មានកាតព្វកិច្ចបម្រើការក្នុងពេលឈឺឡើយគឺរយ៖ពេលនោះត្រូវបានលើកលែងចោល»។

«គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)៖ ការដោះលែងទាសករឲ្យមានសេរីភាព (កីតាបអ៊ុល-អ៊ីតគ្វ)» — ចំណងជើងគម្ពីរនេះចែងអំពីគោលការណ៍នីតិសាស្ត្រស្តីពីការដោះលែងទាសករឲ្យមានសេរីភាពដើម្បីស្វែងរកការសព្វព្រះហឫទ័យពីអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ លក្ខខណ្ឌនៃការដោះលែងទាសកររួមគ្នាការលោះបាបនិងវិធានពាក់ព័ន្ធនានាដូចមានបញ្ជាក់នៅក្នុងរឿងរ៉ាវបន្តបន្ទាប់។

«សំណួរអំពីការដោះលែងទាសករដែលបានរត់គេចខ្លួន» — ចំណងជើងជំពូកនេះចែងអំពីបញ្ហានីតិសាស្ត្រស្តីពីភាពមិនគ្រប់គ្រាន់នៃការដោះលែងទាសករឬទាសីដែលបានរត់គេចខ្លួន (អាល់-អាពិក) ជាការលោះបាបរហូតទាល់តែត្រឡប់មកស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែងវិញដូចមានបញ្ជាក់នៅក្នុងរឿងរ៉ាវបន្តបន្ទាប់។

គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)៖ ការដោះលែងទាសករឲ្យមានសេរីភាព៖ សំណួរអំពីការដោះលែងទាសករដែលបានរត់គេចខ្លួន៖ ១៤១៩ - អាពូអាប់ឌុរ៉ោះហ៍ម៉ានបាននិទានដល់យើងដោយនិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរបិតារបស់ខ្ញុំអំពីបុរសដែលជាប់កាតព្វកិច្ចលោះបាបដោយការដោះលែងទាសករម្នាក់ហើយគាត់មានទាសីមានផ្ទៃពោះម្នាក់ដែលបានរត់គេចខ្លួនតើគាត់អាចមានចេតនាដោះលែងនាងដោយមិនចាំបាច់ដោះលែងអ្វីដែលស្ថិតក្រោមការកាន់កាប់របស់គាត់មុនពេលនោះបានទេ? បិតារបស់ខ្ញុំមានប្រសាសន៍ថា៖ «វាមិនគ្រប់គ្រាន់ឡើយរហូតទាល់តែអ្នកដែលរកឃើញនាងនាំនាងមកវិញហើយនាងស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែងរបស់គាត់។ ប្រសិនបើគាត់ដោះលែងនាងអ្វីដែលនៅក្នុងផ្ទៃរបស់នាងក៏ត្រូវបានដោះលែងជាមួយនាងដែរពីព្រោះគាត់មិនដឹងថានាងបានស្លាប់ឬថានាងនឹងមិនវិលត្រឡប់មករកគាត់ជារៀងរហូតនោះឡើយ»។ ១៤២០ - ខ្ញុំបានសួរបិតារបស់ខ្ញុំអំពីបុរសដែលបានស្បថដោះលែងទាសករដែលមិនមែនជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួន៖ គាត់មានប្រសាសន៍ថា៖ «ការដោះលែងរបស់គាត់មិនមានសុពលភាពឡើយ»។ អ្នកដែលនិយាយថា៖ ប្រសិនបើខ្ញុំទិញបុគ្គលនេះគេនឹងមានសេរីភាព៖ ១៤២១ - ខ្ញុំបានជម្រាបសួរបិតាខ្ញុំថា៖ ចុះបើគាត់និយាយថា៖ «ប្រសិនបើខ្ញុំទិញបុគ្គលនេះគេនឹងមានសេរីភាព»? គាត់ឆ្លើយថា៖ «មានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញក្នុងរឿងនេះ» (មានសេចក្តីបន្តនៅកថាខណ្ឌបន្ទាប់)...

១៤២១ (ត) - ខ្ញុំបានជម្រាបសួរបិតាខ្ញុំថា៖ «តើរឿងនេះដូចគ្នានឹងការលែងលះដែរឬទេ?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «នេះគឺសម្រាប់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) (ជាទង្វើគោរពសក្ការ៖)»។ ១៤២២ - បិតារបស់ខ្ញុំត្រូវបានគេសួរខណ៖ពេលដែលខ្ញុំកំពុងស្តាប់អំពីទាសីម្នាក់ដែលជាកម្មសិទ្ធិរួមរវាងបុរសពីរនាក់ឬបីនាក់ហើយម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេបានដោះលែងចំណែករបស់ខ្លួន៖ តើនាងអាចបើកក្បាលរបស់នាងនៅចំពោះមុខពួកគេបានទេ? គាត់មានប្រសាសន៍ថា៖ «ទេចំណែកណាដែលត្រូវបានដោះលែងគឺត្រូវបានដោះលែងហើយ» ដោយផ្អែកលើអ្វីដែលលោកអ៊ីប៊ិនអ៊ូម៉ើរ ﵁ បានមានប្រសាសន៍។ បិតាខ្ញុំបានបន្ថែមថា៖ «ពីព្រោះសេរីភាពបានចូលមកក្នុងខ្លួននាងហើយ»។ អំពីឪពុកដែលដោះលែងទាសករបស់កូនប្រុសខ្លួន៖ ១៤២៣ - ខ្ញុំបានឮបិតារបស់ខ្ញុំមានប្រសាសន៍ថា៖ «នៅពេលឪពុកដោះលែងទាសករបស់កូនប្រុសខ្លួនវាមិនមានសុពលភាពឡើយលុះត្រាតែគាត់កាន់កាប់ទាសកនោះជាមុនសិន។ នៅពេលគាត់បានកាន់កាប់ជាក់ស្តែងហើយទើបដោះលែងនោះវាមានសុពលភាព»។ គាត់បានបន្ថែមថា៖ «រាល់អ្វីដែលបុរសម្នាក់យកពីទ្រព្យសម្បត្តិរបស់កូនប្រុសខ្លួនហើយបានកាន់កាប់ជាក់ស្តែងគាត់មានសិទ្ធិប្រើប្រាស់បរិភោគវាបាន»។ ១៤២៤ - ខ្ញុំបានឮគេសួរបិតារបស់ខ្ញុំអំពីទាសករដែលត្រូវបានដោះលែងឲ្យមានសេរីភាពខណ៖ពេលដែលគាត់មានទ្រព្យសម្បត្តិ៖ តើទ្រព្យសម្បត្តិនោះជារបស់នរណា? គាត់ឆ្លើយថា៖ «ជារបស់ចៅហ្វាយរបស់គាត់»។ ១៤២៥ - មានគេជម្រាបសួរបិតាខ្ញុំថា៖ តើទាសករដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិអាចធ្វើទានពីទ្រព្យនោះដោយគ្មានការអនុញ្ញាតពីចៅហ្វាយរបស់ខ្លួនបានទេ? គាត់ឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំមិនចូលចិត្តការនោះឡើយ»។

«អ្នកដែលនិយាយពាក្យដោះលែងទាសករដោយមិនយល់ភាសានោះ» — ចំណងជើងជំពូកនេះចែងអំពីបញ្ហានីតិសាស្ត្រស្តីពីសុពលភាពនៃការដោះលែងទាសករប្រសិនបើម្ចាស់និយាយពាក្យដោះលែងជាភាសាបរទេស (ដូចជាភាសាពែរ្ស) ដោយគាត់មិនយល់អត្ថន័យនៃពាក្យនោះដូចមានបញ្ជាក់លម្អិតនៅក្នុងរឿងរ៉ាវបន្តបន្ទាប់។

អ្នកដែលនិយាយពាក្យដោះលែងទាសករដោយមិនយល់ភាសានោះ៖ ១៤២៦ - អាប់ឌុលឡោះហ៍អ៊ីប៊ិនអ៊ីឌ្រីសបាននិទានដល់យើងពីអាលីអ៊ីប៊ិនអាប់ឌុលឡោះហ៍ដែលបាននិយាយថា៖ ស្ត្រីជាម្តាយនៃកូនរបស់ចៅហ្វាយ (អ៊ុម្មូវ៉ាឡាត់) បាននិយាយទៅកាន់ចៅហ្វាយរបស់នាងថា៖ «នៅពេលលោកបំពេកូនប្រុសរបស់លោក — ហើយពេលមួយទៀតនាងនិយាយថា៖ នៅពេលកូនប្រុសរបស់លោកនេះយំ — ចូរលោកបីគេរាំហើយនិយាយថា៖ ម៉ាហ៊្សារ៉ាតអាហ្សាដ (ជាភាសាពែរ្សមានន័យថាម្តាយរបស់អ្នកមានសេរីភាព)»។ រឿងនោះត្រូវបានគេលើកឡើងប្រាប់អាស្ហ-ស្ហះអ៍ពីហើយលោកបានឆ្លើយថា៖ «គ្មានអ្វីកើតឡើងឡើយប្រសិនបើគាត់មិនចេះភាសាពែរ្ស»។ បិតារបស់ខ្ញុំមានប្រសាសន៍ថា៖ «ហើយខ្ញុំក៏មានទស្សន៖ដូចគ្នានេះដែរ៖ ប្រសិនបើគាត់យល់ភាសាពែរ្សនាងទទួលបានសេរីភាពប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់មិនយល់ទេនាងមិនទទួលបានសេរីភាពឡើយពីព្រោះគាត់មិនដឹងនិងគ្មានចេតនា»។ សំណួរអំពីទាសកដែលជាកម្មសិទ្ធិរួមរវាងបុរសពីរនាក់ហើយម្នាក់បានដោះលែងចំណែករបស់ខ្លួន៖ ១៤២៧ - ខ្ញុំបានសួរបិតារបស់ខ្ញុំអំពីទាសកដែលជាកម្មសិទ្ធិរួមរវាងបុរសពីរនាក់ហើយម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេបានដោះលែងចំណែករបស់ខ្លួនខណ៖ដែលអ្នកដោះលែងមិនមែនជាអ្នកមានទ្រព្យធន (គ្មានលទ្ធភាព)។ គាត់មានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកដោះលែងមានទ្រព្យសម្បត្តិនោះទាសកទាំងមូលត្រូវបានដោះលែងដោយកាត់ចេញពីទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដោះលែង។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់គ្មានទ្រព្យសម្បត្តិទេចំណែកណាដែលគាត់បានដោះលែងគឺមានសេរីភាពហើយចំណែកដែលនៅសេសសល់នៅតែជាទាសករ៖ គឺគេត្រូវបម្រើដៃគូម្ចាស់ដែលរក្សាភាពជាទាសករហើយមិនត្រូវបម្រើអ្នកដែលបានដោះលែងគេឡើយហើយទាសកនោះត្រូវធ្វើការរកស៊ីសម្រាប់ខ្លួនឯងមួយថ្ងៃឆ្លាស់គ្នា។ ខ្ញុំប្រកាន់យកក្នុងរឿងនេះតាមហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)របស់អ៊ីប៊ិនអ៊ូម៉ើរពីព្យាការី ﷺ ថា៖ "អ្នកណាដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិទាសកត្រូវបានដោះលែងចេញពីទ្រព្យរបស់គាត់ហើយប្រសិនបើគាត់គ្មានទ្រព្យសម្បត្តិទេនោះចំណែកណាដែលត្រូវបានដោះលែងគឺមានសេរីភាព"»។ រាយការណ៍ដោយម៉ាលិកនិងអ៊ូបៃឌុលឡោះហ៍អ៊ីប៊ិនណាភៀទោះបីជាអައްយូបបានកត់សម្គាល់ថាពាក្យដែលថា "ចំណែកណាដែលត្រូវបានដោះលែងគឺមានសេរីភាព" មិនដឹងថាជាហាឌីសរាយការណ៍ពីព្យាការី ﷺ ឬជាសម្តីរបស់ណាភៀនោះឡើយ (មានសេចក្តីបន្តនៅកថាខណ្ឌបន្ទាប់)...

១៤២៧ (ត) - ខ្ញុំបានជម្រាបសួរបិតាខ្ញុំថា៖ ចុះហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)របស់កាតាដះហ៍ពីអាល់-ណាដ្រអ៊ីប៊ិនអាណាស់ពីពះស្ហៀរអ៊ីប៊ិនណាហ៊ីកពីអាពូហ៊ូរ៉ៃរ៉ោះហ៍ពីព្យាការី ﷺ ដែលមានបន្ទូលថា៖ «ប្រសិនបើគាត់មានទ្រព្យសម្បត្តិទាសកត្រូវបានដោះលែងចេញពីទ្រព្យរបស់គាត់ហើយបើគ្មានទ្រព្យសម្បត្តិទេគេអនុញ្ញាតឲ្យទាសកនោះធ្វើការរកប្រាក់លោះខ្លួនឯង (អ៊ីស្ទីសអា) ដោយមិនបង្កការលំបាកលើសលប់ឡើយ»? បិតារបស់ខ្ញុំមានប្រសាសន៍ថា៖ «នេះជារបាយការណ៍របស់សាអ៊ីដរីឯហ៊ីស្ហាមអាល់-ដាស្តាវ៉ាអ៊ីមិនបានរំឭកពីរឿងរកប្រាក់លោះខ្លួននោះឡើយ»។ បិតាខ្ញុំបានបន្ថែមថា៖ «ហើយខ្ញុំប្រកាន់យកតាមហាឌីសរបស់អ៊ីប៊ិនអ៊ូម៉ើរគឺរឹងមាំជាងនេះនិងត្រឹមត្រូវជាងក្នុងអត្ថន័យ»។ ១៤២៨ - ខ្ញុំបានសួរបិតារបស់ខ្ញុំអំពីបុរសស្តុកស្តម្ភម្នាក់ដែលបានស្លាប់ដោយមិនបានធ្វើបណ្តាំមរតក៖ តើគេអាចដោះលែងទាសករជំនួសគាត់និងធ្វើទានជំនួសគាត់បានទេ? គាត់មានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកស្នងមរតកពេញចិត្តស្ម័គ្រស្មោះពួកគេអាចដោះលែងទាសករនិងធ្វើទានជំនួសគាត់បាន»។ ការកំណត់ពេលវេលាក្នុងការដោះលែងទាសករ៖ ១៤២៩ - ខ្ញុំបានសួរបិតារបស់ខ្ញុំអំពីបុរសដែលនិយាយទៅកាន់ទាសករបស់ខ្លួនថា៖ «នៅពេលថ្ងៃស្អែកមកដល់អ្នកមានសេរីភាព»។ គាត់មានប្រសាសន៍ថា៖ «គាត់មានសិទ្ធិលក់ទាសកនោះនៅក្នុងថ្ងៃនេះបាន»។ ខ្ញុំបានសួរថា៖ «ចុះនៅពេលថ្ងៃស្អែកមកដល់?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «គេមានសេរីភាព»។ ១៤៣០ - ខ្ញុំបានសួរបិតារបស់ខ្ញុំអំពីបុរសដែលនិយាយទៅកាន់ទាសីរបស់ខ្លួនថា៖ «នៅពេលណាដែលនាងសម្រាលកូននាងនឹងមានសេរីភាព»។ គាត់មានប្រសាសន៍ថា៖ «នៅពេលនាងសម្រាលកូននាងទទួលបានសេរីភាព»។ ខ្ញុំបានសួរថា៖ «ចុះបើនាងរលូតកូន?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំចូលចិត្តឲ្យគាត់បញ្ជាក់ការដោះលែងនាងជាថ្មី» (មានសេចក្តីបន្តនៅកថាខណ្ឌបន្ទាប់)...

«កូនប្រុសដែលដោះលែងទាសករដោយប្រើប្រាស់ប្រាក់របស់ឪពុក» — ចំណងជើងជំពូកនេះចែងអំពីបញ្ហានីតិសាស្ត្រស្តីពីកូនប្រុសដែលឪពុកបានប្រគល់ប្រាក់ឲ្យធ្វើពាណិជ្ជកម្មប៉ុន្តែកូនប្រុសបែរជាយកប្រាក់នោះទៅទិញទាសីដោះលែងនាងឲ្យមានសេរីភាពនិងរៀបការជាមួយនាងដូចមានបញ្ជាក់នៅក្នុងរឿងរ៉ាវបន្តបន្ទាប់។

១៤៣០ (ត) - ខ្ញុំបានសួរថា៖ «ចុះបើគាត់ចង់រៀបការជាមួយនាង?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «បាទគាត់អាចរៀបការជាមួយនាងបាន»។ ខ្ញុំបានសួរទៀតថា៖ «តើគាត់ត្រូវប្រគល់អ្វីមួយដល់នាងមុនពេលរួមរស់ដែរឬទេ?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «គ្មានទាស់ខុសឡើយហើយបើគាត់ពន្យារពេលក៏គ្មានទាស់ខុសដែរ»។ កូនប្រុសដែលដោះលែងទាសករដោយប្រើប្រាស់ប្រាក់របស់ឪពុក៖ ១៤៣១ - បិតារបស់ខ្ញុំត្រូវបានគេសួរខណ៖ពេលដែលខ្ញុំកំពុងស្តាប់អំពីបុរសដែលបានប្រគល់ប្រាក់ដល់កូនប្រុសរបស់ខ្លួនដើម្បីរកស៊ីប៉ុន្តែកូនប្រុសនោះបានយកប្រាក់ទៅទិញទាសីម្នាក់រួចដោះលែងនាងឲ្យមានសេរីភាពនិងរៀបការជាមួយនាង។ គាត់មានប្រសាសន៍ថា៖ «ការដោះលែងនាងមានសុពលភាពជាស្ថាពរហើយឪពុកគ្មានសិទ្ធិទាមទារយកទាសីនោះមកវិញឡើយគឺគាត់អាចទាមទារតែប្រាក់ពីកូនប្រុសរបស់គាត់វិញប៉ុណ្ណោះ»។ សំណួរអំពីការជ្រើសរើសទាសកដើម្បីដោះលែងឲ្យមានសេរីភាព៖ ១៤៣១ (ត) - ខ្ញុំបានសួរបិតារបស់ខ្ញុំអំពីបុរសដែលដោះលែងទាសក៖ បិតារបស់ខ្ញុំមានប្រសាសន៍ថា៖ «ខ្ញុំចូលចិត្តឲ្យគាត់ដោះលែងទាសកដែលមានកម្លាំងធ្វើការដោយដៃរបស់ខ្លួននិងចេះរកស៊ីចិញ្ចឹមជីវិតដែលការនោះជាទីពេញចិត្តចំពោះខ្ញុំជាងការដោះលែងទាសកដែលត្រូវដើរសុំទានគេ»។ ខ្ញុំបានសួរបិតាខ្ញុំថា៖ «ចុះបើទាសកនោះទន់ខ្សោយមិនអាចរកស៊ីបាន?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «ប្រសិនបើទាសកនោះមានអ្វីមួយជារបស់ចៅហ្វាយឬមានពិការភាពនោះគ្មានទាស់ខុសឡើយក្នុងការដោះលែងគេប៉ុន្តែអ្នកចេះរកស៊ីគឺខ្ញុំពេញចិត្តជាង»។ ១៤៣២ - ខ្ញុំបានសួរបិតាខ្ញុំថា៖ ចុះបើទាសកនោះជាមនុស្សត្រូវបានគ្រៀវ (ខាស៊ីយ)? គាត់ឆ្លើយថា៖ «បាទទោះបីជាគេត្រូវបានគ្រៀវក៏ដោយក៏គ្មានទាស់ខុសអ្វីឡើយក្នុងការដោះលែងគេ» (មានសេចក្តីបន្តនៅកថាខណ្ឌបន្ទាប់)...

«សំណួរអំពីទាសករដែលត្រូវបានដោះលែងជាសេរីដោយគ្មានអ្នកទទួលខុសត្រូវ (អាល់-សާއިពះហ៍)» — ចំណងជើងជំពូកនេះចែងអំពីបញ្ហានីតិសាស្ត្រស្តីពីទាសករដែលម្ចាស់បានដោះលែងជាសާއިពះហ៍ដោយប្រគល់សិទ្ធិមិត្តភាព (វ៉ាឡាអ៊ិ) សម្រាប់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) និងភាពខុសគ្នារវាងទស្សន៖របស់សហការីដូចមានបញ្ជាក់លម្អិតនៅក្នុងរឿងរ៉ាវបន្តបន្ទាប់។

១៤៣២ (ត) - ខ្ញុំបានសួរថា៖ «ចុះទាសីវិញ?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «ការដោះលែងទាសីម្នាក់ជំនួសនាងគឺជាទីពេញចិត្តជាងចំពោះខ្ញុំ»។ សំណួរអំពីអាល់-សާއިពះហ៍៖ ១៤៣៣ - ខ្ញុំបានសួរបិតារបស់ខ្ញុំអំពីអាល់-សާއިពះហ៍៖ គាត់មានប្រសាសន៍ថា៖ «គឺនៅពេលបុរសម្នាក់និយាយទៅកាន់ទាសករបស់ខ្លួនថា៖ ខ្ញុំបានដោះលែងអ្នកជាសާއިពះហ៍ហាក់ដូចជាគាត់ធ្វើការដោះលែងនោះសម្រាប់តែអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)សុទ្ធសាធដោយគាត់មិនទាមទារសិទ្ធិមិត្តភាព (វ៉ាឡាអ៊ិ) ឡើយដូច្នេះវ៉ាឡាអ៊ិរបស់គេមិនមែនជារបស់ចៅហ្វាយឡើយគឺសម្រាប់តែអល់ឡោះ»។ ១៤៣៤ - បិតារបស់ខ្ញុំបាននិទានដល់ខ្ញុំពីយ៉ះយ៉ាអ៊ីប៊ិនសាអ៊ីដពីអាល់-តៃមីសំដៅលើស៊ូឡៃម៉ានពីអាពូអ៊ូសម៉ានពីលោកអ៊ូម៉ើរ ﵁ ថា៖ «សާއިពះហ៍និងទានសប្បុរសធម៌គឺសម្រាប់ថ្ងៃរបស់វា» ពោលគឺសម្រាប់ថ្ងៃបរលោក (យោមកިޔាម៉ះហ៍)។ អាពូកាត្វាន់បាននិទានដល់យើងពីស្ហ៊ូហ៍ពះហ៍ពីសាឡាម៉ាស់ពីអាពូអាំរអាល់ស្ហៃបានីពីអាប់ឌុលឡោះហ៍អ៊ីប៊ិនម៉អ៊ូដ ﵁ ដែលបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «គ្មានសާއިពះហ៍ឡើយគេអាចដាក់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គេនៅទីណាដែលគេពេញចិត្តចុះ»។ សំណួរអំពីទាសកដែលទិញខ្លួនឯងដើម្បីដោះលែងឲ្យមានសេរីភាព៖ ១៤៣៥ - ខ្ញុំបានសួរបិតារបស់ខ្ញុំអំពីបុរសដែលមានទាសកម្នាក់ហើយទាសកនោះមានប្រាក់នៅក្នុងដៃ។ ទាសកនោះបានប្រគល់ប្រាក់មួយពាន់ឌៀរហាំទៅឲ្យបុរសម្នាក់ទៀតដើម្បីទិញរូបគេពីចៅហ្វាយរួចដោះលែងគេឲ្យមានសេរីភាព។ បិតារបស់ខ្ញុំមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើបុរសនោះបានទិញទាសកដោយប្រាក់មួយពាន់ដែលមិនមែនជាប្រាក់ជាក់លាក់ដែលទាសកបានប្រគល់ឲ្យទេនោះការទិញរបស់គាត់មានសុពលភាពស្របច្បាប់ហើយការដោះលែងរបស់គាត់ក៏មានសុពលភាពដែរ» (មានសេចក្តីបន្តនៅកថាខណ្ឌបន្ទាប់)...

១៤៣៦ - បិតារបស់ខ្ញុំបានទន្ទេញប្រាប់ខ្ញុំអំពីបុរសដែលមានប្រាក់មួយពាន់ឌៀរហាំនៅក្នុងដៃរបស់ទាសកខ្លួនហើយទាសកនោះបានប្រគល់ប្រាក់ជាក់លាក់នោះទៅឲ្យបុរសម្នាក់ដើម្បីទិញរូបគេយកទៅដោះលែង៖ គាត់មានប្រសាសន៍ថា៖ «ការទិញនោះជាមោឃ៖ ហើយការដោះលែងមិនមានសុពលភាពឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់បានទិញដោយមិនបានកំណត់ប្រាក់មួយពាន់ជាក់លាក់នោះទេនោះការទិញមានសុពលភាពហើយការដោះលែងមានសុពលភាពប្រសិនបើអ្នកទិញបានដោះលែងគេរីឯចៅហ្វាយដើមត្រូវយកប្រាក់មួយពាន់នោះត្រឡប់មកវិញហើយទារថ្លៃទិញទាសកពីអ្នកទិញនោះ»។ ១៤៣៧ - ខ្ញុំបានសួរបិតារបស់ខ្ញុំអំពីទាសករដែលចៅហ្វាយបានដោះលែងឲ្យមានសេរីភាពខណ៖ពេលដែលទាសកនោះមានបំណុលវ័ណ្ឌក៖ តើនរណាជាអ្នកសងបំណុលនោះ? គាត់មានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើចៅហ្វាយធ្លាប់បានអនុញ្ញាតឲ្យគេធ្វើពាណិជ្ជកម្មនោះចៅហ្វាយត្រូវទទួលខុសត្រូវលើបំណុលដែលកើតចេញពីការអនុញ្ញាតនោះប៉ុន្តែប្រសិនបើមិនមែនដូច្នោះទេរាល់បំណុលដែលទាសកបានជំពាក់គឺស្ថិតនៅលើការទទួលខុសត្រូវផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ទាសកដើម្បីសង»។ អំពីបុរសដែលច្រឡំមាត់និយាយពាក្យដោះលែងទាសករដោយគ្មានចេតនា៖ ១៤៣៨ - អាប់ឌុលឡោះហ៍បាននិយាយថា៖ សហការីរបស់យើងមួយចំនួនបាននាំយកសំណួរនេះមកឲ្យខ្ញុំដោយបញ្ជាក់ថាបិតារបស់ខ្ញុំត្រូវបានគេសួរអំពីបញ្ហានេះ៖ បិតារបស់ខ្ញុំត្រូវបានគេសួរអំពីបុរសដែលកំពុងស្តីបន្ទោសទាសីរបស់ខ្លួនក្នុងការបម្រើការងារហើយគាត់មានបំណងនិយាយទៅកាន់នាងថា៖ «នាងគ្រាន់តែជាទាសីបម្រើប៉ុណ្ណោះ (ម៉ាមលូកះហ៍)» ប៉ុន្តែគាត់បានច្រឡំមាត់ភ្លាត់និយាយថា៖ «នាងជាស្ត្រីសេរី (ហ៊ុររ៉ោះហ៍)» ដោយគាត់គ្មានចេតនាដោះលែងនាងទាល់តែសោះហើយក៏មិនដែលគិតក្នុងចិត្តបែបនោះឡើយ។ គេបានប្រាប់ខ្ញុំថាបិតារបស់ខ្ញុំបានឆ្លើយដោយលើកយកហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)របស់ព្យាការី ﷺ មកបញ្ជាក់ថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់រាល់សកម្មភាពទាំងឡាយគឺអាស្រ័យលើចេតនាហើយមនុស្សគ្រប់រូបទទួលបានតែអ្វីដែលខ្លួនមានចេតនាប៉ុណ្ណោះ»។

គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)៖ ច្បាប់កេរមរតក៖ ១៤៣៩ - អាពូអាប់ឌុរ៉ោះហ៍ម៉ានបាននិយាយថា៖ ខ្ញុំបានសួរបិតារបស់ខ្ញុំអំពីជីតា (អាល់-ជ៉ាត់ដ៍)៖ តើលោកមានប្រសាសន៍យ៉ាងណាអំពីការទទួលមរតករបស់គាត់? គាត់ឆ្លើយថា៖ «មានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញខ្ញុំប្រកាន់យកតាមទស្សន៖របស់លោកហ្សៃដ៍អ៊ីប៊ិនថfeaturesប៊ីត ﵁ ថា៖ ជីតាមិនត្រូវបានចាត់ទុកស្មើនឹងឪពុកបង្កើតឡើយ (គឺគាត់ត្រូវចែករំលែកជាមួយបងប្អូន)»។ ១៤៤០ - ខ្ញុំបានសួរបិតារបស់ខ្ញុំអំពីបុរសដែលបានស្លាប់ដោយបន្សល់ទុកកូនស្រីនៃបងស្រីបង្កើត (ឪពុកម្តាយជាមួយគ្នា) កូនស្រីនៃបងស្រីរួមឪពុកនិងកូនប្រុសៗនៃកូនប្រុសរបស់បងស្រីដោយគ្មានអ្នកស្នងមរតកផ្សេងទៀត។ គាត់មានប្រសាសន៍ថា៖ «ចំណែកខ្ញុំខ្ញុំយល់ឃើញថាត្រូវបែងចែកទ្រព្យសម្បត្តិរវាងកូនស្រីនៃបងស្រីបង្កើតនិងកូនស្រីនៃបងស្រីរួមឪពុកជាបួនចំណែក៖ បីចំណែកសម្រាប់កូនស្រីនៃបងស្រីបង្កើត (ពាក់កណ្តាលនៃប្រាំមួយ) និងមួយចំណែក (មួយភាគប្រាំមួយ) សម្រាប់កូនស្រីនៃបងស្រីរួមឪពុកបន្ទាប់មកប្រគល់កេរមរតកដែលនៅសល់ត្រឡប់ទៅឲ្យអ្នកទាំងពីរតាមសមាមាត្រនៃចំណែករបស់ពួកគេពីព្រោះពួកគេជិតស្និទ្ធជាងកូនប្រុសៗនៃកូនប្រុសរបស់បងស្រី»។ ១៤៤១ - ខ្ញុំបានសួរបិតារបស់ខ្ញុំអំពីបញ្ហាចែករំលែកមរតក (អាល់-មូស្ហតារ៉ាកះហ៍)៖ តើលោកយល់ឃើញថាបងប្អូនប្រុសបង្កើតត្រូវចែករំលែកជាមួយបងប្អូនរួមម្តាយក្នុងចំណែកមួយភាគបីដែរឬទេ? គាត់ឆ្លើយថា៖ «មិនត្រូវចែករំលែកជាមួយពួកគេឡើយ»។ បិតាខ្ញុំបានទន្ទេញប្រាប់ខ្ញុំនូវភស្តុតាងនីតិសាស្ត្រថា៖ «ភស្តុតាងរបស់អ្នកដែលមិនចែករំលែករវាងបងប្អូនបង្កើតនិងបងប្អូនរួមម្តាយគឺគេនិយាយថា៖ ប្រសិនបើអ្នកស្លាប់មានបងប្អូនរួមឪពុកដប់នាក់បងប្អូនរួមម្តាយដប់នាក់និងបងប្អូនបង្កើតនោះគេដឹងយ៉ាងច្បាស់ឥតប្រកែកបានថាបងប្អូនរួមម្តាយទទួលបានមួយភាគបីទោះបីពួកគេមានគ្នាច្រើនយ៉ាងណាក៏ដោយហើយពួកគេមិនត្រូវចែករំលែកមួយភាគបីរបស់ពួកគេជាមួយបងប្អូនបង្កើតឡើយ។ បងប្អូនរួមម្តាយអាចនិយាយទៅកាន់បងប្អូនបង្កើតថា៖ អ្នករាល់គ្នាទទួលបានចំណែកដោយសារតែជាប់សាច់ឈាមតាមរយ៖ម្តាយរបស់យើងដូច្នេះចូរចែករំលែកជាមួយពួកយើងដូចដែលអ្នករាល់គ្នាចង់ចែកក្នុងមួយភាគបីរបស់យើងដែរ! អ្នកប្រាជ្ញដែលមិនចែករំលែករួមមានលោកអាលី ﵁ លោកអាពូមូសាអាល់-អាស្ហអារីនិងអាស្ហ-ស្ហះអ៍ពី»។ ១៤៤២ - ខ្ញុំបានសួរបិតារបស់ខ្ញុំអំពីបងប្អូនស្រីបង្កើតពីរនាក់រួមជាមួយបងប្អូនប្រុសស្រីរួមឪពុក៖ តើបងប្អូនស្រីរួមឪពុកទទួលមរតកជាមួយបងប្អូនប្រុសរបស់ពួកគេទេ? គាត់មានប្រសាសន៍ថា៖ «បងប្អូនស្រីបង្កើតពីរនាក់ទទួលបានពីរភាគបីហើយមួយភាគបីដែលនៅសល់ត្រូវបែងចែករវាងបងប្អូនប្រុសស្រីរួមឪពុកដោយប្រុសទទួលបានចំណែកស្មើនឹងស្រីពីរនាក់។ ហើយដូចគ្នានេះដែរចំពោះកូនស្រីពីរនាក់និងចៅស្រីៗរួមជាមួយចៅប្រុស៖ កូនស្រីពីរនាក់ទទួលបានពីរភាគបីហើយអ្វីដែលនៅសល់ត្រូវបែងចែករវាងចៅប្រុសនិងចៅស្រីដោយប្រុសទទួលបានចំណែកស្មើនឹងស្រីពីរនាក់»។ ១៤៤៣ - ខ្ញុំបានសួរបិតារបស់ខ្ញុំអំពីបុរសដែលបានស្លាប់ដោយបន្សល់ទុកបងស្រីម្នាក់កូនប្រុសៗនៃបងប្អូនជីដូនមួយខាងឪពុក (បុរស) និងមីងៗខាងឪពុក៖ គាត់មានប្រសាសន៍ថា៖ «បងស្រីទទួលបានពាក់កណ្តាលហើយអ្វីដែលនៅសល់ជារបស់សាច់ញាតិខាងប្រុស (អាសពះហ៍) គឺកូនប្រុសៗនៃបងប្អូនជីដូនមួយខាងឪពុកចំណែកមីងៗខាងឪពុកមិនទទួលបានអ្វីឡើយ»។ ១៤៤៤ - ខ្ញុំបានសួរបិតារបស់ខ្ញុំអំពីបុរសដែលបានស្លាប់ដោយបន្សល់ទុកកូនស្រីពីរនាក់នៃពូខាងឪពុកកូនស្រីនៃមីងខាងឪពុកកូនប្រុសនៃមីងខាងឪពុកពូខាងម្តាយនិងមីងខាងម្តាយ៖ គាត់មានប្រសាសន៍ថា៖ «ពីរភាគបីនៃទ្រព្យសម្បត្តិជារបស់សាច់ញាតិខាងឪពុកដោយបែងចែកប្រុសទទួលបានស្មើនឹងស្រីពីរនាក់ហើយមួយភាគបីដែលនៅសល់ជារបស់ពូខាងម្តាយនិងមីងខាងម្តាយដោយបែងចែកប្រុសទទួលបានស្មើនឹងស្រីពីរនាក់»។ ១៤៤៥ - ខ្ញុំបានឮបិតារបស់ខ្ញុំមានប្រសាសន៍អំពីបុរសដែលបានស្លាប់ដោយមានអ្នកបម្រើដោះលែង (ម៉ាវ៉ាលី) ម្នាក់បន្ទាប់មកអ្នកបម្រើដោះលែងនោះបានស្លាប់៖ «សិទ្ធិមិត្តភាព (វ៉ាឡាអ៊ិ) ធ្លាក់ទៅលើកូនប្រុសរបស់ចៅហ្វាយដើម»។

«គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)៖ ពន្ធដីធ្លី (កីតាបអ៊ុល-ខារ៉ាច)» — ចំណងជើងគម្ពីរនេះចែងអំពីគោលការណ៍នីតិសាស្ត្រស្តីពីពន្ធដីធ្លី (ខារ៉ាច) ច្បាប់ជួលដីធ្វើកសិកម្ម (មូហ្សារ៉ាអាះហ៍) ការបង់ពន្ធលើដីមានជីជាតិនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ (អាល់-សាវ៉ាដ) និងការបែងចែកផលដំណាំស្របតាមស៊ុននះហ៍និងវិធានដែលបានកំណត់ដោយលោកអ៊ូម៉ើរអ៊ីប៊ិនអាល់ខាត់ត ﵁។

គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)៖ ពន្ធដីធ្លី៖ ការធ្វើកសិកម្មចែកផលនិងការទិញដីនៅតំបន់ដីមានជីជាតិនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ (អាល់-សាវ៉ាដ)៖ ១៤៤៦ - ខ្ញុំបានឮគេសួរបិតារបស់ខ្ញុំអំពីការធ្វើកសិកម្មចែកផលដោយយកមួយភាគបីឬមួយភាគបួន៖ គាត់មានប្រសាសន៍ថា៖ «គ្មានទាស់ខុសអ្វីឡើយក្នុងរឿងនោះសូម្បីតែពាក់កណ្តាលក៏គ្មានទាស់ខុសដែរដោយមានសេចក្តីរាយការណ៍ពីលោកអាលីនិងលោកអ៊ីប៊ិនអ៊ូម៉ើរថាព្យាការី ﷺ បានប្រគល់ដីខាយពារឲ្យគេធ្វើកសិកម្មដោយយកពាក់កណ្តាលនៃផលដំណាំដែលកិច្ចសន្យានេះស្រដៀងគ្នានឹងកិច្ចសន្យាមូដារ៉៉ះហ៍»។ ខ្ញុំបានឮបិតាខ្ញុំមានប្រសាសន៍ថា៖ «កម្លាំងពលកម្មគឺមកពីកសិករ — រួមមានឧបករណ៍ដែកគោនិងកម្លាំងធ្វើការ — ចំណែកគ្រាប់ពូជនិងដីធ្លីគឺមកពីម្ចាស់ដី»។ ១៤៤៧ - ខ្ញុំបានឮបិតារបស់ខ្ញុំមានប្រសាសន៍ថា៖ «បុរសម្នាក់អាចទិញដីនៅតំបន់សាវ៉ាដនូវទំហំណាដែលល្មមផ្គត់ផ្គង់គ្រួសាររបស់គាត់បានប៉ុន្តែខ្ញុំមិនចូលចិត្តឲ្យគាត់លក់វាចេញវិញឡើយ»។ ១៤៤៨ - ខ្ញុំបានឮបិតារបស់ខ្ញុំមានប្រសាសន៍ថា៖ «គ្មានទាស់ខុសឡើយក្នុងការដែលបុរសម្នាក់យកផលដំណាំរបស់គាត់ក្នុងកម្រិតដែលគាត់និងក្រុមគ្រួសារបរិភោគហើយទុកអ្វីដែលនៅសល់រហូតទាល់តែអាជ្ញាធរគ្រប់គ្រងមកប្រមូលពន្ធ។ រាល់អ្វីដែលដុះចេញពីដីគឺជាប់កាតព្វកិច្ចហ្សាខាត់បន្ទាប់ពីកាត់ពន្ធដែលកំណត់ដោយលោកអ៊ូម៉ើរ ﵁៖ អ្វីដែលស្រោចស្រពដោយទឹកហូរធម្មជាតិត្រូវបង់មួយភាគដប់ (អ៊ុស្ហរ) ហើយអ្វីដែលស្រោចស្រពដោយការចំណាយកម្លាំងម៉ាស៊ីនត្រូវបង់កន្លះភាគដប់ (ប្រាំភាគរយ)។ ប្រសិនបើអាជ្ញាធរយកពន្ធលើសពីអ្វីដែលលោកអ៊ូម៉ើរកំណត់នោះគ្មានកាតព្វកិច្ចអ្វីបន្ថែមលើគាត់ឡើយប៉ុន្តែបើគេយកតិចជាងគាត់ត្រូវដកហ្សាខាត់ចេញ»។ ១៤៤៩ - ខ្ញុំបានសួរបិតារបស់ខ្ញុំអំពីបុរសដែលបានប្រគល់ដីសាវ៉ាដឲ្យបុរសម្នាក់ធ្វើកសិកម្មដោយសន្យាថារាល់អ្វីដែលអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)ផ្តល់ផលពីដីនេះគេទទួលបានមួយភាគបួនឬមួយភាគបី។ កសិករបានច្រូតកាត់យកផលរួចចាកចេញទៅ។ បន្ទាប់មកម្ចាស់ដីបានបង្ហូរទឹកចូលដីនោះស្រាប់តែមានស្រូវសាលីនិងស្រូវឱកដុះចេញពីគ្រាប់ដែលជ្រុះរាយប៉ាយកាលពីពេលច្រូតកាត់រួចម្ចាស់ដីបានកាត់លក់ជាស្មៅបៃតងតើអនុញ្ញាតស្របច្បាប់ឲ្យគាត់ដែរឬទេ? គាត់ឆ្លើយថា៖ «ចំពោះគ្រាប់ដែលជ្រុះរាយប៉ាយពីការច្រូតកាត់ខ្ញុំសង្ឃឹមថាវាជារបស់ម្ចាស់ដីដោយស្របច្បាប់ពីព្រោះការជ្រុះរាយប៉ាយពេលច្រូតកាត់គឺជារឿងចៀសមិនរួច»។ ១៤៥០ - ខ្ញុំបានសួរបិតារបស់ខ្ញុំអំពីបុរសដែលបានជួលដីសាវ៉ាដម្ភៃចារីពពីគេ — ដប់ចារីពដាំស្រូវសាលីក្នុងតម្លៃមួយកាហ្វីហ្សស្រូវសាលីក្នុងមួយចារីពនិងដប់ចារីពដាំស្រូវឱកក្នុងតម្លៃមួយកាហ្វីហ្សស្រូវឱកក្នុងមួយចារីព — ប៉ុន្តែគាត់បែរជាដាំស្រូវសាលីទាំងម្ភៃចារីពតើមានកាតព្វកិច្ចអ្វីលើគាត់ចំពោះម្ចាស់ដី? គាត់ឆ្លើយថា៖ «ត្រូវពិនិត្យមើលការខូចខាតគុណភាពដីរវាងការដាំស្រូវសាលីនិងស្រូវឱកហើយសងសំណងនោះទៅឲ្យម្ចាស់ដី»។ ១៤៥១ - ខ្ញុំបានឮបិតារបស់ខ្ញុំមានប្រសាសន៍អំពីបុរសដែលប្រគល់ដីឲ្យកសិករដោយយកមួយភាគបីឬមួយភាគបួន៖ «គ្មានទាស់ខុសអ្វីឡើយប្រសិនបើគ្រាប់ពូជចេញពីម្ចាស់ដីរីឯគោឧបករណ៍ដែកនិងកម្លាំងធ្វើការចេញពីកសិករដោយអនុវត្តដូចជាកិច្ចសន្យាមូដារ៉៉ះហ៍»។ មានគេសួរថា៖ «ចុះបើគ្រាប់ពូជចេញពីអ្នកទាំងពីរស្មើគ្នា?» (មានសេចក្តីបន្តនៅកថាខណ្ឌបន្ទាប់)...

១៤៥១ (ត) - គាត់ឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំមិនចូលចិត្តការនោះឡើយ (គ្រាប់ពូជចេញពីអ្នកទាំងពីរ)»។ ១៤៥២ - ខ្ញុំបានឮបិតារបស់ខ្ញុំមានប្រសាសន៍ទាក់ទងនឹងហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)របស់រ៉ាភៀអ៊ីប៊ិនខាឌីជថា៖ «មានខ្សែរាយការណ៍ខុសៗគ្នាពីគាត់៖ ពេលខ្លះគាត់រាយការណ៍ថាព្យាការី ﷺ បានហាមឃាត់ការជួលដីស្រែពេលខ្លះរាយការណ៍ពីហ្សូហៃរពីព្យាការី ﷺ ហើយទាំងអស់សុទ្ធតែជាហាឌីសត្រឹមត្រូវហើយខ្ញុំឃើញថាគាត់ពេញចិត្តនឹងហាឌីសរបស់អައްយូបនិងសាអ៊ីដអ៊ីប៊ិនអាពីអារូប៉ះហ៍ពីយ៉ាអ៍ឡាអ៊ីប៊ិនហាកីមពីស៊ូឡៃម៉ានអ៊ីប៊ិនយ៉ាសារពីរ៉ាភៀអ៊ីប៊ិនខាឌីជដែលបាននិយាយថា៖ ពួកយើងធ្លាប់អនុវត្តការជួលដីស្រែចម្ការក្នុងសម័យកាលរបស់រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ ដោយយកមួយភាគបីមួយភាគបួនឬបរិមាណអាហារជាក់លាក់។ ថ្ងៃមួយពូរបស់ខ្ញុំបានមកប្រាប់ពួកយើងថា៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានហាមឃាត់ពួកយើងនូវកិច្ចការមួយដែលធ្លាប់ផ្តល់ប្រយោជន៍ដល់ពួកយើងប៉ុន្តែការគោរពប្រតិបិតាមអល់ឡោះនិងរ៉សូលរបស់ទ្រង់គឺផ្តល់ផលប្រយោជន៍ជាងសម្រាប់ពួកយើង៖ ទ្រង់បានហាមពួកយើងមិនឲ្យជួលដីស្រែដោយយកមួយភាគបីមួយភាគបួនឬបរិមាណអាហារជាក់លាក់ឡើយហើយបានបង្គាប់ឲ្យម្ចាស់ដីដាំដុះដោយខ្លួនឯងឬលើកឲ្យបងប្អូនរបស់ខ្លួនដាំដុះដោយមិនគិតថ្លៃ»។ ១៤៥៣ - ខ្ញុំបានសួរបិតារបស់ខ្ញុំអំពីភូមិមួយដែលត្រូវបានវាយដណ្តើមបានដោយអ្នកខ្លះថាដណ្តើមបានដោយកម្លាំងសឹក ('anwatan) ហើយអ្នកខ្លះថាដោយសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាព (sulhan)។ បិតារបស់ខ្ញុំមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើដណ្តើមបានដោយសន្ធិសញ្ញាពួកគេស្ថិតនៅលើអ្វីដែលបានព្រមព្រៀងក្នុងសន្ធិសញ្ញាដោយមិនត្រូវកែប្រែអ្វីថ្មីឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើដណ្តើមបានដោយកម្លាំងសឹកនោះបួនភាគប្រាំនៃទ្រព្យសឹកជារបស់យុទ្ធជនដែលបានច្បាំងហើយមួយភាគប្រាំត្រូវបែងចែកជាប្រាំចំណែកស្របតាមអាយ៉ាត់៖ {ហើយចូរអ្នករាល់គ្នាដឹងចុះថារាល់អ្វីដែលអ្នករាល់គ្នាទទួលបានជាផលសឹកនោះមួយភាគប្រាំគឺសម្រាប់អល់ឡោះនិងរ៉សូល...} [អាល់-អាន់ហ្វាល់: ៤១] លើកលែងតែមេដឹកនាំដែលវាយដណ្តើមបានបានធ្វើឲ្យដីភូមិនោះក្លាយជាទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណ៖ (វ៉ាកាហ្វ) សម្រាប់មូស្លីមទាំងអស់ដូចដែលលោកអ៊ូម៉ើរ ﵁ បានធ្វើចំពោះដីសាវ៉ាដដោយកំណត់ពន្ធខារ៉ាចលើពួកគេដូច្នេះវាត្រូវស្ថិតនៅលើការសម្រេចរបស់មេដឹកនាំនោះ»។ សំណួរអំពីពន្ធដីធ្លីដែលលោកអ៊ូម៉ើរបានកំណត់លើដីមានជីជាតិ (អាល់-សាវ៉ាដ)៖ ១៤៥៤ - ខ្ញុំបានសួរបិតារបស់ខ្ញុំអំពីបុរសដែលកាន់កាប់ដីជាប់ពន្ធខារ៉ាច៖ គាត់មានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើដីនេះស្ថិតក្នុងចំណោមដីដែលលោកអ៊ូម៉ើរឬមេដឹកនាំណែនាំមាគ៌ាត្រឹមត្រូវបានកំណត់ពន្ធគាត់ត្រូវបង់ពន្ធដែលកំណត់នោះជាមុនសិន។ បន្ទាប់មកគាត់ត្រូវពិនិត្យមើលផលដំណាំដែលនៅសល់ក្នុងដៃរបស់គាត់៖ ប្រសិនបើវាគ្រប់ប្រាំវ៉ាសាកនៃផ្លែល្មើស្រូវឱកស្រូវសាលីឬទំពាំងបាយជូរក្រៀមគាត់ត្រូវដកហ្សាខាត់ចេញពីអ្វីដែលនៅសល់នោះ — គឺកន្លះភាគដប់ (៥%) ប្រសិនបើស្រោចស្រពដោយការចំណាយកម្លាំងម៉ាស៊ីនឬមួយភាគដប់ (១០%) ប្រសិនបើស្រោចស្រពដោយទឹកភ្លៀងធម្មជាតិ»។ ១៤៥៥ - ខ្ញុំបានសួរបិតារបស់ខ្ញុំអំពីបុរសដែលមានដីសាវ៉ាដហើយមានស្មៅដុះឡើងដោយសារគាត់ស្រោចទឹកតើគាត់អាចកាត់លក់ដើម្បីសងបំណុលបានទេ? បិតាខ្ញុំមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្វីដែលយើងបានឮគឺព្យាការី ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ "មនុស្សលោកជាដៃគូគ្នាក្នុងរបស់បីយ៉ាងគឺវាលស្មៅធម្មជាតិទឹកនិងភ្លើង"»។

«គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)៖ បទល្មើសឧក្រិដ្ឋនិងទណ្ឌកម្ម (កីតាបអ៊ុល-ជីនាយ៉ាត)» — ចំណងជើងគម្ពីរនេះចែងអំពីគោលការណ៍នីតិសាស្ត្រស្តីពីបទល្មើសឧក្រិដ្ឋលើអាយុជីវិតនិងរាងកាយការសងសឹកស្មើភាព (គីសស) ប្រាក់សំណងជីវិត (ឌីយ៉ះហ៍) ទាំងករណីចេតនានិងអចេតនាស្របតាមគម្ពីរគួរអាននិងស៊ុននះហ៍។

«កាតព្វកិច្ចក្នុងការសងសឹកស្មើភាព (អាល់-គីសស)» — ចំណងជើងជំពូកនេះចែងអំពីកាតព្វកិច្ចនៃទណ្ឌកម្មសងសឹកស្មើភាព (គីសស) ក្នុងករណីឃាតកម្មដោយចេតនានិងជម្រើសរវាងការសម្លាប់សងសឹកការទារប្រាក់សំណងជីវិត (ឌីយ៉ះហ៍) ឬការលើកលែងទោសដូចមានបញ្ជាក់នៅក្នុងរឿងរ៉ាវបន្តបន្ទាប់។

គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)៖ បទល្មើសឧក្រិដ្ឋនិងទណ្ឌកម្ម៖ កាតព្វកិច្ចក្នុងការសងសឹកស្មើភាព៖ ១៤៥៦ - ខ្ញុំបានសួរបិតារបស់ខ្ញុំអំពីបុរសដែលបានសម្លាប់បុរសម្នាក់ទៀតដោយអចេតនា៖ គាត់មានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រាក់សំណងជីវិត (ឌីយ៉ះហ៍) ធ្លាក់ទៅលើសាច់ញាតិខាងប្រុសរបស់ឃាតក (អាគីឡះហ៍) ដោយត្រូវសងក្នុងរយ៖ពេលបីឆ្នាំ — មួយឆ្នាំមួយភាគបី»។ ខ្ញុំបានសួរបិតាខ្ញុំថា៖ «ចុះបើជាករណីចេតនា?» គាត់ឆ្លើយថា៖ «ត្រូវអនុវត្តការសងសឹកស្មើភាព (កាវ៉ាដ / គីសស) លើកលែងតែអ្នកស្នងមរតករបស់ជនរងគ្រោះយល់ព្រមទទួលយកប្រាក់សំណងជីវិតដោយពួកគេមានសិទ្ធិជ្រើសរើស៖ បើពួកគេចង់ពួកគេអាចសម្លាប់សងសឹកបើពួកគេចង់ពួកគេអាចយកប្រាក់សំណងជីវិតហើយបើពួកគេចង់ពួកគេអាចលើកលែងទោស»។ បុរសដែលត្រូវកាត់ទោសប្រហារជីវិតសងសឹកដោយសារសម្លាប់ស្ត្រី៖ ១៤៥៧ - ខ្ញុំបានឮបិតារបស់ខ្ញុំមានប្រសាសន៍ថា៖ «បុរសម្នាក់ត្រូវកាត់ទោសប្រហារជីវិតសងសឹកដោយសារសម្លាប់ស្ត្រីម្នាក់ដោយផ្អែកលើហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)របស់លោកអ៊ូម៉ើរនិងលោកអាណាស់ ﵄ ហើយផ្អែកលើអាយ៉ាត់៖ {ហើយយើងបានចែងកាតព្វកិច្ចលើពួកគេនៅក្នុងនោះថាអាយុជីវិតសងអាយុជីវិតភ្នែកសងភ្នែកច្រមុះសងច្រមុះត្រចៀកសងត្រចៀកធ្មេញសងធ្មេញនិងរបួសស្នាមត្រូវសងសឹកស្មើភាព} [អាល់-ម៉ាអ៊ីដះហ៍: ៤៥]។ ពីព្រោះប្រសិនបើគេមិនអនុវត្តការសងសឹកស្មើភាពរវាងបុរសនិងស្ត្រីនោះវាប្រៀបដូចជារំលាយអត្ថន័យនៃអាយ៉ាត់នេះចោលដូច្នេះអាយ៉ាត់នេះគឺស្ថិតនៅលើអត្ថន័យទូទៅជាក់ស្តែងគឺបុរសត្រូវសងសឹកស្មើភាពចំពោះការសម្លាប់ឬធ្វើឲ្យស្ត្រីរបួសហើយស្ត្រីក៏ត្រូវសងសឹកស្មើភាពចំពោះបុរសដែរ»។