ភស្តុតាងឆ្លើយតបអ្នកក្រុងម៉ាឌីណះ

"ពាក្យកាព្យជួនដូចកាព្យនៃសម័យជេហ៊ីលីយ៉ាស់ឬកំណាព្យដូចកំណាព្យរបស់ពួកគេ! ដូចដែលយើងបានប្រាប់អ្នកហើយ៖ ត្រូវបង់ហ្គូររ៉ោះជាទាសករឬទាសីម្នាក់សម្រាប់ទារកនោះ"។ ដូច្នេះរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ បានកាត់សេចក្តីលើអាគីឡាស់ឱ្យបង់ហ្គូររ៉ោះជាទាសករឬទាសីដែលមានតម្លៃតិចជាងមួយភាគបីនៃឌីយ៉ាស់ហើយនេះគឺជាហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)ដ៏ល្បីល្បាញនិងជាក់ច្បាស់ពីរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ។ ជំពូក៖ នៅពេលមនុស្សសេរីប្រព្រឹត្តបទល្មើសលើទាសករ។ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ)បាននិយាយថា៖ លោកអាប៊ូហានីហ្វាស់បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើទាសករម្នាក់ត្រូវគេសម្លាប់ដោយអចេតនាអាគីឡាស់របស់ឃាតកត្រូវទទួលបន្ទុកបង់តម្លៃខ្លួនរបស់ទាសករនោះមិនថាតម្លៃឡើងដល់កម្រិតណាក៏ដោយលើកលែងតែកុំឱ្យលើសពីឌីយ៉ាស់របស់មូស្លីមសេរីឡើយ។ ពោលគឺត្រូវកាត់បន្ថយបន្តិចស្មើនឹងចំនួនប្រាក់ដែលត្រូវកាត់ដៃក្នុងបទលួច (ដប់ឌៀរហាំ) ពីព្រោះគ្មានទាសករណាម្នាក់ដែលប្រសើរជាងមនុស្សសេរីនោះឡើយហើយសំណងទាសករមិនអាចលើសពីឌីយ៉ាស់ដែលបានកំណត់សម្រាប់មនុស្សសេរីឡើយទោះបីជាទាសករនោះមានតម្លៃខ្ពស់យ៉ាងណាក៏ដោយ។ ចំណែកអ្នកស្រុកម៉ាឌីណាស់បាននិយាយថា៖ អាគីឡាស់របស់ឃាតកមិនត្រូវរ៉ាប់រងតម្លៃខ្លួនទាសករឡើយប៉ុន្តែវាជាបន្ទុកផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ឃាតកចេញពីទ្រព្យផ្ទាល់មិនថាតម្លៃនោះឡើងដល់កម្រិតណាក៏ដោយទោះបីជាតម្លៃទាសករស្មើនឹងឌីយ៉ាស់មនុស្សសេរីឬលើសពីនេះក៏ដោយពីព្រោះទាសករគឺជាទំនិញមួយក្នុងចំណោមទំនិញនានា។ លោកមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីប៊នុលហាសាន់ ﵀ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើទាសករគ្រាន់តែជាទំនិញដូចជាទ្រព្យសម្បត្តិនិងសម្លៀកបំពាក់មែននោះគេមិនគួរកាត់ទោសគីសស (ប្រហារជីវិតសងសឹក) លើទាសករដែលសម្លាប់ទាសករដូចគ្នានោះឡើយពីព្រោះគេប្រៀបដូចជាទំនិញដែលរងការខូចខាតដែលគ្មានការកាត់ទោសសងសឹកក្នុងនោះឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀតអ្នកស្រុកម៉ាឌីណាស់បាននិយាយថាតម្លៃខ្លួនទាសករត្រូវសងទាំងស្រុងមិនថាកើនឡើងដល់ប៉ុន្មានឡើយហើយប្រសិនបើតម្លៃនោះលើសពីឌីយ៉ាស់មនុស្សសេរីនោះតាមហេតុផលរបស់ពួកគេប្រសិនបើគេសម្លាប់ចៅហ្វាយរបស់ទាសករសំណងគឺមួយឌីយ៉ាស់ (មួយម៉ឺនឌៀរហាំ) ប៉ុន្តែបើគេសម្លាប់ទាសករវិញសំណងអាចឡើងដល់ពីរឌីយ៉ាស់ (ពីរម៉ឺនឌៀរហាំ) ប្រសិនបើតម្លៃខ្លួនគេឡើងដល់ពីរម៉ឺន! វានឹងក្លាយទៅជាឌីយ៉ាស់របស់ទាសករច្រើនជាងឌីយ៉ាស់របស់ចៅហ្វាយដែលជាមនុស្សសេរីទៅវិញ!

ជំពូក៖ កេរមរតករបស់ឃាតក។ លោកអាប៊ូហានីហ្វាស់ ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ជនណាដែលសម្លាប់មនុស្សម្នាក់មិនថាដោយអចេតនាឬដោយចេតនាឡើយគេមិនត្រូវទទួលកេរមរតកពីឌីយ៉ាស់ (សំណងឈាម) របស់ជនរងគ្រោះមិនទទួលបានសិទ្ធិកាត់ទោសសងសឹក (កាវ៉ាដ) ហើយក៏មិនទទួលបានអ្វីបន្តិចសោះពីកេរមរតករបស់ជនរងគ្រោះឡើយ។ កេរមរតកនោះត្រូវធ្លាក់ទៅលើសាច់ញាតិជិតបំផុតបន្ទាប់ពីឃាតកនោះលើកលែងតែឃាតកជាមនុស្សវិកលចរិតឬកុមារតូចប៉ុណ្ណោះពីព្រោះប៊ិចនៃការកត់ត្រាការទទួលខុសត្រូវត្រូវបានលើកចេញពីពួកគេទាំងពីរនាក់។ ចំណែកអ្នកស្រុកម៉ាឌីណាស់បានយល់ស្របតាមទស្សន៖របស់លោកអាប៊ូហានីហ្វាស់ក្នុងរឿងឃាតកម្មដោយចេតនាប៉ុន្តែចំពោះឃាតកម្មដោយអចេតនាពួកគេបាននិយាយថា៖ គេមិនទទួលបានកេរមរតកពីឌីយ៉ាស់ឡើយប៉ុន្តែគេទទួលបានកេរមរតកពីទ្រព្យសម្បត្តិដើមរបស់ជនរងគ្រោះ! លោកមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីប៊នុលហាសាន់ ﵀ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ តើហេតុអ្វីបានជាពួកគេបែងចែករវាងឌីយ៉ាស់និងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ជនរងគ្រោះ? ប្រសិនបើគេមានសិទ្ធិទទួលមរតកពីទ្រព្យសម្បត្តិគេក៏គប្បីទទួលបានមរតកពីឌីយ៉ាស់ដែរ។ តើពួកអ្នកធ្លាប់ឃើញអ្នកទទួលមរតកណាម្នាក់ដែលទទួលកេរមរតកតែពីចំណែកមួយហើយត្រូវហាមឃាត់ពីចំណែកមួយទៀតនៃបុគ្គលតែមួយដែរឬទេ? គឺមានតែគេទទួលមរតកទាំងអស់ឬមួយក៏គេមិនទទួលបានអ្វីទាំងអស់ពីទ្រព្យនោះ! អាប៊ូហានីហ្វាស់បានប្រាប់យើងពីហាំម៉ាដពីអ៊ីប្រាហ៊ីមថា៖ ឃាតកមិនត្រូវទទួលមរតកអ្វីពីអ្នកដែលខ្លួនបានសម្លាប់ឡើយមិនថាដោយអចេតនាឬចេតនាឡើយប៉ុន្តែសាច់ញាតិជិតបំផុតបន្ទាប់ពីគេត្រូវទទួលមរតកនោះ។ អាប់បាដអ៊ីប៊នុលអ៊ាវ៉ាមបានប្រាប់យើងថាអាល់ហាហ្ចាចអ៊ីប៊នអារតោះបានប្រាប់យើងពីហាប៊ីបអ៊ីប៊នអាប៊ីសាបីតពីសាអ៊ីដអ៊ីប៊នជូបែរពីអ៊ីប៊នអាបបាស ﵄ ថាលោកត្រូវបានគេសួរអំពីបុរសម្នាក់ដែលបានសម្លាប់បងប្អូនប្រុសរបស់ខ្លួនដោយអចេតនាហើយលោកមិនបានបែងចែកមរតកឱ្យគេឡើយដោយលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ "ឃាតកមិនត្រូវទទួលមរតកអ្វីឡើយ"។

ជំពូក៖ ការសម្លាប់ដោយល្បិចកលក្បត់ (ឃីឡាស់) និងការលើកលែងទោសរបស់អាណាព្យាបាលជនរងគ្រោះ។ លោកអាប៊ូហានីហ្វាស់ ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ជនណាដែលសម្លាប់មនុស្សម្នាក់ដោយចេតនាមិនថាជាការសម្លាប់ដោយល្បិចកលក្បត់ (ឃីឡាស់) ឬមិនមែនឃីឡាស់នោះទេសិទ្ធិសម្រេចគឺស្ថិតលើអាណាព្យាបាលនៃជនរងគ្រោះទាំងស្រុង៖ បើពួកគេចង់ពួកគេអាចសម្លាប់សងសឹកហើយបើចង់ពួកគេអាចលើកលែងទោសបាន។ ចំណែកអ្នកស្រុកម៉ាឌីណាស់បាននិយាយថា៖ ប្រសិនបើគេសម្លាប់ដោយល្បិចកលក្បត់ដោយគ្មានជម្លោះឬគំនុំពីមុនមកទេឃាតកនោះត្រូវតែប្រហារជីវិតហើយអាណាព្យាបាលជនរងគ្រោះគ្មានសិទ្ធិលើកលែងទោសឱ្យគេឡើយពោលគឺសិទ្ធិសម្រេចប្រហារជីវិតឃាតកត្រូវធ្លាក់ទៅលើអាជ្ញាធរ (ស៊ុលតង់)។ លោកមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីប៊នុលហាសាន់ ﵀ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ព្រះបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ គឺជាសច្ចភាពបំផុតលើសសម្តីដទៃ។ អល់ឡោះ ﷻ បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយជនណាដែលត្រូវបានគេសម្លាប់ដោយអយុត្តិធម៌យើងបានប្រគល់អំណាចសិទ្ធិដល់អាណាព្យាបាលរបស់គេប៉ុន្តែកុំឱ្យគេជ្រុលហួសហេតុក្នុងការសម្លាប់ឡើយពិតប្រាកដណាស់គេត្រូវបានជួយគាំទ្រ﴾ [អាល់អ៊ីស្រ៉ា៖ ៣៣]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ឱបណ្តាអ្នកមានជំនឿទាំងឡាយច្បាប់គីសស (ការសងសឹកស្មើភាព) ក្នុងករណីមនុស្សស្លាប់ត្រូវបានកំណត់លើពួកអ្នកមនុស្សសេរីសម្រាប់មនុស្សសេរីទាសករសម្រាប់ទាសករ... ប៉ុន្តែជនណាដែលត្រូវបានបងប្អូនរបស់ខ្លួនលើកលែងទោសឱ្យខ្លះនោះត្រូវតែអនុវត្តតាមគន្លងដ៏ល្អប្រពៃ﴾ [អាល់បាកScores៖ ១៧៨]។ អល់ឡោះមិនបានបញ្ជាក់ញែកការសម្លាប់ដោយល្បិចក្បត់ឬការសម្លាប់ដទៃទៀតឡើយ។ ដូច្នេះអ្នកណាដែលសាច់ញាតិរបស់ខ្លួនត្រូវគេសម្លាប់សិទ្ធិសម្រេចលើឈាមរបស់ជនរងគ្រោះគឺជារបស់អាណាព្យាបាលមិនមែនជារបស់ស៊ុលតង់ឡើយបើចង់គេអាចសម្លាប់សងសឹកហើយបើចង់គេអាចលើកលែងទោសបានហើយស៊ុលតង់គ្មានសិទ្ធិអ្វីលើរឿងនេះឡើយ។ អាប៊ូហានីហ្វាស់បានប្រាប់យើងពីហាំម៉ាដពីអ៊ីប្រាហ៊ីមថាបុរសម្នាក់ដែលបានប្រព្រឹត្តឃាតកម្មដោយចេតនាត្រូវបានគេនាំខ្លួនមកជួបលោកអ៊ូមើរអ៊ីប៊នុលខាត់តອບ ﵁។ លោកអ៊ូមើរបានបញ្ជាឱ្យប្រហារជីវិតគេប៉ុន្តែអាណាព្យាបាលម្នាក់ក្នុងចំណោមអាណាព្យាបាលជនរងគ្រោះបានលើកលែងទោសឱ្យគេ។ លោកអ៊ូមើរនៅតែបញ្ជាឱ្យប្រហារជីវិតដរាបដល់លោកអ៊ីប៊នម៉ាសអ៊ូដ ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ "សិទ្ធិលើជីវិតជារបស់ពួកគេរួមគ្នានៅពេលដែលអ្នកនេះបានលើកលែងទោសគេបានផ្តល់ជីវិតដល់ឃាតកហើយដូច្នេះអាណាព្យាបាលផ្សេងទៀតមិនអាចទាមទារសិទ្ធិសម្លាប់បានឡើយរហូតដល់សិទ្ធិរបស់អ្នកលើកលែងទោសត្រូវបានបំពេញ"។ លោកអ៊ូមើរបានសួរថា៖ "តើអ្នកយល់យ៉ាងណា?" លោកអ៊ីប៊នម៉ាសអ៊ូដបានឆ្លើយថា៖ "ខ្ញុំយល់ឃើញថាត្រូវកំណត់ឌីយ៉ាស់លើទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ឃាតកហើយដកចំណែករបស់អាណាព្យាបាលដែលបានលើកលែងទោសចេញ"។ លោកអ៊ូមើរបានមានប្រសាសន៍ថា៖ "ខ្ញុំក៏យល់ឃើញដូច្នោះដែរ"។ អាប៊ូហានីហ្វាស់បានប្រាប់យើងពីហាំម៉ាដពីអ៊ីប្រាហ៊ីមថា៖ ជនណាដែលមានចំណែកក្នុងចំណោមអាណាព្យាបាលបានលើកលែងទោសការលើកលែងទោសរបស់គេគឺត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់។ ដូច្នេះលោកអ៊ូមើរនិងលោកអ៊ីប៊នម៉ាសអ៊ូដបានទទួលស្គាល់ការលើកលែងទោសរបស់អាណាព្យាបាលម្នាក់ហើយលោកទាំងពីរមិនបានសួរដេញដោលឡើយថាតើឃាតកម្មនោះជាការសម្លាប់ដោយល្បិចក្បត់ឬមិនមែននោះទេ។

ជំពូក៖ ការកាត់ទោសសងសឹកស្មើភាព (គីសស) ក្នុងបទឃាតកម្មអាស្រ័យលើអាវុធ។ លោកអាប៊ូហានីហ្វាស់ ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ គ្មានការកាត់ទោសសងសឹកស្មើភាព (គីសស) លើឃាតកឡើយលើកលែងតែឃាតកនោះបានសម្លាប់ដោយប្រើអាវុធ (ឬវត្ថុដែលមានមុខមុតស្រួចដូចអាវុធ)។ ចំណែកអ្នកស្រុកម៉ាឌីណាស់បាននិយាយថា៖ ការសងសឹកស្មើភាពគឺដោយសារអាវុធហើយប្រសិនបើឃាតកសម្លាប់ដោយវត្ថុណាដែលមនុស្សធម្មតាមិនអាចរស់រានមានជីវិតបានដែលមានឥទ្ធិពលដូចអាវុធឬធ្ងន់ធ្ងរជាងនោះវាត្រូវបានចាត់ទុកដូចជាអាវុធដែរ។ ហើយប្រសិនបើគេវាយជនរងគ្រោះមិនឈប់ឈររហូតដល់បណ្តាលឱ្យមានរបួសដែលមិនអាចរស់បានឬមានឥទ្ធិពលដូចអាវុធនោះករណីនេះក៏ត្រូវរងទោសគីសសដែរ។ លោកមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីប៊នុលហាសាន់ ﵀ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ អ្នកណាដែលកាត់ទោសគីសសចំពោះការវាយដោយរំពាត់និងដំបងគឺអ្នកនោះបានបោះបង់ចោលហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)ដ៏ល្បីល្បាញពីរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ និងធម្មទេសនារបស់ទ្រង់នៅថ្ងៃរំដោះទីក្រុងម៉ាកកាស់នៅពេលទ្រង់បានប្រកាសថា៖ "ចូរដឹងចុះជនរងគ្រោះនៃការសម្លាប់ពាក់កណ្តាលចេតនា (ស្ហិបហុលអាំដ)—ដូចជាការវាយដោយរំពាត់ឬដំបង—គឺត្រូវបង់អូដ្ឋមួយរយក្បាលដែលក្នុងនោះសែសិបក្បាលជាអូដ្ឋមានផ្ទៃពោះ"។ ប្រសិនបើការវាយដោយចេតនាដោយដំបងឬដុំថ្មបណ្តាលឱ្យស្លាប់ត្រូវរងទោសគីសសនោះហាឌីសនេះនឹងក្លាយជាឥតន័យ! ពីព្រោះការសម្លាប់ពាក់កណ្តាលចេតនាគឺសំដៅលើការដែលបុគ្គលម្នាក់មានចេតនាវាយដោយរំពាត់ដំបងឬវត្ថុប្រហាក់ប្រហែលគ្នារួចក៏បណ្តាលឱ្យជននោះស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។ ប្រសិនបើរឿងក្តីដូចការអះអាងរបស់អ្នកស្រុកម៉ាឌីណាស់មែននោះច្បាប់ស្តីពីឌីយ៉ាស់ក្នុងករណីពាក់កណ្តាលចេតនានឹងត្រូវរលុបបាត់ទាំងស្រុងពីព្រោះឱ្យតែវាយស្លាប់ពួកគេនឹងកាត់ទោសគីសសទាំងអស់។ ចុះតើឌីយ៉ាស់ពាក់កណ្តាលចេតនាត្រូវអនុវត្តលើករណីណាទៅវិញ? តាមទស្សន៖របស់អ្នកស្រុកម៉ាឌីណាស់គឺមានតែអចេតនាឬចេតនាប៉ុណ្ណោះដូច្នេះតើពាក្យថាពាក់កណ្តាលចេតនាដែលមានឌីយ៉ាស់តឹងរ៉ឹងមានអត្ថន័យអ្វីទៀតនៅក្នុងទស្សន៖របស់ពួកគេ? អ៊ីប៊នអ៊ូយ៉ៃណាស់បានប្រាប់យើងពីអាំរអ៊ីប៊នឌីណារពីថៅវូសពីព្យាការី ﷺ ដែលបានមានបន្ទូលថា៖ "ជនណាដែលត្រូវបានគេសម្លាប់នៅក្នុងការប្រយុទ្ធដ៏ច្របូកច្របល់ដោយការគប់ដុំថ្មឬការវាយដោយរំពាត់ឬការវាយដោយដំបងនោះគឺជាការសម្លាប់ដោយអចេតនាសំណងរបស់វាគឺស្មើនឹងឌីយ៉ាស់អចេតនា។ ប៉ុន្តែជនណាដែលត្រូវគេសម្លាប់ដោយចេតនានោះត្រូវទទួលទោសគីសស។ អ្នកណាដែលមករារាំងការកាត់ទោសនេះគឺត្រូវរងបណ្តាសារបស់អល់ឡោះនិងការខ្ញាល់របស់ទ្រង់ហើយអំពើកាតព្វកិច្ចនិងអំពើស្ម័គ្រចិត្តរបស់គេនឹងមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយ"។

ជំពូក៖ មនុស្សម្នាក់ចាប់ឃាត់ជនរងគ្រោះឱ្យមនុស្សម្នាក់ទៀតសម្លាប់។ លោកអាប៊ូហានីហ្វាស់ ﵁ បានមានប្រសាសន៍អំពីបុរសម្នាក់ដែលបានចាប់ឃាត់ជនរងគ្រោះឱ្យបុរសម្នាក់ទៀតយកអាវុធកាប់សម្លាប់រហូតដល់ស្លាប់នៅនឹងកន្លែងថា៖ គ្មានការកាត់ទោសប្រហារជីវិតសងសឹក (កាវ៉ាដ) លើអ្នកដែលចាប់ឃាត់ឡើយកាវ៉ាដគឺធ្លាក់លើឃាតកតែប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែអ្នកចាប់ឃាត់ត្រូវទទួលរងទណ្ឌកម្មវាយប្រដៅយ៉ាងឈឺចាប់ (តាក់ហ្សៀរ) និងត្រូវឃុំខ្លួនក្នុងពន្ធនាគារ។ ចំណែកអ្នកស្រុកម៉ាឌីណាស់បាននិយាយថា៖ ប្រសិនបើគេចាប់ឃាត់ដោយដឹងឬសង្ស័យថាជននោះមានបំណងសម្លាប់នោះពួកគេទាំងពីរនាក់ត្រូវតែទទួលទោសប្រហារជីវិតសងសឹកទាំងអស់គ្នា។ លោកមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីប៊នុលហាសាន់ ﵀ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ តើអាចប្រហារជីវិតអ្នកចាប់ឃាត់ដូចម្តេចកើតក្នុងកាលដែលគេមិនបានសម្លាប់? ប្រសិនបើគេចាប់ឃាត់ដោយគិតថាជននោះមិនមានបំណងសម្លាប់តើពួកអ្នកប្រហារជីវិតអ្នកចាប់ឃាត់ដែរឬទេ? ពួកគេឆ្លើយថា៖ "ទេយើងប្រហារជីវិតគេលុះត្រាតែគេសង្ស័យថាជននោះចង់សម្លាប់"។ គេតបទៅពួកគេវិញថា៖ យើងមិនឃើញថាទោសកាវ៉ាដត្រូវជាប់កាតព្វកិច្ចលើអ្នកចាប់ឃាត់ក្នុងទស្សន៖របស់ពួកអ្នកក្រៅពីផ្អែកលើការស្មានសង្ស័យរបស់គេឡើយហើយការស្មានសង្ស័យអាចខុសឬត្រូវ! ចូរពិចារណាមើលចុះប្រសិនបើបុរសម្នាក់បានចង្អុលបង្ហាញទីតាំងមនុស្សម្នាក់ឱ្យគេទៅសម្លាប់ដោយអ្នកចង្អុលបង្ហាញនោះជឿជាក់ថាគេនឹងសម្លាប់ជនរងគ្រោះជាក់ជាមិនខានប្រសិនបើចាប់បានហើយបានចង្អុលបង្ហាញនៅកន្លែងដែលគេមិនអាចរត់រួចតើត្រូវប្រហារជីវិតទាំងអ្នកចង្អុលបង្ហាញនិងឃាតកទាំងពីរនាក់ឬទេ? តាមហេតុផលរបស់ពួកអ្នកពួកអ្នកគួរតែប្រហារជីវិតអ្នកចង្អុលបង្ហាញដូចដែលពួកអ្នកប្រហារជីវិតអ្នកចាប់ឃាត់ដែរ! ចូរពិចារណាមើលចុះប្រសិនបើបុរសម្នាក់បានបញ្ជាបុរសម្នាក់ទៀតឱ្យសម្លាប់មនុស្សហើយគេក៏បានសម្លាប់មែនតើត្រូវប្រហារជីវិតទាំងអ្នកបញ្ជានិងឃាតកដែរឬទេ? តាមទស្សន៖របស់ពួកគេគឺគួរតែប្រហារជីវិតទាំងពីរនាក់! ចូរពិចារណាមើលចុះប្រសិនបើបុរសម្នាក់បានចាប់ឃាត់ស្ត្រីម្នាក់ឱ្យបុរសម្នាក់ទៀតចាប់រំលោភ (ហ្ស៊ីណា) តើត្រូវអនុវត្តទោសហាត់លើពួកគេទាំងពីរនាក់ឬអនុវត្តទោសហាត់លើតែជនប្រព្រឹត្តផ្ទាល់? ប្រសិនបើពួកគេជាជនដែលធ្លាប់រៀបការស្របច្បាប់ (មុហ៍សន) តើត្រូវគប់ដុំថ្មដល់ស្លាប់ទាំងពីរនាក់ឬទេ? អ្នកណាដែលអះអាងថាត្រូវប្រហារជីវិតអ្នកចាប់ឃាត់ក្នុងរឿងឃាតកម្មត្រូវតែនិយាយថាកាត់ទោសហាត់លើជនទាំងពីរនាក់ក្នុងរឿងនេះដែរ! ចូរពិចារណាមើលចុះប្រសិនបើបុរសម្នាក់បានច្រកស្រាឱ្យបុរសម្នាក់ផឹកតើត្រូវរំពាត់ទោសហាត់ស្រាលើទាំងពីរនាក់ឬលើតែអ្នកផឹកផ្ទាល់? ចូរពិចារណាមើលចុះប្រសិនបើបុរសម្នាក់បានបញ្ជាមនុស្សម្នាក់ឱ្យចោទប្រកាន់គេពីបទហ្ស៊ីណា (កាហ្សហ្វ) តើត្រូវអនុវត្តទោសហាត់លើទាំងពីរនាក់ឬលើតែអ្នកចោទប្រកាន់ផ្ទាល់? តាមហេតុផលរបស់ពួកអ្នកគឺគួរតែរំពាត់ទាំងពីរនាក់! នេះមិនត្រឹមត្រូវទាល់តែសោះ! ទោសហាត់មិនត្រូវអនុវត្តឡើយលើកលែងតែលើជនប្រព្រឹត្តផ្ទាល់ហើយគ្មាននរណាត្រូវប្រហារជីវិតឡើយលើកលែងតែឃាតកផ្ទាល់ប៉ុន្តែអ្នកសមគំនិតត្រូវទទួលទោសតាក់ហ្សៀរនិងការជាប់ពន្ធនាគារ។ អ៊ីស្មាអ៊ីលអ៊ីប៊នអៃយ៉ាសអាល់ហ៊ីមស៊ីបានប្រាប់យើងពីអាប់ឌុលម៉ាលីកអ៊ីប៊នជូរ៉ៃចពីអាតទ៉ាអ៊ីប៊នអាប៊ីរ៉ាបាហ៍ពីលោកអាលីអ៊ីប៊នអាប៊ីថតឡេប ﵁ ថាក្នុងករណីបុរសម្នាក់សម្លាប់មនុស្សដោយចេតនាខណ៖បុរសម្នាក់ទៀតចាប់ឃាត់ជនរងគ្រោះលោកអាលីបានមានប្រសាសន៍ថា៖ "ត្រូវប្រហារជីវិតឃាតកហើយត្រូវឃុំខ្លួនអ្នកចាប់ឃាត់នៅក្នុងពន្ធនាគាររហូតដល់គេស្លាប់"។

ជំពូក៖ ការកាត់ទោសសងសឹកស្មើភាព (គីសស) រវាងបុរសនិងស្ត្រី។ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ)បាននិយាយថា៖ លោកអាប៊ូហានីហ្វាស់ ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ គ្មានការកាត់ទោសសងសឹកស្មើភាព (កាវ៉ាដ / គីសស) រវាងបុរសនិងស្ត្រីចំពោះរបួសស្នាមរាងកាយឡើយលើកលែងតែក្នុងរឿងជីវិត (ការសម្លាប់មនុស្ស) ប៉ុណ្ណោះ។ ហើយដូចគ្នានេះដែរអាប៊ូហានីហ្វាស់បានប្រាប់យើងពីហាំម៉ាដពីអ៊ីប្រាហ៊ីម។ ចំណែកអ្នកស្រុកម៉ាឌីណាស់បាននិយាយថា៖ ជីវិតស្ត្រីសងដោយជីវិតបុរសហើយរបួសរបស់នាងសងដោយរបួសរបស់គេ។ លោកមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីប៊នុលហាសាន់ ﵀ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ចូរពិចារណាមើលចុះចំពោះសំណងរបួសស្នាមតើសំណងរបស់ស្ត្រីមិនស្មើនឹងពាក់កណ្តាលនៃសំណងរបស់បុរសទេឬអី? ពួកគេឆ្លើយថា៖ "ពិតមែនហើយ"។ គេតបទៅពួកគេវិញថា៖ ចុះហេតុអ្វីបានជាដៃរបស់បុរសត្រូវកាត់សងសឹកចំពោះដៃរបស់នាងក្នុងកាលដែលតម្លៃសំណងនៃដៃរបស់គេស្មើនឹងពីរដងនៃតម្លៃដៃរបស់នាង? ពួកគេតវ៉ាថា៖ "លោកឯងក៏និយាយដូចគ្នាក្នុងរឿងជីវិតដែរពោលគឺលោកប្រហារជីវិតបុរសដើម្បីសងសឹកឱ្យស្ត្រីទោះបីជាឌីយ៉ាស់របស់ស្ត្រីស្មើនឹងពាក់កណ្តាលនៃឌីយ៉ាស់របស់បុរសក៏ដោយ!" គេតបទៅពួកគេវិញថា៖ ជីវិតមនុស្សមិនដូចជារបួសស្នាមលើអវយវ៖ដទៃទៀតឡើយ។ តើពួកអ្នកមិនឃើញទេឬអីថាប្រសិនបើមនុស្សដប់នាក់រួមដៃគ្នាប្រើដាវកាប់សម្លាប់បុរសម្នាក់រហូតដល់ស្លាប់នោះគេត្រូវប្រហារជីវិតមនុស្សទាំងដប់នាក់ដើម្បីសងសឹកឱ្យបុរសតែម្នាក់ប៉ុន្តែប្រសិនបើមនុស្សដប់នាក់រួមដៃគ្នាកាត់ដៃបុរសតែម្នាក់គេមិនត្រូវកាត់ដៃមនុស្សទាំងដប់នាក់ដើម្បីសងដៃតែមួយឡើយ! ហេតុនេះហើយបានជាជីវិតនិងរបួសស្នាមមានលក្ខណ៖ខុសគ្នា។ ប្រសិនបើពួកអ្នកនិយាយថា "យើងកាត់ដៃបុរសពីរនាក់ដើម្បីសងដៃបុរសម្នាក់" ចូរប្រាប់យើងមើលប្រសិនបើបុរសពីរនាក់កាត់ដៃបុរសម្នាក់ជាមួយគ្នាដោយម្នាក់កាត់ពីលើហើយម្នាក់ទៀតកាត់ពីក្រោមរហូតដល់មុខកាំបិតទាំងពីរប៉ះគ្នានៅចំកណ្តាលដៃតើត្រូវកាត់ដៃបុរសទាំងពីរនាក់ទាំងស្រុងឬទេក្នុងកាលដែលម្នាក់ៗកាត់តែពាក់កណ្តាលដៃនោះ? នេះមិនមែនជារឿងដែលគួរតែមានភាពស្រពិចស្រពិលចំពោះបុគ្គលណាដែលមានបញ្ញាឡើយ!

ជំពូក៖ ការកាត់ទោសសងសឹកស្មើភាព (គីសស) ក្នុងករណីបាក់ដៃនិងបាក់ជើង។ លោកអាប៊ូហានីហ្វាស់ ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ គ្មានការកាត់ទោសសងសឹកស្មើភាព (គីសស) លើជនណាដែលបាក់ដៃឬបាក់ជើងគេឡើយពីព្រោះវាជាឆ្អឹងហើយគ្មានការកាត់ទោសសងសឹកក្នុងឆ្អឹងឡើយលើកលែងតែធ្មេញប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកអ្នកស្រុកម៉ាឌីណាស់បាននិយាយថា៖ ជនណាដែលបំបាក់ដៃឬជើងគេត្រូវតែកាត់ទោសសងសឹកស្មើភាពពីគេវិញដោយគ្មានការយកសំណងជាប្រាក់ឡើយប៉ុន្តែមិនត្រូវអនុវត្តការសងសឹកឡើយរហូតទាល់តែរបួសរបស់ជនរងគ្រោះជាសះស្បើយសិន។ លោកមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីប៊នុលហាសាន់ (សូមអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)ជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់មេត្តាប្រោសប្រណីដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ អាសើរ (ដានសេចក្តីរាយការណ៍) ដែលបញ្ជាក់ថាគ្មានការកាត់ទោសសងសឹកក្នុងឆ្អឹងគឺមានយ៉ាងច្រើនលើសលុប។ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ៊ីប៊នអាបានអាល់គួរ៉ស្ហ៊ីបានប្រាប់យើងពីហាំម៉ាដពីអ៊ីប្រាហ៊ីមថា៖ "គ្មានការកាត់ទោសសងសឹកស្មើភាពក្នុងឆ្អឹងណាមួយឡើយលើកលែងតែធ្មេញ"។ លោកអាប៊ូហានីហ្វាស់ ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ គ្មានការកាត់ទោសសងសឹកក្នុងករណីទាំងនោះឡើយ។ ចំពោះការកាត់ដៃគឺត្រូវបង់ពាក់កណ្តាលឌីយ៉ាស់ចេញពីទ្រព្យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ជនបង្កហើយចំពោះការបាក់ឆ្អឹងគឺត្រូវបង់សំណងតាមការវាយតម្លៃយុត្តិធម៌របស់តុលាការ (ហ៊ូកូម៉ះអ៉ាត់ល) ចេញពីទ្រព្យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គេ។ ខ្ញុំនឹងមិនដាក់មុខដែកកាំបិតលើទីតាំងណាផ្សេងក្រៅពីទីតាំងដែលជនបង្កហេតុបានដាក់នោះឡើយហើយខ្ញុំក៏មិនកាត់ទោសសងសឹកក្នុងឆ្អឹងដែរហេតុនេះហើយទើបខ្ញុំកំណត់ជាឌីយ៉ាស់ក្នុងករណីនោះ។ លោកមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ទាំងពួកយើងនិងអ្នកស្រុកម៉ាឌីណាស់សុទ្ធតែបានឯកភាពគ្នាជាឯកច្ឆន្ទថាគ្មានការកាត់ទោសសងសឹកស្មើភាពក្នុងរបួសម៉ាក់មូម៉ះ (របួសក្បាលបែកដល់ស្រោមខួរ) ឡើយ។ ដូច្នេះអ្នកណាដែលយល់ឃើញថាត្រូវកាត់ទោសសងសឹកក្នុងឆ្អឹងគួរតែយល់ឃើញថាត្រូវកាត់ទោសសងសឹកក្នុងរបួសម៉ាក់មូម៉ះដែរពីព្រោះវាជាឆ្អឹងដែលបាក់រហូតដល់ស្រោមខួរក្បាលដោយមិនធ្លុះខួរក្បាល! ហើយគេក៏គួរតែកំណត់ការសងសឹកក្នុងរបួសមុណាកគីឡះ (របួសបាក់បែកប្តូរទីតាំងឆ្អឹង) ដែរ។ ប្រសិនបើគេកាត់ទោសសងសឹកក្នុងឆ្អឹងដៃនិងឆ្អឹងជើងតែបែរជាមិនកាត់ទោសសងសឹកក្នុងឆ្អឹងក្បាលដែលបាក់ទៅវិញនោះគេបានបោះបង់ចោលគោលការណ៍ផ្ទាល់ខ្លួនហើយពីព្រោះគ្មានភាពខុសគ្នារវាងករណីទាំងពីរឡើយ! ហើយគេក៏គួរតែកាត់ទោសសងសឹកក្នុងរបួសហាស៊ីម៉ះ (របួសបែកស្រៀវឆ្អឹងក្បាល) ដែរប៉ុន្តែបើគេមិនកាត់ទោសសងសឹកក្នុងករណីនេះទេនោះគេបានប្រឆាំងនឹងសម្តីរបស់ខ្លួនឯងក្នុងការបាក់ដៃនិងបាក់ជើងជាក់ជាមិនខាន។ ហើយលោកម៉ាលិកអ៊ីប៊នអាណាស់ (សូមអល់ឡោះពេញចិត្តនឹងលោក) ធ្លាប់បានមានប្រសាសន៍នៅថ្ងៃមួយថា៖ "ពីមុនយើងមិនធ្លាប់កាត់ទោសសងសឹកក្នុងម្រាមដៃឡើយរហូតទាល់តែលោកអាប់ឌុលអាហ្ស៊ីសអ៊ីប៊នមុតតឡេបដែលជាចៅក្រមម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេបានកាត់ទោសសងសឹកលើម្រាមដៃទើបពួកយើងចាប់ផ្តើមកាត់ទោសសងសឹកតាម"។ ដូច្នេះទស្សន៖របស់អ្នកស្រុកម៉ាឌីណាស់ក្នុងច្បាប់វិន័យមិនអាចយកមកធ្វើជាបន្ទាត់វិនិច្ឆ័យដោយផ្អែកលើការអនុវត្តរបស់ចៅក្រមណាម្នាក់នៅក្នុងស្រុករបស់ពួកគេនោះឡើយ! (ចប់គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម) អាល់ហ៊ុជ្ជះអាឡាអះលិលម៉ាឌីណាស់)