ការប្រមូលផ្តុំសំបុត្រ និងសារលិខិតឥស្លាម

ដូចដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ច្បាស់នៅក្នុងហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)ស្ហាហ៊ីះពីព្យាការី ﷺ ថាទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)បានយកខ្ញុំធ្វើជាមិត្តសម្លាញ់ស្និទ្ធស្នាលបំផុត (Khalīl) ដូចដែលទ្រង់បានយកអ៊ីព្រហ៊ីមធ្វើជាមិត្តសម្លាញ់ស្និទ្ធស្នាលបំផុតដែរ»។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ «ប្រសិនបើខ្ញុំត្រូវយកនរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមមនុស្សលោកលើផែនដីធ្វើជាមិត្តសម្លាញ់ស្និទ្ធស្នាលបំផុតនោះខ្ញុំប្រាកដជាយកអាប៊ូបាក្រធ្វើជាមិត្តសម្លាញ់ស្និទ្ធស្នាលបំផុតមិនខានប៉ុន្តែដៃគូរបស់អ្នករាល់គ្នាគឺជាមិត្តសម្លាញ់ស្និទ្ធស្នាលបំផុតរបស់អល់ឡោះ»។ ហើយក្រុមអ្នកប្រាជ្ញចំណេះដឹងនិងសាសនាជាច្រើនបានបដិសេធការប្រើប្រាស់ពាក្យនោះ (អាល់-‘Ishq - ស្នេហាស្រើបស្រាល) ចំពោះសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះហើយគ្មានមន្ទិលសង្ស័យឡើយថាពាក្យនេះមិនត្រូវបានចម្លងបន្តមកពីបណ្តាអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ)នៃសាឡាហ្វឡើយ។ អ្នកដែលបដិសេធពាក្យអ៊ីស្ហក់មានមូលហេតុជំទាស់ពីរទាក់ទងនឹងពាក្យសម្តីនិងពីរទាក់ទងនឹងអត្ថន័យ៖ មូលហេតុជំទាស់ទីមួយទាក់ទងនឹងពាក្យសម្តី៖ រីឯទាក់ទងនឹងពាក្យសម្តីគឺដោយសារតែពាក្យនេះមិនត្រូវបានចម្លងបន្តមកពីបណ្តាសាឡាហ្វឡើយហើយជំពូកស្តីពីព្រះនាមនិងគុណលក្ខណ៖របស់អល់ឡោះគឺតម្រូវឱ្យដើរតាមពាក្យពេចន៍នៃច្បាប់វ៉ាហ៊ី (អាល់-Alfāẓ អាល់-Shar‘iyyah) ដូច្នេះយើងមិនត្រូវបញ្ចេញពាក្យណាមួយឡើយលើកលែងតែមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ពីគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)និងស៊ុណ្ណះ។

ហើយអ្នកដែលគាំទ្រពីមុនបានយកភស្តុតាងដូចជាសំដីរបស់អាប់ឌុលវ៉ាហ៊ីដប៊ីនហ្សៃដនិងអ្វីដែលស្រដៀងគ្នានេះ។ ប៉ុន្តែអ្នកប្រាជ្ញទាំងនេះបានពោលថា៖ នេះគឺមកពីរឿងនិទានអ៊ីស្រាអែលីយ៉ាត (Isrā’īliyyāt) ដែលមិនអនុញ្ញាតឱ្យយកមកធ្វើជាមូលដ្ឋានក្នុងច្បាប់សាសនារបស់យើងឡើយដ្បិតការបញ្ជាក់នូវបន្ទូលបែបនេះចំពោះអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) មិនអាចដឹងបានឡើយលើកលែងតែតាមរយ៖ព្យាការីរបស់យើង ﷺ ហើយពាក្យនោះមិនត្រូវបានចម្លងពីទ្រង់ឡើយ។ យើងមិនជឿលើអ្វីដែលត្រូវបានចម្លងពីបណ្តាព្យាការីជំនាន់មុនឡើយលុះត្រាតែយើងមានភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីភាពពិតរបស់វាហើយយើងក៏មិនបដិសេធឡើយលុះត្រាតែយើងដឹងច្បាស់ថាវាជាការភូតកុហក។ ព្យាការី ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «នៅពេលដែលពួក اهل الكتاب (Ahl អាល់-Kitāb) និយាយប្រាប់អ្នករាល់គ្នាចូរអ្នករាល់គ្នាកុំជឿពួកគេហើយកុំបដិសេធពួកគេពីព្រោះប្រហែលជាពួកគេប្រាប់រឿងមិនពិតហើយអ្នកបែរជាជឿឬពួកគេប្រាប់រឿងពិតហើយអ្នកបែរជាបដិសេធ»។ គោលការណ៍នេះទាមទារឱ្យមានការទប់ស្កាត់មិនឱ្យប្រើប្រាស់ពាក្យនេះឡើយលុះត្រាតែមានការបញ្ជាក់ច្បាស់ពីការហាមឃាត់របស់វានៅក្នុងគ្រប់ច្បាប់សាសនាទាំងអស់។ មូលហេតុជំទាស់ទីពីរ៖ មូលហេតុជំទាស់ទីពីរគឺថាការប្រើប្រាស់ពាក្យនេះនៅក្នុងភាសាអារ៉ាប់គឺសំដៅយ៉ាងជាក់លាក់ទៅលើសេចក្តីស្រឡាញ់ខាងកាមគុណដូចជាការស្រឡាញ់របស់មនុស្សចំពោះមនុស្សដូចគ្នាដើម្បីភាពសប្បាយរីករាយខាងសាច់ឈាមដូចជាស្ត្រីឬយុវវ័យ។ ពាក្យនេះកម្រត្រូវបានប្រើប្រាស់ចំពោះសេចក្តីស្រឡាញ់របស់មនុស្សចំពោះកូនចៅញាតិសន្តានមាតុភូមិទ្រព្យសម្បត្តិឬសាសនារបស់គេណាស់ហើយក៏មិនត្រូវបានប្រើចំពោះការស្រឡាញ់មនុស្សដោយសារគុណធម៌ដទៃក្រៅពីរូបរាងកាយដូចជាការស្រឡាញ់ដោយសារចំណេះដឹងជំនឿសាសនាភាពក្លាហានការសប្បុរសឬការធ្វើល្អរបស់គេឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញអត្ថន័យដ៏ល្បីល្បាញនៃពាក្យអ៊ីស្ហក់គឺសេចក្តីស្រឡាញ់ខាងកាមគុណនិងបុព្វហេតុរបស់វាគឺអ្នកដែលស្រឡាញ់ចង់សប្បាយរីករាយដោយការសម្លឹងមើលអ្នកជាទីស្រឡាញ់ស្តាប់សំឡេងប៉ះពាល់ថើបឱបឬរួមរ័ក្សបើទោះបីជាអ្នកស្រឡាញ់ជាច្រើនចូលចិត្តការថើបនិងការឱបជាងការរួមរ័ក្សក៏ដោយដោយពួកគេជាប់រវល់នឹងមធ្យោបាយជាជាងគោលដៅ។ ទោះបីជាពាក្យអ៊ីស្ហក់អាចត្រូវបានប្រើក្នុងន័យផ្សេងក្រៅពីនេះតាមរយ៖ការរួមអត្ថន័យឬជាពាក្យប្រៀបធៀបក៏ដោយប៉ុន្តែការយកវាទៅប្រើប្រាស់ចំពោះសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះគឺនាំឱ្យយល់ឬបង្កជាមន្ទិលនៃអត្ថន័យខូចខាតដ៏អាក្រក់គឺថាអល់ឡោះត្រូវបានស្រឡាញ់ឬទ្រង់ស្រឡាញ់ដូចជារូបរាងរបស់មនុស្សលោកត្រូវបានស្រឡាញ់ដើម្បីសេចក្តីសប្បាយខាងសាច់ឈាមឬដូចជានារីឋានសួគ៌ (Ḥūr អាល់-‘Īn) នៅក្នុងឋានសួគ៌។ អត្ថន័យនេះគឺជាទម្រង់មួយនៃការប្រឆាំងជំនឿ (Kufr) ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតទោះបីជាពួកជ្រុលនិយមអ៊ីއްទីហាដ (Ittiḥādiyyah) បានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងជំនឿខុសឆ្គងនេះដោយអះអាងថាសព្វវត្ថុគឺជាអង្គតែមួយនៃព្រះហើយពោលពាក្យប្រមាថដ៏គគ្រក់ក៏ដោយ។

ហើយដូចគ្នានេះដែរចំពោះអ្នកដែលជឿលើការជ្រួតជ្រាបទូទៅ (Ḥulūl ‘Āmm) និងអ្នកដែលជឿលើការរួបរួម (Ittiḥād) ក្នុងរូបរាងជាក់លាក់ឬការជ្រួតជ្រាបក្នុងរូបរាងទាំងនោះដូចដែលពួកជ្រុលនិយមក្នុងចំណោមពួកគ្រិស្តសាសនិកពួករ៉ាហ្វីដោះ (Rāfiḍah) និងពួកបួសតឹងរ៉ឹងជ្រុលនិយមបានពោលពួកគេបានពណ៌នាទ្រង់ដោយអ្វីដែលមនុស្សលោកត្រូវបានពណ៌នាទាក់ទងនឹងការរួមរ័ក្សកាមគុណ។ អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)ទ្រង់មហាបរិសុទ្ធនិងខ្ពង់ខ្ពស់ផុតពីអ្វីដែលពួកអយុត្តិធម៌ទាំងនោះបានពោល! ទ្រង់គឺជាព្រះតែមួយគត់ជាទីពឹងពាក់នៃសព្វវត្ថុទ្រង់មិនប្រសូតបុត្រហើយក៏មិនត្រូវបានគេប្រសូតឡើយហើយគ្មានអ្វីមួយស្មើនឹងទ្រង់ឡើយ។ ហើយក្នុងចំណោមពួកគេមានអ្នកដែលលង់ស្រឡាញ់រូបរាងដ៏ស្រស់ស្អាតដោយអះអាងថាក្នុងរូបរាងទាំងនោះមានការបង្ហាញរូបរាងរបស់អល់ឡោះហើយថាពួកគេគ្រាន់តែស្រឡាញ់រូបភាពនៃភាពស្រស់ស្អាតរបស់ទ្រង់ប៉ុណ្ណោះ។ យើងបានពន្យល់យ៉ាងក្បោះក្បាយពីការប្រឆាំងជំនឿនិងការវង្វេងរបស់ពួកគេនៅកន្លែងផ្សេង។ ដូច្នេះអ្នកណាដែលអះអាងថាអល់ឡោះស្រឡាញ់ឬត្រូវបានគេស្រឡាញ់ដោយអ៊ីស្ហក់ដោយសំដៅលើអត្ថន័យនេះគឺមានកំហុសឆ្គងប្រឆាំងជំនឿធ្ងន់ធ្ងរជាងពួកយូដានិងពួកគ្រិស្តសាសនិកទៅទៀត។ មូលហេតុជំទាស់ខាងអត្ថន័យ៖ គេបានពោលថាអ៊ីស្ហក់គឺជាភាពខូចខាតក្នុងសេចក្តីស្រឡាញ់និងឆន្ទ៖៖ រីឯមូលហេតុជំទាស់ខាងអត្ថន័យ៖ តើអ៊ីស្ហក់ជាភាពខូចខាតក្នុងសេចក្តីស្រឡាញ់និងឆន្ទ៖ ឬជាភាពខូចខាតក្នុងការយល់ដឹងនិងចំណេះដឹង? គេបានពោលថាអ៊ីស្ហក់គឺជាការស្រឡាញ់ជ្រុលហួសហេតុរហូតដល់លើសកម្រិតដែលជាកាតព្វកិច្ច។ នៅពេលដែលវាជ្រុលហួសហេតុវាក្លាយជាការគួរឱ្យតិះដៀលខូចខាតនិងបំផ្លាញទាំងបេះដូងនិងរាងកាយដូចដែលអល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿...ក្រែងលោអ្នកដែលមានជំងឺក្នុងបេះដូងមានចិត្តលោភលន់...﴾ [អាល់-Aḥzāb: 32]។ ដូច្នេះអ្នកណាដែលជ្រុលហួសហេតុគេនឹងក្លាយជាអ្នកមានជំងឺដូចជាការខឹងសម្បារជ្រុលការសប្បាយរីករាយជ្រុលនិងការសោកសៅជ្រុល។ ហើយការជ្រុលហួសហេតុនេះអាចកើតឡើងក្នុងសេចក្តីស្រឡាញ់របស់មនុស្សចំពោះរូបរាងកាយឬក្នុងសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអ្វីផ្សេងទៀតដូចជាការស្រឡាញ់ក្រុមគ្រួសារនិងទ្រព្យសម្បត្តិជ្រុលហួសហេតុការហូបចុកនិងផឹកស៊ីជ្រុលហួសហេតុនិងក្នុងគ្រប់ស្ថានភាពទាំងអស់របស់មនុស្ស។

ហើយអត្ថន័យនេះគឺមិនអាចទៅរួចឡើយចំពោះសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)ពីគ្រប់ជ្រុងជ្រោយទាំងពីរ៖ ដ្បិតអល់ឡោះមិនស្រឡាញ់ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ដែលលើសពីយុត្តិធម៌ឡើយហើយសេចក្តីស្រឡាញ់នៃខ្ញុំបម្រើអ្នកមានជំនឿចំពោះទ្រង់គឺគ្មានដែនកំណត់បញ្ចប់ត្រឹមណាឡើយដែលការកើនឡើងនោះនឹងក្លាយជាការជ្រុលហួសហេតុឬការខ្ជះខ្ជាយឬការរំលងព្រំដែននោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញកាតព្វកិច្ចគឺត្រូវឱ្យអល់ឡោះនិងរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់ទ្រង់ជាទីស្រឡាញ់បំផុតចំពោះគេជាងអ្វីៗទាំងអស់។ ដូចដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ច្បាស់នៅក្នុងហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)ស្ហាហ៊ីះពីព្យាការី ﷺ ថាទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ «លក្ខណ៖បីប្រការអ្នកណាដែលមានវាក្នុងខ្លួនគេនឹងទទួលបាននូវភាពផ្អែមល្ហែមនៃជំនឿអ៊ីម៉ាន៖ គឺការដែលអល់ឡោះនិងរ៉សូលរបស់ទ្រង់ជាទីស្រឡាញ់បំផុតចំពោះគេជាងអ្វីៗទាំងអស់ការដែលគេស្រឡាញ់មនុស្សម្នាក់ដោយមិនស្រឡាញ់គេក្រៅពីដើម្បីអល់ឡោះឡើយនិងការដែលគេស្អប់ខ្ពើមការត្រឡប់ទៅរកការប្រឆាំងជំនឿ (Kufr) វិញបន្ទាប់ពីអល់ឡោះបានសង្គ្រោះគេឱ្យរួចផុតពីវាដូចជាការដែលគេស្អប់ខ្ពើមការត្រូវគេបោះចូលក្នុងភ្លើងនរកដូច្នោះដែរ»។ ហើយនៅក្នុងការរៀបរាប់មួយទៀតក្នុងស្ហាហ៊ីះ៖ «គ្មានខ្ញុំបម្រើណាម្នាក់បានភ្លក្សនូវភាពផ្អែមល្ហែមនៃជំនឿឡើយរហូតទាល់តែអល់ឡោះនិងរ៉សូលរបស់ទ្រង់ជាទីស្រឡាញ់បំផុតចំពោះគេជាងអ្វីៗទាំងអស់...»។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ «ស្បថនឹងព្រះដែលជីវិតរបស់ខ្ញុំស្ថិតក្នុងព្រះហស្តរបស់ទ្រង់គ្មាននរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នាមានជំនឿពិតប្រាកដឡើយរហូតទាល់តែខ្ញុំជាទីស្រឡាញ់បំផុតចំពោះគេជាងឪពុករបស់គេកូនរបស់គេនិងមនុស្សលោកទាំងអស់»។ ហើយនៅក្នុងស្ហាហ៊ីះលោកអ៊ូម៉ើរ ﵁ បានពោលទៅកាន់ទ្រង់ថា៖ «ឱរ៉សូលរបស់អល់ឡោះស្បថនឹងអល់ឡោះលោកពិតជាទីស្រឡាញ់បំផុតចំពោះខ្ញុំជាងអ្វីៗទាំងអស់លើកលែងតែខ្លួនខ្ញុំផ្ទាល់ប៉ុណ្ណោះ»។ ព្យាការី ﷺ បានមានបន្ទូលតបថា៖ «មិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ទេឱអ៊ូម៉ើររហូតទាល់តែខ្ញុំជាទីស្រឡាញ់បំផុតចំពោះអ្នកជាងខ្លួនរបស់អ្នកផ្ទាល់»។ លោកអ៊ូម៉ើរបានពោលថា៖ «ឥឡូវនេះស្បថនឹងអល់ឡោះលោកពិតជាទីស្រឡាញ់បំផុតចំពោះខ្ញុំជាងខ្លួនខ្ញុំផ្ទាល់ទៅទៀត»។ ទ្រង់ ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «ឥឡូវនេះហើយឱអ៊ូម៉ើរ (ទើបជំនឿរបស់អ្នកពេញលេញ)»។ ហើយគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)កូអានបានបញ្ជាក់ជាភស្តុតាងលើឫសគល់នេះតាមរយ៖បន្ទូលរបស់ទ្រង់ ﷿ ថា៖ ﴿ចូរពោលថា៖ ប្រសិនបើឪពុកៗរបស់អ្នករាល់គ្នាកូនៗរបស់អ្នករាល់គ្នាបងប្អូនរបស់អ្នករាល់គ្នាភរិយាៗរបស់អ្នករាល់គ្នាញាតិសន្តានរបស់អ្នករាល់គ្នាទ្រព្យសម្បត្តិដែលអ្នករាល់គ្នាបានរកបានការជួញដូរដែលអ្នករាល់គ្នាភ័យខ្លាចការក្ស័យធននិងលំនៅឋានដែលអ្នករាល់គ្នាពេញចិត្តគឺស្រឡាញ់ជាទីពេញចិត្តចំពោះអ្នករាល់គ្នាជាងអល់ឡោះនិងរ៉សូលរបស់ទ្រង់ព្រមទាំងការតស៊ូក្នុងមាគ៌ារបស់ទ្រង់នោះចូរអ្នករាល់គ្នារង់ចាំទៅរហូតទាល់តែអល់ឡោះនាំមកនូវបទបញ្ជារបស់ទ្រង់...﴾ [អាល់-Tawbah: 24]។ ហើយគេបានពោលថាអ៊ីស្ហក់គឺជាភាពខូចខាតក្នុងការយល់ដឹងការស្រមើស្រមៃនិងការដឹងស្គាល់៖ ពីព្រោះអ្នកដែលមានសេចក្តីស្នេហាស្រើបស្រាល (អាល់-‘Āshiq) តែងតែស្រមើស្រមៃឃើញអ្នកជាទីស្រឡាញ់ខុសពីការពិតជាក់ស្តែងរហូតទាល់តែគេធ្លាក់ចូលទៅក្នុងជំងឺនៃសេចក្តីស្នេហានោះ។ ប្រសិនបើគេមើលឃើញអ្នកនោះតាមការពិតជាក់ស្តែងគេនឹងមិនឈានដល់កម្រិតនៃអ៊ីស្ហក់ឡើយទោះបីជាគេអាចមានសេចក្តីស្រឡាញ់ធម្មតាក៏ដោយ។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបបណ្តាគ្រូពេទ្យបាននិយាយថា៖ «អ៊ីស្ហក់គឺជាជំងឺនៃការមមើមមាយគិតច្រើនដែលស្រដៀងនឹងជំងឺបាក់ទឹកចិត្តនិងវង្វេងស្មារតី (Melancholia)» ដោយពួកគេបានចាត់ទុកវាជាជំងឺខួរក្បាលដែលបំផ្លាញការគិតស្រមើស្រមៃ។ នៅពេលដែលរឿងរ៉ាវគឺបែបនេះវាមិនអាចទៅរួចឡើយចំពោះសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះពីគ្រប់ជ្រុងជ្រោយទាំងសងខាង៖ ពីព្រោះអល់ឡោះទ្រង់ដឹងនូវគ្រប់កិច្ចការទាំងអស់ទ្រង់ឮទ្រង់ទតឃើញទ្រង់មហាបរិសុទ្ធផុតពីភាពខ្វះខាតឬភាពខូចខាតក្នុងការស្តាប់ការទតឃើញនិងចំណេះដឹងរបស់ទ្រង់ហើយបណ្តាអ្នកដែលស្រឡាញ់ទ្រង់ក្នុងចំណោមខ្ញុំបម្រើអ្នកមានជំនឿគឺជឿលើទ្រង់និងស្គាល់ទ្រង់តាមរយ៖ព្រះនាមនិងភស្តុតាងរបស់ទ្រង់និងពន្លឺនៃចំណេះដឹងដែលទ្រង់បានផ្តល់ក្នុងចិត្តរបស់ពួកគេដូច្នេះសេចក្តីស្រឡាញ់របស់ពួកគេចំពោះទ្រង់មិនមែនកើតចេញពីជំនឿខុសឆ្គងឡើយ។ ប៉ុន្តែគេអាចនិយាយបានថា៖ មនុស្សជាច្រើនដែលមានសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះជួនកាលអាចមានជំនឿខុសឆ្គងអមជាមួយផងដែរពីព្រោះសេចក្តីស្រឡាញ់ទាមទារអារម្មណ៍ប៉ុន្តែមិនទាមទារការយល់ដឹងច្បាស់លាស់ជានិច្ចនោះឡើយជាពិសេសក្នុងចំណោមពួកស៊ូហ្វីជ្រុលនិយមដែលស្រឡាញ់អល់ឡោះប៉ុន្តែមានភាពខ្វះខាតខាងបញ្ញា។ មនុស្សបែបនេះអាចជួបប្រទះនូវអ្វីដែលកើតឡើងចំពោះអ្នកលង់ស្នេហ៍ដោយពួកគេមានសេចក្តីស្រឡាញ់ខ្លាំងក្លាអមដោយជំនឿខុសឆ្គង។ ហើយជាញឹកញាប់អ្នកស្រឡាញ់ទាំងនេះជួបប្រទះនូវសភាពស្រវឹងអារម្មណ៍ (អាល់-Sukr) និងការរលាយបាត់បង់ស្មារតី (អាល់-Fanā’) ធំធេងជាងការស្រវឹងស្រាទៅទៀតដូចដែលអល់ឡោះបានមានបន្ទូលពីប្រជាជាតិរបស់លូតថា៖ ﴿ពិតប្រាកដណាស់ពួកគេស្ថិតនៅក្នុងការស្រវឹងវង្វេងរបស់ពួកគេយ៉ាងងងឹតងងល់﴾ [អាល់-Ḥijr: 72]។ នៅក្នុងសភាពស្រវឹងនិងរលាយស្មារតីនេះការយល់ដឹងនិងការបែងចែកត្រូវថយចុះហើយបញ្ញានិងចំណេះដឹងត្រូវរង្គោះរង្គើនាំឱ្យកើតមាននូវការស្រមើស្រមៃខុសឆ្គងដូចជាប្រភេទនៃអ៊ីស្ហក់ដែរ។ មនុស្សទាំងនេះត្រូវបានសរសើរចំពោះសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះអំពើល្អនិងជំនឿរបស់ពួកគេប៉ុន្តែចំពោះជំនឿខុសឆ្គងនិងទង្វើដែលអល់ឡោះនិងរ៉សូលរបស់ទ្រង់មិនបានកំណត់ជាច្បាប់គឺមិនត្រូវបានសរសើរឡើយ។ ប្រសិនបើពួកគេត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយមិនមានការធ្វេសប្រហែសនោះពួកគេត្រូវបានលើកលែងប៉ុន្តែប្រសិនបើកើតចេញពីការធ្វេសប្រហែសនិងការរំលងព្រំដែននោះពួកគេជាអ្នកមានទោស។ ដូច្នេះជំពូកនៃសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះមានមនុស្សពីរក្រុមដែលបានវង្វេង៖ ក្រុមទីមួយមកពីពួកកាឡាមនិងទស្សនវិជ្ជាដែលបានបដិសេធសច្ចភាពនៃសេចក្តីស្រឡាញ់និងក្រុមទីពីរមកពីពួកបួសនិងស៊ូហ្វីជ្រុលនិយមដែលបានបញ្ចូលនូវជំនឿខុសឆ្គងស្រដៀងនឹងពួកពហុទេវនិយម (Mushrikīn)។ ក្រុមទីមួយប្រៀបដូចជាពួកមានអំនួត (ដូចជាពួកយូដា) ហើយក្រុមទីពីរប្រៀបដូចជាពួកពហុទេវនិយម (ដូចជាពួកគ្រិស្តសាសនិក)។ ហើយអល់ឡោះបានបញ្ជាឱ្យយើងពោលថា៖ ﴿សូមទ្រង់មេត្តានាំយើងខ្ញុំទៅកាន់មាគ៌ាដ៏ត្រឹមត្រូវគឺជាមាគ៌ារបស់បណ្តាអ្នកដែលទ្រង់បានប្រទានព្រះគុណដល់ពួកគេមិនមែនជាមាគ៌ារបស់អ្នកដែលរងការខឹងសម្បារនិងមិនមែនជាមាគ៌ារបស់អ្នកដែលវង្វេងឡើយ﴾ [អាល់-Fātiḥah: 6-7]។

ផ្នែក

រាល់សេចក្តីស្រឡាញ់និងសេចក្តីស្អប់តែងតែមានសេចក្តីសុខរីករាយនិងការឈឺចាប់អមជាមួយ។

សេចក្តីសុខរីករាយមានបីប្រភេទ៖

ទីមួយ៖ សេចក្តីសុខរីករាយខាងឥន្ទ្រិយារម្មណ៍។

ផ្នែក៖ រាល់សេចក្តីស្រឡាញ់និងសេចក្តីស្អប់តែងតែមានសេចក្តីសុខរីករាយនិងការឈឺចាប់អមជាមួយ៖ ហើយជាការដឹងយ៉ាងច្បាស់ថារាល់សេចក្តីស្រឡាញ់និងសេចក្តីស្អប់គឺតែងតែមានសេចក្តីសុខរីករាយនិងការឈឺចាប់អមជាមួយជានិច្ចពីព្រោះការទទួលបាននូវអ្វីដែលជាទីស្រឡាញ់នាំមកនូវសេចក្តីសុខរីករាយហើយការបែកបាក់ចាកចេញពីវានាំមកនូវការឈឺចាប់រីឯការជួបប្រទះនូវអ្វីដែលគួរឱ្យស្អប់ខ្ពើមនាំមកនូវការឈឺចាប់ហើយការរួចផុតសុខសាន្តពីវានាំមកនូវសេចក្តីសុខរីករាយ។ ដូច្នេះសេចក្តីសុខរីករាយកើតឡើងបន្ទាប់ពីការទទួលបាននូវអ្វីដែលជាទីប្រាថ្នាហើយសេចក្តីស្រឡាញ់គឺជាកម្លាំងជំរុញឱ្យឈានទៅរកការទទួលបានវានោះ។ ហេតុនេះសេចក្តីស្រឡាញ់គឺជាមូលហេតុនៃសកម្មភាពក្នុងការឈានទៅរកអ្វីដែលសមស្របជាទីស្រឡាញ់និងជាទីប្រាថ្នារីឯសេចក្តីសុខរីករាយនិងការសប្បាយចិត្តគឺជាគោលដៅចុងក្រោយ។ សេចក្តីសុខរីករាយមានបីប្រភេទ៖ ទីមួយគឺសេចក្តីសុខរីករាយខាងឥន្ទ្រិយារម្មណ៍៖ ហើយសេចក្តីសុខរីករាយដែលមាននៅក្នុងលោកិយនេះមានបីប្រភេទ៖ ប្រភេទមួយទាក់ទងនឹងរាងកាយដូចជាការបរិភោគការរៀបនរក (ការរួមរស់) និងអ្វីៗដែលស្រដៀងគ្នានេះដែលកើតឡើងតាមរយ៖ការដឹងនៃរាងកាយដ្បិតប្រភេទនៃម្ហូបអាហារនិងសម្លៀកបំពាក់គឺប៉ះពាល់ផ្ទាល់នឹងរាងកាយ។ ទីពីរគឺសេចក្តីសុខរីករាយខាងការស្រមើស្រមៃផ្លូវចិត្ត (អាល់-Wahmiyyah)៖ និងប្រភេទមួយទៀតកើតចេញពីអ្វីដែលមនុស្សស្រមើស្រមៃនិងយល់ឃើញក្នុងចិត្តរបស់ខ្លួននិងចិត្តរបស់អ្នកដទៃដូចជាការត្រូវបានគេសរសើរការត្រូវបានគេលើកតម្កើងនិងការត្រូវបានគេគោរពស្តាប់បង្គាប់ពីព្រោះរឿងនោះគឺជាសេចក្តីរីករាយនិងជាទីស្រឡាញ់ចំពោះគេដូចដែលការអវត្តមាននៃការបរិភោគនិងការផឹកធ្វើឱ្យគេឈឺចាប់ហើយការបរិភោគអ្វីដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ធ្វើឱ្យគេឈឺចាប់ដូច្នោះដែរ។ ហើយដូចគ្នានេះដែរការបាត់បង់កិត្តិយសនិងការគោរពដោយគេគ្មានតម្លៃនិងគ្មានឋាន៖ក្នុងក្រសែភ្នែកនរណាម្នាក់គឺធ្វើឱ្យគេឈឺចាប់ដូចជាការអត់អាហារនិងទឹកដូច្នោះដែរហើយការតិះដៀលនិងការមើលងាយធ្វើឱ្យគេឈឺចាប់ដូចជាការបរិភោគអាហារដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ដូច្នោះដែរ។ ដូច្នេះអាហារនិងគូគ្រងគឺជារូបកាយដែលទទួលបានតាមរយ៖រាងកាយដែលមនុស្សទទួលបានសេចក្តីរីករាយនៅពេលមានវត្តមានរបស់វានិងឈឺចាប់នៅពេលបាត់បង់វាឬនៅពេលមានគ្រោះថ្នាក់កើតឡើងពីវា។ រីឯកិត្តិយសនិងការគោរពគឺស្ថិតនៅក្នុងចិត្តគំនិតនៅពេលដែលចិត្តគំនិតទាំងឡាយ...

...សមស្របនិងស្របតាមគេដោយមានជំនឿលើរូបគេនូវអ្វីដែលធ្វើឱ្យគេសប្បាយចិត្តនិងស្របតាមគេដោយសេចក្តីស្រឡាញ់និងការលើកតម្កើងដែលរឿងនោះនាំឱ្យគេមានសេចក្តីសុខរីករាយហើយសេចក្តីសុខរីករាយរបស់គេកើតចេញពីការដឹងនូវភាពសមស្របនោះពីមនុស្សលោកការសរសើររបស់ពួកគេដែលបង្ហាញពីជំនឿរបស់ពួកគេនិងការស្តាប់បង្គាប់និងការយល់ស្របរបស់ពួកគេដែលបង្ហាញពីសេចក្តីស្រឡាញ់និងការលើកតម្កើងរបស់ពួកគេ។ ទីបី៖ សេចក្តីសុខរីករាយខាងបញ្ញានិងវិញ្ញាណ (អាល់-‘Aqliyyah)៖ និងប្រភេទទីបីគឺអ្វីដែលមនុស្សដឹងដោយបេះដូងវិញ្ញាណនិងបញ្ញារបស់គេដូចជាការទទួលបានសេចក្តីសុខរីករាយរបស់គេក្នុងការរំលឹកដល់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) (Dhikr) ការស្គាល់ទ្រង់និងការស្គាល់សច្ចភាពពិតហើយការឈឺចាប់របស់គេកើតចេញពីភាពល្ងង់ខ្លៅ—មិនថាភាពល្ងង់ខ្លៅធម្មតា (កង្វះចំណេះដឹងនិងការរំលឹក) ឬភាពល្ងង់ខ្លៅស្មុគស្មាញ (ការមានជំនឿខុសឆ្គង)—ដូចជារាងកាយដែលឈឺចាប់ដោយសារកង្វះអាហារបំប៉ននៅពេលខ្លះនិងដោយសារការបរិភោគរបស់មានគ្រោះថ្នាក់នៅពេលខ្លះទៀតដូច្នោះដែរ។ ដូចគ្នានេះដែរផ្លូវចិត្តតែងតែឈឺចាប់ដោយសារកង្វះអាហារបំប៉នរបស់វាគឺការស្រុះស្រួលនិងការផ្តល់កិត្តិយសពីមនុស្សលោកហើយឈឺចាប់ដោយសារអាហារផ្ទុយគឺការប្រឆាំងនិងការមើលងាយរបស់ពួកគេ។ ហើយបេះដូងក៏ឈឺចាប់ដោយសារកង្វះអាហារបំប៉នរបស់វាដែរគឺចំណេះដឹងដ៏ពិតប្រាកដនិងការរំលឹកដល់អល់ឡោះហើយឈឺចាប់ដោយសារការទទួលយករបស់ផ្ទុយគឺការចងចាំនិងជំនឿលើរឿងមិនពិត។ ព្យាការី ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់មនុស្សគ្រប់រូបចូលចិត្តឱ្យគេមកជួបជុំពិធីជប់លៀងរបស់ខ្លួនហើយពិធីជប់លៀងរបស់អល់ឡោះគឺគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)កូអាន»។ ហើយសេចក្តីសុខរីករាយទាំងបីនេះ—ខាងឥន្ទ្រិយារម្មណ៍ខាងការស្រមើស្រមៃនិងខាងបញ្ញា—អ្នកបានដឹងហើយថាអ្វីៗទាំងអស់ដែលអល់ឡោះបានបង្កើតក្នុងភាវ៖រស់នូវសមត្ថភាពនៃការយល់ដឹងនិងចលនាគឺទ្រង់បានបង្កើតវាឡើងប្រកបដោយគតិបណ្ឌិតដ៏ជ្រាលជ្រៅ។ នៅក្នុងនោះមានការនាំមកនូវផលប្រយោជន៍ដល់ភាវ៖រស់និងការរារាំងគ្រោះថ្នាក់ពីវាដែលជាចំណែកនៃព្រះគុណដ៏ធំធេងរបស់អល់ឡោះចំពោះវា។ ហើយអល់ឡោះ ﷻ បានបញ្ជូនបណ្តារ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)មកដើម្បីបំពេញបន្ថែមនិស្ស័យពីកំណើត (Fiṭrah) និងបញ្ជាក់ពីវាមិនមែនដើម្បីបង្វែរឬកែប្រែវាឡើយហើយទ្រង់បានបញ្ចុះគម្ពីរនិងតុល្យភាពយុត្តិធម៌ (អាល់-Mīzān) ជាមួយពួកគេដើម្បីឱ្យមនុស្សលោកឈរលើភាពយុត្តិធម៌។ ហើយអល់ឡោះបានកំណត់ជាច្បាប់សាសនានូវការប្រើប្រាស់សមត្ថភាពទាំងនេះប្រកបដោយភាពយុត្តិធម៌និងតុល្យភាពដែលមានភាពល្អប្រសើរទាំងក្នុងលោកិយនិងបរលោក។ ហើយជាការដឹងយ៉ាងច្បាស់ថាសមត្ថភាពនៃចលនានៅក្នុងរាងកាយដែលជាចលនាធម្មជាតិប្រសិនបើវាមិនស្ថិតនៅលើមាគ៌ានៃតុល្យភាពទេនោះរាងកាយប្រាកដជាខូចខាតជាមិនខាន។ ហើយដូចគ្នានេះដែរសមត្ថភាពនៃការយល់ដឹងនិងចលនាដែលមាននៅក្នុងវានិងនៅក្នុងផ្លូវចិត្តប្រសិនបើមិនស្ថិតនៅលើតុល្យភាពទេនោះរាងកាយប្រាកដជាខូចខាត។ ចលនាធម្មជាតិគ្មានការដឹងនិងគ្មានឆន្ទ៖ទេទោះបីជាមានប្រភពចេញពីឆន្ទ៖ក៏ដោយប៉ុន្តែដំណើរការរបស់វានៅក្នុងរាងកាយដូចជាចលនានៃការរំលាយអាហារនិងកិច្ចការដទៃទៀត។

ហើយអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ បានកំណត់ជាច្បាប់សាសនានូវសេចក្តីសុខរីករាយទាំងនេះនូវអ្វីដែលមានភាពល្អប្រសើរនិងសេចក្តីសុខនៃស្ថានភាពរបស់មនុស្សលោកក្នុងលោកិយនេះហើយទ្រង់បានកំណត់ឱ្យសេចក្តីសុខរីករាយដ៏ពេញលេញឥតខ្ចោះនោះកើតមាននៅក្នុងស្ថានបរលោកដូចដែលអល់ឡោះបានប្រាប់តាមរយ៖បណ្តារ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់ទ្រង់ថាវាគឺជាស្ថានដ៏នៅស្ថិតស្ថេរអមត៖ (Dār អាល់-Qarār) ដែលចលនានៃខ្ញុំបម្រើទាំងអស់នឹងបញ្ចប់នៅទីនោះ។ ហើយសេចក្តីសុខរីករាយគឺជាគោលដៅនៃរាល់ចលនាចេតនាដូច្នេះសេចក្តីសុខរីករាយដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតគឺកើតមាននៅត្រង់គោលដៅចុងក្រោយនៃចលនាទាំងឡាយ។ ហើយរឿងនេះមិនផ្ទុយពីសេចក្តីសុខរីករាយដែលមាននៅក្នុងមធ្យោបាយនិងមាគ៌ាធ្វើដំណើរនោះឡើយពីព្រោះសេចក្តីសុខរីករាយដែលមានតាមផ្លូវគឺស្របតាមកម្រិតដែលជួយគាំទ្រឱ្យឈានទៅដល់គោលដៅដ៏ពេញលេញ។ រាល់សេចក្តីសុខរីករាយទោះបីជាមានតម្លៃធំធេងយ៉ាងណាក៏ដោយក៏វាជាអ្វីដែលគេប្រាថ្នាចង់បានសម្រាប់ខ្លួនវាផ្ទាល់ដែរដ្បិតអ្វីដែលគេស្វែងរកសម្រាប់ខ្លួនវាគឺសេចក្តីសុខរីករាយប៉ុន្តែក្នុងចំណោមសេចក្តីសុខរីករាយទាំងនោះមានអ្វីដែលជាជំនួយគាំទ្រដល់សេចក្តីសុខដ៏ធំធេងជាងនេះទៅទៀតដូច្នេះវាត្រូវបានគេប្រាថ្នាសម្រាប់ខ្លួនវាទៅតាមកម្រិតរបស់វានិងត្រូវបានគេប្រាថ្នាសម្រាប់កិច្ចការដទៃទៅតាមកម្រិតនៃគោលដៅខ្ពង់ខ្ពស់នោះ។ នេះគឺជាភាពពេញលេញនៃព្រះគុណរបស់អល់ឡោះចំពោះខ្ញុំបម្រើរបស់ទ្រង់ដ្បិតរាល់អ្វីដែលពួកគេទទួលបានសេចក្តីសុខស្រួលប្រសិនបើពួកគេប្រើប្រាស់វាដោយយុត្តិធម៌តាមអ្វីដែលទ្រង់បានកំណត់ជាច្បាប់នោះវានឹងនាំពួកគេទៅរកព្រះគុណដែលរឹតតែធំធេងជាងនេះទៅទៀត។ លើសពីនេះទៅទៀតសេចក្តីសុខរីករាយនៃឋានសួគ៌គឺកើនឡើងទ្វេដងនិងគ្មានទីបញ្ចប់ទៅតាមអ្វីដែលអល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ទ្រង់ចង់បានដ្បិតអល់ឡោះបានមានបន្ទូលដូចដែលព្យាការី ﷺ បានរៀបរាប់នៅក្នុងហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)ស្ហាហ៊ីះថា៖ «ខ្ញុំបានរៀបចំទុកសម្រាប់ខ្ញុំបម្រើដ៏ល្អបរិសុទ្ធរបស់ខ្ញុំនូវអ្វីដែលភ្នែកមិនធ្លាប់បានឃើញត្រចៀកមិនធ្លាប់បានឮនិងមិនធ្លាប់បានផុសឡើងក្នុងបេះដូងរបស់មនុស្សលោកឡើយ»។ ហើយអល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលនៅក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)របស់ទ្រង់ថា៖ ﴿ដូច្នេះគ្មានព្រលឹងណាមួយដឹងពីអ្វីដែលត្រូវបានលាក់ទុកសម្រាប់ពួកគេនូវសេចក្តីត្រជាក់ភ្នែក (ការសប្បាយរីករាយដ៏ធំធេង) ឡើយ...﴾ [អាល់-Sajdah: 17]។

ហេតុដូច្នេះហើយទើបអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)បានបញ្ជូនបណ្តារ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)មកក្នុងនាមជាអ្នកនាំដំណឹងរីករាយនិងជាអ្នកព្រមាន៖ គឺនាំដំណឹងរីករាយពីព្រះគុណដ៏ពេញលេញនៃអល់ឡោះនៅក្នុងឋានសួគ៌របស់ទ្រង់ចំពោះអ្នកដែលស្តាប់បង្គាប់ពួកគេដោយដើរតាមការរំលឹកដែលត្រូវបានបញ្ចុះមកលើពួកគេនិងអនុវត្តនូវយុត្តិធម៌ដែលពួកគេត្រូវបានបញ្ជូនមកជាមួយហើយជាអ្នកព្រមានដោយការគំរាមពីការដាក់ទណ្ឌកម្មដ៏ធំធេងរបស់អល់ឡោះចំពោះអ្នកដែលបែរខ្នងចេញនិងបំពានលើពួកគេដោយធ្លាក់ចូលទៅក្នុងចំណោមពួកអយុត្តិធម៌។ អល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ចូរអ្នកទាំងពីរចុះចេញពីទីនោះទាំងអស់គ្នាដោយអ្នកខ្លះជាសត្រូវនឹងអ្នកខ្លះទៀត។ ប្រសិនបើមានការណែនាំបង្ហាញផ្លូវពីយើងមកដល់អ្នករាល់គ្នានោះអ្នកណាដែលដើរតាមការណែនាំបង្ហាញផ្លូវរបស់យើងគេនឹងមិនវង្វេងហើយក៏មិនរងទុក្ខវេទនាឡើយ។ ប៉ុន្តែអ្នកណាដែលបែរខ្នងចេញពីការរំលឹករបស់យើងនោះគេពិតជាទទួលបាននូវជីវិតដ៏ចង្អៀតចង្អល់ហើយយើងនឹងប្រមូលគេនៅថ្ងៃកិយាម៉ះក្នុងសភាពខ្វាក់ភ្នែក﴾ [Ṭā-Hā: 123-124]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿...ដូច្នេះអ្នកណាដែលដើរតាមការណែនាំបង្ហាញផ្លូវរបស់យើងនោះគ្មានការភ័យខ្លាចចំពោះពួកគេឡើយហើយពួកគេក៏មិនព្រួយបារម្ភដែរ។ រីឯបណ្តាអ្នកដែលគ្មានជំនឿនិងបដិសេធភស្តុតាងរបស់យើងពួកគេទាំងនោះគឺជាអ្នកនរកដែលពួកគេនឹងស្ថិតនៅក្នុងនោះជាអមត៖﴾ [អាល់-Baqarah: 38-39]។ កំហុសឆ្គងរបស់ពួកទស្សនវិទូនិងអ្នកដែលដើរតាមពួកគេទាក់ទងនឹងសេចក្តីសុខរីករាយ៖ ហើយពួកទស្សនវិទូមកពីពួកសាប៊ីអ៊ីន (Ṣābi’ah) ពួកពហុទេវនិយមនិងអ្នកដែលស្រដៀងនឹងពួកគេព្រមទាំងអ្នកដែលដើរតាមគន្លងរបស់ពួកគេក្នុងចំណោមអ្នកដែលសរសេរពីប្រភេទនៃសេចក្តីសុខរីករាយទាំងនេះដូចជារ៉ាហ្ស៊ីនិងអ្នកដទៃទៀតបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងកំហុសឆ្គងដ៏ធ្ងន់ធ្ងរទាក់ទងនឹងសេចក្តីសុខរីករាយក្នុងលោកិយនិងបរលោករហូតដល់កំហុសនោះបានទាញពួកគេទៅរកសាសនាខូចខាតក្នុងលោកិយដោយមានជំនឿខុសឆ្គងការគោរពសក្ការ៖ខុសឆ្គងនិងការតមលោកិយខុសឆ្គងព្រមទាំងការបដិសេធសច្ចភាពនៃអ្វីដែលអល់ឡោះបានប្រាប់តាមរយ៖បណ្តារ៉សូលរបស់ទ្រង់ពីការសន្យារង្វាន់និងការព្រមានទណ្ឌកម្ម។ ដូច្នេះពួកគេបានបោះបង់ចោលនូវអ្វីដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់ពួកគេនៃសេចក្តីសុខរីករាយក្នុងលោកិយបែរខ្នងចេញពីសេចក្តីសុខរីករាយក្នុងបរលោកដែលពួកគេត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីវាហើយបែរជាយកមកជំនួសវិញនូវអ្វីដែលផ្តល់គ្រោះថ្នាក់ដល់ពួកគេដែលពួកគេគិតស្មានថាជាសេចក្តីសុខរីករាយក្នុងលោកិយឬជាមធ្យោបាយនាំទៅរកសេចក្តីសុខរីករាយក្នុងលោកិយខណ៖ដែលតាមពិត...

ពួកគ្រិស្តសាសនិកក៏បានវង្វេងដូចគ្នានេះដែរទាក់ទងនឹងសេចក្តីសុខរីករាយ។

...ពួកគេមិនបានដើរតាមអ្វីក្រៅពីការស្មាននិងចំណង់តណ្ហានៃចិត្តរបស់ពួកគេឡើយខណ៖ដែលការណែនាំបង្ហាញផ្លូវពីម្ចាស់របស់ពួកគេបានមកដល់ពួកគេរួចហើយ។ ដូច្នេះពួកគេមិនដឹងពីគោលដៅនិងមធ្យោបាយឡើយដោយពួកគេបានវង្វេងផ្លូវដោយស្វែងរកអ្វីដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍និងផ្តល់សេចក្តីសុខដល់ពួកគេខណ៖ដែលពួកគេមិនស្គាល់គោលដៅពិតប្រាកដរបស់ខ្លួននិងមិនស្គាល់មាគ៌ាទៅកាន់វាឡើយ។ ហើយមហាជនទូទៅរបស់ពួកគេបានក្លាយជាអ្នកប្រព្រឹត្តខុសឆ្គងដោយជ្រមុជខ្លួនក្នុងសេចក្តីសុខរីករាយដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ពួកគេ។ ពួកគ្រិស្តសាសនិកក៏បានវង្វេងដូចគ្នានេះដែរទាក់ទងនឹងសេចក្តីសុខរីករាយ៖ ហើយពួកគ្រិស្តសាសនិកបានប្រៀបដូចជាពួកគេក្នុងចំណុចមួយចំនួននៅពេលដែលពួកគេបានបដិសេធសេចក្តីសុខរីករាយខាងរូបកាយជាច្រើនដែលត្រូវបានសន្យាក្នុងបរលោកហើយពួកគេបានវង្វេងដោយសារតែការបង្កើតទំនៀមទម្លាប់បួសខុសឆ្គង (Bid‘ah) ក្នុងការគោរពសក្ការ៖ ដូចដែលអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)ជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿...ហើយចូរអ្នកកុំដើរតាមចំណង់តណ្ហារបស់ក្រុមមនុស្សដែលបានវង្វេងពីមុនមកហើយបាននាំមនុស្សជាច្រើនឱ្យវង្វេងនិងបានវង្វេងចេញពីមាគ៌ាដ៏ត្រឹមត្រូវឡើយ﴾ [អាល់-Mā’idah: 77]។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបមហាជនរបស់ពួកគេត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយការប្រព្រឹត្តខុសឆ្គងនិងការដើរតាមតណ្ហាដ្បិតពួកគេមិនបានហាមឃាត់ខ្លួនឯងនូវម្ហូបអាហារនិងភេសជ្ជ៖ណាមួយឡើយ។ ពួកយូដាមានចំណេះដឹងច្បាស់ជាងប៉ុន្តែជាអ្នកប្រព្រឹត្តអំពើខុសឆ្គងនិងមានចិត្តរឹងរូស៖ រីឯពួកយូដាវិញពួកគេមានចំណេះដឹងច្បាស់ជាងពីគោលដៅនិងមាគ៌ារបស់វាប៉ុន្តែពួកគេជាអ្នកប្រព្រឹត្តខុសឆ្គងមានចិត្តរឹងរូសនិងរងការខឹងសម្បារពីអល់ឡោះ។ ហើយរឿងនេះត្រូវបានបញ្ជាក់ច្បាស់តាមរយ៖គោលការណ៍ពីរយ៉ាង៖ ទីមួយគឺពួកគេជឿថាសេចក្តីសុខរីករាយខាងឥន្ទ្រិយារម្មណ៍និងខាងផ្លូវចិត្តមិនមែនជាសេចក្តីសុខរីករាយពិតប្រាកដនោះឡើយតែវាគ្រាន់តែជាការរំងាប់ការឈឺចាប់ប៉ុណ្ណោះ។ ជួនកាលពួកគេប្រើពាក្យពិរោះថា៖ គោលបំណងនៃរបស់ទាំងនោះមិនមែនដើម្បីសេចក្តីសុខស្រួលទេតែគឺដើម្បីរារាំងការឈឺចាប់ផ្ទុយពីសេចក្តីសុខរីករាយខាងបញ្ញានិងវិញ្ញាណដែលពួកគេចាត់ទុកថាជាសេចក្តីសុខរីករាយពិតប្រាកដតែមួយគត់ដែលគេស្វែងរកសម្រាប់ខ្លួនវាផ្ទាល់។ ដោយផ្អែកលើការយល់ខុសនេះពួកគេបានបដិសេធថានឹងមានសេចក្តីសុខរីករាយខាងរូបកាយសម្រាប់ព្រលឹងវិញ្ញាណបន្ទាប់ពីចាកចេញពីលោកិយនេះដោយអះអាងថាមានតែសេចក្តីសុខរីករាយខាងវិញ្ញាណប៉ុណ្ណោះ។

ការពន្យល់លម្អិតពីទស្សន៖របស់ពួកទស្សនវិទូលើសេចក្តីសុខរីករាយ៖ លើសពីនេះទៅទៀតអ្នកដែលបានចូលមកក្នុងចំណោមប្រជាជាតិនៃសាសនាទាំងឡាយក្នុងចំណោមពួកគេបានបង្ហាញការយល់ស្របជាមួយអ្នកមានជំនឿដោយបង្ហាញការទទួលស្គាល់នូវអ្វីដែលបណ្តារ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)បាននាំមកប៉ុន្តែពួកគេបាននិយាយថាអ្វីដែលបណ្តារ៉សូលបានប្រាប់ពីការសន្យារង្វាន់និងការគំរាមទណ្ឌកម្មគឺគ្រាន់តែជាពាក្យប្រៀបធៀបដែលលើកឡើងដើម្បីឱ្យមហាជនសាមញ្ញយល់ពីការវិលត្រឡប់ខាងវិញ្ញាណនិងសេចក្តីសុខនិងការឈឺចាប់ខាងវិញ្ញាណប៉ុណ្ណោះ។ ហើយអ្នកខ្លះក្នុងចំណោមពួកគេបានឈានទៅឆ្ងាយជាងនេះដោយបានបញ្ជាក់ពី «សេចក្តីសុខរីករាយខាងការស្រមើស្រមៃ» ដោយផ្អែកលើការយល់ឃើញថាព្រលឹងវិញ្ញាណអាចទទួលបានពន្លឺរស្មីពីភពតារានានាដែលធ្វើឱ្យពួកគេទទួលបាននូវសេចក្តីសុខរីករាយខាងការស្រមើស្រមៃដែលពួកគេអះអាងថាធំធេងជាងសេចក្តីសុខរីករាយខាងឥន្ទ្រិយារម្មណ៍ទៅទៀត។ គោលការណ៍ទីពីរ៖ គឺថាសេចក្តីសុខរីករាយខាងបញ្ញាដែលពួកគេបានទទួលស្គាល់នោះគឺពួកគេមិនដែលទទួលបានវាឡើយហើយពួកគេក៏មិនស្គាល់ផ្លូវទៅកាន់វាដែរ! ផ្ទុយទៅវិញពួកគេគិតស្មានថាវាគ្រាន់តែជាការយល់ដឹងពីអត្ថិភាពទូទៅ (Universal Existence) និងប្រភេទរបស់វាប៉ុណ្ណោះហើយពួកគេបានស្វែងរកសេចក្តីសុខរីករាយខាងបញ្ញាក្នុងលោកិយនេះតាមរយ៖ទស្សនវិជ្ជាទ្រឹស្តីបែបនេះហើយពួកគេបាននិយាយពីកិច្ចការព្រះ (Ilāhiyyāt) ដោយពាក្យសម្តីដែលមានការពិតតិចតួចបំផុតប៉ុន្តែមានភាពមិនពិតជាច្រើន។ ដូច្នេះពួកគេបានស្វែងរកសេចក្តីសុខរីករាយខាងបញ្ញាដែលពួកគេបានបញ្ជាក់តាមរយ៖អាហារខូចខាតដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់និងការឈឺចាប់ច្រើនជាងការស្វែងរកវាដោយអាហារដែលមានប្រយោជន៍។ តាមពិតពួកគេខ្វះខាតនូវអាហារបំប៉នដ៏ពិតប្រាកដនៃព្រលឹងវិញ្ញាណដែលគ្មានភាពល្អប្រសើរឡើយលើកលែងតែមានវានោះគឺការស្មោះត្រង់ក្នុងសាសនាចំពោះអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) តាមរយ៖ការគោរពសក្ការ៖ចំពោះទ្រង់តែមួយគត់ដោយគ្មានដៃគូ។ ដ្បិតនេះគឺជាលក្ខណ៖ពិសេសនៃព្រលឹងវិញ្ញាណដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីវាវាគ្មានភាពត្រឹមត្រូវឡើយលើកលែងតែមានវាហើយវាមិនដែលវិនាសសាបសូន្យទាំងស្រុងឡើយនៅពេលដែលមានវាដ្បិតអ្នកណាដែលទទួលមរណភាពដោយដឹងច្បាស់ថាគ្មានម្ចាស់ពិតដែលត្រូវគោរពសក្ការ៖ក្រៅពីអល់ឡោះឡើយគេនឹងបានចូលឋានសួគ៌។ ដូចដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ច្បាស់នៅក្នុងហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)ស្ហាហ៊ីះពីព្យាការី ﷺ តាមរយ៖ច្រកជាច្រើនពីហាឌីសរបស់អ៊ូសម៉ានប៊ីនអាហ្វហ្វាន, អាប៊ូហ្សើរ, មូអាហ្សប៊ីនជះព្ហាល់, អាប៊ូហ៊ុរ៉ៃរ៉ោះ, អ៊ីតបានប៊ីនម៉ាលិក, អ៊ូបាដោះប៊ីនសាមិតនិងអ្នកដទៃទៀតថាគ្មាននរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកមានជំនឿតាវហ៊ីដ (ការគោរពព្រះមួយអង្គ) (Tawḥīd) ត្រូវស្ថិតនៅក្នុងនរកជាអមត៖ឡើយផ្ទុយទៅវិញអ្នកណាដែលមានជំនឿអ៊ីម៉ានក្នុងបេះដូងទម្ងន់ត្រឹមមួយឌីណារឬទម្ងន់ត្រឹមមួយគ្រាប់ធញ្ញជាតិឬទម្ងន់ត្រឹមមួយភាគល្អិតល្អន់នឹងត្រូវបានយកចេញពីភ្លើងនរក។ ហើយខ្ញុំបានបកស្រាយរួចហើយលើសារលិខិត «អាល់-Mabda’ wa អាល់-Ma‘ād» ដែលនិពន្ធដោយអាប៊ូអាលីអ៊ីព្នស៊ីណាដែលគាត់បានអះអាងថាមានអាថ៌កំបាំងដែលលាក់ទុកនៃទស្សនវិជ្ជារបស់ពួកគេទាក់ទងនឹងរឿងនេះហើយខ្ញុំបានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីភាពល្ងង់ខ្លៅនិងការប្រឆាំងជំនឿដែលបានកើតឡើងចំពោះពួកគេតាមរយ៖ភស្តុតាងច្បាស់លាស់ពីភាសានិងចំណេះដឹងរបស់ពួកគេដែលបញ្ជាក់ពីភាពត្រឹមត្រូវនៃអ្នកមានជំនឿលើអល់ឡោះនិងរ៉សូលរបស់ទ្រង់និងភាពមិនពិតនៃអ្វីដែលពួកគេប្រកាន់យកដែលផ្ទុយពីសច្ចភាពទោះបីជាពួកគេអះអាងថាស្របតាមអ្នកមានជំនឿក៏ដោយ។ ពិតណាស់ពួកគេមានជំនឿលើផ្នែកខ្លះនិងប្រឆាំងជំនឿលើផ្នែកខ្លះដូចដែលខ្ញុំបានបញ្ជាក់ពីកម្រិតនៃជំនឿនិងការប្រឆាំងជំនឿរបស់ពួកគេនិងអ្នកដទៃនៅកន្លែងផ្សេងដោយខ្ញុំបានលើកឡើងពីអ្វីដែលពួកគេបានប្រឆាំងដែលផ្ទុយពីបណ្តារ៉សូលនិងអ្វីដែលពួកគេបានជឿដែលស្របតាមបណ្តារ៉សូល។

ផ្នែក

ដ្បិតអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)បានបញ្ជាយើងឱ្យប្រកាន់ខ្ជាប់នូវយុត្តិធម៌និងបានបញ្ជាយើងឱ្យមានយុត្តិធម៌ក្នុងចំណោមប្រជាជាតិនានាដូចដែលអល់ឡោះបានមានបន្ទូលទៅកាន់រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់ទ្រង់ថា៖ ﴿...ហើយខ្ញុំត្រូវបានបញ្ជាឱ្យអនុវត្តយុត្តិធម៌ក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នា﴾ [អាល់-Shūrā: 15]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ពីដើមឡើយមនុស្សលោកគឺជាប្រជាជាតិតែមួយបន្ទាប់មកអល់ឡោះបានបញ្ជូនបណ្តាព្យាការីមកជាអ្នកនាំដំណឹងរីករាយនិងជាអ្នកព្រមានហើយទ្រង់បានបញ្ចុះគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)ជាមួយពួកគេប្រកបដោយសច្ចភាពដើម្បីកាត់ក្តីរវាងមនុស្សលោកក្នុងអ្វីដែលពួកគេបានខ្វែងគំនិតគ្នា﴾ [អាល់-Baqarah: 213]។ ហើយទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿...ហើយយើងបានបញ្ចុះគម្ពីរនិងតុល្យភាពយុត្តិធម៌ជាមួយពួកគេដើម្បីឱ្យមនុស្សលោកឈរលើភាពយុត្តិធម៌﴾ [អាល់-Ḥadīd: 25]។ ផ្នែក៖ សេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះជាឫសគល់នៃតាវហ៊ីដ (ការគោរពព្រះមួយអង្គ)ការអនុវត្ត (អាល់-Tawḥīd អាល់-‘Amalī)៖ នៅពេលដែលឫសគល់នៃជំនឿអ៊ីម៉ានក្នុងការអនុវត្តគឺជាសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់និងរ៉សូលរបស់ទ្រង់នោះសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះគឺជាឫសគល់នៃតាវហ៊ីដក្នុងការអនុវត្តហើយជាឫសគល់នៃការគោរពសក្ការ៖ (អាល់-Ta’alluh) គឺការគោរពសក្ការ៖ចំពោះអល់ឡោះតែមួយគត់ដោយគ្មានដៃគូ។ ដ្បិតការគោរពសក្ការ៖ (អាល់-‘Ibādah) តាមឫសគល់របស់វាគឺរួមបញ្ចូលគ្នានូវសេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏ពេញលេញឥតខ្ចោះបំផុតជាមួយនឹងការបន្ទាបខ្លួននិងការចុះញមដ៏ពេញលេញឥតខ្ចោះបំផុតហើយនេះហើយគឺជាសាសនាឥស្លាមពិតប្រាកដ។ ហើយបាបកម្មដ៏ធំធេងបំផុតចំពោះអល់ឡោះគឺការប្រព្រឹត្តស្ហៀក (Shirk - ការបង្កើតដៃគូជាមួយទ្រង់) ហើយទ្រង់ ﷻ មិនលើកលែងទោសឡើយចំពោះការបង្កើតដៃគូជាមួយទ្រង់ប៉ុន្តែទ្រង់លើកលែងទោសចំពោះបាបកម្មដែលទាបជាងនេះចំពោះអ្នកណាដែលទ្រង់ចង់បាន។ ហើយស្ហៀកមានទាំងទម្រង់ធំទម្រង់តូចទម្រង់លាក់កំបាំងនិងទម្រង់ចំហ។ ដូចដែលមាននៅក្នុងហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)៖ «ស្ហៀកនៅក្នុងប្រជាជាតិនេះគឺលាក់កំបាំងជាងដំណើរវារនៃស្រមោចទៅទៀត»។ លោកអាប៊ូបាក្រ ﵁ បានសួរថា៖ «ឱរ៉សូលរបស់អល់ឡោះប្រសិនបើវាលាក់កំបាំងជាងដំណើរវារនៃស្រមោចតើយើងត្រូវធ្វើដូចម្តេចដើម្បីការពារខ្លួន?»។ ទ្រង់ ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «តើឱ្យខ្ញុំបង្រៀនអ្នកនូវពាក្យពេចន៍មួយឃ្លាដែលនៅពេលអ្នកពោលវាអ្នកនឹងរួចផុតពីស្ហៀកទាំងតិចនិងច្រើនដែរឬទេ? ចូរអ្នកពោលថា៖ ឱអល់ឡោះពិតប្រាកដណាស់ខ្ញុំសូមការការពារពីទ្រង់ពីការបង្កើតដៃគូជាមួយទ្រង់ដោយខ្ញុំដឹងហើយខ្ញុំសូមការអភ័យទោសពីទ្រង់ចំពោះអ្វីដែលខ្ញុំមិនដឹង (Allāhumma innī a‘ūdhu bika an ushrika bika wa ana a‘lam, wa astaghfiruka limā lā a‘lam)»។

បណ្តាអ្នកមានជំនឿស្រឡាញ់ដើម្បីអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) និងស្អប់ដើម្បីអល់ឡោះ។

ឫសគល់នៃស្ហៀកក្នុងការអនុវត្តគឺការបង្កើតដៃគូក្នុងសេចក្តីស្រឡាញ់៖ ហើយជាការដឹងយ៉ាងច្បាស់ថាឫសគល់នៃស្ហៀកក្នុងការអនុវត្តចំពោះអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) គឺការបង្កើតដៃគូក្នុងសេចក្តីស្រឡាញ់។ អល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយក្នុងចំណោមមនុស្សលោកមានអ្នកដែលយកវត្ថុដទៃក្រៅពីអល់ឡោះធ្វើជាដៃគូស្មើនឹងទ្រង់ដោយពួកគេស្រឡាញ់វត្ថុទាំងនោះដូចជាសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះ។ ប៉ុន្តែបណ្តាអ្នកដែលមានជំនឿគឺមានសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះខ្លាំងក្លាបំផុត﴾ [អាល់-Baqarah: 165]។ ដូច្នេះទ្រង់បានប្រាប់ថាក្នុងចំណោមមនុស្សលោកមានអ្នកដែលបង្កើតដៃគូស្ហៀកជាមួយអល់ឡោះដោយពួកគេយកវត្ថុស្មើទាំងឡាយមកស្រឡាញ់ដូចជាស្រឡាញ់អល់ឡោះហើយទ្រង់បានប្រាប់ថាអ្នកមានជំនឿគឺមានសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះខ្លាំងក្លាជាងពួកទាំងនោះស្រឡាញ់ដៃគូរបស់ពួកគេនិងស្រឡាញ់អល់ឡោះទៅទៀត។ ពីព្រោះពួកទាំងនោះបានបង្កើតស្ហៀកជាមួយអល់ឡោះក្នុងសេចក្តីស្រឡាញ់ដោយបែងចែកសេចក្តីស្រឡាញ់រវាងទ្រង់និងរូបបដិមាដៃគូទាំងឡាយរីឯអ្នកមានជំនឿបានធ្វើឱ្យសាសនារបស់ពួកគេស្មោះត្រង់បរិសុទ្ធចំពោះអល់ឡោះតែមួយគត់ដែលឫសគល់របស់វាគឺសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះដោយពួកគេមិនបានបង្កើតដៃគូណាមួយស្មើនឹងអល់ឡោះក្នុងសេចក្តីស្រឡាញ់ឡើយផ្ទុយទៅវិញអល់ឡោះនិងរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់ទ្រង់គឺជាទីស្រឡាញ់បំផុតចំពោះពួកគេជាងអ្វីៗទាំងអស់។ ហើយសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះរ៉សូលគឺកើតចេញពីសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះហើយដូចគ្នានេះដែររាល់សេចក្តីស្រឡាញ់ដើម្បីអល់ឡោះគឺជាសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះ។ បណ្តាអ្នកមានជំនឿស្រឡាញ់ដើម្បីអល់ឡោះនិងស្អប់ដើម្បីអល់ឡោះ៖ ដូចដែលមាននៅក្នុងសៀវភៅស្ហាហ៊ីះទាំងពីរពីព្យាការី ﷺ ថាទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ «លក្ខណ៖បីប្រការអ្នកណាដែលមានវាក្នុងខ្លួនគេនឹងទទួលបាននូវភាពផ្អែមល្ហែមនៃជំនឿអ៊ីម៉ាន...» ហើយនៅក្នុងការរៀបរាប់មួយទៀតក្នុងស្ហាហ៊ីះ៖ «គ្មាននរណាម្នាក់បានភ្លក្សភាពផ្អែមល្ហែមនៃជំនឿឡើយលើកលែងតែអ្នកដែលមានលក្ខណ៖បីប្រការ៖ គឺការដែលអល់ឡោះនិងរ៉សូលរបស់ទ្រង់ជាទីស្រឡាញ់បំផុតចំពោះគេជាងអ្វីៗទាំងអស់ការដែលគេស្រឡាញ់មនុស្សម្នាក់ដោយមិនស្រឡាញ់គេក្រៅពីដើម្បីអល់ឡោះឡើយនិងការដែលគេស្អប់ខ្ពើមការត្រឡប់ទៅរកការប្រឆាំងជំនឿវិញបន្ទាប់ពីអល់ឡោះបានសង្គ្រោះគេដូចជាការដែលគេស្អប់ខ្ពើមការត្រូវគេបោះចូលក្នុងភ្លើងនរកដូច្នោះដែរ»។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបនៅក្នុងហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)មានចែងថា៖ «អ្នកណាដែលស្រឡាញ់ដើម្បីអល់ឡោះស្អប់ដើម្បីអល់ឡោះផ្តល់ឱ្យដើម្បីអល់ឡោះនិងទប់ឃាត់ដើម្បីអល់ឡោះនោះគេពិតជាបានបំពេញជំនឿអ៊ីម៉ានយ៉ាងពេញលេញបរិបូរណ៍»។ ហើយនៅក្នុងដានដកស្រង់មានចែងថា៖ «គ្មានបុរសពីរនាក់ស្រឡាញ់គ្នាដើម្បីអល់ឡោះឡើយលើកលែងតែអ្នកដែលប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមពួកគេទាំងពីរគឺជាអ្នកដែលស្រឡាញ់មិត្តភក្តិរបស់ខ្លួនខ្លាំងជាងគេ» ពីព្រោះសេចក្តីស្រឡាញ់នេះកើតចេញពីសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះហើយអ្នកណាដែលមានសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះខ្លាំងក្លាជាងគេគឺជាអ្នកដែលប្រសើរបំផុត។ ហើយភាវ៖ដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមសត្តនិករគឺមូហាំម៉ាត់ (ﷺ)ជាទូតរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ហើយភាវ៖ដ៏ប្រសើរបំផុតបន្ទាប់ពីទ្រង់គឺអ៊ីព្រហ៊ីម ﵇ ដូចដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ច្បាស់នៅក្នុងហាឌីសស្ហាហ៊ីះហើយអ្នកទាំងពីរគឺជាមិត្តសម្លាញ់ស្និទ្ធស្នាលបំផុត (Khalīlullāh) របស់អល់ឡោះ។ ហើយឋាន៖ ឃុលឡះ (អាល់-Khullah) បង្កប់នូវភាពពេញលេញនិងកម្រិតកំពូលនៃសេចក្តីស្រឡាញ់ហេតុដូច្នេះហើយគ្មានដៃគូណាមួយអាចមកចែករំលែកឋាន៖ ឃុលឡះជាមួយអល់ឡោះបានឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញទ្រង់ ﷺ បានមានបន្ទូលនៅក្នុងហាឌីសស្ហាហ៊ីះថា៖ «ប្រសិនបើខ្ញុំត្រូវយកនរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នករស់នៅលើផែនដីធ្វើជាមិត្តសម្លាញ់ស្និទ្ធស្នាលបំផុតនោះខ្ញុំប្រាកដជាយកអាប៊ូបាក្រធ្វើជាមិត្តសម្លាញ់ស្និទ្ធស្នាលបំផុតមិនខានប៉ុន្តែដៃគូរបស់អ្នករាល់គ្នាគឺជាមិត្តសម្លាញ់ស្និទ្ធស្នាលបំផុតរបស់អល់ឡោះ»។ ដូច្នេះការស្រឡាញ់អ្វីដែលអល់ឡោះស្រឡាញ់ដើម្បីអល់ឡោះមិនថារូបមនុស្សឬសកម្មភាពគឺកើតចេញពីភាពពេញលេញនៃសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះ។ ការស្រឡាញ់នូវរាល់ទង្វើខាងក្នុងនិងខាងក្រៅដែលអល់ឡោះស្រឡាញ់គឺកាតព្វកិច្ច (Wājibāt) និងការស្ម័គ្រចិត្ត (Mustaḥabbāt) ដើម្បីអល់ឡោះនោះហើយជាសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះដែលនាំឱ្យអល់ឡោះស្រឡាញ់ខ្ញុំបម្រើរបស់ទ្រង់។ ដូចដែលមាននៅក្នុងហាឌីសគូឌស៊ីស្ហាហ៊ីះពីអល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ថា៖ «អ្នកណាដែលធ្វើជាសត្រូវនឹងវ៉ាលី (Wali - មិត្តដ៏ស្មោះត្រង់) របស់ខ្ញុំខ្ញុំបានប្រកាសសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងគេហើយ។ ហើយខ្ញុំបម្រើរបស់ខ្ញុំមិនដែលចូលមកកៀកខ្ញុំដោយអ្វីមួយដែលជាទីស្រឡាញ់បំផុតចំពោះខ្ញុំជាងការបំពេញនូវអ្វីដែលខ្ញុំបានកំណត់ជាកាតព្វកិច្ចលើរូបគេឡើយ។ ហើយខ្ញុំបម្រើរបស់ខ្ញុំនៅតែបន្តចូលមកកៀកខ្ញុំដោយការបំពេញកិច្ចការស្ម័គ្រចិត្តរហូតទាល់តែខ្ញុំស្រឡាញ់គេ...»។ ហើយដូចគ្នានេះដែរការស្រឡាញ់បន្ទូលរបស់អល់ឡោះ (គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)កូអាន) ព្រះនាមនិងគុណលក្ខណ៖របស់ទ្រង់ដូចជាហាឌីសស្ហាហ៊ីះស្តីពីបុរសដែលដឹកនាំសហការីថ្វាយបង្គំហើយតែងតែបញ្ចប់ការសូត្រដោយស៊ូរ៉ាត់អាល់អ៊ីខឡាស (Qul Huwa Allāhu Aḥad)។ នៅពេលដែលពួកគេប្រាប់ព្យាការី ﷺ ទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ «ចូរសួរគេមើលតើហេតុអ្វីបានជាគេធ្វើបែបនោះ?»។ គេបានឆ្លើយថា៖ «ពីព្រោះវាជាការពណ៌នាពីព្រះដ៏មហាសប្បុរសហើយខ្ញុំស្រឡាញ់ការសូត្រវាខ្លាំងណាស់»។ ព្យាការី ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «ចូរប្រាប់គេទៅថាអល់ឡោះពិតជាស្រឡាញ់គេ» ហើយក្នុងសេចក្តីរៀបរាប់មួយទៀត៖ «សេចក្តីស្រឡាញ់របស់អ្នកចំពោះស៊ូរ៉ាត់នេះនឹងនាំអ្នកឱ្យចូលឋានសួគ៌»។

អំពើបាបកាត់បន្ថយសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)។