ការប្រមូលផ្តុំសំបុត្រ និងសារលិខិតឥស្លាម

ផ្នែក៖ ការបែងចែកប្រភេទនៃចំណេះដឹង។

ហើយសេចក្តីស្អប់ចំពោះអ្នកដទៃគឺកើតមានឡើងនៅក្នុងរាល់សេចក្តីស្រឡាញ់ដែលអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)ស្អប់ខ្ពើមដូចជាការស្រឡាញ់គូប្រជែងនិងដៃគូនានាក្រៅពីទ្រង់ដែលអល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយក្នុងចំណោមមនុស្សលោកមានអ្នកដែលប្រកាន់យកដៃគូនានាក្រៅពីអល់ឡោះដោយពួកគេស្រឡាញ់ដៃគូទាំងនោះដូចជាស្រឡាញ់អល់ឡោះប៉ុន្តែបណ្តាអ្នកមានជំនឿគឺមានសេចក្តីស្រឡាញ់ខ្លាំងក្លាបំផុតចំពោះអល់ឡោះ﴾ [អាល់-Baqarah: 165] និងបន្ទូលរបស់ទ្រង់អំពីពួកដែលស្រឡាញ់រូបបដិមាកូនគោថា៖ ﴿...ហើយចិត្តរបស់ពួកគេត្រូវបានជ្រួតជ្រាបដោយការស្រឡាញ់រូបកូនគោដោយសារតែការប្រឆាំងកាហ្វៀររបស់ពួកគេ...﴾ [អាល់-Baqarah: 93] ព្រមទាំងការស្រឡាញ់របស់ពួកអ្នកដើរតាមតណ្ហាចំពោះអំពើអាសអាភាសការស្រឡាញ់របស់ពួកអយុត្តិធម៌និងពួកអ្នកដែលពោលអះអាងពីអល់ឡោះដោយគ្មានចំណេះដឹង។ ដ្បិតសេចក្តីស្រឡាញ់ទាមទារនូវការសហការនិងការឯកភាពគ្នារវាងអ្នកស្រឡាញ់ដូច្នេះពួកគេប្រាកដជាស្អប់និងប្រឆាំងនឹងអ្នកណាដែលស្អប់ទង្វើរបស់ពួកគេនិងអ្នកណាដែលជំទាស់នឹងពួកគេ។ ហើយជាការដឹងយ៉ាងច្បាស់ថាអ្នកមានជំនឿគ្រប់រូបតែងតែស្អប់អ្វីដែលអល់ឡោះស្អប់និងស្រឡាញ់អ្វីដែលអល់ឡោះស្រឡាញ់ហេតុនេះការស្រឡាញ់គ្នាលើអំពើបាបដែលអល់ឡោះស្អប់គឺប្រាកដជានាំទៅរកការស្អប់ខ្ពើមពីសំណាក់អ្នកមានជំនឿជាក់ជាមិនខាន។ ផ្នែក៖ ការបែងចែកចំណេះដឹងជាពីរ៖ ចំណេះដឹងសកម្ម (Fi‘lī) និងចំណេះដឹងទទួលរង (Infi‘ālī)៖ ខ្ញុំបានសរសេរនៅកន្លែងផ្សេងទៀតថាមនុស្សលោកទោះបីជាបានខ្វែងគំនិតគ្នាអំពីចំណេះដឹងថាតើវាជាលក្ខណ៖ទទួលរង (Infi‘ālī) ដែលដើរតាមវត្ថុដែលគេដឹងដូចដែលពួកអ្នកទ្រឹស្តីវិទ្យា (Mutakallimūn) ភាគច្រើនបានលើកឡើងឬវាជាលក្ខណ៖សកម្ម (Fi‘lī) ដែលមានឥទ្ធិពលបង្កើតវត្ថុដែលគេដឹងដូចដែលពួកទស្សនវិទូមួយចំនួនបានលើកឡើង។ ការពិតដ៏ត្រឹមត្រូវគឺថាចំណេះដឹងត្រូវបានបែងចែកជាពីរប្រភេទរួមគ្នា៖ ទីមួយ៖ គឺចំណេះដឹងដែលដើរតាមវត្ថុដែលគេដឹងដោយគ្មានឥទ្ធិពលអ្វីលើអត្ថិភាពរបស់វាឡើយគឺចំណេះដឹងទ្រឹស្តីនិងព័ត៌មានសុទ្ធសាធដូចជាចំណេះដឹងរបស់យើងអំពីអ្វីដែលយើងគ្មានឥទ្ធិពលលើអត្ថិភាពរបស់វាដូចជាចំណេះដឹងអំពីព្រះអាទិទេពដ៏ជាអ្នកបង្កើត ﷻ អំពីបណ្តាទេវតារបស់ទ្រង់បណ្តាគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)របស់ទ្រង់បណ្តាព្យាការីរបស់ទ្រង់និងសត្តនិករទាំងអស់របស់ទ្រង់។ ទីពីរ៖ គឺចំណេះដឹងសកម្មដែលមានឥទ្ធិពលលើវត្ថុដែលគេដឹងដូចជាចំណេះដឹងរបស់យើងអំពីសកម្មភាពដែលកើតចេញពីការជ្រើសរើសរបស់យើងផ្ទាល់និងផលវិបាកដែលកើតចេញពីសកម្មភាពនោះក្នុងការទទួលបានផលប្រយោជន៍និងការរារាំងគ្រោះថ្នាក់។

ហើយការបែងចែកនេះគឺត្រូវបានបញ្ជាក់នៅក្នុងចំណេះដឹងរបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)ជាម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ដ្បិតទ្រង់ដឹងអំពីអង្គទ្រង់ផ្ទាល់និងដឹងអំពីសត្តនិករទាំងអស់របស់ទ្រង់ផងដែរ។ ចំណុចទីមួយគឺជាចំណេះដឹងអំពីអ្វីដែលមានស្រាប់ (Mawjūd) ហើយចំណុចទីពីរគឺជាចំណេះដឹងអំពីគោលដៅនិងបំណងប្រាថ្នា (Maqṣūd)។ ប៉ុន្តែចំណេះដឹងអំពីអ្វីដែលមានស្រាប់ដោយឯករាជ្យពីសកម្មភាពរបស់យើងជួនកាលនាំមកនូវសេចក្តីស្រឡាញ់និងជួនកាលនាំមកនូវសេចក្តីស្អប់ចំពោះវាដូច្នេះចំណេះដឹងនោះក៏ក្លាយជាមូលហេតុនៃសកម្មភាពរបស់យើងដែលពាក់ព័ន្ធនឹងវា។ ហេតុនេះចំណេះដឹងទទួលរងនេះក៏ក្លាយជាចំណេះដឹងសកម្មដែលមានឥទ្ធិពលតាមទិដ្ឋភាពនេះដែរដូចជាចំណេះដឹងរបស់យើងអំពីអំពើល្អនិងអំពើអាក្រក់ដែលមាននៅក្នុងសកម្មភាពរបស់អ្នកដទៃ។ ចំណេះដឹងរបស់ម្ចាស់ចំពោះអំពើល្អនិងអំពើអាក្រក់របស់ខ្ញុំបម្រើទ្រង់ទាមទារនូវសេចក្តីស្រឡាញ់របស់ទ្រង់ចំពោះអំពើល្អនិងសេចក្តីស្អប់របស់ទ្រង់ចំពោះអំពើអាក្រក់៖ ហើយចំណេះដឹងរបស់ម្ចាស់ដ៏មហាបរិសុទ្ធចំពោះអំពើល្អបរិសុទ្ធនិងអំពើអាក្រក់របស់ខ្ញុំបម្រើទ្រង់គឺទាមទារនូវសេចក្តីស្រឡាញ់របស់ទ្រង់ចំពោះអំពើល្អនិងសេចក្តីស្អប់របស់ទ្រង់ចំពោះអំពើអាក្រក់។ រីឯចំណេះដឹងអំពីគោលដៅនៃសកម្មភាពរបស់យើងទោះបីជាវាមានឥទ្ធិពលក្នុងការនាំមកនូវសកម្មភាពនោះក៏ដោយក៏វានឹងមិនអាចកើតឡើងបានឡើយលុះត្រាតែមានចំណេះដឹងជាមុនអំពីអ្វីដែលមានស្រាប់ដែលទាមទារនូវបំណងប្រាថ្នានិងការជ្រើសរើសចំពោះសកម្មភាពនោះ។ ដ្បិតសកម្មភាពដោយការជ្រើសរើសគឺដើរតាមឆន្ទ៖ ហើយឆន្ទ៖គឺដើរតាមគោលដៅដែលគេចង់បាន។ ដូច្នេះអ្នកធ្វើសកម្មភាពត្រូវតែស្រមៃឃើញគោលដៅដែលចង់បានជាមុនសិនមុនពេលមានបំណងធ្វើសកម្មភាពដែលជាមធ្យោបាយទៅរកគោលដៅនោះដូចដែលគេពោលថា៖ «ចុងបញ្ចប់នៃការគិតគឺជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃសកម្មភាព» ដែលហៅថាហេតុផលនៃគោលដៅ (អាល់-‘Illah អាល់-Ghā’iyyah)។ ដូច្នេះមនុស្សលោកមិនធ្វើសកម្មភាពដើម្បីស្វែងរកសេចក្តីសុខរីករាយឡើយលុះត្រាតែគេធ្លាប់បានដឹងញាណពីសេចក្តីសុខនោះពីមុនមកហើយបានស្រឡាញ់វាមានចំណង់លើវានិងប្រាថ្នាចង់បានវា។

ដូច្នេះវាត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថាចំណេះដឹងទាំងពីរប្រភេទគឺចំណេះដឹងសកម្មនិងចំណេះដឹងទទួលរងសុទ្ធតែទាមទារគ្នាទៅវិញទៅមក។ ហើយដូចគ្នានេះដែរចំណេះដឹងរបស់ម្ចាស់ ﷻ ចំពោះអង្គទ្រង់ផ្ទាល់គឺទាមទារនូវចំណេះដឹងរបស់ទ្រង់ចំពោះលក្ខណសម្បត្តិសកម្មភាពនិងសត្តនិករដែលទ្រង់បានបង្កើត។ ហើយទ្រង់ជាម្ចាស់ដ៏មហាបរិសុទ្ធបានសរសើរតម្កើងអង្គទ្រង់ផ្ទាល់ដូច្នេះយើងមិនអាចរាប់អស់នូវការសរសើរតម្កើងចំពោះទ្រង់ឡើយប៉ុន្តែទ្រង់គឺដូចអ្វីដែលទ្រង់បានសរសើរអង្គទ្រង់ផ្ទាល់។ ហើយចំណេះដឹងរបស់ទ្រង់ចំពោះសត្តនិករនិងសកម្មភាពរបស់ពួកគេគឺត្រូវបានដើរតាមដោយសេចក្តីស្រឡាញ់សេចក្តីស្អប់បទបញ្ជានិងការហាមឃាត់របស់ទ្រង់។ ហើយគោលបំណងសំខាន់នៅទីនេះគឺថាការបែងចែកដែលមាននៅក្នុងចំណេះដឹងក៏មានវត្តមានដូចគ្នានៅក្នុងឆន្ទ៖ (Irādah) និងសេចក្តីស្រឡាញ់ (Maḥabbah) ផងដែរ៖ ឆន្ទ៖ (Irādah) និងសេចក្តីស្រឡាញ់ (Maḥabbah) ត្រូវបានបែងចែកជាពីរប្រភេទគឺសកម្មនិងទទួលរង៖ ទីមួយ៖ គឺឆន្ទ៖និងសេចក្តីស្រឡាញ់បែបសកម្ម (Fi‘liyyah) ដែលមានឥទ្ធិពលលើអ្វីដែលគេស្រឡាញ់និងមានបំណងគឺការស្រឡាញ់សកម្មភាពនិងការមានបំណងធ្វើសកម្មភាព។ មនុស្សមួយចំនួនបានយល់ច្រឡំថាឆន្ទ៖និងសេចក្តីស្រឡាញ់មានតែប្រភេទនេះមួយគត់ដោយអះអាងថាឆន្ទ៖និងសេចក្តីស្រឡាញ់មិនអាចទាក់ទងនឹងអ្វីដែលមានស្រាប់ឡើយតែទាក់ទងនឹងអ្វីដែលមិនទាន់មានដើម្បីបង្កើតវាឱ្យមានឡើងប៉ុណ្ណោះដែលនេះជាការយល់ខុសរបស់ពួកអ្នកទ្រឹស្តីវិទ្យាមួយចំនួន។ ទីពីរ៖ គឺឆន្ទ៖និងសេចក្តីស្រឡាញ់បែបទទួលរង (Infi‘āliyyah) ដែលដើរតាមអ្វីដែលគេស្រឡាញ់ដោយគ្មានឥទ្ធិពលលើអត្ថិភាពរបស់វាឡើយពីព្រោះវត្ថុដែលជាទីស្រឡាញ់នោះមានស្រាប់ដោយគ្មានការពាក់ព័ន្ធនឹងឆន្ទ៖នេះទេប៉ុន្តែអ្នកស្រឡាញ់គ្រាន់តែស្រឡាញ់និងមានទំនោរចិត្តទៅរកវត្ថុដែលមានស្រាប់នោះប៉ុណ្ណោះ។ ហើយតាមការពិតប្រភេទទីពីរនេះគឺជាឫសគល់នៃប្រភេទទីមួយដ្បិតមនុស្សលោកមិនស្រឡាញ់និងមានបំណងចំពោះរឿងមួយឡើយលុះត្រាតែគេធ្លាប់មានការដឹងញាណមានការយល់ដឹងនិងមានការស្គាល់ពីរឿងនោះពីមុនមក។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបទារកគ្រប់រូបកើតមកលើធម្មជាតិពីកំណើត (Fiṭrah) គឺធម្មជាតិនៃសាសនាឥស្លាមដែលជាការគោរពសក្ការ៖ចំពោះអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)តែមួយគត់ហើយឫសគល់នៃរឿងនោះគឺការស្គាល់ទ្រង់និងការស្រឡាញ់ទ្រង់។

សេចក្តីស្រឡាញ់គឺកើតចេញពីការដឹងញាណហើយការដឹងញាណគឺកើតឡើងចំពោះអ្វីដែលមានស្រាប់មិនមែនចំពោះភាពគ្មាននោះឡើយ៖ នៅពេលដែលសេចក្តីស្រឡាញ់កើតចេញពីការដឹងញាណហើយការដឹងញាណមិនអាចកើតឡើងបានឡើយលើកលែងតែចំពោះអ្វីដែលមានស្រាប់នោះអ្វីដែលគេស្រឡាញ់គឺមិនអាចជារឿងដែលគ្មានអត្ថិភាពទាល់តែសោះនោះឡើយ។ ដ្បិតភាពគ្មានសុទ្ធសាធគឺគ្មានអ្វីទាំងអស់ហើយអ្វីដែលគ្មានអ្វីទាំងអស់គឺមិនអាចយកមកធ្វើជាទីស្រឡាញ់បានឡើយ។ ទោះបីជាមនុស្សម្នាក់ស្រឡាញ់និងប្រាថ្នាចង់បង្កើតអ្វីមួយដែលមិនទាន់មានឱ្យមានឡើងក៏ដោយក៏គេត្រូវតែធ្លាប់បានភ្លក្សនិងធ្លាប់ទទួលបានសេចក្តីសុខស្រួលពីអ្វីដែលមានស្រាប់ពីមុនមកសិនទើបគេស្រឡាញ់វាបន្ទាប់មកឬគេធ្លាប់បានភ្លក្សអ្វីដែលប្រហាក់ប្រហែលគ្នានឹងវា។ ហើយចំណុចនេះមិនអាចយកការយំរបស់ទារកនៅពេលកើតមកមុនពេលភ្លក្សរសជាតិនៃទឹកដោះមកធ្វើជាការជំទាស់ឡើយ។ ពីព្រោះទារកមុនពេលភ្លក្សទឹកដោះមិនមែនស្រឡាញ់និងឃ្លានទឹកដោះនោះឡើយប៉ុន្តែគេយំដោយសារតែការឈឺចាប់នៃការឃ្លាន។ លុះដល់ពេលដែលគេបានភ្លក្សទឹកដោះនិងបានដឹងពីភាពឆ្ងាញ់ពិសានិងការបំបាត់ការឈឺចាប់នៃការឃ្លាននោះចាប់ពីពេលនោះមកទើបគេចាប់ផ្តើមស្រឡាញ់និងមានចំណង់លើទឹកដោះ។

រឿងរ៉ាវកំបាំងភ្នែកមិនអាចស្គាល់ស្រឡាញ់ឬស្អប់បានឡើយលើកលែងតែតាមរយ៖ការប្រៀបធៀបនិងឧបមា៖ ហើយដូចគ្នានេះដែរមនុស្សដែលឃ្លានមិនមែនឃ្លានអាហារជាក់លាក់ណាមួយឡើយលុះត្រាតែគេធ្លាប់បានភ្លក្សវាពីមុនមក។ ប៉ុន្តែគេស្វែងរកអ្វីដែលអាចបំបាត់ការឃ្លានបាន។ ដូច្នេះប្រសិនបើគេជួបអាហារដែលគេធ្លាប់បានភ្លក្សនិងអាហារដែលមិនធ្លាប់បានភ្លក្សគេនឹងប្រាថ្នាចង់បានអាហារទីមួយ។ រីឯការចង់បានអាហារទីពីរគឺអាស្រ័យលើការដែលគេបានភ្លក្សវាឬបានឮការពណ៌នាអំពីវាពីព្រោះការឮការពណ៌នាក៏នាំមកនូវសេចក្តីស្រឡាញ់និងការប្រាថ្នាចង់បានដូចគ្នាដូចដែលគេពោលថា៖ «ជួនកាលត្រចៀកធ្លាក់ក្នុងសេចក្តីស្រឡាញ់មុនភ្នែកទៅទៀត»។ រឿងរ៉ាវកំបាំងភ្នែកមិនអាចស្គាល់ស្រឡាញ់ឬស្អប់បានឡើយលើកលែងតែតាមរយ៖ការប្រៀបធៀបនិងឧបមា (Qiyās wa Tamthīl)៖ ហេតុដូច្នេះហើយទើបការលើកឧទាហរណ៍ឧបមាត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ការបញ្ជាក់ឱ្យស្គាល់ការលើកទឹកចិត្តនិងការព្រមាន។ ដ្បិតរឿងរ៉ាវដែលកំបាំងពីភ្នែកនិងការដឹងញាណគឺមិនអាចស្គាល់ស្រឡាញ់ឬស្អប់បានឡើយលើកលែងតែតាមរយ៖ការប្រៀបធៀបនិងឧបមាមិនថារឿងកំបាំងនោះមានភាពពេញលេញខ្ពង់ខ្ពស់ជាងដូចជាការសន្យាអំពីឋានសួគ៌នរកនិងលក្ខណសម្បត្តិដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតដែលអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ បានពណ៌នាអំពីអង្គទ្រង់ផ្ទាល់ឬរឿងដែលទាបជាងនោះឡើយ។ ហើយចំណុចនេះហើយដែលនាំឱ្យពួកទស្សនវិទូសាប៊ីអីន (Ṣābi’ah) និងពួកបក្សពួកខុសឆ្គងមួយចំនួនបានវង្វេងដោយពួកគេគិតស្មានថាការពណ៌នាអំពីឋានសួគ៌និងនរកគ្រាន់តែជាពាក្យប្រៀបធៀបសម្រាប់វិញ្ញាណប៉ុណ្ណោះមិនមែនជាការពិតជាក់ស្តែងឡើយ។ ហើយពួកបដិសេធលក្ខណសម្បត្តិរបស់អល់ឡោះមកពីពួកអ្នកទ្រឹស្តីវិទ្យាក៏បានវង្វេងដូចគ្នាដែរក្នុងការបដិសេធលក្ខណសម្បត្តិរបស់អល់ឡោះជាម្ចាស់ដ៏មានតេជានុភាព។ សេចក្តីសន្និដ្ឋាននៃគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)៖ ហើយនៅពេលដែលគេបានដឹងច្បាស់ថារាល់ចលនាទាំងអស់នៅក្នុងចក្រវាលគឺកើតចេញពីសេចក្តីស្រឡាញ់និងឆន្ទ៖ ហើយសេចក្តីស្រឡាញ់និងឆន្ទ៖ត្រូវតែមានប្រភពដើមដែលជាទីស្រឡាញ់និងជាគោលដៅនោះវាត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា៖ រាល់ចលនាទាំងអស់គឺទាមទារឱ្យមានព្រះអាទិទេពពិតប្រាកដតែមួយគត់ (Allāh) ដែលជាទីគោរពសក្ការ៖ ជាគោលដៅចុងក្រោយនិងជាទីស្រឡាញ់បំផុត! ហើយចលនាទាំងអស់នោះគឺជាភស្តុតាងដែលបញ្ជាក់ពីព្រះអាទិទេពដ៏ពិតប្រាកដពីព្រោះប្រសិនបើមានព្រះអាទិទេពច្រើននៅក្នុងផ្ទៃមេឃនិងផែនដីក្រៅពីអល់ឡោះនោះចក្រវាលទាំងពីរពិតជានឹងត្រូវវិនាសអន្តរាយជាមិនខានដូចដែលអល់ឡោះបានមានបន្ទូលថា៖ ﴿ប្រសិនបើមានព្រះអាទិទេពនានាក្នុងផ្ទៃមេឃនិងផែនដីក្រៅពីអល់ឡោះនោះចក្រវាលទាំងពីរពិតជានឹងត្រូវខូចខាតវិនាសជាមិនខាន﴾ [អាល់-Anbiyā’: 22]។ ហើយនេះជាចំណេះដឹងដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់និងឧត្តុង្គឧត្តមបំផុតហើយគោលបំណងនៅទីនេះគឺដើម្បីបញ្ជាក់ថាឆន្ទ៖គឺមានពីរប្រភេទដូចគ្នានឹងចំណេះដឹងដែរហើយអល់ឡោះជាម្ចាស់ដឹងសព្វគ្រប់បំផុត។