សេចក្តីសង្ខេបហ្វាតវ៉ាប្រទេសអេហ្ស៊ីប

[សេចក្តីបញ្ចប់ពីលេខ ៨៥៩-៨៦០]៖...ឬដូចជាបុគ្គលដែលនៅពេលខ្លួនជាបងប្អូនម្តាយតែមួយក្នុងបញ្ហាមរតកមូសារ៉ាកះហ៍គាត់បានទម្លាក់សិទ្ធិរបស់បងប្អូនឪពុកម្តាយតែមួយប៉ុន្តែនៅពេលដែលខ្លួនជាបងប្អូនឪពុកម្តាយតែមួយបែរជាទាមទារចូលរួមចែកមរតកឬនៅពេលដែលខ្លួនជាដើមចោទគាត់ទាមទារឱ្យកាត់សេចក្តីដោយសារចុងចោទបដិសេធមិនព្រមស្បថប៉ុន្តែនៅពេលដែលខ្លួនជាចុងចោទបែរជាទាមទារឱ្យបង្វិលការស្បថត្រឡប់ទៅដើមចោទវិញនិងករណីស្រដៀងគ្នានេះជាច្រើនទៀត។ គឺគ្មានសិទ្ធិឱ្យបុគ្គលណាម្នាក់មានជំនឿជ្រើសរើសទស្សន៖តាមទំនើងចិត្តបែបនេះឡើយដោយការឯកភាពគ្នារបស់ប្រជាមូស្លីមទាំងអស់ពីព្រោះអត្ថន័យនៃទង្វើនេះគឺ៖ ការធ្វើឱ្យហាឡាល់សម្រាប់ខ្លួនឯងនូវអ្វីដែលខ្លួនហាមឃាត់លើអ្នកដទៃនិងការទាមទារកាតព្វកិច្ចលើអ្នកដទៃនូវអ្វីដែលខ្លួនមិនព្រមទទួលខុសត្រូវទាំងដែលស្ថានភាពរបស់ពួកគេស្មើគ្នា។ ដូច្នេះអ្នកណាដែលជឿថាទង្វើបែបនេះជាការអនុញ្ញាតនោះគេបានក្លាយជាកាហ្វៀរ (អ្នកគ្មានជំនឿ)។ ហេតុនេះម្ចាស់ផ្ទះជួលត្រូវតែប្រកាន់ខ្ជាប់នូវអ្វីដែលខ្លួនជឿជាក់ទាំងសិទ្ធិនិងកាតព្វកិច្ចដូច្នេះនៅពេលដែលគាត់បានប្រគល់អចលនទ្រព្យតាមកិច្ចសន្យាជួលដែលខ្លួនយល់ថាត្រឹមត្រូវនិងទាមទារថ្លៃឈ្នួលដែលបានព្រមព្រៀងនោះមិនហាឡាល់សម្រាប់គាត់ក្នុងការទទួលយកការដំឡើងថ្លៃឈ្នួលពីអ្នកដទៃឡើយ។ ហើយបុគ្គលណាដែលចូលទៅដេញថ្លៃបន្ថែមលើអ្នកដែលកំពុងជួលឬដេញថ្លៃប្រជែងលើអ្នកដែលបានព្រមព្រៀងគ្នារួចហើយនោះចាំបាច់ត្រូវតែដាក់ទណ្ឌកម្មវិន័យ (តាអ៊៍ហ្សៀរ) លើអ្នកដេញថ្លៃបន្ថែមដែលបង្កការខូចខាតដល់គេនោះ។ ហើយការជួលដីសម្បទានរដ្ឋ (អ៊ីកតាក់) គឺជារឿងអនុញ្ញាត។ ហើយប្រសិនបើដីនោះត្រូវបានរដ្ឋផ្ទេរឱ្យទាហានម្នាក់ទៀតនោះដីនឹងក្លាយជាសិទ្ធិរបស់ទាហានទីពីរចាប់តាំងពីពេលដែលត្រូវបានផ្ទេរមក។ ប្រសិនបើគាត់ពេញចិត្តគាត់អាចជួលបន្តទៅឱ្យអ្នកជួលចាស់នោះឬប្រសិនបើគាត់មិនពេញចិត្តគាត់អាចមិនជួលឱ្យគេបាន។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើអ្នកជួលចាស់មានដំណាំដាំនៅលើដីនោះនោះត្រូវទុកដំណាំនោះឱ្យនៅបន្តរហូតដល់ពេលប្រមូលផលដោយគិតថ្លៃឈ្នួលសមរម្យ (អ៊ុចរ៉ាតុលមីស្ល)។

[ចំណងជើងផ្នែក៖ ផ្នែកមួយ - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៃច្បាប់នៅលេខ ៨៦៣]

ផ្នែកមួយ៖ តើអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើការម៉ៅការចម្ការដំណាំនិងដីដែលមានដើមល្មើឬដើមឈើហូបផ្លែដែលមិនទាន់ទុំឬសមស្របនឹងការបរិភោគដែរឬទេ? នៅក្នុងបញ្ហានេះមានទស្សន៖បីយ៉ាង៖ ទស្សន៖ទីមួយ៖ ពោលថាមិនអនុញ្ញាតឡើយក្នុងគ្រប់កាល៖ទេស៖ទាំងអស់ដោយផ្អែកលើការចាត់ទុកវាថាស្ថិតនៅក្នុងបម្រាមនៃការលក់ផ្លែឈើមុនពេលទុំឬសមស្របនឹងការបរិភោគដែលនេះជាទស្សន៖ល្បីរបស់សាភីអ៊ីនិងអះម៉ាត់ហើយម៉ាឌហាប់អាប៊ូហានីហ្វះហ៍រឹតតែតឹងរ៉ឹងជាងនេះទៅទៀត។ ហើយអ្នកប្រាជ្ញទាំងនេះបានខ្វែងគំនិតគ្នាថា៖ តើអនុញ្ញាតឱ្យប្រើល្បិចកល (ហ៊ីយ៉ាល់) ដោយការជួលដីហើយធ្វើកិច្ចសន្យាថែទាំស្រោចស្រព (មូសាកាត) លើដើមឈើដោយយកចំណែកតិចតួចបំផុតដែរឬទេ? ត្រង់នេះមានទស្សន៖ពីរ៖ អត្ថបទច្បាប់ពីអះម៉ាត់បញ្ជាក់ថាមិនអនុញ្ញាតឡើយប៉ុន្តែចៅក្រមអាប៊ូយ៉ាឡាបានលើកឡើងថាអនុញ្ញាតដែលជាទស្សន៖ល្បីក្នុងចំណោមសិស្សរបស់សាភីអ៊ី។ ប៉ុន្តែល្បិចកលនេះទុកជាមោឃ៖តាមទិដ្ឋភាពជាច្រើន៖ ១. ទីកន្លែងជួលជួនកាលជាទ្រព្យវ៉ាហ្កហ្វឬជារបស់ក្មេងកំព្រាដែលស្ថិតក្រោមអំណាចអាណាព្យាបាលដូច្នេះការធ្វើមូសាកាតដោយចំណែកតិចតួចបំផុតគឺមិនអនុញ្ញាតឡើយហើយការភ្ជាប់កិច្ចសន្យាមួយទៅក្នុងកិច្ចសន្យាមួយទៀតក៏មិនអនុញ្ញាតដែរ។ ២. ការខូចខាតដែលបម្រាមបានហាមឃាត់ការលក់ផ្លែឈើមុនពេលទុំ—ដោយសារតែវាមានភាពមិនច្បាស់លាស់ប្រថុយប្រថាន (ហ្គារ៉រ) ដែលជាប្រភេទល្បែងស៊ីសង (មៃសៀរ)—គឺមាននៅក្នុងកិច្ចសន្យាបែបនេះច្រើនជាងការលក់ផ្លែឈើសុទ្ធសាធទៅទៀត។ ៣. ការជួលដីដែលមានតម្លៃត្រឹមតែមួយរយក្នុងតម្លៃមួយពាន់ហើយធ្វើកិច្ចសន្យាថែទាំស្រោចស្រពដោយយកចំណែកមួយភាគមួយពាន់គឺជាទង្វើរបស់មនុស្សល្ងង់ខ្លៅខ្វះការពិចារណា (ស៊ូហ្វាហា) ដែលសមនឹងទទួលរងការហាមឃាត់ចាត់ចែងទ្រព្យចុះទម្រាំតែការអនុម័តនិងកាត់ក្តីឱ្យទង្វើនោះត្រឹមត្រូវស្របច្បាប់ទៀតនោះ?! ហើយអ្នកប្រាជ្ញដ៏ពិតប្រាកដ (ហ្វាគីហ៍) មិនមែនជាអ្នកដែលឃើញព្យាការី ﷺ ហាមឃាត់ទង្វើណាមួយដើម្បីការពារប្រជាជនពីការខូចខាតបែរជាគេចវេះទៅរកទង្វើដែលបង្កការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរជាងនោះឡើយពីព្រោះអ្នកនោះប្រៀបដូចជាអ្នកដែលរត់គេចពីកម្ដៅថ្ងៃទៅចូលក្នុងអណ្តាតភ្លើងដូច្នោះដែរ។ ហើយរឿងនេះគឺស្របតាមគោលការណ៍នៃការលុបចោលល្បិចកល (អ៊ីបថឡុលហ៊ីយ៉ាល់) ដូចដែលអាយ៉ូបអាល់សាកទីយ៉ានីបានពោលថា៖ «ពួកគេបោកបញ្ឆោតអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ ដូចជាពួកគេបោកបញ្ឆោតក្មេងៗ ប្រសិនបើពួកគេប្រព្រឹត្តអំពើនោះចំៗតែម្តងវាស្រាលជាងសម្រាប់ខ្ញុំ»។ ហេតុនេះហើយបានជានរកតាហ៍លីល (ការរៀបការបន្លំដើម្បីឱ្យប្តីដើមយកប្រពន្ធវិញបាន) បង្កការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរជាងនរកមូតអាហ៍ (នរកបណ្តោះអាសន្នកំណត់ពេល) ទៅទៀតពីព្រោះអ្នកធ្វើមូតអាហ៍មានបំណងរៀបការដល់កាលកំណត់មួយរីឯអ្នកធ្វើតាហ៍លីលគ្មានបំណងរៀបការសោះឡើយ។ ដូច្នេះរាល់ការខូចខាតក្នុងមូតអាហ៍គឺមាននៅក្នុងតាហ៍លីលហើយលើសពីនោះទៅទៀត។ ហើយមូតអាហ៍ធ្លាប់ត្រូវបានអនុញ្ញាតនៅដើមសម័យឥស្លាមហើយសាឡាហ្វធ្លាប់ខ្វែងគំនិតគ្នាលើការបន្តអនុញ្ញាតរីឯតាហ៍លីលគឺមិនដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតសូម្បីតែម្តងណាឡើយ។ ហើយអ្នកណាដែលថ្កោលទោសពួកស៊ីអ៊ីតក្នុងការអនុញ្ញាតមូតអាហ៍ខណ៖ដែលខ្លួនឯងអនុញ្ញាតតាហ៍លីលនោះគេពិតជាបានបើកឱកាសឱ្យពួកគេរិះគន់លើស៊ុននះហ៍និងបើកឱកាសឱ្យពួកគ្រិស្តសាសនិករិះគន់លើឥស្លាមពីព្រោះនរកតាហ៍លីលគឺជាអំពើផិតក្បត់ (ស៊ីហ្វាហ៍) ដូចដែលសហ្វាពហ៍បានប្រសិទ្ធនាម។ ទស្សន៖ទីពីរ៖ ប្រសិនបើផលប្រយោជន៍នៃដីគឺជាគោលបំណងចម្បងហើយដើមឈើជាចំណែកបន្ទាប់បន្សំនោះអនុញ្ញាតឱ្យជួលដីហើយដើមឈើធ្លាក់ចូលជាចំណែកបន្ទាប់បន្សំដែលនេះជាទស្សន៖របស់ម៉ាលីកដោយកំណត់ចំណែកបន្ទាប់បន្សំមិនឱ្យលើសពីមួយភាគបី (៣៣%)។ ទស្សន៖ទីបី៖ អនុញ្ញាតឱ្យធ្វើការម៉ៅការទាំងដីនិងដើមឈើទាំងអស់រួមគ្នាទោះបីជាដើមឈើមានច្រើនជាងក៏ដោយដែលនេះជាទស្សន៖របស់អ៊ីប៊្នូអាកៀលនិងជានិទានពីអូមើរប៊ីនអាល់ខាត់តបក្នុងការដែលលោកបានដាក់ម៉ៅការចម្ការរបស់អ៊ូសៃដ៍ប៊ីនហ៊ូដៃររយ៖ពេលបីឆ្នាំដើម្បីសងបំណុលរបស់គាត់។ ហើយចម្ការនៅម៉ាឌីណះហ៍គឺភាគច្រើនពោរពេញដោយដើមឈើ។ ហើយអ្វីដែលអូមើរបានធ្វើគឺជាទស្សន៖ដ៏ត្រឹមត្រូវបំផុតនៅពេលដែលអ្នកប្រាជ្ញពិចារណាលើគោលការណ៍គ្រឹះនៃសារ៉ីអាត់ពីព្រោះ៖ ១. ដីអាចជួលបានហើយអាចលក់គ្រាប់ធញ្ញជាតិមុនពេលរឹងមាំបានដូច្នេះនៅពេលដែលព្យាការី ﷺ ហាមឃាត់ការលក់គ្រាប់ធញ្ញជាតិមុនពេលរឹងមាំវាមិនមែនជាបម្រាមលើការជួលដីឡើយពីព្រោះអ្នកជួលជាអ្នកធ្វើការលើដីដើម្បីបង្កើតផលខុសពីអ្នកទិញដែលទិញគ្រាប់សុទ្ធសាធ។ ដូចគ្នានេះដែរការហាមឃាត់មិនឱ្យលក់ផ្លែទំពាំងបាយជូរមុនពេលទុំខ្មៅមិនមែនជាការហាមឃាត់លើអ្នកដែលទទួលយកដើមឈើមកថែទាំស្រោចស្រពដើម្បីឱ្យវាចេញផ្លែនោះឡើយ។ ២. កិច្ចសន្យាកសិកម្មចែកផល (មូហ្សារ៉ាអាហ៍) គឺដូចជាកិច្ចសន្យាថែទាំស្រោចស្រព (មូសាកាត) ដែលទាំងពីរនេះសុទ្ធតែជាការអនុញ្ញាតតាមទស្សន៖របស់អ្នកប្រាជ្ញហាឌីޘ និងការឯកភាពគ្នារបស់សហ្វាពហ៍។ កិច្ចសន្យាទាំងនេះមិនមែនជាកិច្ចសន្យាជួល (អ៊ីចារ៉ោះហ៍) ឡើយប៉ុន្តែវាស្ថិតក្នុងជំពូកនៃការចូលរួមទុន (មូសារ៉ាកាត) ដូចជាកិច្ចសន្យាមុឌរ៉បះហ៍ដូច្នោះដែរពោលគឺភាគីម្ខាងចេញកម្លាំងកាយហើយភាគីម្ខាងទៀតចេញទ្រព្យសម្បត្តិហើយប្រាក់ចំណេញត្រូវបានបែងចែករវាងអ្នកទាំងពីរ។ ៣. ផលផ្លែឈើមានដំណើរដូចគ្នានឹងផលប្រយោជន៍ (ម៉ាណាភៀ) នៅក្នុងទ្រព្យវ៉ាហ្កហ្វនិងការខ្ចីប្រើប្រាស់ដូច្នេះអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើវ៉ាហ្កហ្វលើដើមឈើដើម្បីឱ្យអ្នកទទួលវ៉ាហ្កហ្វប្រើប្រាស់ផលផ្លែ។ ហើយការជួលគឺអនុវត្តលើរាល់អ្វីៗទាំងអស់ដែលអាចប្រើប្រាស់ផលប្រយោជន៍បានដោយដើមទ្រព្យនៅគង់វង្សមិនថាជាវត្ថុឬជាផលប្រយោជន៍ដូចជាការជួលម្តាយដោះ (ហ្ស៊ីអ៊ើរ) និងទឹកអណ្តូង។ ហើយប្រសិនបើអ្នកជួលមិនអាចដាំដំណាំលើដីបានដោយសារតែមានគ្រោះមហន្តរាយកើតឡើងនោះគាត់មិនជាប់កាតព្វកិច្ចបង់ថ្លៃឈ្នួលឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើដំណាំបានដុះឡើងហើយរួចស្រាប់តែកើតមានគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិពីលើមេឃបំផ្លាញដំណាំមុនពេលប្រមូលផលនោះចំណុចនេះមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញ៖ អ្នកប្រាជ្ញដែលចាត់ទុកថាស្មើគ្នាបានពោលថាគោលបំណងនៃការជួលគឺដំណាំដូច្នេះនៅពេលដែលគ្រោះមហន្តរាយបានរារាំងគោលបំណងនោះគោលបំណងនៃកិច្ចសន្យាត្រូវបានខូចខាតបាត់បង់មុនពេលទទួលបានហើយម្ចាស់ដីទោះបីជាមិនបានលក់ដំណាំក៏លោកបានដោះដូរលើផលប្រយោជន៍ដែលអាចឱ្យគេទទួលបាន... [សេចក្តីបន្តនៅលេខ ៨៦៥]

[ចំណងជើងផ្នែក៖ ស្ត្រីដែលមានគ្រឿងអលង្ការហើយបានជួលវាដោយការជួលដែលអនុញ្ញាត - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៃច្បាប់នៅលេខ ៨៦៥]

[សេចក្តីបញ្ចប់ពីលេខ ៨៦៣-៨៦៤]៖...ការទទួលបានដំណាំ។ ដូច្នេះប្រសិនបើគ្រោះមហន្តរាយកើតឡើងមុនពេលប្រមូលផលនោះផលប្រយោជន៍ដែលជាកម្មវត្ថុនៃកិច្ចសន្យាមិនត្រូវបានប្រគល់ដោយពេញលេញឡើយផ្ទុយទៅវិញវាត្រូវបានខូចខាតបាត់បង់មុនពេលអាចទទួលបានផលជាក់ស្តែងហើយគ្មានភាពខុសគ្នារវាងការអាក់ខាននៃផលប្រយោជន៍ដីនៅដើមកាលកំណត់ឬនៅចុងកាលកំណត់នោះឡើយហើយនៅលើមូលដ្ឋាននេះហើយដែលគេកសាងវិធានលើការម៉ៅការចម្ការដំណាំហើយអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ ដឹងបំផុត។ ហើយស្ត្រីណាដែលមានគ្រឿងអលង្ការហើយនាងបានជួលវាដោយការជួលដែលអនុញ្ញាត (ហាឡាល់) ទៅឱ្យស្ត្រីដែលយកវាទៅតុបតែងលម្អខ្លួនសម្រាប់ស្វាមីឬចៅហ្វាយរបស់នាងនោះគឺជារឿងអនុញ្ញាតប៉ុន្តែម៉ាលីកអះម៉ាត់និងសិស្សភាគច្រើនរបស់អ្នកទាំងពីរបានចាត់ទុកថាជាការស្អប់ខ្ពើមស្រាល (ម៉ាក្រូហ៍តាន់ហ្ស៊ីហ៍)។ ប្រសិនបើនាងជួលគ្រឿងអលង្ការនោះដោយសារតែសេចក្តីត្រូវការចាំបាច់របស់នាងហើយយកថ្លៃឈ្នួលមកដោះស្រាយជីវភាពនោះមិនត្រូវហាមឃាត់នាងឡើយហើយជាកាតព្វកិច្ចលើនាងត្រូវបង់ហ្សាខាត់លើគ្រឿងអលង្ការនោះតាមទស្សន៖របស់អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនដូចជាអាប៊ូហានីហ្វះហ៍ម៉ាលីកនិងអះម៉ាត់។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើនាងជួលគ្រឿងអលង្ការនោះទៅឱ្យស្ត្រីដែលយកវាទៅតុបតែងលម្អខ្លួនបង្ហាញបុរសដទៃដែលមិនមែនជាម៉ាហរ៉ាំ (បុរសក្រៅគ្រួសារ) នោះមិនអនុញ្ញាតឡើយហើយរឹតតែធ្ងន់ធ្ងរជាងនេះទៅទៀតចំពោះអ្នកដែលយកវាទៅប្រើប្រាស់ក្នុងអំពើអបាយមុខផិតក្បត់។ អល់ឡោះ ﷻ បានមានបន្ទូលថា៖ «ហើយចូរអ្នកទាំងឡាយជួយសហការគ្នាក្នុងអំពើល្អនិងការកោតខ្លាចអល់ឡោះហើយកុំជួយសហការគ្នាក្នុងអំពើបាបកម្មនិងការរំលោភបំពានឡើយ»។ ដូច្នេះមិនអនុញ្ញាតឡើយនូវការជួយឧបត្ថម្ភគាំទ្រដល់បុគ្គលណាម្នាក់ក្នុងអំពើអបាយមុខមិនថាតាមរយ៖គ្រឿងអលង្ការសម្លៀកបំពាក់ទីលំនៅដ្ឋានសត្វពាហន៖ជិះឬមធ្យោបាយផ្សេងទៀតនោះឡើយ។ ហើយបុគ្គលណាដែលបានជួលអចលនទ្រព្យដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់សាធារណជនដូចជា៖ បន្ទប់ទឹកសាធារណ៖ សណ្ឋាគារផ្ទះសំណាក់ឬផ្សារលក់ដូរ (កៃសារីយ៉ះហ៍) បន្ទាប់មកផលប្រយោជន៍ធម្មតាបានធ្លាក់ចុះដោយសារតែការផ្លាស់ប្តូរទីលំនៅរបស់អ្នកជិតខាងនិងការថយចុះនៃអតិថិជនដោយសារតែការភ័យខ្លាចសង្គ្រាមឬបទបញ្ជាផ្លាស់ប្តូររបស់អាជ្ញាធរគ្រប់គ្រងនិងករណីស្រដៀងគ្នានេះនោះត្រូវតែបញ្ចុះ... [សេចក្តីបន្តនៅលេខ ៨៦៧]

[ចំណងជើងផ្នែក៖ អ្នកថ្លឹងទម្ងន់ដោយជញ្ជីងខ្នាតធំ (កាបបាន) - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៃច្បាប់នៅលេខ ៨៦៧]

[សេចក្តីបញ្ចប់ពីលេខ ៨៦៥-៨៦៦]៖...ថ្លៃឈ្នួលរបស់អ្នកជួលទៅតាមសមាមាត្រនៃផលប្រយោជន៍ដែលបានធ្លាក់ចុះនោះមិនថាអ្នកមើលការខុសត្រូវវ៉ាហ្កហ្វនិងអ្នកទទួលផលវ៉ាហ្កហ្វពេញចិត្តឬខឹងសម្បារនោះឡើយ។ អ្នកថ្លឹងទម្ងន់ដោយជញ្ជីងខ្នាតធំ (កាបបាន) គឺដូចគ្នានឹងការថ្លឹងដោយជញ្ជីងឯទៀតដែរប្រសិនបើគាត់ថ្លឹងដោយយុត្តិធម៌ត្រឹមត្រូវនោះគាត់មានសិទ្ធិយកកម្រៃឈ្នួលពីអ្នកដែលគាត់ថ្លឹងឱ្យប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់ថ្លឹងបន្លំកេងបន្លំនោះគាត់ស្ថិតក្នុងចំណោមជនរំលោភបំពានដ៏អយុត្តិធម៌។ ប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់បានប្រគល់ទៀនក្រមួនទៅឱ្យបុគ្គលម្នាក់ទៀតហើយពោលថា៖ «ចូរអ្នកអុជបំភ្លឺវាចុះរាល់ពេលដែលវាស្រកអស់មួយអ៊ូគីយ៉ះហ៍នោះគិតថ្លៃប៉ុណ្ណេះ» នោះគឺជារឿងអនុញ្ញាតដូចគ្នានឹងពាក្យសម្តីដែលថា «ចូរអ្នកស្នាក់នៅក្នុងផ្ទះនេះដោយគិតរាល់មួយថ្ងៃថ្លៃប៉ុណ្ណេះ» តាមទស្សន៖ច្បាស់លាស់បំផុតក្នុងចំណោមទស្សន៖ទាំងពីររបស់អ្នកប្រាជ្ញពីព្រោះវាជាការអនុញ្ញាតឱ្យប្រើប្រាស់បំផ្លាញដើម្បីជាផលប្រយោជន៍ដោយមានកម្រៃតបស្នងដែលវាមិនមែនស្ថិតក្នុងជំពូកនៃការជួលឬការលក់ដូរដាច់ខាតឡើយប៉ុន្តែវាជាកិច្ចសន្យាដោះដូរដែលអនុញ្ញាតតែមិនជាប់កាតព្វកិច្ចដាច់ខាតដូចករណីដែលគេពោលថា៖ «ចូរបោះឥវ៉ាន់របស់អ្នកចូលទៅក្នុងសមុទ្រចុះហើយខ្ញុំនឹងសងថ្លៃវា» ប៉ុន្តែលក្ខខណ្ឌចាំបាច់គឺការអុជបំភ្លឺនោះត្រូវតែស្ថិតក្នុងកិច្ចការដែលអនុញ្ញាត (ហាឡាល់)។

ជាកាតព្វកិច្ចលើអ្នកមើលការខុសត្រូវវ៉ាហ្កហ្វ (ណាហ្ស៊ីរ) មិនត្រូវដាក់ជួលឡើយរហូតដល់គាត់មានជំនឿជឿជាក់យ៉ាងមុតមាំថាគ្មានអ្នកណាផ្តល់តម្លៃខ្ពស់ជាងនេះទៀតទេហើយជាកាតព្វកិច្ចលើគាត់ត្រូវប្រកាសផ្សព្វផ្សាយទីតាំងនោះជាសាធារណ៖ដល់អ្នកដែលមានបំណងជួលដែលធ្លាប់ជួលទីតាំងស្រដៀងគ្នានោះជាទម្លាប់។ នៅពេលដែលគាត់បានអនុវត្តបែបនេះនោះគាត់ពិតជាបានជួលតាមថ្លៃឈ្នួលទីផ្សារសមរម្យ (អ៊ុចរ៉ាតុលមីស្ល) ដែលជាការជួលស្របតាមវិន័យសាសនា។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់យោគយល់លម្អៀងដល់មិត្តភក្តិរបស់ខ្លួនឬបុគ្គលដែលមានគុណបំណាច់លើខ្លួនដោយបានជួលក្នុងតម្លៃទាបជាងថ្លៃឈ្នួលសមរម្យនោះគាត់គឺជាជនរំលោភបំពានអយុត្តិធម៌ដែលត្រូវតែធានាសងសំណងនូវអ្វីដែលបានខាតបង់ដល់អ្នកទទួលផលវ៉ាហ្កហ្វ។ ហើយប្រសិនបើតម្លៃអចលនទ្រព្យបានប្រែប្រួលឡើងថ្លៃបន្ទាប់ពីកិច្ចសន្យាជួលស្របច្បាប់ត្រូវបានចុះរួចរាល់នោះគាត់គ្មានសិទ្ធិលុបចោលកិច្ចសន្យាដោយសារមូលហេតុនោះឡើយពីព្រោះការប្រែប្រួលតម្លៃទីផ្សារមិនអាចគ្រប់គ្រងបាននិងមិនស្ថិតក្រោមបន្ទុកទទួលខុសត្រូវឡើយ។ ហើយផលប្រយោជន៍ធៀបនឹងពេលវេលាអាចខុសប្លែកគ្នាដោយតម្លៃរបស់វានៅរដូវរងាអាចថ្លៃជាងរដូវក្តៅឬច្រាសមកវិញ។ ដូច្នេះប្រសិនបើឧបមាថាកិច្ចសន្យាជួលត្រូវបានលុបចោលនៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំនោះថ្លៃឈ្នួលត្រូវបែងចែកតាមសមាមាត្រនៃតម្លៃពិតជាក់ស្តែងមិនមែនបែងចែកតាមចំនួនថ្ងៃនៃពេលវេលាស្មើៗគ្នានោះឡើយពោលគឺគេត្រូវសួរថា៖ តើតម្លៃឈ្នួលនៅរដូវក្តៅមានតម្លៃប៉ុន្មានហើយនៅរដូវរងាមានតម្លៃប៉ុន្មាន? រួចគេបែងចែកថ្លៃឈ្នួលទៅតាមតម្លៃនៃរដូវកាលនីមួយៗ។ ហើយជាកាតព្វកិច្ចលើអ្នកមើលការខុសត្រូវវ៉ាហ្កហ្វត្រូវអនុវត្តអ្វីដែលជាផលប្រយោជន៍ល្អបំផុតសម្រាប់វ៉ាហ្កហ្វមិនថាការដាក់ជួលគិតតាមថ្ងៃ (មូយ៉ាវ៉ាម៉ះហ៍) គិតតាមខែ (មូសាហារ៉ោះហ៍) ឬគិតតាមឆ្នាំ (មូសាណាត) ហើយគាត់គ្មានសិទ្ធិបណ្តេញអ្នកជួលចេញមុនពេលផុតកំណត់កិច្ចសន្យាដោយសារតែមានអ្នកដទៃមកសុំដំឡើងថ្លៃឈ្នួលឬដោយសារហេតុផលផ្សេងទៀតឡើយ។

[ចំណងជើងផ្នែក៖ នៅពេលដែលទ្រព្យវ៉ាហ្កហ្វជាទ្រព្យឧទ្ទិសដល់សាធារណជនទូទៅ - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៃច្បាប់នៅលេខ ៨៧០]

[សេចក្តីបញ្ចប់ពីលេខ ៨៦៨-៨៦៩]៖ ហើយអ្វីដែលអ្នកប្រាជ្ញនីតិសាស្ត្រជំនាន់ក្រោយមួយចំនួនក្នុងចំណោមសិស្សរបស់សាភីអ៊ីនិងអះម៉ាត់បានបង្កើតឡើងដោយការបែងចែករវាងការដំឡើងថ្លៃលើសពីមួយភាគបី (៣៣%) ឬតិចជាងមួយភាគបីគឺជាទស្សន៖ដែលបង្កើតឡើងថ្មី (ប៊ីឌអាហ៍) ដែលគ្មានប្រភពដើមសូម្បីតែបន្តិចពីបណ្តាអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ)ណាម្នាក់ឡើយមិនថាក្នុងរឿងទ្រព្យវ៉ាហ្កហ្វឬទ្រព្យផ្សេងទៀតឡើយហើយអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ ដឹងបំផុត។ ហើយនៅពេលដែលទ្រព្យវ៉ាហ្កហ្វត្រូវបានឧទ្ទិសដល់សាធារណជនទូទៅនោះការជួលគឺអនុវត្តស្របតាមផលប្រយោជន៍ជាក់ស្តែងហើយមិនត្រូវបានកំណត់កម្រិតរយ៖ពេលដោយចំនួនឆ្នាំជាក់លាក់ណាមួយឡើយតាមទស្សន៖របស់អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើន។ ហើយនៅពេលដែលអ្នកធ្វើស្រែនិយាយទៅកាន់ម្ចាស់ដីថា៖ «លោកបានឱ្យខ្ញុំខ្ចីដីប្រើប្រាស់ដោយឥតគិតថ្លៃ (អារីយ៉ះហ៍)» រួចម្ចាស់ដីតបថា៖ «ផ្ទុយទៅវិញខ្ញុំបានជួលដីឱ្យអ្នក (អ៊ីចារ៉ោះហ៍)» នោះពាក្យសម្តីរបស់ម្ចាស់ដីត្រូវបានទទួលយក។ រីឯចំពោះសត្វពាហន៖ជិះវិញមាននិទានពីរ៖ និទានមួយពោលថាទទួលយកពាក្យសម្តីរបស់ម្ចាស់សត្វហើយនិទានមួយទៀតពោលថាទទួលយកពាក្យសម្តីរបស់អ្នកជិះដែលនេះជាទស្សន៖របស់អាប៊ូហានីហ្វះហ៍។ ហើយប្រសិនបើយើងពោលចំពោះដីថាពាក្យសម្តីរបស់ម្ចាស់ដីត្រូវបានទទួលយកតើគាត់ត្រូវទាមទារថ្លៃឈ្នួលតាមតម្លៃដែលគាត់បានអះអាងឬតាមថ្លៃឈ្នួលទីផ្សារសមរម្យ (អ៊ុចរ៉ាតុលមីស្ល) ឬតាមតម្លៃណាដែលទាបជាងគេក្នុងចំណោមតម្លៃទាំងពីរ? ចំណុចនេះមានទស្សន៖បីយ៉ាងក្នុងម៉ាឌហាប់អះម៉ាត់និងអ្នកដទៃទៀត។ ហើយម៉ាលីកបានពោលថា៖ ពាក្យសម្តីរបស់ម្ចាស់ដីត្រូវបានទទួលយក។ ហើយមានអ្នកប្រាជ្ញខ្លះពោលថា៖ លើកលែងតែម្ចាស់សត្វជាមនុស្សដែលជាទូទៅមិនដែលយកសត្វរបស់ខ្លួនទៅជួលឱ្យអ្នកដទៃទាល់តែសោះ។ [សេចក្តីបន្តនៅលេខ ៨៧៣]

[ចំណងជើងផ្នែក៖ សេចក្តីលម្អិតអំពីវិវាទលើការជួលដីនិងសត្វជំនិះ - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៨៧៣]

[ចំណងជើងផ្នែក៖ កសិករដែលភ្ជួររាស់ដីរួចអ្នកដទៃយកទៅដាំដុះ - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៨៧៣]

ចំពោះអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អាស-ស៊ហ្វាអ៊ីមានទស្សន៖ពីរតាមរយ៖ការដកស្រង់និងការទាញសេចក្តីសន្និដ្ឋានផ្នែកច្បាប់ពីព្រោះលោកបានចែងជាអត្ថបទជាក់លាក់អំពីករណីដីធ្លីថាពាក្យសម្តីដែលត្រូវយកជាការគឺពាក្យសម្តីរបស់ម្ចាស់ដីហើយចំពោះសត្វជំនិះគឺពាក្យសម្តីរបស់អ្នកជិះ។ រីឯសហការីមួយចំនួនរបស់លោកបានបញ្ជាក់ទទួលស្គាល់នូវអត្ថបទច្បាប់ទាំងពីរនេះដោយបែងចែកខុសគ្នាថា៖ សត្វជំនិះជាទូទៅគេតែងអនុគ្រោះឱ្យខ្ចីប្រើប្រាស់ដោយឥតគិតថ្លៃខុសពីដីធ្លី។ ផ្នែក៖ ចំពោះកសិករដែលបានភ្ជួររាស់ដីរួចហើយមានអ្នកដទៃមកសាបព្រោះដាំដុះលើដីនោះ៖ ប្រសិនបើដីនោះជាប្រភេទដីចែកផលគ្នាដោយម្ចាស់ដីទទួលបានចំណែកមួយភាគហើយកសិករទទួលបានចំណែកមួយភាគចំណែកដែលជាចំណែករបស់កសិករត្រូវបែងចែករវាងអ្នកភ្ជួររាស់និងអ្នកសាបព្រោះដាំដុះទៅតាមសមាមាត្រនៃផលប្រយោជន៍និងទ្រព្យធនដែលភាគីនីមួយៗបានចំណាយ។ ហើយប្រសិនបើអាណាព្យាបាល (វ៉ាស៊ីយ៍) បានដាក់ជួលដីរបស់កុមារកំព្រារយ៖ពេលសាមសិបឆ្នាំដោយមិនគិតតាមតម្លៃទីផ្សារសមរម្យបន្ទាប់មកអាណាព្យាបាលនោះបានស្លាប់ហើយកុមារីដែលនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងនោះបានគ្រប់ការនាងមានសិទ្ធិលុបចោលកិច្ចសន្យាជួលនោះដោយគ្មានការជំទាស់ឡើយ។ ការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញគឺមានត្រឹមតែថា៖ តើកិច្ចសន្យាជួលនោះទុកជាមោឃ៖តាំងពីដំបូងឬមួយក៏ជាបន្ទុកធានាសងលើអ្នកដាក់ជួល? លោក (អ៊ីព្នតៃម៊ីយ៉ះ) បានឆ្លើយតបចំពោះករណីបុរសម្នាក់ដែលបានធ្វើទានដល់កូនស្រីបង្កើតរបស់ខ្លួនហើយបានប្រគល់សិទ្ធិអាណាព្យាបាលដល់បុរសម្នាក់រួចបុរសនោះបានដាក់ជួលដីនោះរយ៖ពេលសាមសិបឆ្នាំដោយលោកបានសម្រេចសេចក្តីដូចខាងលើនេះ។

[ចំណងជើងផ្នែក៖ ការភ្ជាប់កម្ចីទៅនឹងការជួលតូបក្នុងតម្លៃខ្ពស់ - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៨៧៥]

ប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់ឱ្យកម្ចីចំនួនដប់ឌីណារឬឌៀរហាំដោយដាក់លក្ខខណ្ឌឱ្យអ្នកខ្ចីត្រូវជួលតូបរបស់ខ្លួនក្នុងតម្លៃខ្ពស់ជាងតម្លៃទីផ្សារទូទៅនោះគឺមិនអនុញ្ញាតឡើយតាមការឯកភាពគ្នារបស់មូស្លីមទាំងអស់។ ផ្ទុយទៅវិញទោះបីជាគ្រាន់តែភ្ជាប់កិច្ចព្រមព្រៀងទាំងពីរនេះបញ្ចូលគ្នាក៏ដោយក៏កិច្ចសន្យានោះទុកជាមោឃ៖ និងត្រូវបានហាមឃាត់យោងតាមទស្សន៖របស់អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើន។ ដីសម្បទានរដ្ឋ (អ៊ិកត្វាអ៍) មានពីរប្រភេទ៖ ទីមួយ៖ ដីសម្បទានកម្មសិទ្ធិ (អ៊ិកត្វាអ៍តាំលីក) ដូចជាការផ្តល់ដីរហោស្ថានគ្មានម្ចាស់ឱ្យទៅបុគ្គលណាដែលកាប់គាស់ស្តារវាឱ្យរស់ឡើងវិញដើម្បីក្លាយជាកម្មសិទ្ធិរបស់គេ។ ទីពីរ៖ ដីសម្បទានផលប្រយោជន៍ (អ៊ិកត្វាអ៍អ៊ិស្ទិឃ្ល៉ាល) ពោលគឺការប្រគល់សិទ្ធិអាស្រ័យផលលើដីនោះដល់បុគ្គលណាដែលចង់ទាញយកផលដាក់ជួលឬធ្វើកសិកម្មចែកផល។ ដីសម្បទានរដ្ឋនាពេលបច្ចុប្បន្នគឺស្ថិតក្នុងប្រភេទនេះពីព្រោះអ្នកទទួលដីសម្បទានមិនមែនទទួលបានត្រឹមតែពន្ធដីធ្លី (ខារ៉ាច) ជាកាតព្វកិច្ចលើដីនោះឡើយដូចជាពន្ធខារ៉ាចស្របច្បាប់ដែលលោកអូមើរ ﵁ បានកំណត់លើដែនដីដែលបានច្បាំងយកឬដូចជាថ្លៃឈ្នួលដែលជាបន្ទុករបស់អ្នកជួលអចលនទ្រព្យរបស់ឃ្លាំងទ្រព្យរដ្ឋ (បៃតុលម៉ាល) នោះទេ។ នៅពេលបានយល់ដឹងអំពីចំណុចនេះហើយប្រសិនបើដីសម្បទាននោះត្រូវបានរំលាយចោលនៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំដោយសារតែមរណភាពរបស់អ្នកទទួលដីសម្បទានឬមូលហេតុផ្សេងហើយដីនោះត្រូវបានផ្តល់ទៅឱ្យអ្នកផ្សេងនោះផលប្រយោជន៍ដែលកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់គឺជារបស់អ្នកទទួលដីសម្បទានទីពីរមិនមែនជារបស់អ្នកទីមួយឡើយ។ ប្រសិនបើអ្នកទីមួយបានដាក់ជួលដីនោះរួចដីសម្បទានរបស់គាត់ត្រូវបានដកហូតកិច្ចសន្យាជួលនោះក៏ត្រូវរលាយដូចគ្នាដូចករណីដែលកិច្ចសន្យាជួលវ៉ាហ្កាហ្វត្រូវរលាយនៅពេលសិទ្ធិទទួលផលផ្ទេរទៅជំនាន់ទីពីរតាមទស្សន៖ត្រឹមត្រូវបំផុត។ ដូច្នេះប្រសិនបើរលាយនៅពាក់កណ្តាលកាលកំណត់គាត់ទទួលបានពាក់កណ្តាលផលប្រយោជន៍ឬប្រសិនបើរលាយនៅត្រីមាសទីមួយគាត់ទទួលបានមួយភាគបួនហើយអ្នកទីពីរទទួលបានបីភាគបួននៃផលប្រយោជន៍។ អ្នកទីមួយមិនមែនជាអ្នកប្លន់ដីដោយខុសច្បាប់ឡើយប៉ុន្តែគាត់ប្រៀបដូចជាអ្នកជួលឬលើសពីអ្នកជួលទៅទៀត។ ក្នុងបញ្ហានេះអ្នកច្បាប់អ៊ីស្លាមមានទស្សន៖បីយ៉ាង៖ ទីមួយ៖ ផលដំណាំជារបស់អ្នកដាំដុះហើយគាត់ត្រូវបង់ថ្លៃឈ្នួលដី។ ទីពីរ៖ ផលដំណាំជារបស់ម្ចាស់ដីហើយម្ចាស់ដីត្រូវសងការចំណាយដែលអ្នកដាំបានចំណាយលើដំណាំនោះ។ ទស្សន៖ទាំងពីរនេះគឺជាទស្សន៖ល្បីល្បាញចំពោះអ្នកដែលដាំដុះលើដីអ្នកដទៃដោយគ្មានការអនុញ្ញាត។ ប៉ុន្តែបុគ្គលនេះមិនមែនជាអ្នកប្លន់ទេគឺប្រៀបដូចជាបុគ្គលដែលបានធ្វើពាណិជ្ជកម្មលើទ្រព្យដែលខ្លួនគិតថាជារបស់ខ្លួនតែក្រោយមកលេចចេញថាជាទ្រព្យរបស់អ្នកដទៃ។ រីឯទស្សន៖ទីបីក្នុងបញ្ហានេះគឺជាការកាត់ក្តីដែលលោកអូមើរ ﵁ ធ្លាប់បានកាត់សេចក្តីក្នុងករណីស្រដៀងគ្នានេះហើយវាជាទស្សន៖ដែលត្រឹមត្រូវបំផុត៖ កាលនោះលោកអាប៊ូមូសាអាល់-អាស្ហអារីមានទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណ៖របស់មូស្លីមហើយលោកចង់ផ្ញើវាទៅជូនលោកអូមើរ។ ពេលនោះកូនប្រុសទាំងពីររបស់លោកអូមើរ (អាប់ឌុលឡោះនិងអ៊ុបៃឌុលឡោះ) បានធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ទីនោះ។ លោកអាប៊ូមូសាបាននិយាយថា៖ "ខ្ញុំមិនអាចផ្តល់អ្វីដល់អ្នកទាំងពីរបានទេប៉ុន្តែខ្ញុំមានទ្រព្យមួយចំនួនដែលត្រូវបញ្ជូនទៅលោកអូមើរ។ ដូច្នេះចូរអ្នកទាំងពីរសូមយកទ្រព្យនេះទៅធ្វើជំនួញចុះរួចប្រគល់ប្រាក់ដើមស្មើគ្នានោះជូនលោកវិញ។ ធ្វើបែបនេះអ្នកទាំងពីរនឹងទទួលបានប្រយោជន៍ហើយប្រាក់ដើមនឹងទៅដល់ដៃលោកដោយមានការធានាសងពីអ្នកទាំងពីរ"។ ពួកគេក៏បានយកប្រាក់នោះទៅទិញទំនិញជំនួញ។ នៅពេលពួកគេមកដល់ជួបលោកអូមើរលោកបានសួរថា៖ "តើកងទ័ពទាំងអស់សុទ្ធតែត្រូវបានផ្តល់កម្ចីដូចដែលលោកអាប៊ូមូសាផ្តល់ឱ្យអ្នកទាំងពីរដែរឬទេ?" ពួកគេឆ្លើយថា៖ "ទេ!"។ លោកអូមើរបានបង្គាប់ថា៖ "ចូរអ្នកទាំងពីរដាក់ប្រាក់ចំណេញទាំងអស់ចូលក្នុងឃ្លាំងទ្រព្យរដ្ឋ (បៃតុលម៉ាល)!"។ អាប់ឌុលឡោះបាននៅស្ងៀមប៉ុន្តែអ៊ុបៃឌុលឡោះបានជំទាស់ថា៖ "ឱមេដឹកនាំអ្នកមានជំនឿ! ប្រសិនបើទ្រព្យនោះបាត់បង់តើយើងទាំងពីរនាក់មិនទទួលខុសត្រូវធានាសងទេឬអី?"។ លោកអូមើរឆ្លើយថា៖ "ពិតមែនហើយ"។ អ៊ុបៃឌុលឡោះពោលថា៖ "ចុះហេតុអ្វីបានជាប្រាក់ចំណេញត្រូវជារបស់មូស្លីមទាំងអស់ខណ៖ការធានាសងការខាតបង់ធ្លាក់លើរូបយើង?"។ លោកអូមើរក៏បានផ្អាកសិន។ ពេលនោះក្រុមសហការី (ស្វាហាបាត់) បានស្នើឡើងថា៖ "សូមលោកចាត់ទុកវាជាកិច្ចសន្យាចែកផលចំណេញ (មុដារ៉៉ះ) រវាងពួកគេទាំងពីរនិងមូស្លីមចុះដោយពួកគេទទួលបានពាក់កណ្តាលចំណេញហើយមូស្លីមទទួលបានពាក់កណ្តាលចំណេញ"។ លោកអូមើរក៏បានអនុវត្តតាមការសម្រេចនោះ។ នេះជាទស្សន៖ដ៏ល្អបំផុតក្នុងចំណោមទស្សន៖ដែលអ្នកច្បាប់បានខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងបញ្ហាការយកទ្រព្យផ្ញើឬទ្រព្យអ្នកដទៃទៅធ្វើជំនួញ។ បញ្ហាដីសម្បទានរដ្ឋក៏ដូច្នោះដែរ៖ គាត់បានដាំដុះដោយគិតថាដីនោះជារបស់ខ្លួនតែក្រោយមកលេចចេញថាដីនោះឬចំណែកខ្លះជារបស់អ្នកដទៃដូច្នេះផលដំណាំត្រូវចាត់ទុកជាកសិកម្មចែកផល (មុហ្សារ៉ាអាហ៍)។ ការធ្វើមុហ្សារ៉ាអាហ៍ជាទូទៅគឺចែកផលស្មើគ្នាពាក់កណ្តាលម្នាក់។ ដូច្នេះអ្នកដាំដំបូងទទួលបានពាក់កណ្តាលផលដំណាំដូចជាអ្នកធ្វើពលកម្មហើយពាក់កណ្តាលទៀតជារបស់ផលប្រយោជន៍ដីសម្បទាន។ ដោយសារអ្នកដំបូងមានសិទ្ធិលើមួយភាគបួននៃផលប្រយោជន៍ដីគាត់ក៏ទទួលបានពាក់កណ្តាលបូកនឹងមួយភាគបួននៃពាក់កណ្តាលទៀតហើយអ្នកទីពីរទទួលបានបីភាគបួននៃពាក់កណ្តាល។ នេះជាការវិនិច្ឆ័យដ៏យុត្តិធម៌បំផុតក្នុងបញ្ហានេះ។ រឿងនេះក៏បញ្ជាក់ផងដែរថា៖ គ្រាប់ពូជក្នុងការធ្វើមុហ្សារ៉ាអាហ៍គឺអាចចេញពីអ្នកធ្វើការងារបានហើយនេះជាទស្សន៖ត្រឹមត្រូវដូចដែលព្យាការី ﷺ បានអនុវត្តជាមួយអ្នកស្រុកខៃបា។ រីឯកម្លាំងជីជាតិនិងការរៀបចំដី (ហ្គុវ៉ះ) ដែលត្រូវបានបន្សល់ទុកក្នុងដីវាមិនមែនជាកម្ចីសុទ្ធសាធដូចដែលមនុស្សមួយចំនួនយល់នោះទេ។ ព្រោះកម្ចីទូទៅអ្នកខ្ចីអាចចាត់ចែងតាមចិត្តចង់ប៉ុន្តែការរៀបចំដីនេះគឺមានលក្ខខណ្ឌកំណត់ថាត្រូវតែប្រើប្រាស់សម្រាប់ដាំដុះលើដីនោះប៉ុណ្ណោះ។ ដូច្នេះអ្នកដែលចូលមកទទួលផលត្រូវតែទុកកម្លាំងដីឱ្យបានដូចគ្នាវិញនៅពេលចាកចេញ។ ការបែងចែកទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋមិនដូចការបែងចែកទ្រព្យរវាងដៃគូពាណិជ្ជកម្មជាក់លាក់នោះឡើយ។ ទ្រព្យសម្បត្តិផលសង្គ្រាម (ហ្វៃយ៍) មេដឹកនាំមានសិទ្ធិចែកប្រភេទជាក់លាក់ដល់ក្រុមណាមួយនិងប្រភេទផ្សេងដល់ក្រុមមួយទៀតទៅតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងនិងកាតព្វកិច្ចការពារជាតិ។ ទ្រព្យទាំងនេះត្រូវតែបែងចែកដោយយុត្តិធម៌។ ទោះបីជាមេដឹកនាំឬអ្នកបែងចែកមិនប្រកបដោយយុត្តិធម៌ពេញលេញក៏ដោយក៏មិនធ្វើឱ្យការសម្រេចនិងការបែងចែកទាំងអស់របស់គាត់ទុកជាមោឃ៖នោះឡើយយោងតាមទស្សន៖ត្រឹមត្រូវរបស់បុព្វការីជន (សាឡាហ្វ)។ ព្រោះវាត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងពិតប្រាកដពីព្យាការី ﷺ ថាលោកបានបង្គាប់ឱ្យគោរពប្រតិបត្តិតាមថ្នាក់ដឹកនាំទោះបីជាពួកគេមានការអយុត្តិធម៌ខ្លះក៏ដោយដរាបណាពួកគេបង្គាប់ក្នុងអំពើល្អ។ ប្រសិនបើមេដឹកនាំអយុត្តិធម៌បានបែងចែកមរតកតាមគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ឬបែងចែកផលសង្គ្រាមដោយត្រឹមត្រូវនោះការបែងចែកនោះគឺត្រឹមត្រូវតាមការឯកភាពគ្នារបស់មូស្លីមទាំងអស់។ គ្មាននរណាម្នាក់អាចអះអាងថា៖ "ខ្ញុំនឹងដណ្តើមយកទ្រព្យដោយកម្លាំងបំពានហាក់ដូចជាគ្មានមេដឹកនាំនិងគ្មានច្បាប់" នោះឡើយ។ ប្រសិនបើបើកផ្លូវឱ្យទស្សន៖បែបនេះវានឹងនាំទៅរកភាពវិនាសអន្តរាយធំធេងជាងអំពើអយុត្តិធម៌របស់មេដឹកនាំទៅទៀត។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបអ្នកប្រាជ្ញដែលមានគតិបណ្ឌិតបានពោលថា៖ «ការរស់នៅហុកសិបឆ្នាំក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់មេដឹកនាំដែលអយុត្តិធម៌ប្រសើរជាងការរស់នៅតែមួយរាត្រីដោយគ្មានមេដឹកនាំ»។

[ចំណងជើងផ្នែក៖ ការជួលដីដើមត្រែង (ម័កស្វាប៉ះ) - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៨៧៨]

[ចំណងជើងផ្នែក៖ កម្រៃនៃការជោះឈាមនិងការបង្រៀនគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអាន - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៨៧៨]

និងកំណាព្យដ៏ពិរោះរបស់លោកអាប់ឌុលឡោះអ៊ីព្នអាល់-មុបារ៉កដែលបានថ្លែងថា៖ «ប្រសិនបើគ្មានថ្នាក់ដឹកនាំទេផ្លូវធ្វើដំណើររបស់យើងច្បាស់ជាគ្មានសុវត្ថិភាពឡើយហើយជនទន់ខ្សោយក្នុងចំណោមយើងនឹងត្រូវក្លាយជាចំណីរបស់ជនខ្លាំងពូកែ»។ ការជួលដីដុះដើមត្រែង (ម័កស្វាប៉ះ) គឺត្រូវបានអនុញ្ញាតដើម្បីឱ្យអ្នកជួលថែទាំស្រោចស្រពនិងប្រមូលផលពីឫសត្រែងដែលដុះលូតលាស់ដូចគ្នាទៅនឹងបុគ្គលដែលស្រោចស្រពដីដើម្បីឱ្យស្មៅដុះដោយមិនបាច់សាបព្រោះគ្រាប់ពូជដែរ។ ផ្នែក៖ វាត្រូវបានបញ្ជាក់ច្បាស់ថា «រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ បានជោះឈាមព្យាបាលហើយលោកបានប្រគល់ថ្លៃកម្រៃដល់អ្នកជោះឈាម»។ ប្រសិនបើកម្រៃនោះជាទ្រព្យហាមឃាត់ (ស៊ុហ្កត) លោកច្បាស់ជាមិនប្រគល់ឱ្យឡើយ។ គ្មានមន្ទិលសង្ស័យឡើយថានៅពេលអ្នកជោះឈាមបានបំពេញការងារគាត់ពិតជាសមនឹងទទួលបានថ្លៃឈ្នួលតាមទស្សន៖របស់អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនទោះបីជាមានទស្សន៖ខ្សោយខ្លះជំទាស់ក៏ដោយ។ លើសពីនេះលោក ﷺ ថែមទាំងបានអនុញ្ញាតឱ្យយកកម្រៃនោះទៅទិញចំណីឱ្យសត្វអូដ្ឋដឹកទឹកឬទិញចំណីអាហារឱ្យទាសករបរិភោគដូចដែលមានរាយការណ៍ពីលោក ﷺ។ ដោយហេតុនេះហើយទើបអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនយល់ឃើញថាវាមិនមែនជាការហាមឃាត់ដាច់ខាត (ហារ៉ាម (ហាមឃាត់សាសនា)) នោះទេតែគ្រាន់តែជាការមិនពេញចិត្ត (ម៉ាក្រូហ៍) ដើម្បីភាពស្អាតស្អំព្រោះព្យាការីមិនដែលបង្គាប់ឱ្យយករបស់ហារ៉ាមទៅបញ្ចុកទាសករឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងណាស្ថានភាពរបស់បុគ្គលដែលខ្វះខាតនិងត្រូវការគឺមិនដូចបុគ្គលដែលធូរធារនោះទេដូចដែលបុព្វការីជនខ្លះបានពោលថា៖ «មុខរបររកស៊ីដែលមានភាពទាបទាបខ្លះប្រសើរជាងការដើរសុំទានគេ»។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបអ្នកប្រាជ្ញបានខ្វែងគំនិតគ្នាលើការយកកម្រៃពីការបង្រៀនគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអាននិងចំណេះដឹងសាសនាជាបីទស្សន៖ ហើយទស្សន៖ដែលយុត្តិធម៌បំផុតគឺអនុញ្ញាតចំពោះអ្នកដែលខ្វះខាត។ អ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អាហ្ម័ទបានពោលថា៖ «កម្រៃពីការបង្រៀនចំណេះដឹងប្រសើរជាងការទទួលរង្វាន់ពីរដ្ឋាភិបាលហើយរង្វាន់ពីរដ្ឋាភិបាលប្រសើរជាងការទទួលជំនួយពីបងប្អូនមិត្តភក្តិ»។

គោលការណ៍គ្រឹះនៃច្បាប់ឥស្លាម (សារីអាហ៍) តែងតែបែងចែកក្នុងបញ្ហាបំរាមរវាងបុគ្គលដែលស្ថិតក្នុងស្ថានភាពចាំបាច់និងបុគ្គលដែលមិនខ្វះខាតដូចគ្នាទៅនឹងបទបញ្ជាផងដែរ។ ដូច្នេះអំពើហាមឃាត់មួយចំនួនត្រូវបានអនុញ្ញាតនៅពេលមានភាពចាំបាច់ជាពិសេសនៅពេលដែលជម្រើសផ្សេងទៀតគឺការដើរសុំទានគេពីព្រោះការសុំទានមានកម្រិតហាមឃាត់ធ្ងន់ធ្ងរជាង។ ហេតុនេះហើយទើបអ្នកប្រាជ្ញបានបញ្ជាក់ថា៖ កាតព្វកិច្ចសាសនាត្រូវតែបំពេញទោះបីជាត្រូវឆ្លងកាត់រឿងសង្ស័យខ្លះក៏ដោយ។ អ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អាហ្ម័ទធ្លាប់ត្រូវបានបុរសម្នាក់សួរថា៖ "កូនប្រុសរបស់ខ្ញុំបានស្លាប់ដោយជាប់បំណុលគេហើយគាត់ក៏មានបំណុលដែលគេជំពាក់គាត់ដែរប៉ុន្តែខ្ញុំមិនចង់ទារបំណុលទាំងនោះទេ"។ អ៊ីម៉ាមអាហ្ម័ទបានតបថា៖ "តើអ្នកសុខចិត្តទុកឱ្យកិត្តិយសនិងកាតព្វកិច្ចកូនប្រុសរបស់អ្នកជាប់ចំណាប់ខ្មាំងដោយសារបំណុលឬ?"។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបអ្នកប្រាជ្ញទាំងអស់បានឯកភាពគ្នាថាចៅក្រមនិងអ្នកបំពេញការងារស្រដៀងគ្នានេះអាចទទួលបានប្រាក់ឧបត្ថម្ភពីរដ្ឋនៅពេលមានតម្រូវការហើយគោលការណ៍នេះមានប្រភពចេញពីអាណាព្យាបាលក្មេងកំព្រាដូចដែលទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា៖ ﴿ហើយជនណាដែលធូរធារចូរតមឱ្យបានស្អាតស្អំហើយជនណាដែលក្រីក្រចូរទទួលទានតាមគន្លងធម៌ដ៏សមរម្យចុះ﴾។ ពីព្រោះច្បាប់ឥស្លាមត្រូវបានស្ថាបនាឡើងដើម្បីសម្រេចនិងបំពេញបន្ថែមនូវផលប្រយោជន៍និងដើម្បីទប់ស្កាត់ព្រមទាំងកាត់បន្ថយនូវផលអាក្រក់។ រីឯភាពកោតខ្លាច (វ៉ារ៉ាក់) ពិតប្រាកដគឺការជ្រើសរើសយកផលល្អប្រសើរបំផុតដោយលះបង់ផលល្អលំដាប់ទាបនិងការរារាំងផលអាក្រក់ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតទោះបីជាត្រូវប្រឈមនឹងផលអាក្រក់ស្រាលក៏ដោយ។ មានហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)ជាច្រើនដែលបញ្ជាក់អំពីការព្យាបាលដោយជោះឈាមហើយនៅក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)សព្វគ្រប់សត្យានុម័ត (ស្វាហ៊ីហ៍) ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ការព្យាបាលនៃសហគមន៍របស់ខ្ញុំគឺស្ថិតក្នុងកត្តាបីយ៉ាង៖ ការផឹកទឹកឃ្មុំការជោះឈាមដោយកាំបិតឬការអាំងដោយភ្លើងកម្ដៅប៉ុន្តែខ្ញុំមិនចូលចិត្តការអាំងដោយភ្លើងកម្ដៅឡើយ»។ ការព្យាបាលជំងឺដោយការជោះឈាមគឺជាការអនុញ្ញាតតាមរយ៖ស៊ុណ្ណះដ៏ល្បីល្បាញនិងការឯកភាពគ្នារបស់អ្នកប្រាជ្ញទាំងអស់។ ប្រសិនបើមានបុគ្គលម្នាក់ដែលធ្វើការបោះត្រាលើក្រណាត់បានយកប្រាក់ឌៀរហាំមកសងបំណុលរបស់ខ្លួនដោយបញ្ជាក់ថាប្រាក់នេះបានមកពីប្រភពផ្សេងក្រៅពីមុខរបរនោះហើយតាមការសន្និដ្ឋានទូទៅឃើញថាគាត់និយាយពិតនោះគឺអនុញ្ញាតឱ្យទទួលយកប្រាក់នោះបាន។

[ចំណងជើងផ្នែក៖ ការជ្រើសរើសរវាងការយកថ្លៃឈ្នួលធ្វើទាននិងការដឹកជញ្ជូនដោយឥតគិតថ្លៃ - សូមមើលសេចក្តីលម្អិតនៅលេខ ៨៨២]