ការពន្យល់សីលធម៌ចៅក្រមឥស្លាម

ច្បាប់វិន័យផ្សេងទៀតដែលទាញស្រង់ចេញពីហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)របស់លោកមុអាហ្ស ﵁៖ ព្យាការី ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «ការសរសើរទាំងឡាយជារបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ ដែលបានជួយសម្រួលដល់តំណាងនៃរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់ទ្រង់ឱ្យត្រូវគ្នានឹងអ្វីដែលរ៉សូលរបស់ទ្រង់ពេញចិត្ត»។ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានរាប់ចំណុចនេះថាជាមហាករុណាទិគុណមួយក្នុងចំណោមមហាករុណាទិគុណដែលអល់ឡោះ ﷻ បានប្រទានជូនលោកដោយលោកបានចាប់ផ្តើមឡើងដោយការសរសើរអល់ឡោះ។ នេះជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ថាអ្នកដឹកនាំគួរតែចាត់ទុកភាពត្រឹមត្រូវនិងសមត្ថភាពរបស់មន្ត្រីក្រោមឱវាទថាជាមហាករុណាទិគុណរបស់អល់ឡោះ ﷻ។ ដូចគ្នានេះដែរស្វាមីគួរតែចាត់ទុកភាពល្អបរិសុទ្ធរបស់ភរិយាថាជាមហាករុណាទិគុណរបស់អល់ឡោះចៅហ្វាយចាត់ទុកភាពស្មោះត្រង់របស់ទាសករនិងឪពុកចាត់ទុកភាពកតញ្ញូរបស់កូនថាជាមហាករុណាទិគុណរបស់អល់ឡោះ ﷻ។ ហាឌីសនេះត្រូវបានរំលឹកឡើងវិញដោយមានការបន្ថែមថា៖ រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើមានរឿងរ៉ាវមកដល់អ្នកដែលមិនមាននៅក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)របស់អល់ឡោះហើយមិនធ្លាប់ត្រូវបានកាត់សេចក្តីដោយព្យាការីរបស់ទ្រង់និងមិនធ្លាប់ត្រូវបានកាត់សេចក្តីដោយបណ្តាអ្នកមានគុណធម៌ (អាល់-ស្វាលីហ៊ូន)...»។ បណ្តាអ្នកប្រាជ្ញបានពិភាក្សាគ្នាថាតើពាក្យថា 'អ្នកមានគុណធម៌' សំដៅលើអ្នកណា? អ្នកប្រាជ្ញខ្លះពោលថា៖ សំដៅលើបណ្តាព្យាការីនិងរ៉សូលទាំងឡាយ។ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះទៀតពោលថា៖ សំដៅលើលោកអាប៊ូបាក្រនិងលោកអ៊ូម៉ើរ ﵄ ពីព្រោះលោកអាប់ឌុលឡោះប៊ីនម៉ាសអ៊ូដ ﵁ ធ្លាប់បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «នៅពេលណាដែលគេរំលឹកអំពីបណ្តាអ្នកមានគុណធម៌ចូរស្វាគមន៍លោកអ៊ូម៉ើរជាមុនសិន!»។

លោកអ៊ូម៉ើរប៊ីនអាល់-ខាត់ត្វាប ﵁ កំណត់នូវគោលការណ៍គ្រឹះនៃតុលាការនិងចៅក្រមក្នុងលិខិតនិងកតិកាសញ្ញារបស់លោក៖ ត្រូវបានរាយការណ៍ថាលោកអ៊ូម៉ើរប៊ីនអាល់-ខាត់ត្វាប ﵁ បានសរសេរលិខិតទៅកាន់លោកស៊ូរ៉ាត់យហ៍ថា៖ «ប្រសិនបើមានរឿងរ៉ាវមកដល់អ្នកដែលមានចែងក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ចូរអ្នកកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើវាចុះហើយកុំឱ្យមនុស្សណាទាញបង្វែរអ្នកចេញពីវាឱ្យសោះ។ ប្រសិនបើមានរឿងរ៉ាវមកដល់ដែលមិនមានក្នុងគម្ពីររបស់អល់ឡោះនិងមិនមានក្នុងស៊ុនន៉ះនៃរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់ទ្រង់ចូរអ្នកពិនិត្យមើលអ្វីដែលមនុស្សលោកបានឯកភាពគ្នាជាឯកច្ឆន្ទ (អ៊ិចម៉ា)។ ហើយប្រសិនបើមានរឿងរ៉ាវដែលមិនមានក្នុងគម្ពីររបស់អល់ឡោះមិនមានក្នុងស៊ុនន៉ះនៃរ៉សូលរបស់ទ្រង់ហើយគ្មាននរណាម្នាក់ធ្លាប់និយាយពីមុនអ្នកទេចូរអ្នកជ្រើសរើសផ្លូវណាមួយតាមការពេញចិត្ត៖ ប្រសិនបើអ្នកចង់ធ្វើអ៊ិចទីហាតហើយឈានទៅមុខចូរឈានទៅមុខចុះហើយប្រសិនបើអ្នកចង់ដកថយចូរដកថយចុះហើយខ្ញុំយល់ឃើញថាការដកថយគឺមានសុវត្ថិភាពជាងសម្រាប់សាសនារបស់អ្នក»។ ហើយត្រូវបានរាយការណ៍ថាលោកអ៊ូម៉ើរ ﵁ បានតែងតាំងបុរសម្នាក់ឈ្មោះហាបីសប៊ីនសាដអាល់-ត្វាអ៊ីឱ្យធ្វើជាចៅក្រមនៅទីក្រុងហ៊ីមស៍ដោយបានសាកល្បងសមត្ថភាពគាត់លើរបៀបកាត់ក្តីហើយហាបីសបានឆ្លើយស្របតាមគម្ពីរស៊ុនន៉ះនិងការពិគ្រោះយោបល់។ ក្រោយមកលោកអ៊ូម៉ើរបានជួបគាត់ហើយសួរថាហេតុអ្វីបានជាគាត់ពន្យារពេលមិនទាន់ចេញដំណើរទៅបំពេញការងារ។ ហាបីសបានឆ្លើយថាលោកបានយល់សប្តិឃើញរឿងគួរឱ្យភ័យខ្លាចគឺឃើញព្រះអាទិត្យនិងព្រះចន្ទប្រយុទ្ធគ្នាដោយមានកងទ័ពយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ហើយរូបគាត់ស្ថិតនៅខាងព្រះចន្ទ។ លោកអ៊ូម៉ើរក៏បានសូត្រអាយ៉ាត់៖ «ហើយយើងបានធ្វើឱ្យពេលយប់និងពេលថ្ងៃជាសញ្ញាសម្គាល់ពីរបន្ទាប់មកយើងបានលុបបំបាត់សញ្ញាសម្គាល់នៃពេលយប់ហើយធ្វើឱ្យសញ្ញាសម្គាល់នៃពេលថ្ងៃភ្លឺច្បាស់» (១៧:១២) ដោយលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកស្ថិតនៅជាមួយសញ្ញាសម្គាល់ដែលត្រូវបានលុបបំបាត់នៅទិសខាងលិច — ចូរប្រគល់លិខិតតែងតាំងត្រឡប់មកយើងវិញ!»។ ក្រោយមកហាបីសត្រូវបានគេសម្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិស៊ីហ្វហ្វីនដោយប្រយុទ្ធនៅខាងមុអាវីយ៉ះ។

លិខិតរបស់លោកអ៊ូម៉ើរប៊ីនអាល់-ខាត់ត្វាបផ្ញើជូនលោកអាប៊ូមូសាអាល់-អាស្ហអារីស្ដីពីនីតិវិធីតុលាការឬសៀវភៅគោលនយោបាយចៅក្រម៖ លិខិតប្រវត្តិសាស្ត្រនេះគឺជារដ្ឋធម្មនុញ្ញគ្រឹះនៃនីតិវិធីតុលាការឥស្លាម។ លោកអ៊ូម៉ើរបានសរសេរថា៖ «ក្នុងនាមអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ មហាករុណាមហាអាណិតស្រឡាញ់។ បន្ទាប់មកទៀត៖ ការកាត់ក្តីគឺជាកាតព្វកិច្ចដ៏ដាច់ខាតនិងជាស៊ុនន៉ះដែលត្រូវតែប្រតិបត្តិតាម។ ចូរអ្នកយល់ឱ្យបានច្បាស់លាស់នៅពេលដែលគូភាគីវិវាទលើកបណ្តឹងមកកាន់អ្នកពីព្រោះការនិយាយពាក្យពិតដែលមិនអាចអនុវត្តបានគឺគ្មានប្រយោជន៍ឡើយ។ ចូរអ្នកប្រព្រឹត្តស្មើភាពគ្នាចំពោះមនុស្សលោកទាំងទឹកមុខរបស់អ្នកការសម្លឹងមើលរបស់អ្នកនិងកន្លែងអង្គុយសវនាការរបស់អ្នកដើម្បីកុំឱ្យអ្នកមានអំណាចសង្ឃឹមលើការលំអៀងរបស់អ្នកហើយកុំឱ្យអ្នកទន់ខ្សោយអស់សង្ឃឹមលើយុត្តិធម៌របស់អ្នកឡើយ។ បន្ទុកនៃការបង្ហាញភស្តុតាង (បៃយីណះ) គឺស្ថិតលើដើមចោទហើយការស្បថ (យ៉ាមីន) គឺស្ថិតលើអ្នកដែលបដិសេធ។ ការផ្សះផ្សា (ស៊ុលហ៍) គឺត្រូវបានអនុញ្ញាតរវាងមនុស្សលោកលើកលែងតែការផ្សះផ្សាណាដែលធ្វើឱ្យរបស់ហាឡាល់ក្លាយជាហារ៉ាម (ហាមឃាត់សាសនា) ឬធ្វើឱ្យរបស់ហារ៉ាមក្លាយជាហាឡាល់។ កុំឱ្យសេចក្តីសម្រេចដែលអ្នកបានកាត់កាលពីម្សិលមិញ — ដែលអ្នកបានពិចារណាឡើងវិញហើយត្រូវបានដឹកនាំឆ្ពោះទៅរកភាពត្រឹមត្រូវ — មករារាំងអ្នកមិនឱ្យវិលត្រឡប់មករកសច្ចធម៌ឱ្យសោះពីព្រោះសច្ចធម៌មានភាពថ្លៃថ្នូរតាំងពីដើមហើយការវិលត្រឡប់មករកសច្ចធម៌គឺប្រសើរជាងការបន្តលង់ក្នុងភាពមិនត្រឹមត្រូវ។ ចូរអ្នកយល់ឱ្យបានស៊ីជម្រៅនូវអ្វីដែលរារែកក្នុងទ្រូងរបស់អ្នកចំពោះរឿងរ៉ាវដែលមិនមានចែងក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអាននិងស៊ុនន៉ះចូរស្គាល់នូវរឿងរ៉ាវស្រដៀងគ្នានិងគំរូនានារួចធ្វើការប្រៀបធៀបធៀបច្បាប់ (គីយ៉ាស) ទៅតាមនោះដោយប្រកាន់ខ្ជាប់នូវអ្វីដែលអល់ឡោះ ﷻ ពេញចិត្តបំផុតនិងជិតបំផុតនឹងសច្ចធម៌។ ចូរអ្នកកំណត់កាលបរិច្ឆេទច្បាស់លាស់សម្រាប់អ្នកដែលទាមទារសិទ្ធិឬភស្តុតាងដែលអវត្តមាន៖ ប្រសិនបើគេបង្ហាញភស្តុតាងបានចូរប្រគល់សិទ្ធិឱ្យគេចុះបើពុំដូច្នោះទេចូរសម្រេចឱ្យគេចាញ់ក្តីពីព្រោះការធ្វើបែបនោះគឺជាការដោះបន្ទុកយ៉ាងសមហេតុផលបំផុតនិងជាការជម្រះភាពមន្ទិលសង្ស័យយ៉ាងច្បាស់បំផុត។ មូស្លីមទាំងអស់គឺជាសាក្សីស្មោះត្រង់ចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមកលើកលែងតែអ្នកដែលធ្លាប់រងទណ្ឌកម្មហាត់អ្នកដែលធ្លាប់ជាប់ទោសធ្វើសាក្សីក្លែងក្លាយឬអ្នកដែលជាប់ការសង្ស័យលំអៀងដោយសារផលប្រយោជន៍ឬសាច់ញាតិជិតស្និទ្ធ។ អល់ឡោះ ﷻ ទ្រង់ទទួលខុសត្រូវលើអ្វីដែលលាក់កំបាំងក្នុងដួងចិត្តហើយទ្រង់បានការពារពួកអ្នកតាមរយ៖ភស្តុតាងសាក្សីនិងការស្បថ។ ចូរប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះកំហឹងការរអាក់រអួលចិត្តការធុញទ្រាន់នឹងមនុស្សលោកនិងការធ្វើឫកពាឆ្មើងឆ្មៃដាក់គូភាគីវិវាទពីព្រោះការកាត់ក្តីលើមូលដ្ឋាននៃសច្ចធម៌ត្រូវបានអល់ឡោះ ﷻ ផ្តល់ផលបុណ្យដ៏ធំធេង។ អ្នកណាដែលមានចេតនាស្មោះត្រង់ទោះបីជាប្រឆាំងនឹងខ្លួនឯងក៏ដោយអល់ឡោះនឹងលម្អគាត់ប៉ុន្តែអ្នកណាដែលតុបតែងខ្លួននៅចំពោះមុខមនុស្សលោកនូវអ្វីដែលអល់ឡោះជ្រាបថាមិនមានក្នុងចិត្តរបស់គេអល់ឡោះនឹងបន្ទាបបំបាក់កិត្តិយសគេជាមិនខាន! សូមសន្តិភាពកើតមានលើអ្នក»។

គោលការណ៍គ្រឹះនៃការធ្វើអ៊ិចទីហាតនិងការកាត់ក្តីតាមទស្សន៖របស់លោកអ៊ីប៊នម៉ាសអ៊ូដ ﵁៖ លោកអាប់ឌុលឡោះប៊ីនម៉ាសអ៊ូដ ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ធ្លាប់មានសម័យកាលមួយដែលពួកយើងមិនធ្លាប់កាត់ក្តីហើយមិនស្ថិតក្នុងតំណែងនោះឡើយ — សំដៅលើសម័យកាលរបស់រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ លោកអាប៊ូបាក្រនិងលោកអ៊ូម៉ើរដែលមនុស្សលោកតែងតែយកបញ្ហាទៅសួរពួកលោក។ បន្ទាប់មកដោយសារការកំណត់របស់អល់ឡោះ ﷻ កិច្ចការរបស់យើងបានឈានមកដល់អ្វីដែលពួកអ្នកបានឃើញនាពេលនេះ។ ដូច្នេះអ្នកណាដែលត្រូវបានសាកល្បងដោយការកាត់ក្តីបន្ទាប់ពីថ្ងៃនេះចូរគេកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើអ្វីដែលមាននៅក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)របស់អល់ឡោះចុះប្រសិនបើមានរឿងរ៉ាវដែលមិនមានក្នុងគម្ពីររបស់អល់ឡោះចូរគេកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើអ្វីដែលព្យាការីរបស់ទ្រង់ ﷺ បានកាត់ក្តីប្រសិនបើមានរឿងរ៉ាវដែលមិនមានក្នុងគម្ពីររបស់អល់ឡោះហើយព្យាការីរបស់ទ្រង់មិនធ្លាប់បានកាត់ក្តីចូរគេកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើអ្វីដែលបណ្តាអ្នកមានគុណធម៌បានកាត់ក្តីនិងប្រសិនបើមានរឿងរ៉ាវដែលមិនមានក្នុងប្រភពទាំងអស់នេះចូរគេខិតខំស្រាវជ្រាវវិនិច្ឆ័យ (អ៊ិចទីហាត) ដោយបញ្ញារបស់គេចុះហើយកុំឱ្យនរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកអ្នកនិយាយថា៖ ខ្ញុំខ្លាចហើយខ្ញុំរារែកឱ្យសោះ! ពីព្រោះរបស់ហាឡាល់គឺច្បាស់លាស់ហើយរបស់ហារ៉ាម (ហាមឃាត់សាសនា)ក៏ច្បាស់លាស់រីឯចន្លោះរបស់ទាំងពីរគឺជាកិច្ចការស្រពេចស្រពិលដូច្នេះចូរអ្នកបោះបង់អ្វីដែលធ្វើឱ្យអ្នកសង្ស័យទៅរកអ្វីដែលមិនធ្វើឱ្យអ្នកសង្ស័យចុះ!»។

នីតិវិធីកាត់ក្តីតាមទស្សន៖របស់លោកអ៊ីប៊នអាប់បាស ﵄៖ ត្រូវបានរាយការណ៍ថានៅពេលណាដែលលោកអាប់ឌុលឡោះប៊ីនអាប់បាស ﵄ ត្រូវបានគេសួរអំពីបញ្ហាច្បាប់ប្រសិនបើមាននៅក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអានលោកបានឆ្លើយប្រាប់ដោយផ្អែកលើគួរអានប្រសិនបើគ្មាននៅក្នុងគួរអានតែមានពីស៊ុនន៉ះនៃរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ លោកបានឆ្លើយប្រាប់ដោយផ្អែកលើស៊ុនន៉ះប្រសិនបើគ្មាននៅក្នុងប្រភពទាំងពីរលោកបានឆ្លើយប្រាប់ដោយផ្អែកលើទស្សន៖របស់លោកអាប៊ូបាក្រនិងលោកអ៊ូម៉ើរ ﵄ ហើយប្រសិនបើគ្មានក្នុងប្រភពទាំងអស់នោះទេលោកបានឆ្លើយដោយផ្អែកលើការស្រាវជ្រាវវិនិច្ឆ័យបញ្ញា (អ៊ិចទីហាត) ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់លោក។

ការធ្វើអ៊ិចទីហាតរបស់រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ) ﷺ (ផ្នែកទីពីរ)៖ លោកអ៊ីប៊នអាប់បាសបានផ្តល់ការគោរពដល់លោកអាប៊ូបាក្រនិងលោកអ៊ូម៉ើរដោយសារតែលោកនៅក្មេងវស្សាហើយមនុស្សក្មេងត្រូវបានបង្គាប់ឱ្យគោរពនិងលើកតម្កើងចាស់ទុំ។ លោកស្រីអ៊ុម្ម៉ុសាឡាម៉ាស់ ﵂ បានរៀបរាប់ថារ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់នៅក្នុងរឿងណាដែលមិនទាន់មានវិវរណ៖ (វ៉ាហ៊ី) ចុះមកលើខ្ញុំខ្ញុំកាត់ក្តីរវាងពួកអ្នកដោយការពិចារណាវិនិច្ឆ័យ (អ៊ិចទីហាត) របស់ខ្ញុំ»។ នេះជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ថារ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ធ្លាប់បានកាត់ក្តីដោយអ៊ិចទីហាត៖ ប្រសិនបើអ៊ិចទីហាតរបស់លោកត្រូវចំសច្ចធម៌នោះត្រូវបានបញ្ជាក់ទទួលស្គាល់ហើយប្រសិនបើមិនត្រូវចំសច្ចធម៌វិវរណ៖នៃគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអាននឹងចុះមកកែតម្រូវនិងលុបចោលវាពីព្រោះការលុបចោលស៊ុនន៉ះដោយគម្ពីរគួរអានគឺជាការអនុញ្ញាតស្របច្បាប់។

នីតិវិធីកាត់ក្តីរបស់ចៅក្រមស៊ូរ៉ាត់យហ៍៖ នៅពេលដែលគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអានបានចុះមកនូវច្បាប់ខុសពីអ្វីដែលព្យាការី ﷺ បានកាត់ក្តីពីមុនសាលក្រមកន្លងមកមិនត្រូវបានរុះរើឡើយប៉ុន្តែត្រូវអនុវត្តតាមច្បាប់ថ្មីសម្រាប់ពេលអនាគតពីព្រោះគម្ពីរគួរអានលុបចោលស៊ុនន៉ះសម្រាប់អនាគត។ នៅពេលដែលលោកអ៊ូម៉ើរ ﵁ បានតែងតាំងលោកស៊ូរ៉ាត់យហ៍ជាចៅក្រមលោកបានជួបគាត់ក្នុងរដូវបុណ្យហាជ្ជ (ការដើរយាងកាន់ម៉ាក្កះ) ហើយសួរថា៖ «តើអ្នកកាត់ក្តីលើទ្រព្យសម្បត្តិរបស់មនុស្សលោកយ៉ាងដូចម្តេច?»។ ស៊ូរ៉ាត់យហ៍បានឆ្លើយថា៖ «ដោយភស្តុតាងច្បាស់លាស់និងសាក្សីទាំងឡាយ»។ លោកអ៊ូម៉ើរ ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកបានការពារខ្លួនឯងឱ្យមានសុវត្ថិភាពប៉ុន្តែអ្នកបានបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិរបស់មនុស្សលោក!»។ ពាក្យរបស់លោកអ៊ូម៉ើរដែលថា 'អ្នកបានការពារខ្លួនឯងឱ្យមានសុវត្ថិភាព' មានន័យថាអ្នកណាដែលប្រកាន់ខ្ជាប់តាមមាគ៌ារបស់រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ) ﷺ គេនឹងមិនត្រូវរងការស្តីបន្ទោសក្នុងលោកិយនិងទណ្ឌកម្មក្នុងបរលោកឡើយ។ រីឯពាក្យថា 'អ្នកបានបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិរបស់មនុស្សលោក' គឺជាការចង្អុលបង្ហាញអំពីការធ្លាក់ចុះនៃសីលធម៌របស់មនុស្សដែលមនុស្សមិនស្មោះត្រង់អាចក្លែងបន្លំធ្វើជាមនុស្សសុចរិតនៅខាងក្រៅដូច្នេះការជឿជាក់លើសាក្សីដោយមិនបានពិនិត្យស៊ីជម្រៅអាចធ្វើឱ្យខូចខាតដល់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់មនុស្សលោក។

ស្ដីពីសីលធម៌និងវិន័យរបស់ចៅក្រម (អាដាប៊ុលកាឌី)៖ លោកអះម៉ាដប៊ីនអ៊ូម៉ើរអាល់-ខាសាហ្វបានមានប្រសាសន៍ថា៖ នៅពេលដែលបុរសម្នាក់ត្រូវបានសាកល្បងដោយការកាត់ក្តីហើយបានទទួលកាន់កាប់តំណែងចៅក្រមគាត់ត្រូវតែកោតខ្លាចអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ តែមួយគត់ដោយឥតមានដៃគូឡើយពីព្រោះមនុស្សលោកអាចសម្រេចបាននូវអ្វីដែលខ្លួនប្រាថ្នាក្នុងលោកិយនិងបរលោកគឺតាមរយ៖ការកោតខ្លាចអល់ឡោះ ﷻ (តាក់វ៉ា) ប៉ុណ្ណោះ៖ «ហើយអ្នកណាដែលកោតខ្លាចអល់ឡោះទ្រង់នឹងធ្វើឱ្យកិច្ចការរបស់គេមានភាពងាយស្រួល» (៦៥:៤)។

ស្មៀនកត់ត្រារបស់ចៅក្រម (កាតីប៊ុលកាឌី)៖ គាត់ត្រូវតែផ្តល់អាទិភាពលើការគោរពប្រតិបត្តិចំពោះម្ចាស់របស់គាត់និងខិតខំធ្វើការដើម្បីបរលោករបស់គាត់ពីព្រោះអ្វីដែលចៅក្រមអនុវត្តអាចជាមធ្យោបាយដើម្បីទទួលបានផលបុណ្យរបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ ឬជាមធ្យោបាយដើម្បីទទួលបានផលប្រយោជន៍លោកិយដូច្នេះគាត់គួរតែជ្រើសរើសយកផលបុណ្យរបស់អល់ឡោះ ﷻ ពីព្រោះអ្វីដែលនៅក្បែរអល់ឡោះគឺប្រសើរបំផុតនិងស្ថិតស្ថេរអមត៖។ លោកអាលី ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រសិនបើលោកិយធ្វើពីមាសដែលត្រូវវិនាសហើយបរលោកធ្វើពីដីឥដ្ឋដែលស្ថិតស្ថេរអមត៖ នោះអ្នកមានបញ្ញាប្រាកដជាជ្រើសរើសដីឥដ្ឋដែលស្ថិតស្ថេរជាមិនខានចុះទម្រាំការពិតជាក់ស្តែងគឺផ្ទុយស្រឡះពីនេះ (បរលោកធ្វើពីមាសអមត៖ រីឯលោកិយធ្វើពីដីឥដ្ឋពុកផុយ) តើគេត្រូវជ្រើសរើសយ៉ាងណា?»។ គាត់ត្រូវតែតម្រង់ឆ្ពោះទៅរកសច្ចធម៌ដោយអស់ពីសមត្ថភាពក្នុងភារកិច្ចដែលគាត់ទទួលខុសត្រូវពីព្រោះគាត់ត្រូវបានបង្គាប់ឱ្យកាត់ក្តីដោយសច្ចធម៌។ ហើយគាត់ត្រូវតែតែងតាំងស្មៀនកត់ត្រាម្នាក់ដែលមានការកោតខ្លាចអល់ឡោះនិងជាមូស្លីមស្មោះត្រង់។

ជំនួយការនិងឆ្មាំតុលាការរបស់ចៅក្រម (អាហ៍វ៉ាន៉ុលកាឌី)

«ហើយចៅក្រមត្រូវតែងតាំងស្មៀនម្នាក់ដែលមានសេចក្តីកោតខ្លាច (តេវ៉ា) និងជាមូស្លីម»។ ពីព្រោះចៅក្រមពិតជាខានពុំបានពីការកត់ត្រាឯកសារហើយគ្រប់កិច្ចការដែលចៅក្រមត្រូវការគឺលោកមិនអាចកត់ត្រាដោយខ្លួនឯងទាំងអស់បានឡើយ។ បន្ទាប់មកលោកបានកំណត់លក្ខខណ្ឌថាស្មៀននោះត្រូវតែជាអ្នកប្រកាន់ខ្ជាប់សីលធម៌ល្អនិងជាមូស្លីមដោយសារតែកិច្ចការស្មៀនតុលាការគឺស្ថិតក្នុងប្រភេទដូចគ្នានឹងការកាត់ក្តី។ ដូច្នេះអ្វីដែលជាលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ចៅក្រមក៏ជាលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ស្មៀនតុលាការផងដែរ។ [ជំនួយការនិងបុគ្គលិកតុលាការ] [១១២] បន្ទាប់មកលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ហើយចៅក្រមត្រូវតែងតាំងជំនួយការមួយចំនួនឱ្យឈរនៅចំពោះមុខលោក»។ នេះគឺដោយសារមូលហេតុពីរយ៉ាង៖ ទីមួយ៖ អង្គសវនាការតុលាការគឺជាទីកន្លែងប្រកបដោយអំណាចនិងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ។ ប្រសិនបើលោកមិនមានជំនួយការទេចៅក្រមអាចនឹងត្រូវបានគេមើលស្រាលហើយបាត់បង់នូវអំណាចនិងសេចក្តីកោតក្រែង។ តើអ្នកមិនឃើញទេឬថាចៅក្រមមិនគួរបណ្តើរតែឯងនៅក្នុងផ្សារនោះឡើយពីព្រោះលោកអាចនឹងត្រូវគេមើលស្រាលនិងបាត់បង់អំណាចថ្លៃថ្នូររបស់លោក? ទីពីរ៖ ចៅក្រមត្រូវការកោះហៅគូភាគីវិវាទឱ្យចូលខ្លួនហើយលោកមិនអាចធ្វើការងារនេះដោយផ្ទាល់ខ្លួនបានទេហើយភាគីទាំងនោះក៏មិនតែងតែស្ម័គ្រចិត្តចូលខ្លួននោះដែរ។ ដូច្នេះហើយលោកត្រូវតែងតាំងជំនួយការដើម្បីនាំគូភាគីវិវាទមកកាន់អង្គសវនាការ។ [ក្រដាសពាក្យបណ្តឹងរបស់គូភាគីវិវាទនិងលំដាប់មុនក្រោយក្នុងការប្តឹងផ្តល់] [១១៣] បន្ទាប់មកលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «នៅពេលដែលចៅក្រមមានបំណងប្រមូលក្រដាសពាក្យបណ្តឹងលោកនឹងបញ្ជូនស្មៀនរបស់លោកជាមុនទៅកាន់វិហារហើយប្រមូលក្រដាសពាក្យបណ្តឹងរបស់ប្រជាជន»។ បណ្តាអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់មុនអាល់-Khassaf ធ្លាប់ពឹងផ្អែកលើអ្នកមកដល់មុន (លំដាប់មុនក្រោយ)។ អ្នកណាដែលមកដល់មុនចៅក្រមនឹងចាប់ផ្តើមស្តាប់វិវាទរបស់គាត់និងកាត់ក្តីសម្រាប់គាត់ជាមុន។ ប៉ុន្តែអាល់-Khassaf ﵀ បានពឹងផ្អែកលើការចាប់ឆ្នោតក្រដាសពាក្យបណ្តឹងពីព្រោះការពឹងផ្អែកលើការមកមុនអាចនាំឱ្យមានការប្រកែកគ្នាដោយម្នាក់ៗសុទ្ធតែអះអាងថាខ្លួនបានមកដល់មុនគេដែលវានឹងបង្កើតជាវិវាទមួយផ្សេងទៀតដែលទាមទារឱ្យចៅក្រមដោះស្រាយ។ ហេតុដូច្នេះហើយលោកបានជ្រើសយកការចាប់ឆ្នោតក្រដាសពាក្យបណ្តឹងដែលវិធីនេះមានប្រភពនៅក្នុងច្បាប់សាសនា (សារីអាត់)៖ ពិតប្រាកដណាស់រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ នៅពេលណាដែលលោកមានបំណងធ្វើដំណើរលោកតែងតែចាប់ឆ្នោតរវាងភរិយាទាំងអស់របស់លោកហើយភរិយារូបណាដែលឆ្នោតធ្លាក់ចំឈ្មោះនោះលោកនឹងរួមដំណើរជាមួយនាង។

នេះគឺដោយសារតែប្រសិនបើចៅក្រមចាប់ផ្តើមសវនាការលើវិវាទរបស់ភាគីណាម្នាក់តាមអំពើចិត្តលោកមានសិទ្ធិធ្វើដូច្នេះប៉ុន្តែលោកអាចនឹងរងការសង្ស័យថាមានការលម្អៀង។ ហេតុដូច្នេះលោកត្រូវចាប់ឆ្នោតដើម្បីបន្សាបការសង្ស័យទាំងឡាយ។ នេះក៏ដោយសារតែរាល់អ្វីដែលចៅក្រមមានសិទ្ធិសម្រេចដោយខ្លួនឯងលោកក៏មានសិទ្ធិចាប់ឆ្នោតដើម្បីលុបបំបាត់ការសង្ស័យផងដែរ។ តើអ្នកមិនឃើញទេឬថានៅពេលចៅក្រមធ្វើការបែងចែកកេរមរតកលោកតែងតែចាប់ឆ្នោតទោះបីជាលោកមានសិទ្ធិកំណត់ចំណែកសម្រាប់អ្នកទទួលមរតកម្នាក់ៗដោយមិនបាច់ចាប់ឆ្នោតក៏ដោយគឺលោកចាប់ឆ្នោតដើម្បីលុបបំបាត់ការសង្ស័យហើយនៅទីនេះក៏ដូចគ្នាដែរ។ [ទម្រង់និងរបៀបនៃការចាប់ឆ្នោតក្រដាសពាក្យបណ្តឹង] [១១៤] ហើយទម្រង់នៃក្រដាសពាក្យបណ្តឹងគឺ៖ ស្មៀនត្រូវសរសេរនៅលើក្រដាសនីមួយៗនូវឈ្មោះដើមចោទនិងឈ្មោះចុងចោទរួចដាក់វាក្នុងគ្រាប់មូលតូចមួយ។ ប្រសិនបើគូភាគីវិវាទប្រមូលផ្តុំគ្នានៅមាត់ទ្វាររបស់ចៅក្រមចំនួនម្ភៃនាក់ឬមួយរយនាក់ហើយចៅក្រមដឹងតាមរយ៖ការប៉ាន់ស្មានថាលោកមានលទ្ធភាពកាត់សេចក្តីទាំងអស់ក្នុងថ្ងៃនោះនោះលោកនឹងចាប់ឆ្នោតក្នុងចំណោមពួកគេបន្ទាប់ពីដាក់ក្រដាសក្នុងគ្រាប់មូលនោះរួច។ អ្នកណាដែលឆ្នោតចេញមុនគេចៅក្រមនឹងកាត់ក្តីវិវាទរបស់គាត់មុនបន្ទាប់មកកាត់ក្តីអ្នកដែលចេញបន្ទាប់តាមលំដាប់លំដោយរហូតដល់ចប់ទាំងអស់។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើចៅក្រមដឹងថាលោកមិនអាចកាត់សេចក្តីទាំងអស់ក្នុងមួយថ្ងៃបានទេនោះស្មៀននឹងប្រមូលក្រដាសតាមរបៀបដែលយើងបានរៀបរាប់ខាងលើហើយរៀបចំជាកញ្ចប់ៗដែលមានប្រហែលម្ភៃនាក់តាមកម្លាំងដែលចៅក្រមអាចអង្គុយកាត់ក្តីបាន។ លោកចងក្រងជាកញ្ចប់ឯកសារហើយសរសេរក្រដាសតូចមួយសម្រាប់កញ្ចប់នីមួយៗដោយដាក់ឈ្មោះអ្នកដែលមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីជាងគេក្នុងកញ្ចប់នោះដើម្បីឱ្យឈ្មោះមានភាពខុសគ្នា។ បន្ទាប់មកយកក្រដាសនីមួយៗដាក់ក្នុងគ្រាប់មូលហើយចាប់ឆ្នោតក្នុងចំណោមកញ្ចប់ទាំងអស់ជារួម។ កញ្ចប់ណាដែលចេញមុនគេគឺកំណត់សម្រាប់ថ្ងៃសៅរ៍ហើយកញ្ចប់បន្ទាប់សម្រាប់ថ្ងៃអាទិត្យតាមលំដាប់លំដោយនេះ។ គេនឹងជូនដំណឹងដល់គូភាគីវិវាទថា៖ «ឈ្មោះរបស់អ្នកស្ថិតនៅក្នុងកញ្ចប់នេះជាមួយលោក… ដែលល្បីជាងគេ» ហើយកត់ត្រាឈ្មោះរបស់គាត់លើកញ្ចប់ផងដែរដើម្បីឱ្យម្នាក់ៗដឹងពីវេនរបស់ខ្លួនដោយមិនចាំបាច់ទៅរង់ចាំយ៉ាងកុះករនៅមុខទ្វារចៅក្រមឡើយ។ បន្ទាប់ពីការចាប់ឆ្នោតរួចចៅក្រមនឹងបញ្ជាឱ្យអ្នកប្រកាសស្រែកនៅមុខទ្វារថា៖ «កញ្ចប់របស់លោក… គឺនៅថ្ងៃ…» ដើម្បីឱ្យគូភាគីវិវាទដឹងពីវេនរបស់ពួកគេហើយចូលខ្លួនតាមពេលវេលាកំណត់។ ក្នុងករណីនេះចាំបាច់ត្រូវចាប់ឆ្នោតពីរដង៖ ម្តងចាប់ឆ្នោតរវាងកញ្ចប់ឯកសារជារួមនិងម្តងទៀតចាប់ឆ្នោតរវាងគូភាគីវិវាទនៅក្នុងកញ្ចប់នីមួយៗជាលក្ខណ៖បុគ្គលដូចទៅនឹងការបែងចែកផលសង្គ្រាមដែរដែលគេបែងចែកចំណែកមេកងជារួមជាមុនរួចទើបចាប់ឆ្នោតបែងចែកតាមកងទង់ជាលក្ខណ៖បុគ្គល។ [១១៥] លោកគ្រូឥម៉ាមដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមសាមស៊ុលអាអ៊ីមម៉ះអាល់-សារ៉ាក់ស៊ី ﵀ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្វីដែលអាល់-Khassaf ﵀ បានពឹងផ្អែកគឺជារឿងល្អប៉ុន្តែអ្វីដែលបណ្តាអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់មុនអាល់-Khassaf បានពឹងផ្អែកគឺប្រសើរជាង។ ពីព្រោះនៅពេលណាដែលលោកពឹងផ្អែកលើការចាប់ឆ្នោតហើយប្រាប់គូភាគីវិវាទថាវេនរបស់ពួកគេគឺនៅថ្ងៃសៅរ៍ឬថ្ងៃអាទិត្យលោកអាចកាត់សេចក្តីវិវាទទាំងនោះទាន់ពេលបានលុះត្រាតែភស្តុតាងមានភាពច្បាស់លាស់ឬការកាត់ក្តីធ្វើឡើងតាមរយ៖ការស្បថ។ ចំណែកឯប្រសិនបើករណីទាំងនោះតម្រូវឱ្យចៅក្រមពិគ្រោះយោបល់ពិចារណានិងស្រាវជ្រាវ (អ៊ិចទីហាត) លោកនឹងមិនអាចបញ្ចប់ទាំងអស់ក្នុងថ្ងៃនោះបានឡើយដែលធ្វើឱ្យខុសការសន្យា។ ដូច្នេះចាំបាច់ត្រូវការពារកុំឱ្យមានរឿងនេះកើតឡើងដោយពឹងផ្អែកលើអ្នកមកដល់មុន»។ [១១៦] បន្ទាប់មកលោកបានមានប្រសាសន៍ក្នុងសៀវភៅថា៖ «កញ្ចប់ទីមួយសម្រាប់ថ្ងៃសៅរ៍ទីពីរសម្រាប់ថ្ងៃអាទិត្យនិងទីបីសម្រាប់ថ្ងៃដែលចៅក្រមអង្គុយកាត់ក្តីបន្ទាប់ពីថ្ងៃអាទិត្យ។ ប្រសិនបើលោកអង្គុយនៅថ្ងៃចន្ទត្រូវប្រាប់ពួកគេថាថ្ងៃចន្ទ។ ហើយប្រសិនបើលោកមិនអង្គុយនៅថ្ងៃចន្ទទេត្រូវប្រាប់ពួកគេថាឈ្មោះទីបីគឺថ្ងៃអង្គារ»។ នេះគឺដោយសារចៅក្រមត្រូវតែមានថ្ងៃឈប់សម្រាកដើម្បីកុំឱ្យលោកធុញទ្រាន់ឬដើម្បីឱ្យលោកពិនិត្យមើលកិច្ចការផ្ទាល់ខ្លួនរបស់លោក។ ទំនៀមទម្លាប់ក្នុងសម័យកាលរបស់អាប៊ូហាណីហ្វាស់ ﵀ គឺថ្ងៃឈប់សម្រាកត្រូវចំថ្ងៃសៅរ៍ហើយគ្រូបង្រៀនមិនបង្រៀននៅថ្ងៃសៅរ៍ឡើយ។ រីឯទំនៀមទម្លាប់ក្នុងសម័យកាលរបស់អាល់-Khassaf ﵀ គឺថ្ងៃឈប់សម្រាកឆ្លាស់គ្នារវាងថ្ងៃចន្ទនិងថ្ងៃអង្គារចៅក្រមខ្លះជ្រើសរើសថ្ងៃនេះហើយខ្លះជ្រើសរើសថ្ងៃនោះហេតុដូច្នេះហើយទើបលោកបង្គាប់ឱ្យពិចារណា។ ចំណែកទំនៀមទម្លាប់ក្នុងសម័យកាលរបស់យើងគឺថ្ងៃអង្គារពីព្រោះកិច្ចការកាត់ក្តីជាប្រភេទការងាររដ្ឋបាលរបស់ស៊ុលតង់ហើយមន្ត្រីរបស់ស៊ុលតង់មិនបំពេញការងារនៅថ្ងៃអង្គារឡើយដោយពួកគេនិយាយថាជាថ្ងៃមិនល្អព្រោះកាពីលបានសម្លាប់ហាពីលនៅថ្ងៃនេះ។ ដូច្នេះពួកគេបានប្រាប់គូភាគីវិវាទថា៖ ថ្ងៃឈប់សម្រាកគឺថ្ងៃអង្គារបន្ទាប់មកថ្ងៃពុធនិងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍តាមលំដាប់លំដោយដែលយើងបានរៀបរាប់។

[តើត្រូវកាត់បន្ថយប្រាក់ឧបត្ថម្ភរបស់ចៅក្រមនៅថ្ងៃឈប់សម្រាកឬទេ?] [១១៧] ប្រសិនបើចៅក្រមមានសិទ្ធិទទួលបានប្រាក់ឧបត្ថម្ភគ្រប់គ្រាន់ពីឃ្លាំងរដ្ឋ (បៃតុលម៉ាល់) តើនៅថ្ងៃឈប់សម្រាកលោកនៅតែសមស្របនឹងទទួលបានប្រាក់ឧបត្ថម្ភនោះដែរឬទេ? ឬមួយក៏ត្រូវកាត់បន្ថយតាមសមាមាត្រ? បណ្តាអ្នកប្រាជ្ញនៃទីក្រុងបាល់ឃ៍ (Balkh) បានផ្តល់សេចក្តីសម្រេច (ហ្វាត់វ៉ា) ថាលោកមិនសមនឹងទទួលបានទេប៉ុន្តែត្រូវកាត់បន្ថយចេញពីប្រាក់ឧបត្ថម្ភតាមចំនួនថ្ងៃនោះ។ ប៉ុន្តែបណ្តាអ្នកប្រាជ្ញនៃដែនដីទាំងនេះ (ម៉ាវ៉ារ៉ាអ៊ុនណាហើរ/ប៊ូខារ៉ា) បានផ្តល់ហ្វាត់វ៉ាថាលោកមានសិទ្ធិទទួលបានពេញលេញដោយមិនត្រូវកាត់បន្ថយឡើយហើយនេះគឺជាទស្សន៖ដែលត្រឹមត្រូវបំផុត។ ពីព្រោះចៅក្រមសម្រាកនៅថ្ងៃនេះដើម្បីឱ្យលោកមានកម្លាំងមាំមួនក្នុងការកាត់សេចក្តីវិវាទនៅថ្ងៃដែលលោកអង្គុយកាត់ក្តី។ ដូច្នេះផលប្រយោជន៍នៃថ្ងៃឈប់សម្រាកនេះគឺត្រឡប់ទៅរកគូភាគីវិវាទវិញហេតុនេះលោកសមស្របនឹងទទួលបានប្រាក់ឧបត្ថម្ភជីវភាព។ តើអ្នកមិនឃើញទេឬថាចៅក្រមសមស្របនឹងទទួលបាននូវអ្វីដែលលោកត្រូវការនៅពេលយប់ទោះបីជាលោកមិនបានកាត់សេចក្តីវិវាទនៅពេលយប់ក៏ដោយដោយសារមូលហេតុដែលយើងបានលើកឡើងខាងលើ? ករណីនៅទីនេះក៏ដូចគ្នាដែរ។ ករណីស្រដៀងគ្នានេះមានចែងក្នុងជំពូកស្តីពីបណ្តាំមរតក (វ៉ាស៊ីយ៉ាស់)៖ ប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់បានធ្វើបណ្តាំប្រគល់ដើមដើមល្មើឱ្យទៅមនុស្សម្នាក់និងប្រគល់ផ្លែផ្លាឱ្យទៅមនុស្សម្នាក់ទៀតហើយដើមល្មើនោះផ្តល់ផ្លែមួយឆ្នាំនិងមិនផ្តល់ផ្លែមួយឆ្នាំនោះរាល់ការចំណាយលើដើមល្មើទាំងអស់ដូចជាការស្រោចទឹកនិងការថែទាំដែលចាំបាច់ក្នុងរយ៖ពេលទាំងពីរឆ្នាំគឺធ្លាក់លើបន្ទុករបស់អ្នកដែលទទួលបានផ្លែផ្កាទាំងស្រុង។ ពីព្រោះនៅពេលដែលឆ្នាំមួយកន្លងផុតទៅវាជួយឱ្យផ្លែផ្កាលូតលាស់ល្អនៅឆ្នាំបន្ទាប់ដូច្នេះផលប្រយោជន៍ទាំងពីរឆ្នាំគឺត្រឡប់ទៅរកអ្នកទទួលផលផ្លែផ្កាហេតុនេះបន្ទុកចំណាយទាំងពីរឆ្នាំត្រូវធ្លាក់លើគាត់ទាំងស្រុង។ ករណីនៅទីនេះក៏ដូចគ្នាដែរ។

[តើនរណាដែលសមស្របនឹងទទួលបានអាទិភាពមុនគេក្នុងការស្តាប់ពាក្យបណ្តឹង?] [១១៨] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើម្ចាស់សាក្សីអ្នកដែលត្រូវស្បថអ្នកដំណើរមកពីឆ្ងាយនិងស្ត្រីប្រមូលផ្តុំគ្នានៅមាត់ទ្វាររបស់ចៅក្រមហើយចៅក្រមយល់ឃើញថាគួរបញ្ជូនក្រដាសពាក្យបណ្តឹងរបស់ម្ចាស់សាក្សីមកមុនគេនៅដើមអង្គសវនាការនីមួយៗ នោះលោកមានសិទ្ធិធ្វើដូច្នេះ។ ពីព្រោះយើងត្រូវបានបញ្ជាឱ្យផ្តល់កិត្តិយសនិងការគោរពដល់សាក្សី។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរអ្នករាល់គ្នាផ្តល់កិត្តិយសដល់សាក្សីពីព្រោះអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ធ្វើឱ្យសិទ្ធិនានារស់ឡើងវិញតាមរយ៖ពួកគេ»។ ហើយការទុកឱ្យសាក្សីឈររង់ចាំនៅមុខទ្វារចៅក្រមមិនមែនជាការផ្តល់កិត្តិយសទាល់តែសោះ។ [១១៩] ហើយប្រសិនបើចៅក្រមយល់ឃើញថាគួរបញ្ជូនក្រដាសពាក្យបណ្តឹងរបស់អ្នកដែលត្រូវស្បថមកមុនគេនៅដើមអង្គសវនាការនីមួយៗ នោះលោកក៏មានសិទ្ធិធ្វើដូច្នេះបានដែរ។ ពីព្រោះការកាត់សេចក្តីវិវាទដោយការស្បថគឺមានភាពងាយស្រួលនិងរហ័សដោយសារការកាត់ក្តីតាមរយ៖សាក្សីតម្រូវឱ្យកត់ត្រាឈ្មោះសាក្សីពិនិត្យពាក្យសម្តីនៃសក្ខីកម្មនិងផ្ទៀងផ្ទាត់ភាពសុចរិត (អាដាឡាស់) របស់សាក្សីរីឯការកាត់ក្តីដោយការស្បថមិនត្រូវការកិច្ចការដ៏ច្រើនទាំងនេះឡើយ។ [១២០] ហើយប្រសិនបើលោកយល់ឃើញថាគួរបញ្ជូនក្រដាសពាក្យបណ្តឹងរបស់អ្នកដំណើរមកពីឆ្ងាយមកមុនគេនៅដើមអង្គសវនាការនីមួយៗ នោះលោកមានសិទ្ធិធ្វើដូច្នេះ។ ពីព្រោះចិត្តរបស់អ្នកដំណើរមកពីឆ្ងាយតែងតែនៅជាប់នឹងក្រុមគ្រួសារនិងផ្ទះសម្បែងរបស់គាត់។ ប្រសិនបើការស្នាក់នៅរបស់គាត់យូរអង្វែងហើយគាត់ត្រូវដើរទៅមកមុខទ្វារចៅក្រមញឹកញាប់ពេកគាត់នឹងធុញទ្រាន់រួចត្រឡប់ទៅស្រុកកំណើតវិញហើយបោះបង់សិទ្ធិរបស់ខ្លួនចោលដែលនាំឱ្យចៅក្រមក្លាយជាអ្នកបំផ្លាញសិទ្ធិរបស់គាត់។ ប៉ុន្តែករណីនេះអនុវត្តបានលុះត្រាតែអ្នកដំណើរមកពីឆ្ងាយមិនមានចំនួនច្រើនពេក។ ប្រសិនបើពួកគេមានច្រើនត្រូវពឹងផ្អែកលើអ្នកមកមុនឬការចាប់ឆ្នោតតាមដែលយើងបានបកស្រាយរួច។ ប្រសិនបើចៅក្រមយល់ឃើញថាគួរផ្តល់អាទិភាពដោយសារភាពជាអ្នកដំណើរឆ្ងាយលោកមិនត្រូវជឿជាក់ភ្លាមៗលើសម្តីរបស់គាត់ដែលថា «ខ្ញុំជាអ្នកដំណើរមកពីឆ្ងាយដែលមានបំណងត្រឡប់ទៅស្រុកកំណើតវិញ» នោះឡើយប៉ុន្តែត្រូវទាមទារភស្តុតាងបញ្ជាក់ថាគាត់ពិតជាអ្នកដំណើរឆ្ងាយដែលមានបំណងត្រឡប់ទៅស្រុកកំណើតពិតមែន។ នេះជាការរាយការណ៍ពីឥម៉ាមមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) (អាល់-សាយបានី) ﵀។ មូលហេតុគឺដោយសារគាត់កំពុងទាមទារនូវសិទ្ធិពិសេសមួយដែលធ្វើឱ្យគាត់ទទួលបានអាទិភាពលើអ្នកដទៃដូច្នេះចាំបាច់ត្រូវមានការបញ្ជាក់ដោយភស្តុតាង។ ប៉ុន្តែមិនទាមទារលក្ខខណ្ឌសុចរិតភាពតឹងរ៉ឹងក្នុងសក្ខីកម្មនេះទេសូម្បីតែសក្ខីកម្មរបស់បុគ្គលទូទៅ (ម៉ាសទួរ) ក៏គ្រប់គ្រាន់ដែរ។ អ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនក្នុងចំណោមគណ៖របស់យើងបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ចៅក្រមត្រូវសួរគាត់ថាតើគាត់ចង់ធ្វើដំណើរជាមួយអ្នកណា? ហើយសួរសមាជិកក្នុងក្រុមដំណើរនោះថា៖ តើពេលណាអ្នករាល់គ្នានឹងចេញដំណើរ? តើបុគ្គលនេះនឹងរួមដំណើរជាមួយអ្នកដែរឬទេ? ហើយតើគាត់បានរៀបចំសម្ភារ៖សម្រាប់ធ្វើដំណើរហើយឬនៅ? ចំណុចនេះមិនមែនមានតែក្នុងជំពូកនេះប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែក្នុងកិច្ចសន្យាជួល (អ៊ីចារ៉ោះ) ក៏ដូចគ្នាដែរ៖ កិច្ចសន្យាជួលអាចត្រូវលុបចោលដោយសារឧបសគ្គពីសំណាក់អ្នកជួលដូចជាការធ្វើដំណើរជាដើមប៉ុន្តែគ្រាន់តែគាត់និយាយថា «ខ្ញុំចង់ធ្វើដំណើរ» នោះវាមិនទាន់បង្កើតជាឧបសគ្គស្របច្បាប់ហើយមិនអាចលុបចោលកិច្ចសន្យាជួលបានឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញចៅក្រមត្រូវសួរថា៖ តើលោកចង់ចេញដំណើរជាមួយអ្នកណា? រួចសួរក្រុមដំណើររបស់គាត់ថា៖ តើពេលណាអ្នករាល់គ្នានឹងចេញដំណើរ? តើបុគ្គលនេះចេញដំណើរជាមួយអ្នករាល់គ្នាដែរឬទេ? ហើយតើគាត់បានរៀបចំសម្ភារ៖ធ្វើដំណើរហើយឬនៅ? ប្រសិនបើពួកគេឆ្លើយថា «បាទ/ចាស» នោះទើបឧបសគ្គស្របច្បាប់ត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងពិតប្រាកដហើយកិច្ចសន្យាជួលត្រូវបានលុបចោលករណីនៅទីនេះក៏ដូចគ្នាដែរ។ ហើយការទាមទារអ្នកធានា (កាហ្វៀល) ក៏ដូចគ្នាដែរដូចដែលនឹងមានការពន្យល់នៅក្នុងជំពូកទីម្ភៃប្រាំបួនអ៊ិនសាអល់ឡោះ។ [១២១] ហើយប្រសិនបើចៅក្រមយល់ឃើញថាគួរបញ្ជូនក្រដាសពាក្យបណ្តឹងរបស់ស្ត្រីមកមុនគេទាំងអស់នោះលោកមានសិទ្ធិធ្វើដូច្នេះ...

...នោះលោកក៏មានសិទ្ធិធ្វើដូច្នេះបានដែរ។ ពីព្រោះកិច្ចការរបស់ស្ត្រីគឺផ្អែកលើការបិទបាំងនិងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរហើយពួកគេត្រូវបានបង្គាប់ឱ្យរស់នៅក្នុងគេហដ្ឋានដោយពួកគេចេញក្រៅតែក្នុងករណីមានការចាំបាច់ប៉ុណ្ណោះ។ ដូច្នេះចៅក្រមមានសិទ្ធិកាត់សេចក្តីវិវាទរបស់ពួកគេមុនគេដើម្បីឱ្យពួកគេអាចត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញដែលជាការបិទបាំងនិងការពារកិត្តិយសរបស់ពួកគេបានប្រសើរជាង។ ហើយប្រសិនបើចៅក្រមយល់ឃើញថាគួររៀបចំវេនមួយថ្ងៃដាច់ដោយឡែកសម្រាប់ស្ត្រីនោះលោកក៏មានសិទ្ធិធ្វើដូច្នេះបានដែរប្រសិនបើវិវាទនោះកើតឡើងរវាងស្ត្រីនិងស្ត្រីដូចគ្នា។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើវាជាវិវាទរវាងបុរសនិងស្ត្រីនោះមិនអាចរៀបចំវេនដាច់ដោយឡែកសម្រាប់តែស្ត្រីបានឡើយ។ [១២២] ហើយនៅពេលដែលឈ្មោះមនុស្សម្ភៃនាក់ត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងកញ្ចប់ឯកសារស្មៀនត្រូវរៀបចំក្រដាសតូចមួយសម្រាប់កញ្ចប់នីមួយៗដូចដែលយើងបានរៀបរាប់រួចហើយចាប់ឆ្នោត។ បន្ទាប់ពីការចាប់ឆ្នោតរួចចៅក្រមនឹងបញ្ជាឱ្យអ្នកប្រកាសស្រែកនៅមាត់ទ្វារថា៖ «កញ្ចប់របស់លោក… គឺនៅថ្ងៃ…»។ លោកមិនត្រូវស្រែកឈ្មោះស្ត្រីជាសាធារណ៖ឡើយពីព្រោះវាជាការបើកចំហរឿងផ្ទាល់ខ្លួនខណ៖ដែលកិច្ចការរបស់ពួកគេផ្អែកលើការបិទបាំងកិត្តិយស។ ផ្ទុយទៅវិញចៅក្រមត្រូវបញ្ជូនស្ត្រីចំណាស់ម្នាក់ដែលគួរឱ្យទុកចិត្តទៅប្រាប់នាងថាវេនរបស់នាងគឺនៅថ្ងៃ… ដើម្បីឱ្យនាងចូលខ្លួនតាមពេលវេលាកំណត់ប្តឹងផ្តល់និងត្រឡប់ទៅវិញ។ [ជំនួយការស្មៀនតុលាការ] [១២៣] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖

[សៀវភៅកត់ត្រារបស់ចៅក្រម (តាហ្សគីរ៉ោះ)]

ប្រសិនបើចៅក្រមយល់ឃើញថាគួរតែចាត់តាំងបុរសម្នាក់ដែលគួរឱ្យទុកចិត្តនិងស្មោះត្រង់ឱ្យនៅជាមួយស្មៀននៅពេលប្រមូលក្រដាសពាក្យបណ្តឹងនោះលោកអាចធ្វើដូច្នេះបានពីព្រោះវាជាការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ជាង។ តើអ្នកមិនឃើញទេឬថាក្នុងរឿងការបញ្ជាក់ភាពសុចរិតរបស់សាក្សី (តាហ្សគីយ៉ាស់) មនុស្សម្នាក់គឺគ្រប់គ្រាន់ហើយប៉ុន្តែមនុស្សពីរនាក់គឺមានការប្រុងប្រយ័ត្នជាង? ករណីនៅទីនេះក៏ដូចគ្នាដែរ។ [សៀវភៅកត់ត្រារបស់ចៅក្រម] [១២៤] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ នៅពេលដែលពួកគេនាំយកក្រដាសពាក្យបណ្តឹងមកជូនលោកដែលត្រូវបានបែងចែកតាមចំនួនថ្ងៃរួចហើយចៅក្រមត្រូវកត់ត្រារឿងនោះទុកនៅក្នុងសៀវភៅកត់ត្រារបស់លោក (តាហ្សគីរ៉ោះ)។ នេះគឺដោយសារចៅក្រមត្រូវការចងចាំកាលវិភាគនោះហើយប្រសិនបើលោកមិនកត់ត្រាទុកទេលោកអាចនឹងច្រឡំផ្តល់អាទិភាពដល់អ្នកដែលត្រូវនៅក្រោយ។ ការភ្លេចភ្លាំងគឺជាលក្ខណ៖ធម្មជាតិរបស់មនុស្សលោកដូច្នេះហើយទើបយើងនិយាយថាលោកត្រូវតែពឹងផ្អែកលើការកត់ត្រាដើម្បីជួយចងចាំ។ [ថង់ឯកសារឬប្រអប់រក្សាទុកឯកសាររបស់ចៅក្រម] [១២៥] នៅពេលដែលលោកបានធ្វើដូច្នេះរួចហើយលោកត្រូវតម្កល់ទុកវានៅក្នុងប្រអប់ឯកសារ (គីមតរ) របស់លោកដែលជាឈ្មោះសម្រាប់សម្គាល់ថង់ឯកសារផ្លូវការរបស់ចៅក្រម។

[ត្រារបស់ចៅក្រម] [១២៦] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ហើយចៅក្រមត្រូវបោះត្រាលើវាដោយត្រាផ្លូវការរបស់លោក»។ ពីព្រោះកាលណាដែលលោកមិនបានដាក់វានៅក្រោមត្រារបស់លោកទេនោះវាមិនអាចធានាសុវត្ថិភាពពីការកែបន្លំឬការក្បត់ទំនុកចិត្តបានឡើយ។ ហើយអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ ទ្រង់ដឹងច្បាស់បំផុតនូវសេចក្តីត្រឹមត្រូវ។ * * *

ជំពូកទី ៦៖ ស្តីពីការទទួលយកកំណត់ហេតុនិងឯកសារនានាពីការិយាល័យរបស់ចៅក្រមដែលត្រូវបានដកតំណែង

ជំពូកទី ៦៖ ស្តីពីការទទួលយកកំណត់ហេតុនិងឯកសារនានាពីការិយាល័យរបស់ចៅក្រមដែលត្រូវបានដកតំណែង [ការដកតំណែងចៅក្រមដោយសារមានមន្ទិលសង្ស័យនិងដោយគ្មានមន្ទិលសង្ស័យ] [១២៧] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ នៅពេលដែលចៅក្រមដែលទើបតែងតាំងថ្មីមានបំណងទទួលយកប័ណ្ណសារតុលាការ (ឌីវ៉ាន់) របស់ចៅក្រមមុនលោកលោកត្រូវបញ្ជូនបុរសពីរនាក់ដែលគួរឱ្យទុកចិត្តពីចំណោមមនុស្សជំនិតរបស់លោកឱ្យទៅទទួលយកប័ណ្ណសារនោះពីចៅក្រមមុន។ នេះគឺផ្អែកលើគោលការណ៍ដែលថាស៊ុលតង់មានសិទ្ធិដកតំណែងចៅក្រមដោយសារមានមន្ទិលសង្ស័យឬដោយគ្មានមន្ទិលសង្ស័យ។ ចំពោះការដកតំណែងដោយសារមានការសង្ស័យគឺគ្មានការសង្ស័យលើសុពលភាពរបស់វាឡើយ។ រីឯការដកតំណែងដោយគ្មានការសង្ស័យវិញមានការរាយការណ៍ពីអាប៊ូហាណីហ្វាស់ ﵀ ថាលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចៅក្រមមិនគួរត្រូវបានទុកឱ្យកាន់តំណែងតុលាការលើសពីមួយឆ្នាំឡើយ»។ នេះគឺដោយសារតែកាលណាជាប់រវល់នឹងការកាត់ក្តីលោកនឹងភ្លេចចំណេះដឹងវិជ្ជាសាសនាហេតុនេះយើងបាននិយាយថាលោកគួរតែត្រូវបានដកតំណែងហើយជំនួសដោយអ្នកផ្សេងដើម្បីឱ្យលោកមានពេលរៀនសូត្រនិងបង្រៀន។ ហើយជាសិទ្ធិរបស់ស៊ុលតង់ក្នុងការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះចៅក្រមរូបនេះនៅពេលមួយឆ្នាំកន្លងផុតទៅដោយមានបន្ទូលទៅកាន់លោកថា៖ «គ្មានភាពពុករលួយនៅក្នុងខ្លួនអ្នកទេប៉ុន្តែខ្ញុំបារម្ភក្រែងអ្នកភ្លេចវិជ្ជាសាសនាដូច្នេះចូរត្រឡប់ទៅរៀនសូត្រចំណេះដឹងឡើងវិញបន្ទាប់មកចូរត្រឡប់មកជួបយើងវិញដើម្បីយើងតែងតាំងអ្នកជាថ្មីម្តងទៀត»។ ហើយនៅពេលណាដែលស៊ុលតង់ដកតំណែងលោកដោយមានការសង្ស័យឬគ្មានការសង្ស័យហើយតែងតាំងអ្នកផ្សេងជំនួសនោះចៅក្រមដែលទើបតែងតាំងថ្មី...