ការពន្យល់សីលធម៌ចៅក្រមឥស្លាម

...ឬលិខិតផ្ទេរសិទ្ធិតំណាង (វីកាឡាស់) ដែលមានចែងក្នុងលិខិតជាលាយលក្ខណ៍អក្សរនោះស្មៀនត្រូវចម្លងខ្លឹមសារនៃលិខិតនោះចូលក្នុងកំណត់ហេតុសវនាការ។ ពីព្រោះឯកសារនោះត្រូវការបង្ហាញជូនបណ្តាអ្នកប្រាជ្ញច្បាប់ដើម្បីសុំការណែនាំច្បាប់ (ហ្វាត់វ៉ា) ដូច្នេះចាំបាច់ត្រូវតែកត់ត្រាទុកដើម្បីឱ្យលោកអាចបង្ហាញជូនពួកគេបាន។ [ការកត់ត្រាភិនភាគនិងការកំណត់អត្តសញ្ញាណរបស់ស្ត្រី] [២២៨] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ នៅពេលដែលស្មៀនកត់ត្រាកំណត់ហេតុទាក់ទងនឹងស្ត្រីហើយមានបំណងកត់ត្រាភិនភាគរបស់នាងគាត់គួរតែទុកចន្លោះកន្លែងភិនភាគឱ្យនៅទំនេររហូតដល់នាងចូលជួបចៅក្រមដើម្បីឱ្យចៅក្រមផ្ទាល់ជាអ្នកពិនិត្យនិងកត់ត្រាភិនភាគរបស់នាងក្នុងកំណត់ហេតុ។ ពីព្រោះទោះបីជាស្មៀនពិនិត្យភិនភាគនាងក៏ដោយក៏ចៅក្រមមិនអាចចៀសផុតពីការសម្លឹងមើលផ្ទៃមុខរបស់នាងដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់អត្តសញ្ញាណនោះឡើយដែលធ្វើឱ្យបុរសពីរនាក់សម្លឹងមើលនាង។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើចៅក្រមម្នាក់ឯងជាអ្នកពិនិត្យនោះមានបុរសតែម្នាក់ប៉ុណ្ណោះដែលសម្លឹងមើលនាងដែលជាការបិទបាំងនិងរក្សាសេចក្តីថ្លៃថ្នូរបានប្រសើរជាង។ ហើយអ្វីដែលជាការបិទបាំងកិត្តិយសរបស់ស្ត្រីបានច្រើនជាងគឺប្រសើរបំផុត។ ប្រសិនបើចៅក្រមសម្លឹងមើលហើយកត់ត្រាភិនភាគដោយខ្លួនលោកគឺអនុញ្ញាត។ ហើយប្រសិនបើយកល្អលោកសម្លឹងមើលហើយអានឱ្យស្មៀនកត់ត្រាក៏អនុញ្ញាតដែរពីព្រោះក្នុងករណីទាំងពីរមានបុរសតែម្នាក់ប៉ុណ្ណោះដែលសម្លឹងមើលនាង។ ករណីនេះអនុវត្តដូចគ្នាមិនថានាងជាដើមចោទជាចុងចោទឬជាសាក្សីឡើយ។

ពីព្រោះការស្គាល់អត្តសញ្ញាណរបស់មនុស្សគ្រប់គ្នាគឺជារឿងចាំបាច់ដូច្នេះត្រូវតែកត់ត្រាភិនភាគរបស់ពួកគេទាំងអស់។ [២២៩] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើចៅក្រមយល់ឃើញថាគួរតែប្រគល់ភារកិច្ចនោះទៅឱ្យស្មៀនដើម្បីឱ្យស្មៀនជាអ្នកពិនិត្យនិងកត់ត្រាភិនភាគនាងនោះលោកមានសិទ្ធិធ្វើដូច្នេះបានប្រសិនបើស្មៀននោះជាមនុស្សមានសេចក្តីកោតខ្លាចអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ស្មោះត្រង់និងសុចរិត។ បន្ទាប់មកនៅពេលកំណត់ហេតុត្រូវបានអាននៅចំពោះមុខចៅក្រមចៅក្រមសម្លឹងមើលផ្ទៃមុខរបស់ស្ត្រីនោះដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់នឹងអ្វីដែលស្មៀនបានកត់ត្រាទុក; ហើយចៅក្រមត្រូវអនុវត្តតាមអ្វីដែលប្រុងប្រយ័ត្នប្រសើរបំផុតនិងបិទបាំងកិត្តិយសបំផុត។ [ការផ្តល់អាទិភាពលើបណ្តឹងមួយចំនួនមុនបណ្តឹងផ្សេងទៀត] [២៣០] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើអ្នកដំណើរមកពីឆ្ងាយចូលមកជួបចៅក្រមដើម្បីប្តឹងផ្តល់ជាមួយអ្នកស្រុកក្នុងក្រុងឬអ្នកដំណើរឆ្ងាយប្តឹងផ្តល់គ្នាតាមគ្នាក្នុងចំណោមពួកគេឬអ្នកស្រុកក្នុងក្រុងប្តឹងទាមទារសិទ្ធិពីអ្នកដំណើរឆ្ងាយនោះចៅក្រមគួរតែផ្តល់អាទិភាពដល់ពួកគេស្តាប់រឿងក្តីរបស់ពួកគេនិងចាត់ទុកពួកគេនៅដើមអង្គសវនាការរបស់លោក; លើកលែងតែពួកគេមានចំនួនច្រើនពេកដែលរំខានដល់ក្រដាសពាក្យបណ្តឹងរបស់ប្រជាជននោះលោកត្រូវកំណត់ពេលវេលាជាក់លាក់ណាមួយសម្រាប់ពួកគេ។

ប្រធានបទនេះធ្លាប់ត្រូវបានលើកឡើងរួចហើយនៅក្នុងជំពូកទីប្រាំមួយ។ [២៣១] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ លោកមិនត្រូវរារាំងពួកគេពីការធ្វើដំណើរឡើយលើកលែងតែមានសិទ្ធិស្របច្បាប់ណាមួយត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ឬការប្តឹងផ្តល់របស់ពួកគេត្រូវចំណាយពេលយូរដែលករណីនេះពួកគេត្រូវទទួលបានវេនដូចគ្នានឹងអ្នកស្រុកដែរ។ មានន័យថា៖ លោកត្រូវផ្តល់អាទិភាពដល់ពួកគេពីព្រោះការពន្យារពេលនឹងរារាំងពួកគេពីការធ្វើដំណើរហើយចៅក្រមមិនអាចឃាត់ដំណើរពួកគេបានទេបើគ្មានកាតព្វកិច្ចស្របច្បាប់ដូច្នេះលោកត្រូវផ្តល់អាទិភាពលើកលែងតែរឿងក្តីវែងអន្លាយ។ [ការចូលរួមពិធីបុណ្យសពនិងការចុះសួរសុខទុក្ខអ្នកជំងឺរបស់ចៅក្រម] [២៣២] បន្ទាប់មកលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ គ្មានបញ្ហាអ្វីឡើយចំពោះការដែលចៅក្រមចូលរួមពិធីបុណ្យសពនិងចុះសួរសុខទុក្ខអ្នកជំងឺ។ ពីព្រោះកិច្ចការទាំងនេះគឺជាសិទ្ធិរបស់មូស្លីមលើមូស្លីមដូចគ្នា។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រាំមួយយ៉ាងគឺជាសិទ្ធិរបស់មូស្លីមលើមូស្លីម…» ហើយលោកបានលើកឡើងក្នុងចំណោមនោះថា៖ «ការចូលរួមពិធីបុណ្យសពនិងការចុះសួរសុខទុក្ខនៅពេលមានជំងឺ»។ កាតព្វកិច្ចរបស់មូស្លីមមិនត្រូវបានលុបចោលដោយសារការកាន់តំណែងតុលាការឡើយប៉ុន្តែលោកមិនត្រូវស្នាក់នៅយូរពេកក្នុងពិធីជួបជុំនោះទេហើយមិនត្រូវអនុញ្ញាតឱ្យនរណាម្នាក់លើកយករឿងក្តីមកជជែកឡើយក្រែងលោគូភាគីម្ខាងទៀតមានការសង្ស័យលើលោក។

[ការទទួលការអញ្ជើញចូលរួមពិធីជប់លៀងរបស់ចៅក្រម] [២៣៣] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ លោកអាចទទួលការអញ្ជើញបានប្រសិនបើវាជាការអញ្ជើញទូទៅសម្រាប់មនុស្សជាច្រើន; ពីព្រោះព្យាការី ﷺ ធ្លាប់បានកាត់ក្តីរវាងមនុស្សលោកនិងទទួលការអញ្ជើញជប់លៀងដោយលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលមិនព្រមទទួលការអញ្ជើញជននោះពិតជាបានប្រឆាំងនឹងអាប៊ូលកាស៊ីម (ព្យាការី ﷺ) ហើយ»។ ហើយពីព្រោះនៅពេលការអញ្ជើញជាលក្ខណ៖ទូទៅគោលដៅមិនមែនសំដៅលើតែចៅក្រមឡើយ។ [២៣៤] ប៉ុន្តែប្រសិនបើការអញ្ជើញជាលក្ខណ៖ឯកជនដាច់ដោយឡែកលោកមិនត្រូវទទួលឡើយ; ពីព្រោះគោលដៅគឺសំដៅលើចៅក្រមផ្ទាល់ដែលធ្វើឱ្យលោកក្លាយជាអ្នកស៊ីសំណូកតាមរយ៖តំណែងតុលាការរបស់លោក។ [២៣៥] បណ្តាអ្នកប្រាជ្ញបានពិភាក្សាអំពីភាពខុសគ្នារវាងការអញ្ជើញទូទៅនិងការអញ្ជើញឯកជន៖ អ្នកខ្លះនិយាយថា៖ ការអញ្ជើញទូទៅគឺដូចជាពិធីមង្គលការ (វ៉ាលីម៉ាស់) ពិធីកាត់ស្បែក (ខីតាន) និងពិធីស្រដៀងគ្នានេះរីឯក្រៅពីនេះជាការអញ្ជើញឯកជន។ អ្នកខ្លះទៀតនិយាយថា៖ ភ្ញៀវលើសពីដប់នាក់ឡើងទៅគឺជាការអញ្ជើញទូទៅរីឯដប់នាក់ចុះក្រោមជាការអញ្ជើញឯកជន។ លោកគ្រូឥម៉ាមសាមស៊ុលអាអ៊ីមម៉ះអាល់-សារ៉ាក់ស៊ីបានមានប្រសាសន៍ថា៖ និយមន័យដ៏ត្រឹមត្រូវគឺប្រសិនបើម្ចាស់ពិធីនឹងនៅតែរៀបចំពិធីជប់លៀងទោះបីដឹងថាចៅក្រមមិនមកក៏ដោយនោះគឺជាការអញ្ជើញទូទៅហើយលោកអាចទទួលយកបាន; ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់នឹងមិនរៀបចំពិធីទេបើដឹងថាចៅក្រមមិនមកនោះគឺជាការអញ្ជើញឯកជនហើយលោកមិនត្រូវទទួលយកឡើយ។ [២៣៦] នេះអនុវត្តក្នុងករណីដែលគ្មានចំណងញាតិសន្តានរវាងម្ចាស់ពិធីនិងចៅក្រម។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើពួកគេជាសាច់ញាតិនឹងគ្នាលោកអាចទទួលយកបានទោះបីជាការអញ្ជើញឯកជនក៏ដោយពីព្រោះការទទួលការអញ្ជើញគឺជាការផ្សារភ្ជាប់ចំណងញាតិសន្តាន (ស៊ីឡាតុលរ៉ាហ៊ីម) ដែលជាកាតព្វកិច្ច។ អាល់-Khassaf បានលើកឡើងដូច្នេះដោយគ្មានការខ្វែងគំនិត; រីឯអាល់-តាហាវីបានកត់សម្គាល់ថាតាមទស្សន៖របស់អាប៊ូហាណីហ្វាស់និងអាប៊ូយូស៊ូហ្វលោកមិនត្រូវទទួលការអញ្ជើញឯកជនសូម្បីតែពីសាច់ញាតិក៏ដោយខណ៖ដែលឥម៉ាមមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) យល់ថាអាចទទួលយកបាន។

[២៣៧] បន្ថែមពីនេះលោកអាចទទួលការអញ្ជើញឯកជនពីសាច់ញាតិបានលុះត្រាតែសាច់ញាតិនោះគ្មានវិវាទក្តីក្តាំនៅក្នុងតុលាការប៉ុណ្ណោះ; ប្រសិនបើគាត់មានវិវាទក្តីក្តាំលោកមិនត្រូវទទួលឡើយ។ [២៣៨] ហើយលោកក៏មិនត្រូវទទួលការអញ្ជើញឯកជនពីអ្នកដទៃដែលមិនធ្លាប់អញ្ជើញលោកមុនពេលលោកកាន់តំណែងចៅក្រមនោះដែរ។ [ការទទួលកាដូនិងអំណោយរបស់ចៅក្រម] [២៣៩] ដូចគ្នានេះដែរចំពោះកាដូនិងអំណោយ៖ លោកមិនត្រូវទទួលកាដូឡើយលើកលែងតែពីសាច់ញាតិជិតស្និទ្ធប៉ុណ្ណោះ។ អាល់-តាហាវីបានបញ្ជាក់ដូច្នេះដោយគ្មានការខ្វែងគំនិតឡើយ។ [២៤០] ហើយលោកមិនត្រូវទទួលពីអ្នកដទៃដែលមិនធ្លាប់ជូនកាដូដល់លោកមុនពេលកាន់តំណែងចៅក្រមឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់ធ្លាប់ជូនកាដូដល់លោកជាប្រចាំមុនពេលកាន់តំណែង៖ ប្រសិនបើបុគ្គលនោះមានវិវាទក្តីក្តាំនៅចំពោះមុខលោកលោកដាច់ខាតមិនត្រូវទទួលយកឡើយដូចដែលអាល់-Khassaf បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់នៅចុងបញ្ចប់នៃជំពូកទីដប់បួន។ រីឯប្រសិនបើគាត់គ្មានវិវាទក្តីក្តាំទេ៖ ប្រសិនបើកាដូនោះមានតម្លៃស្មើឬតិចជាងកាដូដែលគាត់ធ្លាប់ជូនពីមុននោះលោកអាចទទួលយកបានពីព្រោះលោកមិនមែនស៊ីសំណូកដោយសារតំណែងតុលាការឡើយ; ប៉ុន្តែប្រសិនបើវាលើសពីទម្លាប់មុនលោកត្រូវប្រគល់ផ្នែកដែលលើសនោះត្រឡប់ទៅវិញពីព្រោះផ្នែកដែលលើសនោះត្រូវបានផ្តល់ឱ្យដោយសារតែតំណែងតុលាការរបស់លោក។

ជំពូកទី ៨៖ ស្តីពីបុគ្គលដទៃដែលអង្គុយជាមួយចៅក្រមក្នុងអង្គសវនាការ [២៤១] មានការរាយការណ៍ពីអាប់ឌុលរ៉ោះម៉ានប៊ីនសាអ៊ីដថាលោកបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំបានឃើញអ៊ូសមានប៊ីនអាហ្វហ្វាន ﵁ អង្គុយក្នុងវិហារម៉ាស្ជិទហើយនៅពេលគូភាគីវិវាទពីរនាក់ចូលមកជួបលោកលោកបានប្រាប់ម្នាក់ថា៖ ‹ចូរទៅហៅអាលីមក› ហើយប្រាប់ម្នាក់ទៀតថា៖ ‹ចូរទៅហៅថល់ហាស់ហ្ស៊ូបែរនិងក្រុមសាហាបីរបស់រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ មក›។ នៅពេលពួកគេមកដល់លោកបានប្រាប់គូភាគីថា៖ ‹ចូរអ្នកទាំងពីរនិយាយមក›។ នៅពេលពួកគេនិយាយចប់លោកបានងាកទៅរកបណ្តាសាហាបីហើយសួរថា៖ ‹តើអ្នករាល់គ្នាយល់ឃើញយ៉ាងណា?›។ ប្រសិនបើពួកគេឆ្លើយស្របគ្នានឹងទស្សន៖របស់លោកលោកកាត់ក្តីលើពួកគេភ្លាមៗដោយមិនពន្យារពេលឡើយហើយគូភាគីទាំងពីរក៏ក្រោកឈរឡើងដោយព្រមទទួលយកសេចក្តីសម្រេចនោះទាំងស្រុង»។ ហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)នេះមានអត្ថប្រយោជន៍ជាច្រើន៖ ក្នុងចំណោមនោះ៖ គឺទំនាក់ទំនងរវាងអ៊ូសមាននិងអាលី ﵄ គឺគ្មានអ្វីក្រៅពីភាពស្រស់ស្អាតនិងការគោរពគ្នាទៅវិញទៅមកឡើយផ្ទុយស្រឡះពីការប្រឌិតរបស់អ្នកបង្កើតប៊ីឌអាត់។ ក្នុងចំណោមនោះ៖ គឺអនុញ្ញាតឱ្យចៅក្រមកាត់សេចក្តីនៅក្នុងវិហារម៉ាស្ជិទ។ ក្នុងចំណោមនោះ៖ គឺអនុញ្ញាតឱ្យចៅក្រមសុំការណែនាំច្បាប់ (ហ្វាត់វ៉ា) និងកាត់ក្តីតាមការណែនាំនោះ។ ក្នុងចំណោមនោះ៖ ការពិគ្រោះយោបល់ (ស៊ូរ៉ាត់) គឺជាការគប្បីបំផុត។ ការពិគ្រោះយោបល់ត្រូវធ្វើឡើងនៅពេលច្បាប់មិនទាន់ច្បាស់លាស់; ប៉ុន្តែបើច្បាស់លាស់ហើយមិនបាច់ពិគ្រោះយោបល់ឡើយ។ [២៤២] អ៊ីស្មាអ៊ីលប៊ីនអាប៊ីខាលីដបានរាយការណ៍ថា៖ «ខ្ញុំបានឃើញស៊ូរ៉ៃហ៍អង្គុយកាត់ក្តីក្នុងវិហារដោយពាក់កន្សែងឈ្នួតក្បាលពណ៌សទម្លាក់ជាយលើស្មានិងអាវផាយយ៉ាងស្រស់ស្អាតហើយខ្ញុំបានឃើញអ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនអង្គុយជាមួយលោករួមមានអាប៊ូអាំរ៉ូអាល់-សាយបានីនិងអាល់-សាក់ពី»។ នេះបញ្ជាក់ពីការអនុញ្ញាតឱ្យអង្គុយក្នុងវិហារការពាក់កន្សែងឈ្នួតក្បាលនិងការឱ្យអ្នកប្រាជ្ញអង្គុយជាមួយ។ [២៤៣] អាល់-អាអ៍ម៉ាសបាននិយាយថា៖ «អាល់-កាស៊ីមប៊ីនអាប់ឌុលរ៉ោះម៉ានបានអញ្ជើញខ្ញុំឱ្យអង្គុយជាមួយលោកក្នុងអង្គសវនាការ; នៅពេលគូភាគីចូលមកអាល់-កាស៊ីមបានភ្លាត់កំហុសហើយខ្ញុំបានកែតម្រង់លោកជាសាធារណ៖…»។ នេះបញ្ជាក់ថាប្រសិនបើចៅក្រមភ្លាត់កំហុសអ្នកប្រាជ្ញដែលអង្គុយជាមួយត្រូវតែកែតម្រង់លោក។ [២៤៤] មុហារ៉ិបប៊ីនឌីសើរធ្លាប់កាត់ក្តីដោយមានហាំម៉ាដនៅខាងស្តាំនិងអាល់-ហាកាំនៅខាងឆ្វេង។ [២៤៥] ឥម៉ាមមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បានកត់សម្គាល់ថា៖ អ្នកដឹកនាំរដ្ឋអាចឱ្យមនុស្សអង្គុយជិតឬឆ្ងាយក្នុងពេលសួរសុខទុក្ខផ្ទាល់ខ្លួនប៉ុន្តែក្នុងការកាត់ក្តីចៅក្រមត្រូវតែប្រព្រឹត្តស្មើភាពគ្នាចំពោះគូភាគីទាំងសងខាង។ [២៤៦] អាលី ﵁ បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់ភ្ញៀវម្នាក់ដែលមានរឿងក្តីថា៖ «ចូរផ្លាស់ចេញចុះពីព្រោះខ្ញុំបានឮរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ ‹កុំទទួលភ្ញៀវដែលជាភាគីវិវាទលើកលែងតែទទួលព្រមគ្នាជាមួយគូភាគីរបស់គេ›»។ [២៤៧] អាប៊ូហាណីហ្វាស់ ﵀ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ចៅក្រមអាចឱ្យអ្នកដែលលោកទុកចិត្តលើសាសនាភាពស្មោះត្រង់និងចំណេះដឹងច្បាប់ (ហ្វិកហ៍ (កាតព្វកិច្ចសាសនា)ហ៍) អង្គុយក្បែរលោកបានដោយមានលក្ខខណ្ឌបី៖ សាសនាភាពស្មោះត្រង់និងព្រហ្មចារីយធម៌។ [២៤៨] លោកមិនគួរពិគ្រោះយោបល់ជាមួយពួកគេនៅចំពោះមុខគូភាគីវិវាទឡើយដើម្បីកុំឱ្យគូភាគីដឹងពីការពិចារណាផ្ទៃក្នុងហើយប្រើល្បិចបោកប្រាស់។ [២៤៩] ប្រសិនបើចៅក្រមមានចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះលោកអាចអង្គុយតែម្នាក់ឯងបានប៉ុន្តែការឱ្យអ្នកប្រាជ្ញច្បាប់អង្គុយជាមួយគឺប្រសើរបំផុត។

ជំពូកទី ៩៖ ស្តីពីចៅក្រមពិគ្រោះយោបល់ (ស៊ូរ៉ាត់) [២៥០] មានការរាយការណ៍ពីអាប៊ូហ៊ូរ៉ៃរ៉ោះ ﵁ ថា៖ «ខ្ញុំមិនដែលឃើញនរណាម្នាក់បន្ទាប់ពីរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ ពិគ្រោះយោបល់ជាមួយសហការីច្រើនជាងលោកអ៊ូម៉ើរ ﵁ ឡើយ»។ នេះគឺដោយសាររ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ តែងតែពិគ្រោះយោបល់ជាមួយសាហាបីរបស់លោកក្នុងគ្រប់កិច្ចការទាំងអស់សូម្បីតែរឿងម្ហូបអាហារក្នុងគ្រួសារដើម្បីទទួលបានពរជ័យនៃការពិគ្រោះយោបល់និងអនុវត្តតាមបញ្ជារបស់អល់ឡោះ ﷻ ថា៖ «ហើយចូរពិគ្រោះយោបល់ជាមួយពួកគេក្នុងកិច្ចការនានា» (៣:១៥៩)។ [២៥១] អាល់-Hasan (អាល់-Basri) បានមានប្រសាសន៍ទាក់ទងនឹងអាយ៉ាត់៖ «ហើយកិច្ចការរបស់ពួកគេគឺការពិគ្រោះយោបល់គ្នាក្នុងចំណោមពួកគេ» (៤២:៣៨) ថា៖ «ស្បថនឹងអល់ឡោះគ្មានក្រុមណាមួយដែលបានពិគ្រោះយោបល់គ្នាឡើយលើកលែងតែអល់ឡោះ ﷻ ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បានណែនាំពួកគេឱ្យសម្រេចបាននូវអ្វីដែលប្រសើរបំផុតចំពោះមុខពួកគេ»។ ពីព្រោះអ្វីដែលប្រសើរបំផុតគឺសច្ចធម៌ហើយការពិគ្រោះយោបល់នាំទៅរកសច្ចធម៌។ [២៥២] មានការរាយការណ៍ស្រដៀងគ្នានេះពីអាល់-Hasan ផងដែរ។ [២៥៣] ហ្ស៊ីយ៉ាដបាននិយាយថា៖ «មនុស្សប្រុសមានបីប្រភេទ៖ មនុស្សប្រុសពេញលេញមនុស្សប្រុសកន្លះនិងមនុស្សសូន្យ។ មនុស្សប្រុសពេញលេញគឺអ្នកដែលមានការពិចារណាត្រឹមត្រូវដោយខ្លួនឯងនិងមិនត្រូវការអ្នកដទៃ។ មនុស្សប្រុសកន្លះគឺអ្នកដែលគ្មានការពិចារណាដោយខ្លួនឯងប៉ុន្តែនៅពេលជួបបញ្ហាគាត់តែងតែពិគ្រោះជាមួយអ្នកមានប្រាជ្ញា។ រីឯមនុស្សសូន្យគឺអ្នកដែលគ្មានទាំងការពិចារណាហើយមិនព្រមពិគ្រោះយោបល់ជាមួយនរណាឡើយ»។ [២៥៤] អាល់-ខាសាហ្វ ﵀ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ នៅពេលមានរឿងក្តីណាមួយកើតឡើងចំពោះចៅក្រមលោកត្រូវពិនិត្យមើល៖ ប្រសិនបើវាជាអ្វីដែលមានចែងច្បាស់ក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអានឬស៊ុនន៉ះនោះមិនបាច់ពិគ្រោះយោបល់ឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើវាជាអ្វីដែលគ្មានចែងច្បាស់ក្នុងគម្ពីរគួរអានឬស៊ុនន៉ះលោកត្រូវការពិគ្រោះជាមួយអ្នកប្រាជ្ញវិជ្ជាសាសនាហើយមិនត្រូវប្រញាប់កាត់ក្តីឡើយរហូតទាល់តែបានពិគ្រោះជាមួយអ្នកដែលលោកទុកចិត្តលើការពិចារណាចំណេះដឹងនិងសាសនារបស់គេ។ នៅពេលពួកគេឯកភាពគ្នាលោកត្រូវអនុវត្តតាម។ [២៥៥] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើលោកពិគ្រោះជាមួយអ្នកប្រាជ្ញច្បាប់តែម្នាក់គឺគ្រប់គ្រាន់ហើយ។ ប៉ុន្តែការពិគ្រោះជាមួយមនុស្សពីរនាក់គឺប្រសើរជាងហើយការពិគ្រោះជាមួយក្រុមអ្នកប្រាជ្ញគឺប្រសើរបំផុតពីព្រោះសច្ចធម៌មិនអាចគេចផុតពីពួកគេឡើយដូចមានចែងក្នុងហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)។ ហើយអល់ឡោះ ﷻ ទ្រង់ដឹងច្បាស់បំផុតនូវសេចក្តីត្រឹមត្រូវ។

ជំពូកទី ១០៖ ស្តីពីប្រាជ្ញាញាណនិងការកាត់ក្តីដាច់ស្រេចដោយសច្ចធម៌ [២៥៦] អាល់-Hasan បានមានប្រសាសន៍ទាក់ទងនឹងបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ ថា៖ «និងការកាត់ក្តីដាច់ស្រេច (ហ្វាសឡុលឃីតប)» (៣៨:២០) ថា៖ «ចំណេះដឹងលើការកាត់សេចក្តី»។ បណ្តាអ្នកប្រាជ្ញបានបកស្រាយផ្សេងៗគ្នា៖ ចំណេះដឹងលើការកាត់ក្តី; សាក្សីនិងការស្បថ; ពាក្យថា ‹អាំម៉ាពាក់ដ៍›; ការយល់ដឹងពីនីតិវិធីតុលាការ; ឬការកាត់សេចក្តីដោះស្រាយរវាងគូភាគីវិវាទ។ [២៥៧] អាប៊ូអាប់ឌុលរ៉ោះម៉ានអាល់-ស៊ូឡាមីបានមានប្រសាសន៍ថា៖ នៅពេលដែលដាវូដ ﵊ ត្រូវបានបង្គាប់ឱ្យកាត់ក្តីលោកមានការលំបាកយ៉ាងខ្លាំង; ដូច្នេះអល់ឡោះ ﷻ បានបង្គាប់ឱ្យលោកទាមទារសាក្សីពីដើមចោទនិងទាមទារការស្បថពីចុងចោទដោយស្បថក្នុងព្រះនាមរបស់អល់ឡោះ ﷻ។ រឿងនេះបានកើតឡើងបន្ទាប់ពីខ្សែច្រវាក់អព្ភូតហេតុ (អាល់-ស៊ីលស៊ីឡាស់) ត្រូវបានលើកឡើងវិញ។ រឿងរ៉ាវនៃខ្សែច្រវាក់គឺល្បីល្បាញណាស់៖ ព្យាការីដាវូដ ﵊ ធ្លាប់កាត់ក្តីដោយពឹងផ្អែកលើខ្សែច្រវាក់ដែលចុះពីលើមេឃ; ភាគីដែលនិយាយពិតអាចលូកដៃចាប់ខ្សែច្រវាក់បានរីឯភាគីដែលកុហកមិនអាចចាប់ខ្សែច្រវាក់បានឡើយ។ ខ្សែច្រវាក់នោះត្រូវបានលើកឡើងវិញនៅពេលមានបុរសម្នាក់បានប្រើល្បិចកល៖ គាត់បានជំពាក់ប្រាក់ឌីណាគេរួចចោះប្រហោងឈើច្រត់ហើយញាត់ប្រាក់ឌីណាចូលក្នុងនោះ; នៅពេលមកជួបដាវូដ ﵊ គាត់បានឱ្យដើមចោទកាន់ឈើច្រត់នោះរួចគាត់លូកដៃចាប់ខ្សែច្រវាក់បានដោយជោគជ័យ។ ជីព្រីល ﵇ ក៏បានចុះមកប្រាប់ដាវូដអំពីរឿងនេះហើយខ្សែច្រវាក់ក៏ត្រូវបានដកហូតទៅវិញ។ បន្ទាប់មកអល់ឡោះ ﷻ បានបង្គាប់ឱ្យដាវូដ ﵊ កាត់ក្តីតាមភស្តុតាងរបស់មនុស្សលោក៖ ភស្តុតាងធ្លាក់លើដើមចោទហើយការស្បថធ្លាក់លើចុងចោទ។ [២៥៨] មូចាហ៊ីដ ﵀ បានមានប្រសាសន៍លើអាយ៉ាត់៖ «ទ្រង់ប្រទានប្រាជ្ញាញាណដល់ជនណាដែលទ្រង់សព្វព្រះទ័យ» ថា៖ មិនមែនសំដៅលើភាពជាព្យាការីទេប៉ុន្តែគឺចំណេះដឹងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអាននិងហ្វិកហ៍ (កាតព្វកិច្ចសាសនា)ហ៍។ [២៥៩] អ៊ូម៉ើរប៊ីនអាប់ឌុលអាហ្ស៊ីហ្ស ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «គុណសម្បត្តិប្រាំយ៉ាងប្រសិនបើចៅក្រមខ្វះខាតចំណុចណាមួយនោះនឹងក្លាយជាកំហុសឆ្គងដ៏ធំនៅក្នុងខ្លួនលោក៖ លោកត្រូវតែជាមនុស្សយល់ដឹងរហ័សមានចិត្តអត់ធ្មត់មានព្រហ្មចារីយធម៌ស្អាតស្អំមានចំណេះដឹងវិជ្ជាសាសនាជ្រៅជ្រះនិងមានការពិចារណាដ៏ត្រឹមត្រូវ (ឬប្រកាន់ខ្ជាប់សាសនាយ៉ាងរឹងមាំ); និងជាមនុស្សដែលឧស្សាហ៍សាកសួរស្វែងរកចំណេះដឹង»។ ការយល់ដឹងរហ័សការអត់ធ្មត់ភាពស្អាតស្អំនិងភាពរឹងមាំក្នុងសាសនាជួយការពារលោកកុំឱ្យដើរតាមចំណង់តណ្ហា; រីឯការឧស្សាហ៍សាកសួរស្វែងរកចំណេះដឹងគឺជារឿងចាំបាច់ពីព្រោះគ្មានមនុស្សណាម្នាក់ចេះដឹងសព្វគ្រប់ទាំងអស់នោះឡើយដូច្នេះលោកត្រូវបន្ថែមចំណេះដឹងពីអ្នកដទៃតាមរយ៖ការសាកសួរ។ ហើយអល់ឡោះ ﷻ ទ្រង់ដឹងច្បាស់បំផុតនូវសេចក្តីត្រឹមត្រូវ។

ជំពូកទី ១១៖ ស្តីពីការហាមឃាត់មិនឱ្យចៅក្រមកាត់ក្តីក្នុងពេលកំពុងខឹងសម្បារ [២៦០] មានការរាយការណ៍ពីអាប់ឌុលរ៉ោះម៉ានប៊ីនអាប៊ីបាក្រោះពីឪពុករបស់លោកថា៖ រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចៅក្រមមិនត្រូវកាត់សេចក្តីរវាងមនុស្សពីរនាក់ក្នុងពេលដែលខ្លួនកំពុងខឹងសម្បារឡើយ»។ [២៦១] ហើយមានហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)ជាច្រើនទៀតត្រូវបានលើកឡើងក្នុងជំពូកនេះដែលសុទ្ធតែបញ្ជាក់ថាចៅក្រមមិនគួរបំពេញការកាត់ក្តីក្នុងពេលកំពុងខឹងសម្បារឡើយដូចដែលយើងបានបកស្រាយរួចមកហើយ។ [២៦២] មានការរាយការណ៍ពីស៊ូរ៉ៃហ៍ថាលោកបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំមិនដែលគាបសង្កត់លើបំពង់ករបស់គូភាគីវិវាទឡើយហើយខ្ញុំក៏មិនដែលបង្ហើបបង្រៀនភស្តុតាងដល់គាត់ដែរ»។ ហាឌីសនេះត្រូវបានរាយការណ៍ដោយពាក្យពីរយ៉ាង៖ សាដដាត់ទូ (អក្សរស៊ីន) និងសាដដាត់ទូ (អក្សរស៊ិន)។ ប្រសិនបើអក្សរស៊ិនមានន័យថា៖ ខ្ញុំមិនដែលជួយពង្រឹងកម្លាំងភាគីម្ខាងលើភាគីម្ខាងទៀតឡើយ—ដូចដែលអល់ឡោះ ﷻ មានបន្ទូលថា «សូមពង្រឹងខ្នងរបស់ខ្ញុំតាមរយ៖គាត់» (២០:៣១)—ហើយពាក្យថា ‹ខ្ញុំមិនដែលបង្ហើបបង្រៀនភស្តុតាងដល់គាត់› គឺជាការពន្យល់ន័យនេះពោលគឺមិនជួយលម្អៀងភាគីម្ខាងដោយបង្រៀនភស្តុតាងដល់គាត់។ ប្រសិនបើអក្សរស៊ីនមានន័យថា៖ ខ្ញុំមិនដែលរារាំងភាគីណាម្នាក់មិនឱ្យបង្ហាញភស្តុតាងនិងទទួលបានសិទ្ធិស្របច្បាប់របស់ខ្លួនឡើយ។ ហើយអល់ឡោះ ﷻ ទ្រង់ដឹងច្បាស់បំផុត។ * * *

ជំពូកទី ១២៖ ស្តីពីចៅក្រមនៅពេលឃ្លានអាហារ [២៦៣] មានការរាយការណ៍ពីអាប៊ូសាអ៊ីដអាល់-ឃូដរី ﵁ ថា៖ រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចៅក្រមមិនត្រូវកាត់ក្តីឡើយលុះត្រាតែលោកឆ្អែតស្កប់ស្កល់និងមិនស្រេកទឹក»។ ពាក្យនេះមិនមែនមានន័យថាឆ្អែតហួសប្រមាណនោះទេប៉ុន្តែមានន័យថាកុំឱ្យមានការស្រេកឃ្លានខ្លាំងពេក។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបបណ្តាអ្នកប្រាជ្ញរបស់យើងបានមានប្រសាសន៍ថាចៅក្រមមិនគួរបួសស្ម័គ្រចិត្ត (ស៊ូនណាត់) នៅថ្ងៃដែលលោកត្រូវអង្គុយកាត់ក្តីនោះឡើយក្រែងលោលោកត្រូវប្រឈមនឹងការស្រេកឃ្លានខ្លាំងដែលនាំឱ្យឆាប់ខឹងអស់កម្លាំងខ្សោយការពិចារណានិងមិនអាចកាត់ក្តីបានល្អ។ [២៦៤] មៃមូនប៊ីនមីហរ៉នបានរាយការណ៍ថា៖ អ៊ូម៉ើរប៊ីនអាប់ឌុលអាហ្ស៊ីហ្ស ﵁ បានតែងតាំងខ្ញុំជាចៅក្រមហើយមានប្រសាសន៍ថា៖ «កុំកាត់ក្តីក្នុងពេលខឹងសម្បារឬធុញថប់តប់ប្រមល់ឡើយ; ចូរប្រកាន់យកការអត់ធ្មត់យោគយល់ចំពោះគូភាគីវិវាទ; ហើយចូរដឹងថាគ្មានសេចក្តីល្អណាមួយក្នុងការកាត់ក្តីដោយគ្មានការយល់ដឹងឡើយ, គ្មានសេចក្តីល្អណាមួយក្នុងការយល់ដឹងដោយគ្មានការចេញសាលក្រមឡើយ, គ្មានសេចក្តីល្អណាមួយក្នុងការចេញសាលក្រមដោយគ្មានការអនុវត្តដាច់ស្រេចឡើយ, និងគ្មានសេចក្តីល្អណាមួយក្នុងការអនុវត្តដាច់ស្រេចដោយគ្មានយុត្តិធម៌ឡើយ»។ ចំពោះការចៀសវាងកំហឹងការធុញថប់និងការប្រកាន់ការអត់ធ្មត់យើងបានរៀបរាប់រួចហើយ។ ពាក្យរបស់លោកដែលថា «គ្មានសេចក្តីល្អក្នុងការកាត់ក្តីដោយគ្មានការយល់ដឹង»៖ ពីព្រោះបើគ្មានការយល់ដឹងលោកនឹងកាត់ក្តីដោយភាពល្ងង់ខ្លៅ។ ពាក្យថា «គ្មានសេចក្តីល្អក្នុងការយល់ដឹងដោយគ្មានការចេញសាលក្រម»៖ ពីព្រោះបើទោះជាលោកយល់ដឹងថាអ្នកណាត្រូវអ្នកណាខុសលោកមិនអាចប្រគល់សិទ្ធិទៅឱ្យម្ចាស់សិទ្ធិបានឡើយបើគ្មានការចេញសាលក្រម។ ពាក្យថា «គ្មានសេចក្តីល្អក្នុងការចេញសាលក្រមដោយគ្មានការអនុវត្តដាច់ស្រេច»៖ មានន័យថាវិវាទនឹងបញ្ចប់ជាស្ថាពរលុះត្រាតែមានការប្រគល់សិទ្ធិពិតប្រាកដទៅឱ្យម្ចាស់សិទ្ធិ។ ពាក្យថា «គ្មានសេចក្តីល្អក្នុងការអនុវត្តដាច់ស្រេចដោយគ្មានយុត្តិធម៌»៖ មានន័យថាការកាត់ក្តីនិងការប្រគល់នោះត្រូវតែផ្អែកលើសច្ចធម៌និងយុត្តិធម៌ពិតប្រាកដ។ ហើយអល់ឡោះ ﷻ ទ្រង់ដឹងច្បាស់បំផុតនូវសេចក្តីត្រឹមត្រូវ។ * * *

ជំពូកទី ១៣៖ ស្តីពីចៅក្រមទទួលប្រាក់ឧបត្ថម្ភជីវភាពពីឃ្លាំងរដ្ឋ [២៦៥] មានការរាយការណ៍ពីអ៊ូម៉ើរប៊ីនអាល់-ខាត់តອບ ﵁ ថាលោកបានសរសេរទៅកាន់អាប៊ូអ៊ូបៃដាស់ប៊ីនអាល់-ចាររ៉ោះនិងមូអាទប៊ីនឆាបាល់នៅស្រុកសាមថា៖ «ចូរអ្នកទាំងពីរស្វែងរកបុរសម្នាក់ដែលមានចំណេះដឹងនិងជាមនុស្សសុចរិតក្នុងចំណោមអ្នករាល់គ្នារួចចាត់តាំងគាត់ឱ្យកាន់តំណែងចៅក្រមហើយចូរផ្តល់ប្រាក់ឧបត្ថម្ភជីវភាពយ៉ាងទូលំទូលាយដល់គាត់»។ នេះជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ថាចៅក្រមអាចទទួលយកប្រាក់ឧបត្ថម្ភគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ជីវភាពពីឃ្លាំងរដ្ឋ (បៃតុលម៉ាល់) តើអ្នកមិនឃើញទេឬថាលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរផ្តល់ប្រាក់ឧបត្ថម្ភយ៉ាងទូលំទូលាយដល់គាត់»។ ភស្តុតាងបញ្ជាក់បន្ថែមគឺនៅពេលដែលអាប៊ូបាក្រអាល់-ស៊ីឌឌីក ﵁ ឡើងកាន់តំណែងខាលីហ្វះលោកក៏បានទទួលប្រាក់ឧបត្ថម្ភពីឃ្លាំងរដ្ឋដែរ; លោកអ៊ូម៉ើរ ﵁ ក៏បានទទួលប្រាក់ឧបត្ថម្ភពីឃ្លាំងរដ្ឋ; រីឯលោកអ៊ូសមាន ﵁ ជាអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភលោកក៏ស្ម័គ្រចិត្តមិនទទួលយកអ្វីឡើយ; ហើយលោកអាលី ﵁ ក៏បានទទួលប្រាក់ឧបត្ថម្ភដែរ។ ពីព្រោះចៅក្រមត្រូវបានឃាត់ខ្លួនដើម្បីបម្រើផលប្រយោជន៍សាធារណ៖ ហើយការឃាត់ខ្លួនដើម្បីផលប្រយោជន៍សាធារណ៖គឺជាហេតុផលនៃការទទួលបានការឧបត្ថម្ភជីវភាព។ នេះមិនមែនជាប្រាក់ឈ្នួលលើការកាត់ក្តីនោះទេប៉ុន្តែជាប្រាក់ឧបត្ថម្ភជីវភាពគ្រប់គ្រាន់ពីព្រោះលោកជាប់រវល់នឹងការងារសាធារណ៖រហូតមិនអាចប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិតបាន។ ប្រសិនបើលោកមិនទទួលបានប្រាក់ឧបត្ថម្ភគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ខ្លួនលោកក្រុមគ្រួសារនិងជំនួយការតុលាការទេលោកនឹងត្រូវបង្ខំចិត្តយកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ប្រជាជនតាមរយ៖សំណូកដែលជារឿងហារ៉ាម (ហាមឃាត់សាសនា)ដាច់ខាត។ [២៦៦] ណាភៀកបានរាយការណ៍ថាហ្សៃដប៊ីនសាបីត ﵁ ធ្លាប់បានទទួលប្រាក់ឧបត្ថម្ភលើការកាត់ក្តីដែលសំដៅលើប្រាក់ឧបត្ថម្ភគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ជីវភាព។ [២៦៧] អ៊ីប៊ិនអាប៊ីលៃឡាបានរាយការណ៍ថាអាលី ﵁ បានកំណត់ប្រាក់ឧបត្ថម្ភឱ្យស៊ូរ៉ៃហ៍ ﵀ ចំនួនប្រាំរយឌៀរហាំក្នុងមួយខែដោយសារគាត់មានបន្ទុកគ្រួសារច្រើន។ [២៦៨] រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ បានផ្តល់ប្រាក់ឧបត្ថម្ភដល់អាត់តាបប៊ីនអាស៊ីដចំនួនសែសិបអ៊ូគីយ៉ាស់ក្នុងមួយឆ្នាំនៅពេលតែងតាំងគាត់ជាអភិបាលនិងចៅក្រមក្រុងម៉ាកកាស់។ [២៦៩] លោកអ៊ូម៉ើរបានផ្តល់ដីរដ្ឋនៅម៉ាឌីណាស់ដល់អ៊ូសមានប៊ីនអាប៊ីអាល់-អាសសម្រាប់បង្កបង្កើនផលក្នុងពេលកាន់តំណែងហើយត្រូវប្រគល់ជូនរដ្ឋវិញពេលចាកចេញពីតំណែង។ [២៧០] ឥម៉ាមមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បានបញ្ជាក់ថាមិនមានបញ្ហាអ្វីឡើយក្នុងការទទួលប្រាក់ឧបត្ថម្ភពីឃ្លាំងរដ្ឋប៉ុន្តែការស្ម័គ្រចិត្តមិនទទួលយកគឺប្រសើរបំផុត។ [២៧១] លោកអ៊ូម៉ើរបានមានប្រសាសន៍ថាចៅក្រមនិងអភិបាលមិនត្រូវទាមទារប្រាក់ឈ្នួលជាលក្ខខណ្ឌឡើយប៉ុន្តែអាចទទួលប្រាក់ឧបត្ថម្ភសមរម្យដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌ។ [២៧២-២៧៥] ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលយើងតែងតាំងឱ្យបំពេញការងារបើគាត់គ្មានភរិយាចូរឱ្យគាត់រៀបការ; បើគ្មានអ្នកបម្រើចូរឱ្យគាត់យកអ្នកបម្រើ; បើគ្មានផ្ទះសម្បែងចូរឱ្យគាត់យកផ្ទះសម្បែង»។ នេះបញ្ជាក់ថាការផ្គត់ផ្គង់ពីរដ្ឋគឺដើម្បីរក្សាសុចរិតភាពនិងការពារកុំឱ្យមានការលោភលន់លើទ្រព្យសម្បត្តិប្រជាជន។

ជំពូកទី ១៤៖ ស្តីពីការស៊ីសំណូកក្នុងការកាត់ក្តី [២៧៦] មានការរាយការណ៍ពីអាប៊ូហ៊ូរ៉ៃរ៉ោះ ﵁ ថា៖ រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ បានដាក់បណ្តាសាលើអ្នកសូកនិងអ្នកទទួលសំណូកក្នុងការកាត់ក្តី។ ហើយមានការរាយការណ៍ផងដែរថា៖ «បានដាក់បណ្តាសាលើអ្នកសូកអ្នកទទួលសំណូកនិងមេខ្យល់សម្របសម្រួល (រ៉ាអ៊ីស)»។ [២៧៧] សំណូក (រ៉ីសវ៉ាស់) មានប្រភពមកពីពាក្យខ្សែពួរទាញទឹកដែលសំដៅលើការប្រើប្រាស់មធ្យោបាយខុសច្បាប់ដើម្បីសម្រេចគោលបំណងហារ៉ាម (ហាមឃាត់សាសនា)។ [២៧៨-២៨២] សំណូកមានបួនករណី៖ ១. ការសូកដើម្បីរំដោះខ្លួនពីការគំរាមកំហែងឬការគៀបសង្កត់៖ អ្នកទារសំណូកគឺហារ៉ាមដាច់ខាតក្នុងការទទួលពីព្រោះការបញ្ឈប់ការជិះជាន់ជាកាតព្វកិច្ចសាសនាប៉ុន្តែជនរងគ្រោះត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យផ្តល់ដើម្បីការពារអាយុជីវិតឬទ្រព្យសម្បត្តិពីភាពអយុត្តិធម៌។ ២. ការសូកដើម្បីឱ្យគេជួយរត់ការនៅចំពោះមុខអ្នកដឹកនាំ៖ អ្នករត់ការគឺហារ៉ាមក្នុងការយកប្រាក់ពីព្រោះការជួយមូស្លីមជាកាតព្វកិច្ចដោយឥតគិតថ្លៃលើកលែងតែកិច្ចសន្យាជួលកម្លាំងពលកម្មស្របច្បាប់។ ៣. ការសូកដើម្បីទទួលបានតំណែងចៅក្រម៖ ទាំងអ្នកសូកនិងអ្នកទទួលសុទ្ធតែហារ៉ាមដាច់ខាត។ ៤. ការសូកចៅក្រមដើម្បីឱ្យកាត់ក្តីឱ្យខ្លួន៖ គឺហារ៉ាមដាច់ខាតទាំងអ្នកសូកនិងចៅក្រមមិនថាកាត់ក្តីដោយអយុត្តិធម៌ឬដោយត្រឹមត្រូវឡើយ។ សាលក្រមដែលសម្រេចឡើងដោយសារសំណូកគឺទុកជាមោឃ៖ (បាទីល) ទាំងស្រុងហើយប័ណ្ណសាលក្រមនោះគ្មានតម្លៃឡើយ។ [២៨៣] ចៅក្រមមិនត្រូវឱ្យមានឆ្មាំទ្វារដែលទារលុយពីប្រជាជនមុននឹងឱ្យចូលតុលាការឡើយពីព្រោះនោះជាការស៊ីសំណូកតាមរយ៖អំណាចរបស់ចៅក្រម។ [២៨៤] អាប់ឌុលឡោះប៊ីនម៉ាស់អ៊ូដ ﵁ ត្រូវបានគេសួរអំពីទ្រព្យស៊ុហ្ត (ទ្រព្យខុសច្បាប់) លោកបានឆ្លើយថា៖ «គឺសំណូក»។ គេសួរថា៖ «ចុះសំណូកក្នុងការកាត់ក្តី?» លោកឆ្លើយថា៖ «នោះគឺជាកុហ្វរ (ការប្រឆាំងគ្មានជំនឿ)» ពោលគឺវាធ្ងន់ធ្ងរដូចកុហ្វរឬជាកុហ្វរប្រសិនបើចាត់ទុកវាជាទង្វើស្របច្បាប់។

[អំណោយជាទម្រង់មួយនៃសំណូក] [២៨៥] មានការរាយការណ៍ពីអាប៊ូអាល់-អាហ្វវ៉ាសថា៖ អាប់ឌុលឡោះប៊ីនម៉ាស់អ៊ូដ ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «សំណូកក្នុងការកាត់ក្តីគឺជាកុហ្វរហើយទ្រព្យខុសច្បាប់ (ស៊ុហ្ត) គឺការដែលបុរសម្នាក់ជូនកាដូទៅឱ្យអ្នកដទៃដើម្បីឱ្យគេជួយកិច្ចការរបស់ខ្លួននៅចំពោះមុខអ្នកដឹកនាំរដ្ឋ»។

ប្រភេទនៃអំណោយនិងវិធានច្បាប់ស្តីពីអំណោយ៖ [២៨៦] អំណោយចែកចេញជាបីប្រភេទ៖ ១. ហាឡាល់ទាំងអ្នកឱ្យនិងអ្នកទទួល៖ ការជូនអំណោយដើម្បីក្តីស្រឡាញ់រាប់អានសុទ្ធសាធ។ ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូរជូនអំណោយគ្នាទៅវិញទៅមកអ្នករាល់គ្នានឹងស្រឡាញ់គ្នា»។ ២. ហាឡាល់សម្រាប់អ្នកឱ្យប៉ុន្តែហារ៉ាម (ហាមឃាត់សាសនា)សម្រាប់អ្នកទទួល៖ នៅពេលមនុស្សម្នាក់ខ្លាចការគៀបសង្កត់គាត់ក៏ជូនអំណោយដើម្បីការពារខ្លួន។ អ្នកឱ្យគឺហាឡាល់ក្នុងការការពារខ្លួនប៉ុន្តែអ្នកទទួលគឺហារ៉ាមដាច់ខាត។ ៣. ហារ៉ាមទាំងសងខាង៖ ការជូនអំណោយដើម្បីទទួលបានផលប្រយោជន៍ខុសច្បាប់ពីរដ្ឋ។ [២៨៧] ម៉ាសរ៉ូកបាននិយាយថា៖ «នៅពេលចៅក្រមទទួលអំណោយគាត់បានស៊ីទ្រព្យខុសច្បាប់ (ស៊ុហ្ត); ហើយនៅពេលគាត់ទទួលសំណូកគាត់បានឈានដល់កុហ្វរ»។ [២៨៨-២៩២] ព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «អំណោយចំពោះអ្នកដឹកនាំគឺជាការក្បត់បន្លំ (ហ្គូលូល)»។ ពីព្រោះអំណាចរបស់អ្នកដឹកនាំកើតចេញពីកម្លាំងរបស់ប្រជាមូស្លីមដូច្នេះអំណោយដែលបានមកដោយសារតំណែងត្រូវតែជាសម្បត្តិរបស់ឃ្លាំងរដ្ឋមិនមែនជារបស់ផ្ទាល់ខ្លួនឡើយ។ [២៩៣-២៩៨] នៅពេលគេសួរអ៊ូម៉ើរប៊ីនអាប់ឌុលអាហ្ស៊ីហ្សថា៖ «ហេតុអ្វីលោកបដិសេធអំណោយខណ៖ដែលរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ ធ្លាប់ទទួល?» លោកបានឆ្លើយថា៖ «សម្រាប់រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ វាជាអំណោយពិតប្រាកដប៉ុន្តែសម្រាប់ពួកយើងសព្វថ្ងៃវាគឺជាសំណូក!»។ [២៩៩-៣០៥] អ៊ីប៊ិនម៉ាស់អ៊ូដធ្លាប់បានលោះខ្លួននៅស្រុកហាប់សាសនៅពេលត្រូវគេចាប់ខ្លួន; បណ្តាអ្នកប្រាជ្ញបានបញ្ជាក់ថាការលះបង់ទ្រព្យដើម្បីការពារខ្លួនសាសនានិងទ្រព្យសម្បត្តិពីការជិះជាន់គឺត្រូវបានអនុញ្ញាត។ [៣០៦-៣១០] ចៅក្រមដាច់ខាតមិនត្រូវទទួលកាដូពីគូភាគីវិវាទឬពីអ្នកដែលមិនធ្លាប់ជូនកាដូដល់លោកមុនពេលកាន់តំណែងឡើយ។

ជំពូកទី ១៥៖ ស្តីពីការជូនពរសន្តិភាព (សាឡាម) របស់ចៅក្រមចំពោះគូភាគីវិវាទ [៣១១] មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីនស៊ីរីនបានរាយការណ៍ថាស៊ូរ៉ៃហ៍ធ្លាប់បានផ្តល់សាឡាមដល់គូភាគីវិវាទពីព្រោះសាឡាមគឺជាស៊ុនន៉ះដែលមិនត្រូវបោះបង់ដោយសារការកាន់តំណែងតុលាការឡើយ។ [៣១២] អាល់-ខាសាហ្វបានមានប្រសាសន៍ថា៖ នៅពេលចៅក្រមចូលមកកាន់វិហារម៉ាស្ជិទគ្មានបញ្ហាអ្វីឡើយក្នុងការផ្តល់សាឡាមជារួមដល់គូភាគីវិវាទ។ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះយល់ថាជាការល្អហើយអ្នកខ្លះយល់ថាលោកអាចមិនបាច់ផ្តល់សាឡាមដើម្បីរក្សាអំណាចនិងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ។ ប៉ុន្តែនៅពេលលោកអង្គុយក្នុងកន្លែងកាត់ក្តីជាផ្លូវការលោកមិនត្រូវផ្តល់សាឡាមដល់គូភាគីឡើយហើយពួកគេក៏មិនត្រូវផ្តល់សាឡាមដល់លោកដែរ។ លោកមិនផ្តល់សាឡាមពីព្រោះលោកកំពុងជាប់រវល់នឹងកិច្ចការកាត់ក្តី; ហើយពួកគេមិនផ្តល់សាឡាមពីព្រោះសាឡាមជាការស្វាគមន៍របស់ភ្ញៀវសួរសុខទុក្ខរីឯគូភាគីមកដើម្បីដោះស្រាយវិវាទ។ ប្រសិនបើពួកគេផ្តល់សាឡាមដល់លោកក្នុងពេលសវនាការលោកមានសិទ្ធិឆ្លើយតបឬមិនបាច់ឆ្លើយតបដើម្បីផ្តោតលើការកាត់ក្តី។ [៣១៣] ចៅក្រមមិនត្រូវជជែកលេងជាមួយភាគីណាម្នាក់ក្រៅពីរឿងក្តីឡើយហើយមិនត្រូវសម្លឹងមើលតែភាគីម្ខាងឡើយក្រែងលោធ្វើឱ្យភាគីនោះបានចិត្តហើយធ្វើឱ្យភាគីម្ខាងទៀតបាក់ទឹកចិត្ត។

ជំពូកទី ១៦៖ ស្តីពីចៅក្រមដែលទើបតែងតាំងនៅពេលមានគេមកសារភាពឬប្តឹងផ្តល់មុនពេលលោកទៅដល់ដែនដីសមត្ថកិច្ច [៣១៤] ប្រសួរបុរសម្នាក់ត្រូវបានតែងតាំងជាចៅក្រមលើខេត្តមួយហើយមុនពេលចាកចេញពីរាជធានីរបស់ខាលីហ្វះឬក្នុងពេលធ្វើដំណើរកាត់ខេត្តផ្សេងមានបុរសម្នាក់ចូលមកជួបលោកហើយនិយាយថា៖ «ខ្ញុំមានសិទ្ធិទាមទារបំណុលពីប្រជាជនក្នុងខេត្តដែលលោកត្រូវទៅកាន់កាប់ហើយខ្ញុំបានចាត់តាំងបុរសម្នាក់នេះជាតំណាងរបស់ខ្ញុំ» ហើយចៅក្រមស្គាល់ភាគីទាំងពីរច្បាស់៖ តាមទស្សន៖របស់អាប៊ូហាណីហ្វាស់ ﵀ ចៅក្រមមិនត្រូវទទួលយកការសារភាពឬការតែងតាំងតំណាងនេះឡើយរហូតទាល់តែលោកធ្វើដំណើរទៅដល់ខេត្តសមត្ថកិច្ចរបស់លោកសិន; ប្រសិនបើតំណាងនោះចូលជួបលោកក្នុងខេត្តសមត្ថកិច្ចលោកត្រូវទាមទារភស្តុតាងលើការផ្ទេរសិទ្ធិតំណាងនោះ។ រីឯតាមទស្សន៖របស់អាប៊ូយូស៊ូហ្វនិងឥម៉ាមមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) លោកអាចទទួលយកនិងកាត់ក្តីតាមនោះបាន។ មូលហេតុគឺដោយសារចៅក្រមក្លាយជាចៅក្រមពេញសិទ្ធិលុះត្រាតែលោកទៅដល់ទីកន្លែងដែលលោកត្រូវបានតែងតាំង; ចំណេះដឹងដែលទទួលបានមុនពេលទៅដល់ប្រៀបដូចជាចំណេះដឹងមុនពេលកាន់តំណែង។ តាមអាប៊ូហាណីហ្វាស់ចៅក្រមមិនកាត់ក្តីផ្អែកលើចំណេះដឹងផ្ទាល់ខ្លួនក្រៅដែនសមត្ថកិច្ចឡើយរីឯសិស្សទាំងពីរយល់ថាអាចកាត់ក្តីបាន។ [៣១៥-៣១៩] បញ្ហានេះគ្របដណ្តប់លើបីករណី៖ ចំណេះដឹងមុនពេលតែងតាំង; ចំណេះដឹងក្រោយតែងតាំងតែមិនទាន់ទៅដល់; និងចំណេះដឹងក្នុងពេលកាន់តំណែងរួចត្រូវដកតំណែងហើយតែងតាំងឡើងវិញ។ ប៉ុន្តែចំពោះទោសហាត់សុទ្ធសាធរបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ (ផិតក្បត់គ្រឿងស្រវឹងលួច) គឺមិនត្រូវអនុវត្តដោយគ្រាន់តែចំណេះដឹងផ្ទាល់ខ្លួនឡើយ។ [៣២០] រាល់ការទាមទារបញ្ជាក់ភស្តុតាងសាក្សីនៅចំពោះមុខចៅក្រមមុនពេលលោកទៅដល់ដែនសមត្ថកិច្ចគឺមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយពីព្រោះលោកនៅជាប្រជាជនសាមញ្ញនៅឡើយក្នុងទីកន្លែងនោះ។

ជំពូកទី ១៧៖ ស្តីពីចៅក្រមពិនិត្យពាក្យបណ្តឹងនិងវិវាទស្តីពីការសងសឹកជីវិត (គីសស) [៣២១] មានការរាយការណ៍ថាមានគេបានដាក់ពាក្យបណ្តឹងជាលាយលក្ខណ៍អក្សរជូនស៊ូរ៉ៃហ៍ស្រាប់តែលោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ពួកយើងមិនអានលិខិតបណ្តឹងឡើយ»។ បណ្តាអ្នកប្រាជ្ញមានទស្សន៖ខុសគ្នាលើរឿងនេះ៖ ស៊ូរ៉ៃហ៍មិនទទួលអានលិខិតបណ្តឹងក្នុងអង្គសវនាការទេក្រែងលោពាក្យពេចន៍បំផ្លើសក្នុងលិខិតធ្វើឱ្យចិត្តរបស់លោកលម្អៀងមុនពេលភាគីម្ខាងទៀតបានឆ្លើយបំភ្លឺ។ ចំណែកគណ៖របស់យើងយល់ថា៖ ចៅក្រមមិនត្រូវទទួលលិខិតបណ្តឹងក្នុងពេលកំពុងអង្គុយកាត់ក្តីក្នុងសវនាការឡើយប៉ុន្តែលោកអាចទទួលនិងអានវានៅក្រៅម៉ោងកាត់ក្តីឬនៅគេហដ្ឋានរបស់លោកដូចដែលបណ្តាខាលីហ្វះរ៉ស៊ីឌីនធ្លាប់បានអនុវត្ត។ នេះគឺដើម្បីសម្រួលដល់ជនបរទេសឬអ្នកដែលមិនចេះនិយាយដើម្បីឱ្យពួកគេអាចបង្ហាញពាក្យបណ្តឹងបាន។ [៣២២] អ៊ីប៊ិនស៊ីរីនបានរាយការណ៍ថា៖ នៅពេលគេសួរស៊ូរ៉ៃហ៍ថា «តើលោកសុខសប្បាយជាទេព្រឹកនេះ?» លោកឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំភ្ញាក់ឡើងដោយមានមនុស្សពាក់កណ្តាលពិភពលោកខឹងនឹងខ្ញុំ!» សំដៅលើគូភាគីវិវាទដែលចាញ់ក្តី។ នេះជាការដាស់តឿនអំពីគ្រោះថ្នាក់ដ៏ធំធេងនៃតំណែងតុលាការ។ [៣២៣] បណ្តាអ្នកប្រាជ្ញបានពិភាក្សាថាតើការសារភាពក្នុងលិខិតបណ្តឹងមានសុពលភាពចងកាតព្វកិច្ចដែរឬទេ? គណ៖របស់យើងយល់ថាគ្រាន់តែលិខិតបណ្តឹងតែមួយមុខមិនទាន់ជាការសារភាពពេញលេញឡើយរហូតទាល់តែចៅក្រមអានខ្លឹមសារនោះឱ្យសាមីខ្លួនស្តាប់ក្នុងតុលាការហើយសាមីខ្លួនបញ្ជាក់ទទួលស្គាល់ដោយផ្ទាល់មាត់ដើម្បីការពារក្រែងលោស្មៀនសរសេរខុសឬច្រឡំដៃ។

ជំពូកទី ១៨៖ ស្តីពីឆ្មាំតុលាការដែលឈរការពារនៅក្បែរចៅក្រម [៣២៤] អ៊ុម្មូដាវូដអាល់-វ៉ាប៊ីស៊ីយ៉ាស់បានរាយការណ៍ថា៖ «ខ្ញុំបានឃើញឆ្មាំតុលាការ (ជៀលវ៉ាហ្ស) ម្នាក់ឈរនៅក្បែរក្បាលរបស់ស៊ូរ៉ៃហ៍ដោយកាន់រំពាត់ក្នុងដៃ»។ ឆ្មាំតុលាការឈរនៅក្បែរចៅក្រមដើម្បីទប់ស្កាត់ការប្រព្រឹត្តមិនសមរម្យរារាំងមនុស្សអុកឡុកនិងរក្សារបៀបរៀបរយក្នុងតុលាការ។ រីឯរំពាត់គឺសម្រាប់ទូន្មានមនុស្សល្ងង់ខ្លៅដែលហ៊ានបំពានក្នុងអង្គសវនាការ។ [៣២៥] អាំរ៉ូប៊ីនកៃស៍បានរាយការណ៍ថា៖ «ខ្ញុំបានឃើញបុរសម្នាក់ឈរនៅក្បែរក្បាលរបស់ស៊ូរ៉ៃហ៍ហើយនៅពេលគូភាគីចូលមកជួបគាត់ប្រកាសថា៖ ‹អ្នកណាជាដើមចោទចូរនិយាយមក!›»។ ស៊ូរ៉ៃហ៍បានឱ្យអ្នកផ្សេងប្រកាសជំនួសដើម្បីរក្សានូវអំណាចនិងសេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់លោក។ [៣២៦] អ៊ីយ៉ាសប៊ីនមូអាវីយ៉ាស់បានយំសោកនៅពេលត្រូវបានតែងតាំងជាចៅក្រមដោយសារការកោតខ្លាចអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ និងខ្លាចមានការវិនិច្ឆ័យខុសឆ្គង។ បន្ទាប់មកលោកបានកាត់ក្តីចំនួនចិតសិបរឿងក្តីដោយមិនបាច់ប្រើសាក្សីឡើយគឺដោះស្រាយដោយការសារភាពសុទ្ធសាធដោយសារតែសុចរិតភាពរបស់មនុស្សលោកក្នុងសម័យកាលដ៏មានពរនោះ។

[តំណាងនិងអ្នកសម្របសម្រួលរបស់ចៅក្រម] [៣២៧] អាល់-ខាសាហ្វបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ចៅក្រមគួរតែតែងតាំងជំនួយការដ៏គួរឱ្យទុកចិត្តម្នាក់ឱ្យឈរនៅចំពោះមុខលោកដើម្បីអានឈ្មោះលើក្រដាសពាក្យបណ្តឹង។ គាត់មិនត្រូវខ្សឹបខ្សៀវជាមួយគូភាគីណាម្នាក់ក្នុងតុលាការឡើយពីព្រោះគាត់ជាតំណាងរបស់ចៅក្រម។ [៣២៨] នៅពេលគូភាគីអង្គុយនៅចំពោះមុខចៅក្រមចៅក្រមអាចបញ្ជាឱ្យជំនួយការនេះថយចេញទៅម្ខាងដើម្បីកុំឱ្យគាត់ឮពាក្យសម្តីសម្ងាត់រវាងចៅក្រមនិងគូភាគីដែលជាការការពារកុំឱ្យមានការសង្ស័យពីការបង្រៀនល្បិចឬការស៊ីសំណូក។ ចៅក្រមត្រូវតែប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់បំផុត។

ជំពូកទី ១៩៖ ស្តីពីការរក្សាភាពស្មើគ្នារវាងគូភាគីវិវាទទាំងសងខាង [៣២៩] អាប់ឌុលឡោះប៊ីនអាល់-ហ្ស៊ូបែរនិងអាំរ៉ូប៊ីនអាល់-ហ្ស៊ូបែរបានប្តឹងផ្តល់គ្នានៅចំពោះមុខសាអ៊ីដប៊ីនអាល់-អាសខណ៖ដែលសាអ៊ីដអង្គុយលើកៅអីខ្ពស់ជាមួយអាំរ៉ូ។ សាអ៊ីដបានអញ្ជើញអាប់ឌុលឡោះឱ្យឡើងអង្គុយក្បែរលោកប៉ុន្តែអាប់ឌុលឡោះបានបដិសេធហើយអង្គុយលើដីដោយមានប្រសាសន៍ថា៖ «ស៊ុនន៉ះរបស់រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ គឺគូភាគីទាំងពីរត្រូវអង្គុយលើដីជាមួយគ្នានៅចំពោះមុខចៅក្រម»។ គូភាគីត្រូវតែអង្គុយលើដីស្មើគ្នា; ប្រសិនបើម្នាក់អង្គុយខាងស្តាំហើយម្នាក់អង្គុយខាងឆ្វេងនោះសមភាពនឹងត្រូវបាត់បង់ដោយសារឧត្តមភាពនៃចំហៀងខាងស្តាំ។ [៣៣០] អ៊ូម៉ើរ ﵁ និងអ៊ូបៃប៊ីនកាក់ប ﵄ មានវិវាទលើរបងចម្ការល្មើហើយបានទៅរកហ្សៃដប៊ីនសាបីត ﵁ ឱ្យជួយកាត់ក្តី។ នៅពេលអ៊ូម៉ើរចូលទៅដល់ហ្សៃដបានរៀបចំខ្នើយកល់យ៉ាងល្អជូនលោកប៉ុន្តែអ៊ូម៉ើរបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «នេះជាអំពើអយុត្តិធម៌ទីមួយរបស់អ្នកហើយចូរទុកឱ្យខ្ញុំអង្គុយលើដីស្មើគ្នានឹងគូភាគីរបស់ខ្ញុំ»។ បន្ទាប់មកហ្សៃដបានស្នើឱ្យអ៊ូបៃលើកលែងការស្បថដល់អ៊ូម៉ើរស្រាប់តែអ៊ូម៉ើរស្តីបន្ទោសថា៖ «នេះជាអំពើអយុត្តិធម៌ទីពីររបស់អ្នក! ចូរកាត់ក្តីឱ្យខ្ញុំស្បថមកចុះហើយខ្ញុំនឹងមិនស្បថភូតកុហកឡើយ!»។ នេះបញ្ជាក់ពីកាតព្វកិច្ចដាច់ខាតក្នុងការរក្សាសមភាពស្មើគ្នារវាងគូភាគី។ [៣៣១] អ៊ុម្មូសាឡាម៉ាស់បានរាយការណ៍ពីព្យាការី ﷺ ថា៖ «អ្នកណាដែលត្រូវបានសាកល្បងដោយការកាត់ក្តីចូរឱ្យគាត់រក្សាសមភាពស្មើគ្នារវាងគូភាគីទាំងពីរក្នុុងកន្លែងអង្គុយកាយវិការនិងការសម្លឹងមើល; ហើយកុំឱ្យគាត់ស្រែកសម្លុតភាគីម្ខាងខ្លាំងជាងភាគីម្ខាងទៀតឡើយ»។ [៣៣២-៣៣៣] អ៊ីប៊ិនអាបបាសបានបកស្រាយអាយ៉ាត់៖ «ហើយប្រសិនបើអ្នករាល់គ្នាងាករេឬគេចវេះ» (៤:១៣៥) ថាសំដៅលើចៅក្រមដែលបែរកញ្ចឹងកឬលម្អៀងទៅរកភាគីម្ខាងលើសភាគីម្ខាងទៀតដែលជារឿងហាមឃាត់ដាច់ខាត។