ការពន្យល់សីលធម៌ចៅក្រមឥស្លាម

ជំពូកទី ២៣ [៦]៖ ស្តីពីការស្បថក្នុងបណ្តឹងទាមទារនរកដូចគ្នានេះដែរប្រសិនបើអ្នកកាន់កាប់បដិសេធអ្នកទាំងពីរហើយចៅក្រមបានឱ្យគាត់ស្បថចំពោះម្នាក់រួចគាត់បដិសេធមិនព្រមស្បថហើយចៅក្រមកាត់ក្តីឱ្យអ្នកនោះនោះភាគីម្ខាងទៀតមិនអាចទាមទារឱ្យគាត់ស្បថបានឡើយ។ [៤០៨] អាល់-ខាស់សបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ដូចគ្នានេះដែរក្នុងរឿងនរក៖ ប្រសិនបើបុរសពីរនាក់ប្តឹងទាមទារនរកលើស្ត្រីតែម្នាក់នោះត្រូវអនុវត្តតាមគោលការណ៍ទាំងពីរដែលបានរៀបរាប់៖ ករណីទីមួយអនុវត្តតាមការឯកភាពគ្នារបស់អ្នកប្រាជ្ញទាំងអស់ហើយករណីទីពីរអនុវត្តតាមទស្សន៖របស់កូនសិស្សទាំងពីរ។

ជំពូកទី ២៣ [៧]៖ ស្តីពីការស្បថក្នុងបណ្តឹងទាមទារអំណោយ (ហ៊ីបះ) ផ្នែកនេះចែងអំពីវិធានច្បាប់ស្តីពីពាក្យបណ្តឹងដែលគូភាគីជាច្រើនអះអាងថាខ្លួនបានទទួលទ្រព្យសម្បត្តិវិវាទនោះជាអំណោយ (ហ៊ីបះ) ឬជាទានសប្បុរសធម៌ (សូដាកោះ) ដែលបានប្រគល់ទទួលរួចរាល់។

ជំពូកទី ២៣ [៨]៖ ស្តីពីការស្បថក្នុងបណ្តឹងទាមទារទ្រព្យបញ្ចាំ (រ៉ោះន) និងការជួល (អ៊ីចារ៉ោះ) [៤០៩] អាល់-ខាស់សបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើគូភាគីទាំងពីរប្តឹងថាអ្នកកាន់កាប់បានប្រគល់ទាសកជាអំណោយ (ហ៊ីបះ) មកឱ្យខ្លួនហើយខ្លួនបានទទួលកាន់កាប់រួចហើយឬប្តឹងថាជាទានសប្បុរសធម៌ដែលបានទទួលរួចហើយនោះត្រូវអនុវត្តដូចគ្នានឹងការទិញលក់ក្នុងគ្រប់ទិដ្ឋភាពទាំងអស់។ [៤១០] អាល់-ខាស់សបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើភាគីម្ខាងប្តឹងថាខ្លួនបានទិញទ្រព្យនោះខណ៖ដែលភាគីម្ខាងទៀតប្តឹងថាម្ចាស់បានយកទ្រព្យនោះមកបញ្ចាំ (រ៉ោះន) នឹងខ្លួនក្នុងតម្លៃមួយពាន់ឌៀរហាំឬបានជួល (អ៊ីចារ៉ោះ) ឱ្យខ្លួនក្នុងតម្លៃមួយពាន់ឌៀរហាំហើយចៅក្រមបានសួរដេញដោលម្ចាស់ទ្រព្យស្រាប់តែម្ចាស់ទ្រព្យសារភាពទទួលស្គាល់ចំពោះអ្នកទទួលបញ្ចាំឬអ្នកជួលមុន៖ ប្រសិនបើអ្នកទិញនិយាយថា៖ «សូមលោកចៅក្រមបង្គាប់ឱ្យគាត់ស្បថថា៖ 'ស្បថចំពោះអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) អ្នកមិនបានលក់ឱ្យគាត់ឡើយ'» នោះចៅក្រមត្រូវបង្គាប់ឱ្យម្ចាស់ទ្រព្យស្បថឱ្យអ្នកទិញ។ ពីព្រោះទ្រព្យបញ្ចាំឬទ្រព្យជួលនៅតែជាកម្មសិទ្ធិរបស់ម្ចាស់ហើយការលក់ទ្រព្យក្រោយពេលបញ្ចាំឬជួលគឺជាកិច្ចសន្យាត្រឹមត្រូវនិងមានសុពលភាពចងកាតព្វកិច្ចលើអ្នកលក់ដែលធ្វើឱ្យគាត់មានសិទ្ធិសារភាពនិងធ្វើឱ្យការស្បថមានប្រយោជន៍គតិយុត្តិ។ ប្រសិនបើម្ចាស់ទ្រព្យស្បថនោះវិវាទត្រូវបានបញ្ចប់។

ជំពូកទី ២៣ [៩]៖ ស្តីពីការស្បថក្នុងបណ្តឹងទាមទារសិទ្ធិទិញមុន (ស៊ូហ្វអាះ) ពាក់ព័ន្ធនឹងកូនតូចប្រសិនបើម្ចាស់ទ្រព្យបដិសេធមិនព្រមស្បថការទិញលក់ត្រូវបានបញ្ជាក់ជាធរមានហើយអ្នកទិញមានសិទ្ធិជ្រើសរើស៖ ទ្រាំរង់ចាំរហូតដល់ទ្រព្យបញ្ចាំត្រូវបានលោះឬផុតកិច្ចសន្យាជួលឬលុបចោលការទិញ។ ប្រសិនបើម្ចាស់សារភាពទទួលស្គាល់ការលក់មុននោះអ្នកទទួលបញ្ចាំឬអ្នកជួលមិនអាចឱ្យគាត់ស្បថបានឡើយពីព្រោះក្រោយពេលលក់គាត់គ្មានសិទ្ធិបញ្ចាំឬជួលទៀតឡើយ។ [៤១១] ប្រសិនបើភាគីទាំងពីរប្តឹងទាមទារកិច្ចសន្យាជួលហើយគាត់សារភាពទទួលស្គាល់ម្នាក់គាត់មិនត្រូវស្បថឱ្យម្នាក់ទៀតឡើយ។ [៤១២] អាល់-ខាស់សបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើបុរសម្នាក់នាំបុរសម្នាក់ទៀតមកចំពោះមុខចៅក្រមហើយប្តឹងថា៖ «ចុងចោទម្នាក់នេះបានទិញផ្ទះមួយខ្នងនៅទីតាំងនោះដែលមានព្រំប្រទល់កំណត់ច្បាស់លាស់ក្នុងតម្លៃមួយពាន់ឌៀរហាំហើយខ្ញុំជាអ្នកមានសិទ្ធិទិញមុន (ស៊ូហ្វអាះ) ដោយសារផ្ទះរបស់ខ្ញុំនៅជាប់គ្នានោះ»។ ចៅក្រមសួរចុងចោទហើយគាត់ឆ្លើយថា៖ «ផ្ទះនៅក្នុងដៃខ្ញុំនេះគឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់កូនប្រុសតូចរបស់ខ្ញុំម្នាក់នេះ»។ ការសារភាពរបស់ឪពុកចំពោះកូនតូចមានសុពលភាពច្បាប់ពីព្រោះការកាន់កាប់ជាភស្តុតាងនៃកម្មសិទ្ធិ។ ប្រសិនបើអ្នកទាមទារសិទ្ធិទិញមុននិយាយថា៖ «សូមបង្គាប់ឱ្យគាត់ស្បថថាខ្ញុំគ្មានសិទ្ធិទិញមុន» នោះគ្មានសម្បថលើឪពុកឡើយពីព្រោះការសារភាពរបស់ឪពុកលើសិទ្ធិទិញមុនប្រឆាំងនឹងកូនតូចគឺគ្មានសុពលភាពឡើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើអ្នកទាមទារសិទ្ធិទិញមុនបង្ហាញភស្តុតាងថាលោកឪពុកបានទិញនោះឪពុកគឺជាគូភាគីស្របច្បាប់ក្នុងនាមជាអាណាព្យាបាលហើយសិទ្ធិទិញមុនត្រូវបានកាត់សេចក្តីផ្អែកលើភស្តុតាង។

ជំពូកទី ២៣ [១០]៖ ស្តីពីការស្បថក្នុងទម្រង់ផ្សេងទៀតនៃបណ្តាំមរតកនិងតំណាងរួម [៤១៣] អាល់-ខាស់សបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើអ្នកចាត់ចែងបណ្តាំមរតកនាំបុរសម្នាក់មកចំពោះមុខចៅក្រមហើយប្តឹងថា៖ «អ្នកស្លាប់បានផ្តាំបណ្តាំតែងតាំងបុរសម្នាក់នេះនិងរូបខ្ញុំជាអ្នកចាត់ចែងមរតកជាមួយគ្នា» ហើយស្នើសុំឱ្យចៅក្រមសួរដេញដោលនិងឱ្យស្បថបើគាត់បដិសេធ៖ ក្នុងករណីនេះគ្មានសម្បថលើគាត់ឡើយ។ ពីព្រោះទោះបីជាគាត់សារភាពក៏គាត់មិនក្លាយជាអ្នកចាត់ចែងបណ្តាំដោយគ្រាន់តែការសារភាពនោះដែរដោយសារវាជាការសារភាពប៉ះពាល់ដល់អ្នកស្លាប់។ [៤១៤] ប្រសិនបើបុរសម្នាក់ប្តឹងបុរសម្នាក់ទៀតថា៖ «បុគ្គលអវត្តមានឈ្មោះនេះបានចាត់តាំងខ្ញុំនិងបុរសម្នាក់នេះជាតំណាងរួមគ្នាក្នុងការទារបំណុល» ហើយបុរសនោះបានបដិសេធ៖ នោះគ្មានសម្បថលើគាត់ឡើយ។ ពីព្រោះការសារភាពមិនអាចធ្វើឱ្យគាត់ក្លាយជាតំណាងបានឡើយ។ ចៅក្រមត្រូវប្រាប់ដើមចោទថា៖ «ចូរអ្នកបង្ហាញភស្តុតាងប្រសិនបើអ្នកមាន»; ពីព្រោះមនុស្សម្នាក់អាចជាគូភាគីក្នុងការស្តាប់ភស្តុតាងដោយមិនចាំបាច់ជាគូភាគីក្នុងការស្បថឡើយ។

ជំពូកទី ២៤៖ ស្តីពីការផ្ទេរសម្បថត្រឡប់ទៅដើមចោទ (រ៉ាត់ឌុលអៃម៉ាន) និងទស្សន៖របស់អ្នកដែលបដិសេធការផ្ទេរសម្បថជំពូកនេះវិភាគអំពីការខ្វែងគំនិតគ្នារវាងអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់មុនថាតើសម្បថអាចត្រូវបានផ្ទេរត្រឡប់ទៅឱ្យដើមចោទស្បថវិញនៅពេលចុងចោទបដិសេធឬថាសាលក្រមត្រូវកាត់សេចក្តីភ្លាមៗផ្អែកលើការបដិសេធស្បថរបស់ចុងចោទ។

ជំពូកទី ២៤ [១]៖ ស្តីពីការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមអ្នកកាន់ជំនាន់មុន (សាឡាហ្វ) លើបញ្ហាផ្ទេរសម្បថត្រឡប់ទៅដើមចោទ [៤១៥] មានការរាយការណ៍ពីអាល់-សាអ៊ីប៊ីថាអាល់-មីកដាដប៊ីនអាល់-អាស្វវ៉ាដបានខ្ចីប្រាក់ប្រាំពីពាន់ឌៀរហាំពីអ៊ូសមាន ﵁។ នៅពេលគាត់យកប្រាក់មកសងគាត់បានយកមកតែបួនពាន់ឌៀរហាំប៉ុណ្ណោះ។ លោកអ៊ូសមាន ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្រាក់នោះគឺប្រាំពីពាន់ឌៀរហាំ»។ អាល់-មីកដាដបានឆ្លើយថា៖ «គឺត្រឹមតែបួនពាន់ឌៀរហាំប៉ុណ្ណោះ»។ ពួកគេទាំងពីរក៏បានឡើងមកជួបលោកអ៊ូម៉ើរប៊ីនអាល់-ខាត់តອບ ﵁ ក្នុងរជ្ជកាលខាលីហ្វះរបស់លោក។ អាល់-មីកដាដបាននិយាយថា៖ «ឱមេដឹកនាំនៃអ្នកមានជំនឿសូមឱ្យគាត់ស្បថថាប្រាក់នោះពិតជាដូចគាត់និយាយមែនរួចឱ្យគាត់យកទៅចុះ»។ លោកអ៊ូម៉ើរ ﵁ បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់អ៊ូសមានថា៖ «គាត់បានផ្តល់យុត្តិធម៌ដល់អ្នកហើយចូរអ្នកស្បថថាវាពិតជាដូចអ្នកនិយាយរួចចូរយកប្រាក់នោះចុះ»។ លោកអ៊ូសមាន ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ខ្ញុំមិនស្បថឡើយ»។ លោកអ៊ូម៉ើរបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «បើអ្នកមិនស្បថទេចូរយកតែប្រាក់ដែលគាត់បានប្រគល់ឱ្យអ្នកចុះ»។ ដូច្នេះគាត់ក៏បានយកប្រាក់នោះ។ នៅពេលអាល់-មីកដាដដើរចេញទៅលោកអ៊ូសមានបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ស្បថចំពោះអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ប្រាក់នោះពិតជាប្រាំពីពាន់ឌៀរហាំមែន!» លោកអ៊ូម៉ើរបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «តើអ្វីដែលរារាំងអ្នកមិនឱ្យស្បថនៅពេលដែលខ្ញុំបានផ្តល់ជម្រើសនោះដល់អ្នក? ស្បថចំពោះអល់ឡោះនេះពិតជាមេឃនេះពិតជាដីនេះពិតជាព្រះអាទិត្យហើយនេះពិតជាពេលថ្ងៃ!» ហាទីសនេះបញ្ជាក់ថាលោកអ៊ូម៉ើរធ្លាប់យល់ស្របនឹងការផ្ទេរសម្បថទៅដើមចោទខណ៖ដែលលោកអាលី ﵁ យល់ថាមិនត្រូវផ្ទេរសម្បថទៅដើមចោទឡើយ។ អ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អាល់-សាភីអ៊ីបានយកតាមទស្សន៖របស់អ៊ូម៉ើរចំណែកឯអ្នកប្រាជ្ញហាណាភីរបស់យើងបានយកតាមទស្សន៖របស់អាលី ﵁ ដែលកាត់សេចក្តីដោយផ្ទាល់លើការបដិសេធស្បថ (ណូគូល) ដោយមិនបាច់ផ្ទេរសម្បថត្រឡប់ឡើយ។

ជំពូកទី ២៥៖ ស្តីពីការធ្វើសច្ចាប្រណិធានលើការដឹងឮ (យ៉ាមីនអាឡាល-អ៊ីលម៍) ជំពូកនេះចែងអំពីភាពខុសគ្នាជាមូលដ្ឋានរវាងការស្បថដោយភាពប្រាកដប្រជាដាច់ខាត (អាល់-បាត្តាត) លើទង្វើផ្ទាល់ខ្លួននិងការស្បថលើការដឹងឮឬការមិនដឹង (អាល់-អ៊ីលម៍) លើទង្វើរបស់អ្នកដទៃ។

ជំពូកទី ២៥ [១]៖ ស្តីពីការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមអ្នកកាន់ជំនាន់មុនរវាងការស្បថលើការដឹងឮឬស្បថដាច់ខាត [៤១៦] អាល់-សាអ៊ីប៊ីបានរាយការណ៍ថា៖ ចៅក្រមស៊ូរ៉ាត់យហ៍តែងតែបង្គាប់ឱ្យស្បថដាច់ខាត (អាល់-បាត្តាត) លើបុរសដែលត្រូវបានគេប្តឹងទារបំណុលរបស់ឪពុកគាត់៖ ប្រសិនបើគាត់ស្បថនោះគាត់រួចខ្លួន; បើមិនដូច្នោះទេបំណុលត្រូវទារពីគាត់។ អ្នកកាន់ជំនាន់មុនបានខ្វែងគំនិតគ្នាអំពីរបៀបដែលអ្នកទទួលមរតកត្រូវស្បថនៅពេលគេប្តឹងទារបំណុលឬទ្រព្យរបស់សព៖ - ស៊ូរ៉ាត់យហ៍និងអ៊ីប៊នអាប៊ីឡៃឡាយល់ថាគាត់ត្រូវស្បថដាច់ខាត។ - អ៊ីប្រាហ៊ីមអាល់-ណាខាអ៊ី, អាល់-ហាស្សានអាល់-បាស្រ៊ី, និងអ្នកប្រាជ្ញហាណាភីរបស់យើងយល់ថាគាត់ត្រូវស្បថលើការដឹងឮ (អាល់-អ៊ីលម៍)។ គោលការណ៍ដ៏ត្រឹមត្រូវគឺ៖ កាលណាគូភាគីស្បថលើទង្វើផ្ទាល់របស់ខ្លួនគាត់ត្រូវស្បថដោយភាពប្រាកដប្រជាដាច់ខាត; ប៉ុន្តែកាលណាគាត់ស្បថលើទង្វើរបស់អ្នកដទៃគាត់ត្រូវស្បថលើការដឹងឮ។

ជំពូកទី ២៥ [២]៖ ស្តីពីម្ចាស់បំណុលស្នើសុំឱ្យអ្នកទទួលមរតកស្បថក្នុងបណ្តឹងទាមទារបំណុលពីសព [៤១៧] អាល់-ខាស់សបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើបុរសម្នាក់នាំបុរសម្នាក់ទៀតមកចំពោះមុខចៅក្រមហើយប្តឹងថា៖ «ឪពុករបស់បុរសម្នាក់នេះបានស្លាប់ហើយជំពាក់ប្រាក់ខ្ញុំមួយពាន់ឌៀរហាំ» ចៅក្រមត្រូវសួរចុងចោទជាមុនសិនថា៖ «តើឪពុករបស់អ្នកបានស្លាប់ពិតមែនឬ?» ពីព្រោះកូនប្រុសក្លាយជាគូភាគីបានលុះត្រាតែឪពុកទទួលមរណភាព។ - ប្រសិនបើគាត់សារភាពទទួលស្គាល់មរណភាពនិងសារភាពបំណុលនោះបំណុលត្រូវសងចេញពីចំណែកមរតករបស់គាត់។ - ប្រសិនបើគាត់បដិសេធហើយដើមចោទបង្ហាញភស្តុតាងនោះសាលក្រមត្រូវកាត់សេចក្តីឱ្យសងចេញពីកេរមរតកទាំងមូល។ - ប្រសិនបើដើមចោទគ្មានភស្តុតាងហើយចង់ឱ្យស្បថកូនប្រុសត្រូវស្បថលើការដឹងឮថា៖ «សូមស្បថចំពោះអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) អ្នកមិនបានដឹងថាដើមចោទឈ្មោះនេះមានសិទ្ធិទារប្រាក់បំណុលមួយពាន់ឌៀរហាំនេះឬចំណែកណាមួយពីឪពុករបស់អ្នកឡើយ»។ ប្រសិនបើកូនប្រុសអះអាងថាខ្លួនមិនបានទទួលកេរមរតកអ្វីសោះពីឪពុក៖ ប្រសិនបើម្ចាស់បំណុលប្រកែកកូនប្រុសត្រូវស្បថដាច់ខាតថា៖ «សូមស្បថចំពោះអល់ឡោះគ្មានប្រាក់មួយពាន់ឌៀរហាំនេះឬចំណែកណាមួយពីកេរមរតកឪពុកបានមកដល់ដៃខ្លួនឡើយ» ពីព្រោះវាជាទង្វើផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់។

ជំពូកទី ២៥ [៣]៖ ស្តីពីអ្នកទទួលមរតកស្នើសុំឱ្យកូនបំណុលស្បថក្នុងបណ្តឹងទាមទារទ្រព្យរបស់សព [៤១៨] អាល់-ខាស់សបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើបុរសម្នាក់ស្លាប់ហើយអ្នកទទួលមរតករបស់គាត់ប្តឹងកូនបំណុលថាឪពុករបស់ខ្លួនមានសិទ្ធិទារបំណុលមួយពាន់ឌៀរហាំហើយកូនបំណុលសារភាពទទួលស្គាល់មរណភាពតែបដិសេធបំណុល៖ ចៅក្រមត្រូវបង្គាប់ឱ្យកូនបំណុលស្បថដាច់ខាតថា៖ «សូមស្បថចំពោះអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ឪពុករបស់ដើមចោទគ្មានសិទ្ធិទារបំណុលមួយពាន់ឌៀរហាំនេះឬចំណែកណាមួយលើខ្លួនឡើយ»។ តាមទស្សន៖របស់ស៊ូរ៉ាត់យហ៍អ្នកទទួលមរតកត្រូវស្បថដាច់ខាតជាមុនសិនថាឪពុកមិនបានទទួលប្រាក់នោះទេ; ប៉ុន្តែនិកាយហាណាភីរបស់យើងយល់ថាបំណុលដែលបានបញ្ជាក់នៅតែមានសុពលភាពរហូតដល់មានភស្តុតាងនៃការសងដូច្នេះមិនតម្រូវឱ្យអ្នកទទួលមរតកស្បថលើការមិនទាន់ទទួលប្រាក់ជាមុនឡើយ។

ជំពូកទី ២៥ [៤]៖ ស្តីពីការឱ្យអ្នកទទួលមរតកស្បថលើបណ្តាំមរតក (វ៉ាស៊ីយ៉ះ) ផ្នែកនេះចែងអំពីវិធានច្បាប់ស្តីពីពាក្យបណ្តឹងដែលប្តឹងប្រឆាំងនឹងអ្នកទទួលមរតកដោយចោទប្រកាន់ថាអ្នកស្លាប់បានធ្វើបណ្តាំមរតក (វ៉ាស៊ីយ៉ះ) ប្រគល់ទ្រព្យជាក់លាក់ណាមួយដល់ដើមចោទ។

ជំពូកទី ២៥ [៥]៖ ស្តីពីការឱ្យអ្នកទិញស្បថលើការដឹងឮនៅពេលមានភាគីផ្សេងប្តឹងទាមទារថាបានទិញមុន [៤១៩] អាល់-ខាស់សបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើបុរសម្នាក់នាំអ្នកទទួលមរតកមកចំពោះមុខចៅក្រមហើយប្តឹងទាមទារសិទ្ធិជាក់លាក់លើអ្នកស្លាប់និងប្តឹងថាអ្នកស្លាប់បានធ្វើបណ្តាំមរតកឱ្យខ្លួននោះអ្នកទទួលមរតកត្រូវបង្គាប់ឱ្យស្បថលើការដឹងឮរបស់ខ្លួនពីព្រោះគាត់ស្បថលើទង្វើរបស់អ្នកដទៃ។ [៤២០] អាល់-ខាស់សបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើបុរសម្នាក់បានទិញទាសីម្នាក់ហើយបានទទួលកាន់កាប់បន្ទាប់មកមានបុរសម្នាក់ទៀតនាំអ្នកទិញនេះមកចំពោះមុខចៅក្រមហើយប្តឹងថា៖ «ខ្ញុំបានទិញនាងពីអ្នកលក់មុនពេលអ្នកទិញនាងទៅទៀត»៖ អ្នកទិញដែលកំពុងកាន់កាប់ជាក់ស្តែងត្រូវស្បថលើការដឹងឮរបស់ខ្លួនលើបុព្វហេតុដើមថា៖ «សូមស្បថចំពោះអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) អ្នកមិនបានដឹងថាបុរសម្នាក់នេះបានទិញវត្ថុនេះពីបុគ្គលឈ្មោះនេះមុនពេលអ្នកបានទិញពីគាត់ឡើយ»។ ពីព្រោះការស្បថលើទង្វើរបស់អ្នកដទៃត្រូវធ្វើឡើងផ្អែកលើការដឹងឮ។

ជំពូកទី ២៥ [៦]៖ ស្តីពីការឱ្យចៅហ្វាយនាយស្បថលើបទល្មើសបង្ករបួសស្នាមឬការបំផ្លាញទ្រព្យដោយទាសកររបស់ខ្លួន [៤២១] អាល់-ខាស់សបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើបុរសម្នាក់នាំបុរសម្នាក់ទៀតមកចំពោះមុខចៅក្រមហើយប្តឹងថាទាសកររបស់គាត់បានបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិបានបង្ករបួសស្នាមមិនដល់អាយុជីវិតបង្ករបួសដល់សាច់ញាតិឬបានសម្លាប់មនុស្សដោយអចេតនាឬដោយចេតនាហើយចង់ឱ្យស្បថ៖ - ប្រសិនបើប្តឹងលើបទល្មើសដែលតម្រូវឱ្យសងសំណងហិរញ្ញវត្ថុសម្បថត្រូវធ្លាក់លើចៅហ្វាយនាយមិនមែនលើទាសករឡើយ។ ពីព្រោះសម្បថត្រូវបានកំណត់ឡើងដើម្បីរំពឹងការសារភាពហើយការសារភាពរបស់ចៅហ្វាយនាយលើសំណងហិរញ្ញវត្ថុប្រឆាំងនឹងទាសកររបស់ខ្លួនមានសុពលភាពស្របច្បាប់ខណ៖ដែលការសារភាពរបស់ទាសករលើសំណងខូចខាតគ្មានសុពលភាពប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិចៅហ្វាយនាយឡើយ។ - ប្រសិនបើប្តឹងលើបទល្មើសដែលតម្រូវឱ្យមានការសងសឹកស្មើភាព (គីសស) នោះសម្បថត្រូវធ្លាក់លើទាសករដោយភាពប្រាកដប្រជាដាច់ខាតពីព្រោះការសារភាពរបស់ទាសករលើការសងសឹកស្មើភាពលើរូបកាយខ្លួនឯងមានសុពលភាពច្បាប់ខណ៖ដែលការសារភាពរបស់ចៅហ្វាយនាយឱ្យគេសម្លាប់ទាសករគឺគ្មានសុពលភាពឡើយ។

ជំពូកទី ២៥ [៧]៖ ស្តីពីការស្បថក្នុងបណ្តឹងទាមទារមរតកនិងការសារភាពទទួលស្គាល់បងប្អូន [៤២២] អាល់-ខាស់សបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើបុរសម្នាក់ប្តឹងទាមទារផ្ទះមួយខ្នងនៅក្នុងដៃរបស់បុរសម្នាក់ទៀតហើយអ្នកកាន់កាប់បាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំបានទទួលមរតកផ្ទះនេះពីឪពុករបស់ខ្ញុំ» ខណ៖ដែលដើមចោទនិយាយថា៖ «អ្នកមិនបានទទួលមរតកផ្ទះនេះទេវាបានមកដល់ដៃអ្នកតាមផ្លូវផ្សេង»៖ ពាក្យរបស់អ្នកកាន់កាប់មិនត្រូវបានទទួលយកដើម្បីគេចវេះពីសម្បថដាច់ខាតឡើយ; គាត់ត្រូវតែស្បថដាច់ខាតលើពាក្យបណ្តឹងរបស់ដើមចោទលើកលែងតែចៅក្រមបង្គាប់ឱ្យដើមចោទស្បថលើការដឹងឮជាមុនសិនថាផ្ទះនោះមិនបានមកដល់ចុងចោទតាមរយ៖មរតកឡើយ។ [៤២៣] អាល់-ខាស់សបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើម្ចាស់បំណុលប្តឹងកូនប្រុសទារបំណុលមួយពាន់ឌៀរហាំលើឪពុកដែលស្លាប់ហើយកូនប្រុសសារភាពថាឪពុកបានបន្សល់ទុកប្រាក់មួយពាន់ឌៀរហាំ៖ - ប្រសិនបើគាត់សារភាពទទួលស្គាល់បំណុលជាមុនរួចទើបអះអាងថា៖ «អ្នកទាំងនេះជាបងប្អូនរបស់ខ្ញុំ» នោះការសារភាពទទួលស្គាល់បងប្អូនមិនត្រូវបានទទួលយកឡើយហើយប្រាក់មួយពាន់ឌៀរហាំទាំងអស់ត្រូវប្រគល់ទៅម្ចាស់បំណុលពីព្រោះកេរមរតកត្រូវបានចងកាតព្វកិច្ចចំពោះបំណុលរួចរាល់ហើយ។ - ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់សារភាពទទួលស្គាល់បងប្អូនជាមុនរួចទើបសារភាពទទួលស្គាល់បំណុលជាក្រោយនោះប្រាក់បំណុលត្រូវសងត្រឹមតែចំណែកសមាមាត្ររបស់គាត់ប៉ុណ្ណោះ។

ជំពូកទី ២៦៖ ស្តីពីទស្សន៖របស់អ្នកដែលយល់ស្របថាភស្តុតាងសាក្សីត្រូវបានទទួលយកបន្ទាប់ពីការធ្វើសច្ចាប្រណិធានរួចរាល់ [៤២៤] ចៅក្រមស៊ូរ៉ាត់យហ៍បានមានប្រសាសន៍ដ៏ល្បីល្បាញថា៖ «សម្បថភូតកុហកសមនឹងត្រូវបានច្រានចោលជាទីបំផុតជាងភស្តុតាងសាក្សីដ៏សុចរិត»។ មានន័យថាប្រសិនបើដើមចោទប្តឹងទាមទារសិទ្ធិមួយហើយចុងចោទបានស្បថបដិសេធប៉ុន្តែក្រោយមកដើមចោទបាននាំយកសាក្សីដ៏សុចរិត (បៃយីណះអាឌីឡះ) មកបង្ហាញនោះភស្តុតាងសាក្សីត្រូវបានទទួលយកហើយចៅក្រមត្រូវកាត់សេចក្តីឱ្យដើមចោទឈ្នះក្តី។ ពីព្រោះនៅពេលមានសាក្សីសុចរិតធ្វើសក្ខីកម្មវាបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថាចុងចោទបានភូតកុហកក្នុងសម្បថរបស់ខ្លួន; ដូច្នេះការច្រានចោលសម្បថភូតកុហកគឺប្រសើរជាងការច្រានចោលសក្ខីកម្មដ៏សុចរិត។ នេះជាទស្សន៖នៃនិកាយហាណាភីរបស់យើងដែលត្រូវបានរាយការណ៍ពីលោកអ៊ូម៉ើរប៊ីនអាល់-ខាត់តອບ និងចៅក្រមស៊ូរ៉ាត់យហ៍ ﵄។ ទោះបីជាអ៊ីប៊នអាប៊ីឡៃឡាយល់ថាមិនទទួលយកភស្តុតាងក្រោយការស្បថក៏ដោយប៉ុន្តែទស្សន៖ឯកភាពទូទៅគឺអនុវត្តតាមអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើន។ [៤២៥] ដូចគ្នានេះដែរប្រសិនបើដើមចោទបាននិយាយទៅកាន់ចុងចោទថា៖ «ប្រសិនបើអ្នកស្បថអ្នកនឹងរួចផុតពីសិទ្ធិដែលខ្ញុំទាមទារនេះ» ហើយចុងចោទបានស្បថប៉ុន្តែក្រោយមកដើមចោទបាននាំយកសាក្សីមកបង្ហាញនោះសក្ខីកម្មត្រូវបានទទួលយកពីព្រោះការរួចផុតពីការទទួលខុសត្រូវមិនអាចព្យួរលើលក្ខខណ្ឌបានឡើយ។

ជំពូកទី ២៧៖ ស្តីពីដើមចោទដែលនិយាយថា "ខ្ញុំគ្មានសាក្សីទេ" ប៉ុន្តែក្រោយមកបាននាំយកភស្តុតាងសាក្សីមកបង្ហាញ [៤២៦] អាះម៉ាត់ប៊ីនអាំរ៉ូនិងអ្នកនិពន្ធគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)បានរាយការណ៍ថា៖ អ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អាប៊ូហាណីហ្វះ ﵀ បានមានប្រសាសន៍អំពីបុរសម្នាក់ដែលប្តឹងបុរសម្នាក់ទៀតទារទ្រព្យឬសិទ្ធិណាមួយហើយចុងចោទបានបដិសេធដូច្នេះដើមចោទបានស្នើឱ្យចៅក្រមបង្គាប់ឱ្យចុងចោទស្បថ។ ចៅក្រមបានសួរដើមចោទថា៖ «តើអ្នកមានភស្តុតាងសាក្សីដែរឬទេ?» ដើមចោទបានឆ្លើយថា៖ «ទេ»។ ដូច្នេះចុងចោទក៏បានស្បថ។ លុះចុងចោទស្បថរួចហើយស្រាប់តែដើមចោទនិយាយថា៖ «ខ្ញុំមានភស្តុតាងសាក្សី» នោះចៅក្រមត្រូវទទួលយកភស្តុតាងនោះពីគាត់។ នេះជាទស្សន៖ជាក់លាក់របស់អ៊ីម៉ាមអាប៊ូហាណីហ្វះ ﵀ ដែលរាយការណ៍ដោយអាល់-ហាស្សានអ៊ីប៊នហ្ស៊ីយ៉ាដ។ ចំណែកអ៊ីម៉ាមមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ﵀ យល់ថាមិនត្រូវទទួលយកទេដោយសារមានភាពផ្ទុយគ្នាក្នុងសម្តី។ អ៊ីម៉ាមអាប៊ូហាណីហ្វះបានពន្យល់ថាគ្មានភាពផ្ទុយគ្នាពិតប្រាកដឡើយ៖ ពីព្រោះដើមចោទប្រហែលជាមិនបានដឹងនៅពេលដំបូងថាមនុស្សទាំងនោះបានឃើញហេតុការណ៍ឬពួកគេទើបតែក្លាយជាសាក្សីនៅពេលក្រោយតាមរយ៖ការសារភាពរបស់ចុងចោទចំពោះមុខពួកគេ។ ដូច្នេះហើយភស្តុតាងសាក្សីរបស់គាត់ត្រូវតែទទួលស្តាប់។

ជំពូកទី ២៨៖ ស្តីពីការបដិសេធមិនព្រមធ្វើសច្ចាប្រណិធាន (ណូគូល) និងការកាត់ក្តីផ្អែកលើការបដិសេធនោះ [៤២៧] មានការរាយការណ៍ពីចៅក្រមស៊ូរ៉ាត់យហ៍ថាបុរសម្នាក់បានបដិសេធមិនព្រមស្បថនៅចំពោះមុខលោកដូច្នេះលោកស៊ូរ៉ាត់យហ៍បានកាត់សេចក្តីឱ្យគាត់ចាញ់ក្តីដោយសារការបដិសេធនោះ។ បុរសនោះក៏បាននិយាយថា៖ «បើអ៊ីចឹងខ្ញុំព្រមស្បថហើយ!» លោកស៊ូរ៉ាត់យហ៍បានឆ្លើយថា៖ «សាលក្រមរបស់ខ្ញុំត្រូវបានអនុវត្តរួចរាល់ហើយ»។ នេះបញ្ជាក់ថាលោកស៊ូរ៉ាត់យហ៍បានកាត់ក្តីផ្អែកលើការបដិសេធមិនព្រមស្បថ (ណូគូល) ដែលជាទស្សន៖របស់អ្នកប្រាជ្ញហាណាភីរបស់យើង ﵏។ [៤២៨] លោកអ៊ីប៊នអាបបាស ﵄ ក៏បានបង្គាប់ឱ្យស្ត្រីម្នាក់ស្បថហើយនៅពេលនាងបដិសេធលោកបានសម្រេចឱ្យនាងទទួលខុសត្រូវលើបណ្តឹងនោះភ្លាម។ [៤២៩] លោកអ៊ូសមាន ﵁ ក៏បានកាត់ក្តីផ្អែកលើការបដិសេធស្បថក្នុងការលក់ទាសកររបស់អ៊ីប៊នអ៊ូម៉ើរដែរ។ [៤៣១] នៅពេលចុងចោទបដិសេធមិនព្រមស្បថចៅក្រមត្រូវប្រាប់គាត់ថា៖ «ខ្ញុំផ្តល់ឱកាសឱ្យអ្នកស្បថចំនួនបីដង៖ ប្រសិនបើអ្នកស្បថនោះរួចខ្លួន; បើមិនដូច្នោះទេខ្ញុំនឹងកាត់សេចក្តីឱ្យអ្នកសងតាមការទាមទាររបស់ដើមចោទ»។ ចៅក្រមត្រូវរំលឹកចំនួនបីដងដើម្បីកុំឱ្យមានលេសដោះសារ។ ប្រសិនបើចុងចោទនៅតែរឹងរូសបដិសេធសាលក្រមត្រូវអនុវត្តលើគាត់ជាស្ថាពរ។ ការបដិសេធជាក់ស្តែងគឺការនិយាយថា «ខ្ញុំមិនស្បថទេ»។ រីឯការបដិសេធដោយប្រយោលគឺការនៅស្ងៀមមិនព្រមឆ្លើយខណ៖ដែលមានសមត្ថភាពស្តាប់និងនិយាយបាន។ ការកាត់ក្តីផ្អែកលើការបដិសេធស្បថត្រូវអនុវត្តលើរឿងរដ្ឋប្បវេណីនិងហិរញ្ញវត្ថុមិនមែនអនុវត្តលើទោសហាត់ឡើយ។

ជំពូកទី ២៩៖ ស្តីពីការទាមទារឱ្យមានអ្នកធានា (កាហ្វៀល) ជំពូកនេះចែងអំពីវិធាននីតិវិធីស្តីពីការតម្រូវឱ្យចុងចោទផ្តល់អ្នកធានារូបកាយ (កាហ្វៀលប៊ីនណាភស៍) ក្នុងអំឡុងពេលដំណើរការក្តីដើម្បីការពារកុំឱ្យមានការរត់គេចខ្លួនមុនពេលភស្តុតាងត្រូវបានស្តាប់នៅក្នុងតុលាការ។

ជំពូកទី ២៩ [១]៖ ស្តីពីភាពស្របច្បាប់នៃការទាមទារអ្នកធានានិងការខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់ក្រោយ [៤៣៥] មានការរាយការណ៍ពីកាតាដាស់និងអាប៊ូហាស្វីមអំពីបុរសម្នាក់ដែលប្តឹងទារប្រាក់ពីបុរសម្នាក់ទៀតហើយនិយាយថា៖ «ចូរផ្តល់អ្នកធានាឱ្យខ្ញុំសិនរហូតដល់ខ្ញុំនាំយកភស្តុតាងសាក្សីមក» អ្នកទាំងពីរបានឆ្លើយថា៖ «គាត់គ្មានសិទ្ធិទាមទារបែបនោះឡើយ»។ ដូចគ្នានេះដែរមានការរាយការណ៍ពីអាមៀរអាល់-សាអ៊ីប៊ី។ ប៉ុន្តែលោកអ៊ីប្រាហ៊ីមអាល់-ណាខាអ៊ីបានអនុញ្ញាតឱ្យយកអ្នកធានា។ អ្នកប្រាជ្ញជំនាន់ក្រោយបានវិភាគថា៖ ទស្សន៖របស់កាតាដាស់, អាប៊ូហាស្វីម, និងអាល់-សាអ៊ីប៊ីគឺផ្អែកលើការប្រៀបធៀបគតិយុត្តិយ៉ាងតឹងរ៉ឹង (កីយ៉ាស) ពីព្រោះគ្រាន់តែពាក្យបណ្តឹងដែលមិនទាន់មានភស្តុតាងមិនទាន់បង្កើតសិទ្ធិក្នុងការរឹតត្បិតសេរីភាពរបស់ចុងចោទឡើយ។ រីឯទស្សន៖របស់អ៊ីប្រាហ៊ីមអាល់-ណាខាអ៊ីគឺផ្អែកលើការយល់ឃើញដ៏ប្រសើរតាមគោលការណ៍យុត្តិធម៌ (អៀសទិហ្សាន) ហើយនេះជាទស្សន៖ដែលអ្នកប្រាជ្ញហាណាភីរបស់យើងបានយកមកអនុវត្តដើម្បីរក្សាយុត្តិធម៌ទប់ស្កាត់ការរត់គេចខ្លួននិងការពារសមត្ថភាពរបស់ដើមចោទក្នុងការនាំសាក្សីមកតុលាការ។