ការពន្យល់សីលធម៌ចៅក្រមឥស្លាម

[១៣៨០] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ គ្មានបុរសណាម្នាក់ត្រូវបានបង្ខំឱ្យផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពបុរសពេញវ័យណាដែលគ្មានពិការភាពរ៉ាំរ៉ៃឡើយលើកលែងតែឪពុកឬជីតារបស់ខ្លួនគឺត្រូវតែបង្ខំឱ្យផ្គត់ផ្គង់ពួកគាត់ទោះបីពួកគាត់គ្មានពិការភាពរ៉ាំរ៉ៃក៏ដោយ។ ភាពខុសគ្នានេះត្រូវបានពន្យល់រួចហើយ។ [១៣៨១] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើបុរសម្នាក់មានបងប្អូនប្រុសដែលមានជំងឺរ៉ាំរ៉ៃខ្វះខាតហើយបងប្អូនប្រុសនោះមានកូនៗតូចៗ ឬកូនស្រីពេញវ័យនោះបុរសដែលមានធនធានត្រូវបង្ខំឱ្យផ្គត់ផ្គង់បងប្អូនប្រុសរបស់ខ្លួនកូនៗតូចៗ (ទាំងប្រុសទាំងស្រី) និងកូនស្រីៗរបស់បងប្អូនប្រុសនោះទោះបីពួកគេពេញវ័យក៏ដោយ។ ពីព្រោះឪពុករបស់ពួកគេដែលក្រីក្រពិការត្រូវបានចាត់ទុកតាមផ្លូវច្បាប់ប្រៀបដូចជាស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។ [១៣៨២] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ បុរសមិនត្រូវបានបង្ខំឱ្យផ្គត់ផ្គង់កូនៗរបស់អ៊ំមារមីងខាងឪពុកឬខាងម្តាយឡើយ (កូនបងប្អូនជីដូនមួយ)។ លោកបានបញ្ជាក់ក្នុងសៀវភៅថា៖ ពីព្រោះអ្នកទាំងនោះមិនមែនជាញាតិសាលោហិតជិតស្និទ្ធដែលហាមឃាត់ការរៀបការ (ហ្សាវិលម៉ាហ៍រ៉ម) ឡើយ។

[វិធាននៅពេលចៅក្រមកាត់ក្តីឱ្យផ្គត់ផ្គង់អាហារនិងសម្លៀកបំពាក់ដល់ឪពុករួចរបស់ទាំងនោះបានបាត់បង់] [១៣៨៣] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើចៅក្រមកាត់សេចក្តីកំណត់ការផ្គត់ផ្គង់អាហារនិងសម្លៀកបំពាក់សម្រាប់ឪពុកលើកូនប្រុសហើយកូនប្រុសបានផ្តល់ការផ្គត់ផ្គង់មួយខែនិងសម្លៀកបំពាក់មួយឆ្នាំរួចរបស់របរទាំងនោះបានបាត់បង់ហើយឪពុកបានទាមទារការផ្គត់ផ្គង់និងសម្លៀកបំពាក់ម្តងទៀត៖ នោះកូនប្រុសត្រូវតែបង្ខំឱ្យផ្តល់ការផ្គត់ផ្គង់និងសម្លៀកបំពាក់សារជាថ្មីដ្បិតសម្លៀកបំពាក់របស់គាត់បានបាត់បង់អស់ហើយ។ ភាពខុសគ្នាត្រូវបានកំណត់រវាងឪពុកនិងភរិយា៖ ប្រសិនបើការផ្គត់ផ្គង់និងសម្លៀកបំពាក់បានបាត់បង់ពីដៃភរិយានាងគ្មានសិទ្ធិទាមទារជាថ្មីឡើយរហូតដល់ផុតកំណត់រយ៖ពេលដែលបានកំណត់។ ភាពខុសគ្នាខាងផ្លូវច្បាប់៖ សិទ្ធិទទួលបានការផ្គត់ផ្គង់របស់សាច់ញាតិក្រៅពីភរិយាគឺផ្អែកលើតម្រូវការជាក់ស្តែង (ហាជះហ៍)។ ដូច្នេះនៅពេលដែលសម្លៀកបំពាក់ឬអាហារបាត់បង់តម្រូវការជាក់ស្តែងកើតឡើងជាថ្មីដែលតម្រូវឱ្យបំពេញបន្ថែមជាកាតព្វកិច្ច។

[ភាពខុសគ្នារវាងឪពុកនិងភរិយាទាក់ទងនឹងការបាត់បង់របស់ផ្គត់ផ្គង់] ខុសប្លែកពីសាច់ញាតិដែលការផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពផ្អែកលើភាពក្រីក្រនិងតម្រូវការចាំបាច់ការផ្គត់ផ្គង់ភរិយាគឺជាកាតព្វកិច្ចកិច្ចសន្យា (គីហ្វាយ៉ះហ៍) ដែលកើតចេញពីចំណងនរកទោះបីជានាងមានធនធានឬក្រីក្រក៏ដោយ។ ការបាត់បង់របស់របរពីដៃរបស់នាងមិនបានបញ្ជាក់ថាការកំណត់កម្រិតផ្គត់ផ្គង់របស់ចៅក្រមមានការខ្វះខាតឬខុសឆ្គងឡើយដូច្នេះស្វាមីមិនត្រូវបង្ខំឱ្យចំណាយពីរដងក្នុងរយ៖ពេលតែមួយនោះឡើយ។

[វិធាននៅពេលការផ្គត់ផ្គង់និងសម្លៀកបំពាក់នៅសល់ក្រោយផុតកំណត់រយ៖ពេល] [១៣៨៤] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើកូនប្រុសបានផ្តល់សម្លៀកបំពាក់សម្រាប់មួយឆ្នាំនិងប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់សម្រាប់មួយខែហើយរយ៖ពេលនោះបានកន្លងផុតទៅដោយការផ្គត់ផ្គង់និងសម្លៀកបំពាក់នៅសល់ក្នុងដៃឪពុកមិនទាន់ប្រើប្រាស់អស់នោះកូនប្រុសមិនត្រូវផ្តល់ការផ្គត់ផ្គង់ឬសម្លៀកបំពាក់ថ្មីបន្ថែមទៀតឡើយដរាបណាឪពុកនៅមានរបស់គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់បរិភោគនិងស្លៀកពាក់។ ពីព្រោះតម្រូវការជាក់ស្តែងមិនទាន់កើតឡើងជាថ្មីឡើយ។ ខុសប្លែកពីករណីភរិយា៖ ប្រសិនបើនាងមិនទាន់ប្រើប្រាស់សម្លៀកបំពាក់រហូតផុតកំណត់រយ៖ពេលនាងនៅតែមានសិទ្ធិទទួលបានសម្លៀកបំពាក់ថ្មីសម្រាប់វគ្គបន្ទាប់ពីព្រោះសិទ្ធិរបស់នាងត្រូវបានកកើតជាថ្មីរៀងរាល់វគ្គកាល។ ហើយអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ ទ្រង់ដឹងបំផុតនូវសេចក្តីត្រឹមត្រូវ។

ជំពូកទី ៩៤៖ ស្តីពីបុរសដែលទាមទារការផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពពីឪពុកឬពីសាច់ញាតិជិតស្និទ្ធ (ម៉ាហ៍រ៉ម) ហើយអ្នកដែលត្រូវទាមទារឆ្លើយតបថា៖ "ខ្ញុំក៏ក្រីក្រដែរ" នីតិវិធីច្បាប់និងបន្ទុកនៃការបង្ហាញភស្តុតាងនៅពេលដែលសាច់ញាតិដែលរងការទាមទារឱ្យផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពបានលើកឡើងអំពីភាពក្រីក្រអសមត្ថភាពហិរញ្ញវត្ថុនិងកង្វះលទ្ធភាពរកប្រាក់ចំណូលលើសពីការចិញ្ចឹមខ្លួនឯង។

[មិនត្រូវបង្ខំឱ្យផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពឡើយលើកលែងតែអ្នកដែលមានលទ្ធភាព] [១៣៨៥] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើឪពុកក្រីក្រខ្វះខាតមានកូនប្រុសពេញវ័យហើយបានទាមទារការផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពពីកូនដោយនាំរឿងក្តីមកកាន់ចៅក្រមហើយកូនប្រុសបានជំទាស់ប្រាប់ចៅក្រមថា៖ "ខ្ញុំក៏ក្រីក្រដែរហើយខ្ញុំគ្មានអ្វីសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ឪពុកខ្ញុំឡើយ" នោះចៅក្រមមិនត្រូវបង្ខំកូនប្រុសឱ្យផ្គត់ផ្គង់ឪពុកឡើយលុះត្រាតែបានដឹងច្បាស់ថាគេមានលទ្ធភាពគ្រប់គ្រាន់។ ពីព្រោះលក្ខខណ្ឌចម្បងនៃកាតព្វកិច្ចផ្គត់ផ្គង់គឺលទ្ធភាពហើយនៅពេលកូនប្រុសបដិសេធលទ្ធភាពនោះឪពុកមានបន្ទុកត្រូវបង្ហាញភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីលក្ខខណ្ឌនេះ។

[១៣៨៦] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើឪពុកពោលថា៖ "កូនប្រុសខ្ញុំអាចរកប្រាក់ចំណូលបានគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ខ្ញុំរួមជាមួយគេ" នោះចៅក្រមត្រូវពិនិត្យមើលប្រាក់ចំណូលរបស់កូនប្រុស៖ ប្រសិនបើមានសល់លើសពីរបបអាហារចាំបាច់របស់គេនោះកូនប្រុសត្រូវបង្ខំឱ្យផ្គត់ផ្គង់ឪពុកពីចំណែកដែលលើសនោះ។ ពីព្រោះលក្ខខណ្ឌមិនមែនទាល់តែជាអ្នកមានស្តុកស្តម្ភឡើយគឺលទ្ធភាពចំណាយលើសពីតម្រូវការផ្ទាល់ខ្លួនគឺគ្រប់គ្រាន់ហើយ។ [១៣៨៧] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើប្រាក់ចំណូលរបស់កូនប្រុសគ្មានចំណែកលើសពីការចិញ្ចឹមខ្លួនឯងទេនោះតុលាការមិនត្រូវកាត់សេចក្តីដាក់កាតព្វកិច្ចលើគេឡើយប៉ុន្តែត្រូវទូន្មានគេតាមផ្លូវសាសនានិងសីលធម៌កុំឱ្យបោះបង់ឪពុក។ អ្នកប្រាជ្ញខ្លះបានលើកឡើងថា៖ កូនប្រុសត្រូវបង្ខំឱ្យបញ្ចូលឪពុកក្នុងរបបអាហាររួមរបស់គេដោយចាត់ទុកជាសមាជិកម្នាក់ក្នុងគ្រួសារដោយផ្អែកលើការសម្រេចរបស់លោកអ៊ូមើរ ﵁ និងហាឌីޘ៖ "អាហាររបស់មនុស្សម្នាក់គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ពីរនាក់"។ ប៉ុន្តែបណ្តាអ្នកប្រាជ្ញហាណាភីរបស់យើងបានសំអាងលើហាឌីޘ៖ "ចូរចាប់ផ្តើមពីខ្លួនអ្នកជាមុនសិនរួចសឹមអ្នកដែលអ្នកត្រូវផ្គត់ផ្គង់"។ ប្រសិនបើកូនប្រុសនោះមានភរិយានិងកូនតូចៗ ហើយរកប្រាក់បានល្មមចិញ្ចឹមពួកគេនោះចៅក្រមបង្ខំឱ្យបញ្ចូលឪពុកក្នុងរបបអាហាររួមពីព្រោះការចែកអាហារមនុស្សបួននាក់ឱ្យមនុស្សប្រាំនាក់បង្កើតឱ្យមានការលំបាកតិចតួចខណ៖ដែលការចែកអាហារមនុស្សម្នាក់ទៅពីរនាក់បង្កឱ្យមានផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរ។ [១៣៨៨] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើឪពុកអះអាងថាកូនប្រុសរបស់ខ្លួនមានជំនាញវិជ្ជាជីវ៖អាចរកចំណូលបានតែចេតនាបោះបង់ការងារដើម្បីកុំឱ្យមានប្រាក់សល់ផ្គត់ផ្គង់ឪពុកក្នុងបំណងមិនកតញ្ញូនោះចៅក្រមត្រូវសាកសួរអ្នកប្រកបវិជ្ជាជីវ៖ដូចគ្នា (សមាគមវិជ្ជាជីវ៖)។ ប្រសិនបើពិតប្រាកដដូចការអះអាងនោះកូនប្រុសត្រូវបង្ខំឱ្យប្រកបការងារនិងផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពឪពុក។

ប្រសិនបើឪពុកជាមនុស្សមានកម្លាំងអាចរកប្រាក់ចំណូលបានស្យាមស៊ុលអៃមះហ៍អាល់សារ៉ាក់ស៊ីបានបញ្ជាក់ថាកូនប្រុសនៅតែត្រូវបង្ខំឱ្យផ្គត់ផ្គង់ដដែលពីព្រោះការបង្ខំឱ្យឪពុកចាស់ទៅធ្វើការនឿយហត់បង្កើតឱ្យមានការលំបាកធ្ងន់ធ្ងរខុសពីសាច់ញាតិខ្សែទទឹង។ ចំណែកស្យាមស៊ុលអៃមះហ៍អាល់ហាល់វ៉ានីយល់ថាមនុស្សមានកម្លាំងរកស៊ីមិនត្រូវបង្ខំឱ្យផ្គត់ផ្គង់មនុស្សមានកម្លាំងរកស៊ីដូចគ្នាឡើយ។ [តើបងប្អូនប្រុសត្រូវបង្ខំឱ្យផ្គត់ផ្គង់បងប្អូនស្រីដែរឬទេប្រសិនបើនាងមានផ្ទះសម្បែងអ្នកបម្រើនិងសម្ភារចាំបាច់?] [១៣៨៩] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើស្ត្រីម្នាក់មានផ្ទះផ្ទាល់ខ្លួនសម្រាប់រស់នៅមានអ្នកបម្រើម្នាក់សម្រាប់ជួយកិច្ចការនិងមានគ្រឿងសង្ហារិមប្រើប្រាស់ក្នុងផ្ទះដោយគ្មានទ្រព្យសម្បត្តិសល់លើសពីតម្រូវការចាំបាច់ទាំងនេះឡើយហើយនាងមានបងប្អូនប្រុសដែលមានធនធានឬសាច់ញាតិម៉ាហ៍រ៉មប្រុសដែលរកប្រាក់ចំណូលបានលើសពីតម្រូវការគ្រួសារ៖ ប្រសិនបើនាងទាមទារការផ្គត់ផ្គង់ហើយប្តឹងទៅចៅក្រមនោះចៅក្រមត្រូវតែបង្ខំសាច់ញាតិម៉ាហ៍រ៉មនោះ (មិនថាជាបងប្អូនប្រុសឬសាច់ញាតិផ្សេងទៀត) ឱ្យផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពនាង។

មូលហេតុច្បាប់ក្នុងការបង្ខំឱ្យបងប្អូនប្រុសផ្គត់ផ្គង់គឺដោយសារការគ្រាន់តែមានជម្រកស្នាក់នៅចាំបាច់អ្នកបម្រើម្នាក់និងគ្រឿងសង្ហារិមប្រចាំថ្ងៃមិនធ្វើឱ្យស្ត្រីនោះក្លាយជាអ្នកមានឡើយហើយវាក៏មិនរារាំងនាងពីការទទួលទានទាន (ហ្សាខាត់) នោះដែរ។ នេះជាការបញ្ជាក់របស់អ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ﵀ ដោយគ្មានការជំទាស់ក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញហាណាភីឡើយ។ [បុរសមិនត្រូវបង្ខំឱ្យផ្គត់ផ្គង់ឡើយនៅពេលស្ថិតក្នុងភាពក្រីក្រខ្វះខាត] [១៣៩០] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ "បុរសមិនត្រូវបង្ខំឱ្យផ្គត់ផ្គង់នរណាម្នាក់ឡើយខណ៖ពេលដែលខ្លួនមានធនធាន។" ពាក្យនេះត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងច្បាប់ចម្លងខ្លះប៉ុន្តែឃ្លាត្រឹមត្រូវគឺ៖ "ខណ៖ពេលដែលខ្លួនក្រីក្រខ្វះខាត (មូអ៊៍ស៊ីរ)។" ពីព្រោះមនុស្សក្រីក្រខ្វះខាតមិនត្រូវបង្ខំឱ្យផ្គត់ផ្គង់សាច់ញាតិម៉ាហ៍រ៉មឡើយ។ ចំណែកអ្នកមានធនធានទើបត្រូវដាក់កាតព្វកិច្ចផ្គត់ផ្គង់ហើយភាពក្រីក្រខ្វះខាតមិនអាចរំលត់កាតព្វកិច្ចផ្គត់ផ្គង់ភរិយានិងកូនតូចៗឡើយ។

ជំពូកទី ៩៥៖ ស្តីពីទាសករដែលរៀបនរកនិងកាតព្វកិច្ចផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពរបស់គេ [១៣៩១] ត្រូវបានរាយការណ៍ពីអាមៀរអំពីទាសករដែលរៀបការជាមួយស្ត្រីសេរីហើយនាងសម្រាលបានកូនៗ៖ តើអ្នកណាត្រូវទទួលបន្ទុកផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពកូនៗ? គាត់ឆ្លើយថា៖ ខ្សែញាតិបុរសខាងម្តាយ (អាសូបះហ៍ខាងម្តាយ)។ លោកមានបំណងសំដៅលើការផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពកូនៗ ពីព្រោះកូនៗមានឋាន៖ជាជនសេរីតាមម្តាយរបស់ពួកគេហើយការផ្គត់ផ្គង់ជនសេរីមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចរបស់ទាសករឡើយ។ ពីព្រោះការផ្គត់ផ្គង់កូនៗកើតចេញពីតម្រូវការហើយទាសករគឺខ្វះខាតជាងកូនសេរីទៅទៀត។ រីឯការផ្គត់ផ្គង់ភរិយាគឺត្រូវកាត់ក្តីដាក់លើប្តីជាទាសករជាបំណុលជាប់ខ្លួនពីព្រោះការផ្គត់ផ្គង់ភរិយាជាកាតព្វកិច្ចកិច្ចសន្យា។ ប្រសិនបើភរិយារបស់ទាសករគឺជាទាសីការផ្គត់ផ្គង់នាងធ្លាក់លើទាសករលុះត្រាតែចៅហ្វាយនាងរៀបចំកន្លែងរស់នៅរួមគ្នា (តាប់វីអះហ៍)។ រីឯការផ្គត់ផ្គង់កូនៗត្រូវធ្លាក់លើចៅហ្វាយរបស់ម្តាយពីព្រោះកូនៗជាកម្មសិទ្ធិរបស់ចៅហ្វាយម្តាយ។ ប្រសិនបើនាងជាទាសីមូខាតាបះហ៍ (ជាប់កិច្ចសន្យាសេរីភាព) ការផ្គត់ផ្គង់នាងធ្លាក់លើប្តីជាទាសករហើយការផ្គត់ផ្គង់កូនៗធ្លាក់លើម្តាយជាមូខាតាបះហ៍ពីព្រោះប្រាក់ចំណូលរបស់កូនត្រូវធ្លាក់ទៅឱ្យម្តាយដើម្បីសងថ្លៃសេរីភាព។

ជំពូកទី ៩៦៖ ស្តីពីក្រុមគ្រួសាររបស់មនុស្សបាត់ខ្លួនទាមទារការផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពពីទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់ [១៣៩២] អាប៊ូយូសុហ្វ ﵀ បានរៀបរាប់ថា៖ អាប៊ូហាណីហ្វះហ៍ ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើភរិយារបស់មនុស្សបាត់ខ្លួន (អាល់ម៉ាហ្វកូត) មកទាមទារការផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពសម្រាប់ខ្លួននិងកូនតូចៗ ហើយបុរសបាត់ខ្លួននោះមានទ្រព្យសម្បត្តិ—មិនថាជាផលទិន្នផលទ្រព្យផ្ញើទុក (វ៉ាឌីអាះហ៍) ឬបំណុលដែលគេជំពាក់គាត់ឡើយ—នោះចៅក្រមត្រូវបញ្ជាឱ្យបញ្ចេញប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពដល់ពួកគេដោយសមរម្យ (ប៊ីលម៉ាអ៊៍រូហ្វ)។ ចៅក្រមអាចជ្រើសរើសទាមទារអ្នកធានា (កាហ្វៀល) ដើម្បីការពារផលប្រយោជន៍ឬមិនបាច់ទាមទារអ្នកធានាក៏បាន។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើសាច់ញាតិរបស់មនុស្សបាត់ខ្លួនជាបងប្អូនឬមារនោះចៅក្រមមិនត្រូវបញ្ចេញទ្រព្យសម្បត្តិផ្គត់ផ្គង់ពួកគេឡើយ។ ភាពខុសគ្នា៖ ការផ្គត់ផ្គង់ភរិយាកូនតូចៗ និងឪពុកម្តាយគឺជាសិទ្ធិស្របច្បាប់ឯកច្ឆន្ទដូច្នេះការបញ្ចេញប្រាក់ជាការជួយឱ្យពួកគេទទួលបានសិទ្ធិស្របច្បាប់មិនមែនជាការកាត់ក្តីប្រឆាំងនឹងជនអវត្តមានឡើយ។ រីឯការផ្គត់ផ្គង់សាច់ញាតិខ្សែទទឹងត្រូវទាមទារឱ្យមានសាលក្រមកាត់សេចក្តីហើយចៅក្រមមិនអាចកាត់ក្តីប្រឆាំងនឹងជនអវត្តមានដែលគ្មានតំណាងនោះឡើយ។ [១៣៩៣] កូនប្រុសពេញវ័យរបស់មនុស្សបាត់ខ្លួនមិនទទួលបានការផ្គត់ផ្គង់ឡើយលើកលែងតែមានជំងឺរ៉ាំរ៉ៃពិការ។ [១៣៩៤-១៣៩៥] សិទ្ធិឪពុកក្រីក្រលក់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់កូនដែលបាត់ខ្លួនដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពនិងការតែងតាំងអ្នកតំណាងរក្សាទ្រព្យសម្បត្តិ (វ៉ាគីល)។

ជំពូកទី ៩៧៖ ស្តីពីការផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពស្ត្រីក្នុងអំឡុងពេលស៊ើបអង្កេតសាក្សីលើការលែងលះនិងទាសីដែលមានជម្លោះលើសេរីភាពវិធានគ្រប់គ្រងការផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពបណ្តោះអាសន្នការបំបែកប្តីប្រពន្ធនិងការគ្រប់គ្រងទាសីក្នុងអំឡុងពេលចៅក្រមធ្វើការស៊ើបអង្កេតលើភាពសុចរិតយុត្តិធម៌របស់សាក្សី (តាក់ឌីល)។

[ការផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពស្ត្រីដែលសាក្សីពីរនាក់ធ្វើសក្ខីកម្មលើការលែងលះបីដង] [១៣៩៦] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើសាក្សីពីរនាក់ធ្វើសក្ខីកម្មថាបុរសម្នាក់បានលែងលះភរិយាបីដងហើយគាត់ធ្លាប់បានរួមរស់ជាមួយនាងរួចហើយ—មិនថានាងសារភាពឬបដិសេធការលែងលះនោះឡើយ—ចៅក្រមត្រូវតែរារាំងស្វាមីមិនឱ្យចូលទៅជិតនាងឡើយពីព្រោះសក្ខីកម្មនេះពាក់ព័ន្ធនឹងសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ ក្នុងការហាមឃាត់ការរួមដំណេកខុសច្បាប់។ ចៅក្រមត្រូវចាត់ស្ត្រីសុចរិតម្នាក់ឱ្យនៅជាមួយនាងដើម្បីរារាំងស្វាមីក្នុងពេលដែលចៅក្រមស៊ើបអង្កេតភាពសុចរិតរបស់សាក្សី។ [១៣៩៧] ប្រសិនបើស្ត្រីទាមទារការផ្គត់ផ្គង់ជីវភាព៖ ១. ប្រសិនបើនរកមិនទាន់បានរួមរស់ចៅក្រមមិនត្រូវកាត់សេចក្តីឱ្យនាងទទួលបានការផ្គត់ផ្គង់ឡើយពីព្រោះប្រសិនបើការលែងលះបានកើតឡើងនាងត្រូវបានលែងលះដាច់ស្រេចដោយគ្មានរយ៖ពេលរង់ចាំ (អ៊ីដដះហ៍) ឡើយដូច្នេះគ្មានការផ្គត់ផ្គង់ទេ។ ហើយប្រសិនបើការលែងលះមិនបានកើតឡើងទេនាងត្រូវបានរារាំងមិនឱ្យរួមរស់ជាមួយប្តីដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់សិទ្ធិផ្គត់ផ្គង់។ ២. ប្រសិនបើនរកធ្លាប់បានរួមរស់ចៅក្រមកាត់សេចក្តីឱ្យនាងទទួលបានការផ្គត់ផ្គង់បណ្តោះអាសន្នក្នុងអំឡុងពេលស៊ើបអង្កេតសាក្សីពីព្រោះបើសិនជាលែងលះមែននាងមានសិទ្ធិទទួលបានការផ្គត់ផ្គង់ក្នុងអំឡុងពេលអ៊ីដដះហ៍។ [១៣៩៨-១៣៩៩] ប្រសិនបើសាក្សីត្រូវបានផ្ទៀងផ្ទាត់ថាជាមនុស្សសុចរិតតុលាការប្រកាសបំបែកប្តីប្រពន្ធហើយប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់ដែលនាងបានទទួលទុកជាកម្មសិទ្ធិស្របច្បាប់របស់នាង។ ប្រសិនបើសាក្សីមិនមានភាពសុចរិតនាងត្រូវវិលត្រឡប់ទៅស្វាមីវិញហើយនាងត្រូវសងប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់ដែលបានទទួលត្រឡប់ទៅឱ្យស្វាមីវិញ។

[ការផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពទាសីដែលសាក្សីពីរនាក់ធ្វើសក្ខីកម្មលើសេរីភាព] [១៤០០] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើសាក្សីពីរនាក់ធ្វើសក្ខីកម្មលើសេរីភាពរបស់ទាសីម្នាក់ដែលស្ថិតក្នុងកណ្តាប់ដៃបុរសម្នាក់ហើយចៅក្រមបានប្រគល់នាងឱ្យស្ថិតក្រោមការថែរក្សារបស់អ្នកទុកចិត្តក្នុងអំឡុងពេលស៊ើបអង្កេតសាក្សីនោះចៅក្រមកាត់ក្តីបង្ខំឱ្យបុរសជាម្ចាស់កាន់កាប់ចេញថ្លៃផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពនាង។ ពីព្រោះកាតព្វកិច្ចផ្គត់ផ្គង់ទាសករកើតចេញពីកម្មសិទ្ធិហើយកម្មសិទ្ធិនោះនៅតែមានសុពលភាពដរាបណាតុលាការមិនទាន់ប្រកាសសាលក្រម។ [១៤០១] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើនាងទទួលបានការផ្គត់ផ្គង់អស់រយ៖ពេលជាច្រើនខែហើយក្រោយមកសាក្សីត្រូវបានផ្ទៀងផ្ទាត់ថាត្រឹមត្រូវហើយចៅក្រមកាត់សេចក្តីឱ្យនាងមានសេរីភាពនោះអតីតម្ចាស់មានសិទ្ធិទាមទារប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់ទាំងអស់ដែលនាងបានទទួលត្រឡប់មកវិញមិនថានាងអះអាងថាសេរីភាពកើតចេញពីការដោះលែងឬជាជនសេរីពីកំណើតឡើយពីព្រោះសាលក្រមទទួលស្គាល់សេរីភាពចាប់ពីពេលដែលសាក្សីបានបញ្ជាក់ដែលបង្ហាញថានាងបានទទួលប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់ដោយគ្មានសិទ្ធិ។

[១៤០២] ប្រសិនបើសាក្សីត្រូវបានបដិសេធទាសីនោះត្រូវប្រគល់ជូនម្ចាស់នាងវិញហើយប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់មិនត្រូវសងវិញឡើយពីព្រោះវាជាការចំណាយលើទាសីផ្ទាល់របស់គាត់។ [ការផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពស្ត្រីដែលត្រូវសាក្សីបញ្ជាក់ថាជាប្អូនស្រីបំបៅដោះជាមួយស្វាមី] [១៤០៣] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើបុរសម្នាក់រៀបការជាមួយស្ត្រីម្នាក់ហើយចៅក្រមកាត់សេចក្តីឱ្យស្វាមីផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពនាងអស់រយ៖ពេលជាច្រើនខែរួចស្រាប់តែមានសាក្សីពីរនាក់ធ្វើសក្ខីកម្មថានាងជាបងប្អូនបង្កើតដោយការបំបៅដោះ (រ៉ូដាអាះហ៍) ជាមួយស្វាមី៖ នោះចំណងនរកត្រូវទុកជាមោឃ៖ ហើយស្វាមីមានសិទ្ធិទាមទារប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់ទាំងអស់ដែលនាងបានទទួលត្រឡប់មកវិញពីព្រោះវាបានបង្ហាញច្បាស់ថាចំណងនរកនោះមិនត្រឹមត្រូវតាំងពីដំបូងហើយការទទួលប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់របស់នាងគឺធ្វើឡើងដោយគ្មានសិទ្ធិស្របច្បាប់។

ការទាមទារប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់ត្រឡប់មកវិញគឺអនុវត្តបានលុះត្រាតែការផ្គត់ផ្គង់នោះត្រូវបានកាត់ក្តីដោយតុលាការ។ ប្រសិនបើស្វាមីចំណាយដោយស្ម័គ្រចិត្តដោយគ្មានដីការបស់ចៅក្រមទេគាត់គ្មានសិទ្ធិទាមទារប្រាក់នោះមកវិញឡើយ។ [ការផ្គត់ផ្គង់ទាសីដែលមានវិវាទកម្មសិទ្ធិផ្ញើទុកនឹងអ្នកសុចរិត] [១៤០៤] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើទាសីម្នាក់ស្ថិតក្នុងដៃបុរសម្នាក់ហើយមានដើមចោទម្នាក់នាំសាក្សីពីរនាក់អះអាងថានាងជាទាសីរបស់ខ្លួនខណ៖អ្នកកាន់កាប់បដិសេធហើយចៅក្រមបានប្រគល់នាងឱ្យស្ថិតក្រោមការមើលថែរបស់ស្ត្រីសុចរិតក្នុងអំឡុងពេលស៊ើបអង្កេតសាក្សី៖ នោះចៅក្រមត្រូវបង្ខំអ្នកកាន់កាប់បច្ចុប្បន្នឱ្យចេញថ្លៃផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពនាងពីព្រោះការសន្មតកម្មសិទ្ធិនៅតែស្ថិតលើអ្នកកាន់កាប់ដរាបណាតុលាការមិនទាន់ប្រកាសសាលក្រម។ [១៤០៥-១៤០៦] ប្រសិនបើសាក្សីត្រូវបានបដិសេធអ្នកកាន់កាប់គ្មានសិទ្ធិទាមទារអ្វីពីដើមចោទឡើយ។ ប្រសិនបើសាក្សីត្រូវបានផ្ទៀងផ្ទាត់ត្រឹមត្រូវហើយចៅក្រមកាត់សេចក្តីឱ្យទាសីនោះទៅដើមចោទ៖ តាមទស្សន៖របស់អាប៊ូហាណីហ្វះហ៍ ﵀ អ្នកកាន់កាប់គ្មានសិទ្ធិទាមទារប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់ពីដើមចោទឡើយពីព្រោះការបរិភោគរបស់ទាសីពីទ្រព្យរបស់អ្នកកាន់កាប់ត្រូវចាត់ទុកជាមោឃ៖ (ហាដា)។ ចំណែកតាមទស្សន៖របស់អាប៊ូយូសុហ្វនិងមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អ្នកកាន់កាប់មានសិទ្ធិទាមទារប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់ពីដើមចោទហើយទាសីនោះអាចត្រូវបានលក់ដើម្បីទូទាត់ប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់ដោយជ្រើសរើសយកតម្លៃទាបជាងរវាងតម្លៃខ្លួននិងប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់។

[ការផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពទាសករប្រុសដែលត្រូវគេប្តឹងទាមទារ] [១៤០៧] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ នៅពេលដែលទាសករប្រុសត្រូវបានបុរសម្នាក់ប្តឹងទាមទារដោយនាំសាក្សីមកបញ្ជាក់ចៅក្រមត្រូវទុកទាសករនោះក្នុងដៃរបស់អ្នកកាន់កាប់ដដែល (ខុសពីទាសីស្រីដែលបារម្ភខ្លាចមានការរួមដំណេកខុសច្បាប់) ដោយតម្រូវឱ្យមានអ្នកធានាទាំងខ្លួនអ្នកកាន់កាប់និងទាសករ។ ចំពោះការផ្គត់ផ្គង់ជីវភាព៖ ១. ប្រសិនបើទាសករនោះមានសមត្ថភាពរកប្រាក់ចំណូលចៅក្រមបង្គាប់ឱ្យគេធ្វើការហើយប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពត្រូវដកចេញពីប្រាក់ចំណូលផ្ទាល់របស់គេ។ ២. ប្រសិនបើគេគ្មានសមត្ថភាពរកចំណូលទេចៅក្រមបង្គាប់ឱ្យអ្នកកាន់កាប់ចេញថ្លៃផ្គត់ផ្គង់ដូចករណីទាសីដែរ។ ប្រសិនបើមានការព្រួយបារម្ភខ្លាចមានការលួចលាក់ផ្ទេរឬរត់គេចខ្លួនចៅក្រមមានសិទ្ធិប្រគល់គេទៅឱ្យអ្នកថែរក្សាសុចរិត។

[១៤០៨] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើបុរសឌីម្មីយ៍ម្នាក់បានរៀបការជាមួយស្ត្រីជាសាច់ញាតិហាមឃាត់ (ម៉ាហ៍រ៉ម) តាមទំនៀមសាសនារបស់ពួកគេហើយនាងបានប្តឹងមកតុលាការឥស្លាមទាមទារប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពនរក៖ អាប៊ូហាណីហ្វះហ៍ ﵀ បានកាត់សេចក្តីថា៖ ខ្ញុំកាត់ក្តីឱ្យនាងទទួលបានការផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពដូចគ្នានឹងនរកត្រឹមត្រូវដែរ។ អាប៊ូយូសុហ្វនិងមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បានពោលថា៖ នាងគ្មានសិទ្ធិទទួលបានការផ្គត់ផ្គង់ឡើយ។ មូលដ្ឋានច្បាប់៖ អាប៊ូហាណីហ្វះហ៍យល់ឃើញថានរកក្នុងចំណោមពួកគេត្រូវបានចាត់ទុកថាមានសុពលភាពរវាងពួកគេលុះត្រាតែភាគីទាំងពីររួមគ្នាស្នើសុំឱ្យតុលាការឥស្លាមរំលាយវាហើយការផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពគឺជាផលវិបាកចាំបាច់នៃកិច្ចសន្យាដែលមិនទាន់រំលាយ។ ចំណែកសិស្សទាំងពីរយល់ថានរកជាមួយម៉ាហ៍រ៉មជាមោឃ៖តាំងពីដំបូងដែលតម្រូវឱ្យចៅក្រមឥស្លាមប្រកាសបំបែកពួកគេភ្លាមៗ។

ជំពូកទី ៩៨៖ ស្តីពីសិទ្ធិថែទាំកូន (ហាដាណះហ៍) គោលការណ៍នីតិសាស្រ្តឥស្លាមដែលគ្រប់គ្រងសិទ្ធិថែទាំកុមារដោយផ្តល់អាទិភាពដល់ការមើលថែទាំរបស់ម្តាយក្នុងវ័យកុមារភាពលក្ខខណ្ឌនៃការបាត់បង់សិទ្ធិ (ការរៀបការប្តីថ្មីការក្បត់សាសនាឋាន៖ជាទាសករ) និងកាតព្វកិច្ចផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពរបស់ឪពុក។

[សិទ្ធិថែទាំកូននិងការផ្គត់ផ្គង់ជីវភាព] [១៤០៩] ត្រូវបានរាយការណ៍ពីអាមៀរថា៖ អាប៊ូបាក្រអាល់ស៊ីដឌីក ﵁ បានកាត់សេចក្តីប្រគល់អាស៊ីមកូនរបស់អ៊ូមើរឱ្យទៅម្តាយរបស់គេហើយបានកាត់សេចក្តីឱ្យឪពុករបស់គេ (អ៊ូមើរអ៊ីប៊្នុលខាត់តອບ ﵁) ចេញថ្លៃផ្គត់ផ្គង់ជីវភាព។ សាច់រឿងនៃហាឌីޘ៖ អាស៊ីមគឺជាកូនប្រុសរបស់លោកអ៊ូមើរ ﵁ ជាមួយស្ត្រីម្នាក់ដែលគាត់បានលែងលះ។ នៅពេលដែលអ្នកទាំងពីរមានវិវាទដណ្តើមកូនអាប៊ូបាក្រ ﵁ បានកាត់សេចក្តីឱ្យកូនទៅម្តាយហើយបង្គាប់ឱ្យអ៊ូមើរចេញថ្លៃផ្គត់ផ្គង់ពីព្រោះការនៅក្នុងបន្ទុករបស់ម្តាយគឺផ្តល់ផលប្រយោជន៍និងការបីបាច់ថែរក្សាល្អបំផុតក្នុងវ័យកុមារខណ៖ការផ្គត់ផ្គង់ជាកាតព្វកិច្ចរបស់ឪពុក។ នៅពេលដែលម្តាយរបស់អាស៊ីមបានរៀបការប្តីថ្មីហើយអ៊ូមើរទាមទារកូនជីដូនខាងម្តាយបានប្តឹងទាមទារហើយអាប៊ូបាក្រ ﵁ បានកាត់ក្តីប្រគល់កូនឱ្យជីដូនខាងម្តាយដោយបង្គាប់ឱ្យអ៊ូមើរចេញថ្លៃផ្គត់ផ្គង់ដដែល។ វិធាននៃសិទ្ធិថែទាំកូន៖ ១. ម្តាយមានអាទិភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការថែទាំកូនដរាបណានាងមិនទាន់រៀបការប្តីថ្មីដែលជាមនុស្សក្រៅ (មិនមែនជាម៉ាហ៍រ៉មរបស់ក្មេង)។ ប្រសិនបើនាងរៀបការប្តីថ្មីសិទ្ធិនេះត្រូវផ្ទេរទៅជីដូនខាងម្តាយ។ ២. ប្រសិនបើនាងក្បត់ចាកសាសនាសិទ្ធិថែទាំត្រូវផ្ទេរទៅឪពុក។ ៣. ទាសីអ៊ុម្មុវ៉ាឡាដដែលចៅហ្វាយស្លាប់ឬត្រូវបានដោះលែងគឺមានឋាន៖ដូចស្ត្រីសេរីក្នុងសិទ្ធិថែទាំកូន។ ចំណែកទាសីធម្មតាឬមូដាប់បារ៉ោះហ៍គ្មានសិទ្ធិថែទាំកូនឡើយពីព្រោះនាងជាប់រវល់បម្រើចៅហ្វាយ។