ការពន្យល់សីលធម៌ចៅក្រមឥស្លាម
ការពន្យល់សីលធម៌ចៅក្រមឥស្លាម
"អត្ថបទច្បាប់ឥស្លាម (ហ្វិក) បុរាណពីប្រភព Turath/OpenITI ដែលមានអត្ថបទភាសាអារ៉ាប់ពេញលេញ និងការបកប្រែជាភាសាខ្មែរ ចំនួន 625 ជំពូក។"
[តើជីដូនខាងម្តាយមានសិទ្ធិថែទាំកុមារដែរឬទេនៅពេលម្តាយបង្កើតនៅរស់?] អាទិភាពស្របច្បាប់ក្នុងការថែទាំកុមារ (ហាដាណះហ៍) គឺជារបស់ម្តាយបង្កើតជាចម្បង។ ប្រសិនបើម្តាយទទួលមរណភាពបោះបង់សិទ្ធិរបស់ខ្លួនឬរៀបការប្តីថ្មីដែលមិនមែនជាម៉ាហ៍រ៉មរបស់កូននោះសិទ្ធិថែទាំត្រូវផ្ទេរភ្លាមៗទៅជីដូនខាងម្តាយ (ម្តាយរបស់ម្តាយ) ដែលមានអាទិភាពជាងឪពុកនិងសាច់ញាតិខាងឪពុកក្នុងអំឡុងវ័យកុមារភាព។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
[هل للجدة حضانة الصبي مع وجود أمه]
[១៤១០] លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើជីដូនខាងម្តាយនាំក្មេងប្រុសម្នាក់មកទាមទារការផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពពីឪពុកដោយអះអាងថា៖ "នេះជាកូនប្រុសរបស់កូនស្រីខ្ញុំជាមួយលោកហើយម្តាយគេបានស្លាប់ហើយចូរផ្តល់ប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់មកខ្ញុំ" ហើយឪពុកឆ្លើយថា៖ "អ្នកនិយាយត្រូវដែលគេជាកូនខ្ញុំជាមួយកូនស្រីអ្នកប៉ុន្តែម្តាយគេមិនទាន់ស្លាប់ទេនាងកំពុងរស់នៅក្នុងផ្ទះខ្ញុំ" ហើយឪពុកចង់យកក្មេងពីជីដូន៖ គាត់គ្មានសិទ្ធិយកក្មេងឡើយរហូតដល់ចៅក្រមដឹងច្បាស់ពីរឿងម្តាយហើយម្តាយមកបង្ហាញខ្លួនផ្ទាល់។ ពីព្រោះឪពុកបានទទួលស្គាល់ភាពជាជីដូនដែលជាការទទួលស្គាល់សិទ្ធិថែទាំខណ៖ការអះអាងពីវត្តមានម្តាយទាមទារឱ្យមានភស្តុតាងជាក់ស្តែង។ [១៤១១] ប្រសិនបើឪពុកនាំស្ត្រីម្នាក់មកហើយនិយាយថា៖ "នេះជាកូនស្រីរបស់អ្នកហើយនេះជាកូនប្រុសខ្ញុំជាមួយនាង" តែជីដូនបដិសេធថាជាកូនស្រីរបស់ខ្លួនដោយអះអាងថាកូនស្រីរបស់ខ្លួនបានស្លាប់ហើយរីឯស្ត្រីដែលមកជាមួយឪពុកបញ្ជាក់ថានាងជាកូនស្រីរបស់ជីដូននិងជាម្តាយក្មេង៖ នោះពាក្យសម្តីរបស់ឪពុកនិងស្ត្រីនោះត្រូវបានទទួលស្គាល់ហើយក្មេងត្រូវប្រគល់ឱ្យឪពុកពីព្រោះចំណងនរកត្រូវបានបញ្ជាក់ស្របច្បាប់រវាងពួកគេហើយជីដូនបានទទួលស្គាល់ថាក្មេងនោះជាកូនរបស់បុរសនោះ។ [១៤១២-១៤១៤] ករណីវិវាទផ្សេងៗទាក់ទងនឹងការអះអាងពូជពង្សនិងម្តាយក្មេង។ [១៤១៥] ប្រសិនបើម្តាយដែលមិនទាន់រៀបការប្តីថ្មីបាននាំកូនមកឱ្យឪពុកដោយនិយាយថា៖ "ខ្ញុំមិនត្រូវការគេទេចូរយកទៅចុះ" រួចជីដូនខាងម្តាយមកទាមទារសិទ្ធិថែទាំ៖ នោះក្មេងត្រូវប្រគល់ឱ្យជីដូនហើយឪពុកត្រូវបង្គាប់ឱ្យចេញថ្លៃផ្គត់ផ្គង់ពីព្រោះទោះបីជាម្តាយលះបង់សិទ្ធិផ្ទាល់ខ្លួនក៏សិទ្ធិរបស់ក្មេងក្នុងការទទួលបានការបីបាច់ថែរក្សាពីខ្សែខាងម្តាយមិនត្រូវបានរលត់ឡើយដែលធ្វើឱ្យម្តាយស្ថិតក្នុងឋាន៖ដូចអ្នកស្លាប់ឬដូចអ្នករៀបការប្តីថ្មី។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
[هل للجدة حضانة الصبي مع وجود أمه]
ជំពូកទី ៩៩៖ ស្តីពីការនាំកូនចេញពីទីក្រុងដែលកំពុងរស់នៅ [១៤១៦] ត្រូវបានរាយការណ៍ពីស៊ូរ៉ៃហ៍ថា៖ ប្រសិនបើលំនៅឋានស្ថិតក្នុងទីក្រុងតែមួយម្តាយមានសិទ្ធិលើកូនៗច្រើនជាងគេដោយការផ្គត់ផ្គង់ចេញពីទ្រព្យរបស់ពួកគេ។ ប្រសិនបើលំនៅឋានបែកគ្នាអាណាព្យាបាលជាអ្នកមើលការខុសត្រូវ។ ក្នុងមជ្ឈដ្ឋានហាណាភីស្ត្រីជាសាច់ញាតិម៉ាហ៍រ៉មខាងម្តាយមានអាទិភាពជាងអាណាព្យាបាលបុរសក្នុងការបីបាច់ថែរក្សា។ [១៤១៧] អាល់ស្យាក់ប៊ីបានកាត់ក្តីថា៖ ប្រសិនបើម្តាយចាកចេញពីទីក្រុងញាតិបុរសមានសិទ្ធិថែទាំ។ វិធានហាណាភីស្តីពីការនាំកូនចេញក្រោយផុតអ៊ុឌ្ដះហ៍៖ ១. ពីភូមិទៅភូមិឬពីភូមិទៅទីក្រុង៖ អនុញ្ញាតបានលុះត្រាតែនៅជិតដែលឪពុកអាចទៅសួរសុខទុក្ខនៅពេលថ្ងៃហើយវិលត្រឡប់មកសម្រាកនៅផ្ទះវិញបានបើមិនដូច្នេះទេមិនអនុញ្ញាតឡើយ។ ២. ពីទីក្រុងទៅភូមិ៖ មិនអនុញ្ញាតឡើយទោះបីជានៅជិតក៏ដោយដោយសារលក្ខខណ្ឌរស់នៅនិងការអប់រំនៅជនបទមានកម្រិតទាបជាង។ ៣. ពីក្រុងមួយទៅក្រុងមួយទៀត៖ មិនអនុញ្ញាតឡើយលើកលែងតែទីក្រុងនោះជាស្រុកកំណើតដើមរបស់នាងផងនិងជាកន្លែងដែលកិច្ចសន្យានរកត្រូវបានចុះកាលពីដំបូងផង។ បើមិនមែនជាស្រុកកំណើតឬរៀបការនៅកន្លែងផ្សេងនាងគ្មានសិទ្ធិនាំកូនទៅឱ្យឆ្ងាយពីឪពុកឡើយ។ [១៤១៨] ជីដូនខាងម្តាយឬទាសីអ៊ុម្មុវ៉ាឡាដគ្មានសិទ្ធិនាំកូនទៅក្រុងផ្សេងឡើយពីព្រោះឯកសិទ្ធិនេះត្រូវបានកំណត់ចំពោះម្តាយបង្កើតតែប៉ុណ្ណោះអាស្រ័យលើកិច្ចសន្យានរកដើម។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب التاسع والتسعون ﴿في المرأة يطلقها زوجها ولها منه ولد وتريد أن تخرج الولد من ذلك المصر﴾
ជំពូកទី ១០០៖ ការពេញវ័យនិងការកំណត់សិទ្ធិថែទាំ [១៤១៩] កាលដែលកូនស្រីរបស់ហាំហ៊្សះហ៍ ﵁ ត្រូវបានលោកអាលីលោកចាក់ហ្វើរនិងលោកហ្សាយដ៍ដណ្តើមគ្នាមើលថែទាំរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ បានផ្តល់ជម្រើសដល់នាងហើយនាងបានជ្រើសរើសម្តាយមីងខាងម្តាយ (ភរិយារបស់ចាក់ហ្វើរ) ដូច្នេះព្យាការី ﷺ បានប្រគល់នាងឱ្យទៅរស់នៅជាមួយពួកគេដោយមានប្រសាសន៍ថា៖ "ម្តាយមីងខាងម្តាយគឺស្ថិតក្នុងឋាន៖ដូចម្តាយបង្កើត"។ [១៤២០] លោកហ្សាយដ៍អ៊ីប៊្នូហារីស៊ះហ៍ត្រូវបានផ្តល់ជម្រើសរវាងព្យាការី ﷺ និងឪពុកម្តាយបង្កើតរបស់គាត់ហើយគាត់បានជ្រើសរើសរស់នៅជាមួយព្យាការី ﷺ។ [១៤២២-១៤២៣] ក្មេងប្រុសនៅពេលពេញវ័យ៖ នៅពេលពេញវ័យសិទ្ធិថែទាំកុមារត្រូវផុតរលត់។ ក្មេងប្រុសមានសិទ្ធិជ្រើសរើសរស់នៅជាមួយឪពុកម្តាយឬរស់នៅដោយឯករាជ្យ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគេជាមនុស្សខូចសីលធម៌ឬប្រព្រឹត្តអំពើពាល (ហ្វាស៊ីដ) ដែលឪពុកបារម្ភខ្លាចកើតមានទំនួលខុសត្រូវសំណងឬអាម៉ាស់មុខនោះឪពុកមានសិទ្ធិចាប់បង្ខំឱ្យមករស់នៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់គាត់។ [១៤២៤-១៤២៥] ក្មេងស្រីនៅពេលពេញវ័យ៖ ១. ក្មេងស្រីព្រហ្មចារីនៅពេលពេញវ័យត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងនិងការការពាររបស់ឪពុកដដែលដើម្បីការពារកិត្តិយសរបស់នាងដោយសារនាងងាយនឹងរងការបោកបញ្ឆោតដូច្នេះនាងមិនអាចរស់នៅដាច់ដោយឡែកតែឯងឡើយ។ ២. ស្ត្រីដែលធ្លាប់រៀបការរួច (សៃយីប)៖ ប្រសិនបើនាងជាមនុស្សសុចរិតគួរឱ្យទុកចិត្តឪពុកមិនអាចបង្ខំនាងឱ្យមករស់នៅជាមួយគាត់ឡើយ។ ប៉ុន្តែបើនាងជាមនុស្សដែលគួរឱ្យព្រួយបារម្ភខាងសីលធម៌នោះឪពុក (ឬជីតា) មានសិទ្ធិបង្ខំនាងឱ្យមករស់នៅក្រោមការការពាររបស់គាត់។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب المائة ﴿في الغلام والجارية إذا بلغا وتخييرهما﴾
គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)នៃសក្ខីកម្មនានា៖ គោលការណ៍នីតិសាស្រ្តទូទៅនៃភស្តុតាងសាក្សីគម្ពីរនេះបង្ហាញយ៉ាងក្បោះក្បាយអំពីលក្ខខណ្ឌវិនិច្ឆ័យនៃសុពលភាពនៃសក្ខីកម្មសាក្សី (ស្យាហាដះហ៍) ដោយបែងចែករវាងការដឹងឮដោយផ្ទាល់ភ្នែកនិងសក្ខីកម្មផ្អែកលើការល្បីតៗគ្នាស្របច្បាប់ (តាសាមូអ៊៍) ព្រមទាំងបញ្ជាក់អំពីករណីដែលធ្វើឱ្យសក្ខីកម្មអសារបង់ដោយសារទំនោរគ្រួសារផលប្រយោជន៍ហិរញ្ញវត្ថុការប្រព្រឹត្តអំពើបាបធំ (ហ្វ៊ីស្ក៍) និងមុខរបរមួយចំនួន។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
﴿أبواب الشهادات ما يجوز منها وما لا يجوز وما جاء في ذلك من الآثار﴾
ជំពូកទី ១០១៖ សក្ខីកម្មលើពូជពង្សផ្អែកលើការល្បីតៗគ្នាជាសាធារណ៖ [១៤២៦] សក្ខីកម្មលើពូជពង្ស (ណាសាប់) ដោយផ្អែកលើការល្បីតៗគ្នាជាសាធារណ៖ (តាសាមូអ៊៍ / អ៊ីស្យ៍ទីហារ) គឺស្របច្បាប់និងអាចទទួលយកបានតាមការឯកភាពគ្នានៃអ្នកប្រាជ្ញមិនថាពូជពង្សខាងឪពុកឬខាងម្តាយឡើយ។ បញ្ហាផ្លូវច្បាប់ចំនួន ៤ ត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាឯកច្ឆន្ទតាមរយ៖ការល្បីតៗគ្នា៖ ១. ពូជពង្ស (ណាសាប់)។ ២. មរណភាព (ម៉ោត)។ ៣. នរក (នីកាហ៍)។ ៤. សាលក្រមតុលាការ (កាដា)។ (រួមទាំងការខ្វែងគំនិតគ្នាលើចំណងវ៉ាឡាអ៊៍)។ មូលហេតុ៖ ពូជពង្សផ្អែកលើការរួមដំណេកស្ងាត់កំបាំងដែលមិនអាចមើលឃើញផ្ទាល់ភ្នែកបានឡើយដូច្នេះការដឹងឮល្បីសុះសាយក្នុងសហគមន៍គឺជាមូលដ្ឋានបញ្ជាក់ស្របច្បាប់។ [១៤២៧-១៤២៨] របៀបដែលការល្បីសុះសាយត្រូវបានបង្កើតឡើង៖ តាមរយ៖ការដឹងឮពិតប្រាកដជាសាធារណ៖ (តាវ៉ាទួរ) ឬការបញ្ជាក់ផ្លូវការដោយសាក្សីសុចរិតពីរនាក់។ ប្រសិនបើជនចម្លែកមករស់នៅក្នុងភូមិលោកខូស្សាហ្វកំណត់ឱ្យរស់នៅមួយឆ្នាំលោកអាប៊ូយូសុហ្វកំណត់ប្រាំមួយខែហើយលោកមូហាំម៉ាត់ (ﷺ)តម្រូវឱ្យមានសាក្សីសុចរិតពីរនាក់មកពីស្រុកកំណើតរបស់គេ។ [១៤២៩-១៤៣១] វិវាទពូជពង្សលើមរតក៖ សក្ខីកម្មរបស់កូនប្រុសមានអាទិភាពជាងកូនបងប្អូនជីដូនមួយ។ សាក្សីគ្រាន់តែបញ្ជាក់ថា៖ "យើងមិនដឹងថាមានអ្នកទទួលមរតកណាផ្សេងក្រៅពីគាត់ឡើយ"។ [១៤៣៤] វិធីសាស្រ្តផ្ទៀងផ្ទាត់ពូជពង្សនិងអត្តសញ្ញាណរបស់ស្ត្រីដែលរស់នៅបិទបាំងក្នុងផ្ទះ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب الحادي والمائة ﴿في الرجل يشهد على نسب لم يدركه أو نسب لم يعرفه معرفة متقدمة﴾
ជំពូកទី ១០២៖ ស្តីពីសក្ខីកម្មលើមរណភាព [១៤៣៥] ការធ្វើសក្ខីកម្មលើមរណភាពរបស់បុគ្គលដែលខ្លួនមិនបានឃើញផ្ទាល់ភ្នែកនៅពេលស្លាប់គឺស្របច្បាប់និងមានសុពលភាពដរាបណាការស្លាប់នោះត្រូវបានដឹងឮល្បីសុះសាយជាសាធារណ៖ (ដូចដែលយើងធ្វើសក្ខីកម្មលើមរណភាពរបស់បណ្តាខាលីហ្វះហ៍ទាំងបួននិងអ្នកជំនាន់មុនដោយយើងមិនបានស្ថិតក្នុងសម័យកាលរបស់ពួកគាត់)។ ការចូលរួមពិធីសពឬការបញ្ចុះសពគឺផ្តល់នូវភាពច្បាស់លាស់គ្រប់គ្រាន់។ [១៤៣៦] ប្រសិនបើសាក្សីពីរនាក់ធ្វើសក្ខីកម្មលើការស្លាប់ដោយមិនបញ្ជាក់លម្អិតពីប្រភពនោះសក្ខីកម្មត្រូវបានទទួលយកជាឯកច្ឆន្ទ។ [១៤៣៧] ប្រសិនបើពួកគេធ្វើសក្ខីកម្មថា៖ "យើងបានបញ្ចុះសពគាត់" ឬ "យើងបានចូលរួមពិធីសពរបស់គាត់" នោះសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេមានសុពលភាពពីព្រោះការចូលរួមពិធីសពមានតម្លៃស្មើនឹងការឃើញការស្លាប់ផ្ទាល់។ [១៤៣៨] ប្រសិនបើបុរសឬស្ត្រីសុចរិតតែម្នាក់បានប្រាប់ដំណឹងមរណភាពដោយពោលថា "ខ្ញុំបានឃើញការស្លាប់របស់គាត់ផ្ទាល់" នោះអ្នកទទួលដំណឹងមានសិទ្ធិស្របច្បាប់ក្នុងការធ្វើសក្ខីកម្មលើការស្លាប់នោះចំពោះមុខចៅក្រម។ ការបន្ធូរបន្ថយឱ្យទទួលយកដំណឹងពីមនុស្សតែម្នាក់នេះគឺអនុវត្តចំពោះតែរឿងមរណភាពប៉ុណ្ណោះ (ខុសពីពូជពង្សនិងនរក) ដើម្បីកាត់បន្ថយការលំបាកដ្បិតការងូតទឹកសព (ឃូស៊ុល) និងការរៀបចំសពច្រើនតែធ្វើឡើងដោយមនុស្សតែម្នាក់។ [១៤៣៩] ការគ្រាន់តែឃើញពិធីកាន់ទុក្ខដោយគ្មានការបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់មិនទាន់គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ធ្វើសក្ខីកម្មឡើយ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب الثاني والمائة ﴿في الشهادة على الموت﴾
ជំពូកទី ១០៣៖ ស្តីពីសក្ខីកម្មលើនរក [១៤៤០-១៤៤១] បុគ្គលម្នាក់អាចធ្វើសក្ខីកម្មលើនរកបានទោះបីជាមិនបានចូលរួមក្នុងពិធីរៀបការផ្ទាល់ក៏ដោយប្រសិនបើនរកនោះត្រូវបានដឹងឮល្បីសុះសាយជាសាធារណ៖ តាមរយ៖ការរស់នៅជាមួយគ្នាក្នុងផ្ទះតែមួយការប្រាស្រ័យទាក់ទងគ្នាក្នុងនាមជាប្តីប្រពន្ធឬការទទួលស្គាល់កូនចៅដែលកើតមក (ដូចដែលយើងធ្វើសក្ខីកម្មលើនរករវាងលោកអាលីនិងលោកស្រីហ្វាទីម៉ះហ៍ ﵄ ដោយមិនបានចូលរួមពិធីរៀបការផ្ទាល់)។ ការរួមរស់ជាមួយគ្នា (ឌូឃូល) ក៏អាចធ្វើសក្ខីកម្មតាមរយ៖ការល្បីសុះសាយបានដែរដោយសារវាជាប់ទាក់ទងនឹងពូជពង្សបណ្ណាការអ៊ុឌ្ដះហ៍និងភាពបរិសុទ្ធខុសពីអំពើសាហាយស្មន់ (ហ្ស៊ីណា) ដែលមិនអាចធ្វើសក្ខីកម្មតាមការល្បីតៗគ្នាបានឡើយ។ [១៤៤២] ប្រសិនបើបុរសពីរនាក់ប្តឹងទាមទារថាស្ត្រីតែម្នាក់ជាភរិយារបស់ខ្លួន៖ - ប្រសិនបើនាងសារភាពទទួលស្គាល់ម្នាក់នាងជាភរិយារបស់អ្នកនោះ។ - ប្រសិនបើបុរសម្នាក់ទៀតនាំសាក្សីពីរនាក់មកបញ្ជាក់នោះសក្ខីកម្មសាក្សីមានទម្ងន់ជាងការសារភាព។ - ប្រសិនបើអ្នកទាំងពីរសុទ្ធតែមានសាក្សី៖ នរកដែលចុះកាលបរិច្ឆេទមុនគេមានសុពលភាព។ ប្រសិនបើគ្មានកាលបរិច្ឆេទហើយសាក្សីម្ខាងមានភាពសុចរិតជាងនោះអ្នកនោះឈ្នះក្តី។ ប្រសិនបើសាក្សីស្មើគ្នាដោយគ្មានកាលបរិច្ឆេទនោះបណ្តឹងទាំងពីរត្រូវទុកជាមោឃ៖។ [១៤៤៣] សាលក្រមដែលសម្រេចរួចមិនអាចត្រូវរុះរើដោយបណ្តឹងក្រោយឡើយលើកលែងតែដើមចោទក្រោយបង្ហាញភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីកាលបរិច្ឆេទរៀបការមុន។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب الثالث والمائة ﴿في الشهادة على النكاح﴾
ជំពូកទី ១០៤៖ ស្តីពីសក្ខីកម្មលើការដោះលែងទាសករការលែងលះនិងចំណងវ៉ាឡាអ៊៍ [១៤៤៤] សក្ខីកម្មទាក់ទងនឹងការលែងលះ (តូឡាក) ឬការដោះលែងទាសករ (អ៊ិតគ៍) គឺមិនអនុញ្ញាតឱ្យផ្អែកលើការល្បីតៗគ្នាឡើយ។ វាទាមទារឱ្យមានការស្តាប់ឮពាក្យប្រកាសដោយផ្ទាល់ឬការសារភាពដោយស្ម័គ្រចិត្ត។ មូលហេតុ៖ គោលការណ៍ច្បាប់តឹងរ៉ឹងតម្រូវឱ្យមានការដឹងឮដោយផ្ទាល់ចំពោះគ្រប់ហេតុការណ៍។ ការល្បីតៗគ្នាត្រូវបានអនុញ្ញាតចំពោះតែរឿងណាដែលមានលក្ខណ៖សាធារណ៖ជាប្រចាំប៉ុណ្ណោះ (ពូជពង្សនរកមរណភាព)។ ចំណែកការលែងលះនិងការដោះលែងទាសករជាទង្វើឯកជនដាច់ដោយឡែកដែលនៅតែស្ថិតក្រោមវិធានទូទៅនៃការទាមទារភស្តុតាងផ្ទាល់។ [១៤៤៥] សក្ខីកម្មលើចំណងវ៉ាឡាអ៊៍តាមការល្បីតៗគ្នា៖ ត្រូវបានហាមឃាត់ដោយអាប៊ូហាណីហ្វះហ៍និងមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៉ុន្តែត្រូវបានអនុញ្ញាតដោយអាប៊ូយូសុហ្វប្រសិនបើការដោះលែងមានភាពល្បីសុះសាយហើយជនដែលត្រូវបានដោះលែងមានបុព្វការីជនជាមូស្លីម។ [១៤៤៦-១៤៤៧] ប្រសិនបើបុរសពីរនាក់បង្ហាញភស្តុតាងស្មើគ្នាក្នុងការទាមទារចំណងវ៉ាឡាអ៊៍លើអតីតទាសករដែលស្លាប់នោះចំណងវ៉ាឡាអ៊៍និងមរតកត្រូវចែកពាក់កណ្តាលម្នាក់។ ប៉ុន្តែបើសាលក្រមត្រូវបានសម្រេចរួចហើយចំពោះដើមចោទទីមួយនោះបណ្តឹងជំទាស់ក្រោយមកត្រូវតែច្រានចោល។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب الرابع والمائة ﴿في الشهادة على العتق والطلاق والولاء﴾
ជំពូកទី ១០៥៖ ស្តីពីសក្ខីកម្មលើកម្មសិទ្ធិផ្អែកលើការកាន់កាប់ជាក់ស្តែង [១៤៤៨] ការធ្វើសក្ខីកម្មលើកម្មសិទ្ធិគឺមានសុពលភាពនៅពេលដែលសាក្សីបានឃើញមូលហេតុច្បាប់នៃកម្មសិទ្ធិ (ការទិញលក់មរតក) ឬឃើញភស្តុតាងសន្មតនៃកម្មសិទ្ធិពោលគឺការកាន់កាប់ជាក់ស្តែង (យ៉ាដ) រួមជាមួយការចាត់ចែងដោយគ្មានការជំទាស់ (តាស័ររុហ្វ) និងការជឿជាក់ក្នុងចិត្ត។ ចំណាត់ថ្នាក់ភស្តុតាងចំនួន ៤៖ ១. បានឃើញទាំងទ្រព្យសម្បត្តិនិងម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ។ ២. មិនបានឃើញទាំងពីរ។ ៣. ឃើញម្ចាស់តែមិនឃើញទ្រព្យ។ ៤. ឃើញទ្រព្យសម្បត្តិកំណត់ព្រំប្រទល់ច្បាស់លាស់តែម្ចាស់ត្រូវបានស្គាល់តាមរយ៖ឈ្មោះនិងពូជពង្សល្បីសុះសាយ៖ អនុញ្ញាតតាមគោលការណ៍អនុគ្រោះច្បាប់ (អ៊ីស្ទីហ៍សាន) ដរាបណាសាក្សីធ្វើសក្ខីកម្មដោយមិនបញ្ជាក់លម្អិតពីមន្ទិល។ [១៤៤៩] ការធ្វើសក្ខីកម្មលើកម្មសិទ្ធិអចលនទ្រព្យសត្វពាហន៖ និងទំនិញផ្អែកលើការកាន់កាប់៖ អាប៊ូហាណីហ្វះហ៍និងអាប៊ូយូសុហ្វអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើសក្ខីកម្មលើកម្មសិទ្ធិដោយផ្អែកលើការកាន់កាប់ជាក់ស្តែង។ ចំពោះទាសករ៖ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ)យល់ថាការកាន់កាប់មនុស្សដែលមានវិចារណញាណមិនអាចបញ្ជាក់ពីកម្មសិទ្ធិបានឡើយបើគ្មានភស្តុតាងបន្ថែមចំណែកអាប៊ូយូសុហ្វអនុញ្ញាតប្រសិនបើមានការជឿជាក់ច្បាស់ក្នុងចិត្ត។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب الخامس والمائة ﴿في الشهادة على ملك لم يدركه ولم يعاين صاحبه﴾
ជំពូកទី ១០៦៖ ការចំណាំអក្សរដៃដោយមិនចងចាំហេតុការណ៍ [១៤៥០] អាល់ស្យាក់ប៊ីត្រូវបានគេសួរថា៖ "ខ្ញុំឃើញត្រារបស់ខ្ញុំលើលិខិតកិច្ចសន្យា (សាក់គ៍) ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនចងចាំហេតុការណ៍ធ្វើសាក្សីឡើយ"។ គាត់ឆ្លើយថា៖ "កុំធ្វើសក្ខីកម្មលើអ្វីដែលអ្នកមិនដឹងច្បាស់ឡើយពីព្រោះមនុស្សឆ្លាក់ត្រាស្រដៀងៗគ្នា"។ អក្សរដៃអាចស្រដៀងនឹងអក្សរដៃហើយត្រាអាចត្រូវគេក្លែងបន្លំបាន។ [១៤៥១] វិធានច្បាប់នៃអ្នកប្រាជ្ញហាណាភី៖ បុគ្គលម្នាក់មិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើសក្ខីកម្មដោយគ្រាន់តែចំណាំអក្សរដៃឈ្មោះឬត្រារបស់ខ្លួនលើលិខិតឡើយប្រសិនបើគេមិនចងចាំហេតុការណ៍នោះផ្ទាល់។ ប្រសិនបើគេធ្វើសក្ខីកម្មទាំងមិនចាំហើយចៅក្រមបានដឹងនោះសក្ខីកម្មនោះត្រូវទុកជាមោឃ៖ ហើយមិនត្រូវអនុវត្តឡើយ។ [១៤៥២] ទោះបីជាគេចាំថាបានចូលរួមក្នុងអង្គប្រជុំឬមានមនុស្សគួរឱ្យទុកចិត្តប្រាប់ថា "អ្នកបានធ្វើសាក្សីជាមួយយើង" ក៏ដោយក៏គេមិនត្រូវធ្វើសក្ខីកម្មឡើយរហូតទាល់តែការចងចាំរបស់គេភ្ញាក់រលឹកឡើងវិញដោយខ្លួនឯង។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب السادس والمائة ﴿في الرجل يرى اسمه وخاتمه وخطه في الكتاب ولا يذكر الشهادة﴾
ជំពូកទី ១០៧៖ សក្ខីកម្មរបស់សាច់ញាតិខ្សែទទឹងជំពូកនេះបញ្ជាក់អំពីសុពលភាពតាមផ្លូវច្បាប់នៃសក្ខីកម្មដែលធ្វើឡើងដោយបងប្អូនប្រុសមារនិងសាច់ញាតិខ្សែទទឹងសម្រាប់គ្នាទៅវិញទៅមកដោយប្រៀបធៀបពួកគេទៅនឹងសាច់ញាតិខ្សែផ្ទាល់លើក្រោមដែលសក្ខីកម្មត្រូវបានហាមឃាត់ដោយសារទំនាស់ផលប្រយោជន៍។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب السابع والمائة ﴿في شهادة الأخ لأخيه﴾
[១៤៥៣] បណ្តាគតិយុត្តិដែលបានបញ្ជូនមកបញ្ជាក់ថាសក្ខីកម្មរបស់បងប្អូនប្រុសសម្រាប់បងប្អូនប្រុសគឺអាចទទួលយកបាន។ ទោះបីជាអ៊ីប្រាហ៊ីមអាល់ណាខាអ៊ុយយល់ថាសាច់ញាតិដែលហាមឃាត់ការរៀបការត្រូវហាមឃាត់សក្ខីកម្មក៏ដោយក៏ទស្សន៖ត្រឹមត្រូវដែលអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនឯកភាពគ្នាគឺការទទួលស្គាល់សុពលភាព។ ដូចគ្នានេះដែរសក្ខីកម្មរបស់បងប្អូនប្រុសប្រឆាំងនឹងបងប្អូនប្រុសក៏មានសុពលភាពដែរពីព្រោះមន្ទិលសង្ស័យលើការឃុបឃិតផលប្រយោជន៍ហិរញ្ញវត្ថុត្រូវបានលុបបំបាត់ដោយសារការបែកផ្ទះសម្បែងដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
[شهادة الأخ لأخيه]
[១៤៥៤] បណ្តាគតិយុត្តិបានបញ្ជាក់ថាសក្ខីកម្មរបស់ឪពុកសម្រាប់កូនឬកូនសម្រាប់ឪពុកម្តាយគឺមិនត្រូវបានទទួលយកជាផ្លូវច្បាប់ឡើយ។ មូលដ្ឋានច្បាប់គឺដោយសារផលប្រយោជន៍រួមគ្នាចំណងមនោសញ្ចេតនាជ្រាលជ្រៅនិងការប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិស្ទើរតែរួមគ្នាដែលធ្វើឱ្យសក្ខីកម្មបែបនេះមានតម្លៃស្មើនឹងការធ្វើសក្ខីកម្មសម្រាប់ខ្លួនឯង។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
[شهادة الوالد لولده والوالد لوالده]
[១៤៥៥] ក្នុងមជ្ឈដ្ឋានហាណាភីសក្ខីកម្មរបស់ស្វាមីសម្រាប់ភរិយានិងភរិយាសម្រាប់ស្វាមីគឺមិនត្រូវបានទទួលយកតាមផ្លូវច្បាប់ឡើយ។ ខណ៖ដែលលោកអាល់ស្យាភីអ៊ីអនុញ្ញាតឱ្យប្តីប្រពន្ធធ្វើសាក្សីឱ្យគ្នាដោយផ្អែកលើបុគ្គលិកលក្ខណ៖ច្បាប់ដាច់ដោយឡែកអ្នកប្រាជ្ញហាណាភីរបស់យើងបានកាត់សេចក្តីថាភាពជិតស្និទ្ធនៃនរកការរួមរស់ក្នុងគ្រួសារតែមួយនិងផលប្រយោជន៍ហិរញ្ញវត្ថុរួមគ្នាបង្កើតឱ្យមានមន្ទិលលំអៀងដែលមិនអាចទទួលយកបាន។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
[شهادة الزوج لزوجته والزوجة لزوجها]
[១៤៥៦] ត្រូវបានរាយការណ៍ពីតល់ហះហ៍អ៊ីប៊្នូអាប់ឌុលឡោះអ៊ីប៊្នូអោវហ្វថា៖ "រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ បានបញ្ជាឱ្យអ្នកប្រកាសម្នាក់ស្រែកប្រកាសថា៖ មិនអនុញ្ញាតឱ្យទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់គូបដិបក្ខ (ខូស្ម) ឬជនដែលជាប់មន្ទិលសង្ស័យ (ហ្សូនីន) ឡើយ"។ សក្ខីកម្មរបស់គូបដិបក្ខគឺមានតម្លៃស្មើនឹងការទាមទារសម្រាប់ខ្លួនឯង។ ចំណែកជនដែលជាប់មន្ទិលគឺជាអ្នកដែលរងការសង្ស័យលើការប្រព្រឹត្តអំពើបាប (ហ្វ៊ីស្ក៍) ការស៊ីសំណូកឬការមានផលប្រយោជន៍ហិរញ្ញវត្ថុជាមួយគូក្តីដែលករណីទាំងអស់នេះនាំឱ្យសក្ខីកម្មត្រូវច្រានចោល។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
[شهادة الخصم والظنين]
[១៤៥៧] ស៊ូរ៉ៃហ៍បានពោលថា៖ "ខ្ញុំមិនអនុញ្ញាតឱ្យទទួលយកសក្ខីកម្មរបស់គូបដិបក្ខជនសង្ស័យអ្នកដែលធ្វើសាក្សីដើម្បីការពារការខាតបង់ផ្ទាល់ខ្លួន (ដាហ្វីអ៊ុលម៉ាហ្គ្រោម) ដៃគូជំនួញសម្រាប់ដៃគូរបស់ខ្លួនកម្មករស៊ីឈ្នួលសម្រាប់ថៅកែរបស់ខ្លួនឬទាសករសម្រាប់ចៅហ្វាយរបស់ខ្លួនឡើយ"។ អ្នកការពារការខាតបង់គឺធ្វើសាក្សីដើម្បីរារាំងសំណងពីខ្លួនឯងរីឯដៃគូនិងកម្មករគឺធ្វើសកម្មភាពដើម្បីផលចំណេញផ្ទាល់ខ្លួនដូច្នេះសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេត្រូវទុកជាមោឃ៖ដោយសារផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
[شهادة دافع المغرم والشريك والأجير والعبد]
[១៤៥៨] ត្រូវបានរាយការណ៍ពីអាប៊ូហ៊ូរ៉ៃរ៉ោះហ៍ ﵁ ថា៖ សក្ខីកម្មរបស់ឈ្មួញកណ្តាល (ណាខាស៊ីន / ដាឡាលីន) មិនត្រូវបានទទួលយកឡើយដោយសារពួកគេតែងតែនិយាយបំផ្លើសប៉ាន់ស្មាននិងមិនសូវខ្វល់ពីការពិតក្នុងការជួញដូរ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើឈ្មួញកណ្តាលរូបណាត្រូវបានផ្ទៀងផ្ទាត់ថាជាមនុស្សសុចរិតពិតប្រាកដ (អ៉ាដិល) នោះសក្ខីកម្មរបស់គាត់មិនត្រូវច្រានចោលដោយគ្រាន់តែមុខរបរនោះឡើយ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
[شهادة النخاسين]
[សក្ខីកម្មរបស់អ្នកទារពន្ធមិនស្របច្បាប់] [១៤៥៩] ត្រូវបានរាយការណ៍ពីអាល់ហាសានថា៖ សក្ខីកម្មរបស់អ្នកទារពន្ធមិនស្របច្បាប់ (អាល់អូស្សារ) មិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឡើយ។ នេះសំដៅលើអ្នកដែលជំរិតទារពន្ធដោយគ្មានសិទ្ធិស្របច្បាប់ពីព្រោះការដកហូតទ្រព្យសម្បត្តិដោយអយុត្តិធម៌គឺជាអំពើជិះជាន់ (ហ្ស៊ុលម៍) និងជាអំពើបាបធំ (ហ្វ៊ីស្ក៍)។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
[شهادة العشار]
[១៤៦០] ត្រូវបានរាយការណ៍ពីអាប់ឌុលឡោះអ៊ីប៊្នូយ៉ាឡាថា៖ សក្ខីកម្មរបស់អ្នកដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ថាបានបោះបង់ការថ្វាយបង្គំថ្ងៃសុក្របីដងដោយគ្មានហេតុផលសមស្របគឺត្រូវតែច្រានចោលពីព្រោះការចេតនាបោះបង់កាតព្វកិច្ចសាសនាគឺជាអំពើបាប (ហ្វ៊ីស្ក៍)។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើខកខានដោយសារជំងឺផ្លូវឆ្ងាយឬការបកស្រាយខាងជំនឿចំពោះអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) នោះសក្ខីកម្មមិនត្រូវច្រានចោលឡើយ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
[شهادة تارك الجمعة]