អាល់-រ៉ាវឌុល មួរពៀក (ពន្យល់ហ្ស៉ាត អាល់-មុស្តាកនិក)

ដោយព្រះនាមអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) មហាសប្បុរសមហាអាណិតស្រឡាញ់។ ការសរសើរទាំងឡាយជារបស់អល់ឡោះពួកយើងសរសើរទ្រង់សុំជំនួយពីទ្រង់និងសុំការអភ័យទោសពីទ្រង់។ យើងសុំការការពារពីអល់ឡោះពីអំពើអាក្រក់នៃព្រលឹងរបស់យើងនិងពីអំពើបាបរបស់យើង។ អ្នកណាដែលអល់ឡោះណែនាំគ្មានអ្នកណាអាចបំភាន់គេបានឡើយហើយអ្នកណាដែលទ្រង់ឱ្យវង្វេងគ្មានអ្នកណាអាចណែនាំគេបានឡើយ។ យើងធ្វើជាសាក្សីថាគ្មានម្ចាស់សក្ការ៖ពិតក្រៅពីអល់ឡោះតែមួយគត់គ្មានដៃគូឡើយហើយយើងធ្វើជាសាក្សីថាមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) គឺជាអ្នកបម្រើនិងជារ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់ទ្រង់សូមអល់ឡោះប្រទានពរជ័យនិងសេចក្តីសុខសាន្តដល់លោកក្រុមគ្រួសារនិងបណ្តាសាហាវ៉ាតរបស់លោក។ ចំណេះដឹងដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមបំផុតគឺចំណេះដឹងអំពីអល់ឡោះ ﷻ និងច្បាប់ឥស្លាម (ហ្វិកហ៍ (កាតព្វកិច្ចសាសនា)ហ៍) ដែលបង្រៀនឱ្យដឹងនូវអ្វីដែលអល់ឡោះស្រឡាញ់និងអ្វីដែលទ្រង់ស្អប់ដើម្បីទទួលបានក្តីមេត្តារបស់ទ្រង់។ ចាប់តាំងពីសតវត្សរ៍ទី ៣ ហ៊ីចរ៉ោះមកមជ្ឈដ្ឋានច្បាប់ទាំងបួន (ម៉ាឌហាប់ទាំងបួន) ត្រូវបានបង្កើតឡើងយ៉ាងរឹងមាំ។ ក្នុងចំណោមអ្នកប្រាជ្ញដ៏ល្បីល្បាញបំផុតនៃមជ្ឈដ្ឋានហាន់ព៉ាលីគឺលោកអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) ម៉ាន់ស៊ូរពិនយូណូសអាល់ពូហ៊ូទី ﵀ ដែលសៀវភៅរបស់លោក «អាល់-Rawd អាល់-Murbi' Sharh Zad អាល់-Mustaqni'» គឺជាស្នាដៃដ៏ឆ្នើមបំផុតក្នុងការពន្យល់សៀវភៅ Zad អាល់-Mustaqni' របស់លោកអ៊ីម៉ាមអាល់ហាជ្ជ៉ាវីដោយមានការកោតសរសើរយ៉ាងខ្លាំងពីលោកសៃយីដអាប់ឌុលរ៉ោះម៉ានអាល់សាអ៍ឌីនិងលោកអ៊ីប៊ិនកាស្វីម។ ក្រុមការងារយើងខ្ញុំបានខិតខំស្រាវជ្រាវនិងផ្ទៀងផ្ទាត់សៀវភៅនេះឡើងវិញដោយផ្អែកលើច្បាប់ចម្លងដើមដៃចំនួន ៦ ច្បាប់។

ជីវប្រវត្តិសង្ខេបនៃអ្នកនិពន្ធសៀវភៅ Zad អាល់-Mustaqni' គឺលោកអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អាល់ហាជ្ជ៉ាវី ﵀។

ឈ្មោះនិងពូជពង្សវង្សត្រកូលរបស់លោកអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អាល់ហាជ្ជ៉ាវី ﵀។

លោកគឺស្ហារ៉ុតឌីនអាប៊ូអាល់ណាជាមូសាពិនអាហម៉ាត់ពិនមូសាពិនសាលីមអាល់ហាជ្ជ៉ាវីអាល់ម៉ាកឌីស៊ីរួចជាអាល់ស្វាលីហ៊ីអាល់ហាន់ព៉ាលីជាអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ)ដ៏ឆ្នើមជាមូហ្វទីនៃមជ្ឈដ្ឋានហាន់ព៉ាលីនៅទីក្រុងដាម៉ាស (Damascus) និងជាស្ហៃឃុលឥស្លាមប្រចាំតំបន់។ ឈ្មោះអាល់ហាជ្ជ៉ាវីគឺសំដៅលើភូមិហាច្ចះក្បែរទីក្រុងណាប្លូស (Nablus) នៃទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន។ លោកបានកើតនៅឆ្នាំ ៨៩៥ ហ៊ីចរ៉ោះ។ លោកអ៊ីប៊ិនហូម៉ៃដ៍ ﵀ បានរៀបរាប់ថា៖ លោកបានធំធាត់ឡើងនៅទីនោះបានរៀនទន្ទេញគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)កួរអាននិងវិទ្យាសាស្ត្រដំបូងៗ រួចហើយបានផ្ដោតការយកចិត្តទុកដាក់ទាំងស្រុងលើវិជ្ជាហ្វិកហ៍ (កាតព្វកិច្ចសាសនា)ហ៍។ បន្ទាប់មកលោកបានធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីក្រុងដាម៉ាសដោយស្នាក់នៅក្នុងសាលារបស់ស្ហៃឃុលឥស្លាមអាប៊ូអ៊ូម៉ើរនិងបានក្រេបជញ្ជក់ចំណេះដឹងពីបណ្តាអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់នោះជាពិសេសលោកអាល់ស្ហូវ៉ៃគីរហូតដល់លោកមានភាពស្ទាត់ជំនាញយ៉ាងជ្រាលជ្រៅបំផុតហើយបានក្លាយជាកន្លែងផ្អែកដ៏ចម្បងនៃមជ្ឈដ្ឋានហាន់ព៉ាលីនិងបានធ្វើជាអ៊ីម៉ាមដឹកនាំសឡាត (ការថ្វាយបង្គំព្រះ)នៅវិហារអាល់-Jami' អាល់-Muzaffari អស់រយ៖ពេលជាច្រើនឆ្នាំ។

លោកអ៊ីប៊ិនពbishr ﵀ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «លោកមានស្នាដៃដ៏អស្ចារ្យបំផុតក្នុងការស្វែងយល់ពីមជ្ឈដ្ឋានហាន់ព៉ាលីការផ្ទៀងផ្ទាត់បញ្ហាច្បាប់និងការផ្តល់អាទិភាពលើទស្សន៖ត្រឹមត្រូវ»។ លោកអ៊ីប៊ិនអាល់ស្ហាតទី ﵀ បានពណ៌នាថា៖ «លោកគឺជាមូហ្វទីនៃមជ្ឈដ្ឋានហាន់ព៉ាលីនៅទីក្រុងដាម៉ាសនិងជាទីបង្អែកដ៏ចម្បងក្នុងវិជ្ជាហ្វិកហ៍ (កាតព្វកិច្ចសាសនា)ហ៍នៅតំបន់ស្ហាមជាអ្នកឈ្នះក្នុងការប្រកួតប្រជែងនៃគុណធម៌ជាអ្នកនិពន្ធសៀវភៅដែលទទួលបានការទទួលស្គាល់និងការពេញចិត្តពីមនុស្សគ្រប់ជំនាន់និងជាម្ចាស់ហ្វាត់វ៉ាដែលល្បីសុះសាយទាំងនៅទិសបូព៌ានិងទិសបស្ចិម!»។ លោកអាល់ហ្កាហ្ស៊ីក៏បានបញ្ជាក់ថាលោកគឺជាប្រមុខនៃបណ្តាអ្នកប្រាជ្ញហាន់ព៉ាលីនិងជាអ្នកទទួលបន្ទុកបង្រៀននៅសាលាស្ហៃអាប៊ូអ៊ូម៉ើរ។

បណ្តាគ្រូបាអាចារ្យដែលលោកអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អាល់ហាជ្ជ៉ាវី ﵀ បានក្រេបជញ្ជក់ចំណេះដឹងពីពួកគាត់។

ក្នុងចំណោមគ្រូរបស់លោកមាន៖ លោកស្ហៃមូហ៊ីពពុឌឌីនអាល់នូវ៉ៃរីអាល់ម៉ាកគី (អ្នកថ្លែងឃុតពះនៅវិហារម៉ាស្ជិឌុលហារ៉ម), លោកណជ្មមុឌឌីនអ៊ីប៊ិនមូភ្លិះ, លោកអាល់ស្ហូវ៉ៃគីនិងលោកអ៊ីប៊ិនធូឡូនអាល់ឌីម៉ាសស្ហគី។ ចំណែកឯសិស្សានុសិស្សដែលបានរៀនសូត្រពីលោកមានដូចជា៖ កូនប្រុសរបស់លោកគឺលោកស្ហៃយ៉ះយ៉ាអាល់ហាជ្ជ៉ាវី, លោកស្ហៃមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ពិនអាប៊ីហូម៉ៃដានអាល់ណជ៍ឌី (ដែលបាននៅរៀនជាមួយលោកយ៉ាងស្អិតល្មួតអស់រយ៖ពេល ៧ ឆ្នាំ), លោកហ្សាមីលពិនស៊ុលតននិងលោកអាហម៉ាត់ពិនមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ពិនមូស្ហរ៉អាល់តាមីមី។

ស្នាដៃនិពន្ធរបស់លោកអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អាល់ហាជ្ជ៉ាវី ﵀ មានទាំងសៀវភៅដែលត្រូវបានបោះពុម្ពផ្សាយនិងសៀវភៅចម្លងដៃរួមមាន៖ ១. អាល់-Iqna' li-Talib អាល់-Intifa' (សៀវភៅហ្វិកហ៍ (កាតព្វកិច្ចសាសនា)ហ៍ហាន់ព៉ាលីដ៏ល្បីល្បាញបំផុត) ២. Zad អាល់-Mustaqni' fi Ikhtisar អាល់-Muqni' (សង្ខេបពីសៀវភៅអាល់-Muqni' របស់ Ibn Qudamah) ៣. Hashiyat អាល់-Tanqih ៤. Manzumat អាល់-Adab អាល់-Shar'iyyah wa Sharhuha (កំណាព្យនិងការពន្យល់អំពីសីលធម៌ឥស្លាម) ៥. Sharh Manzumat អាល់-Adab របស់ Ibn Muflih ៦. Manzumat អាល់-Kaba'ir (កំណាព្យស្តីពីបាបកម្មធំៗ) ៧. Hashiyah 'ala អាល់-Furu' ៨. Sharh អាល់-Mufradat ៩. Sharh Gharib Lughat អាល់-Iqna'។

លោកអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អាល់ហាជ្ជ៉ាវី ﵀ បានទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ទី ២២ ខែរ៉UpSync អាល់អައްវ៉ាល់ឆ្នាំ ៩៦៨ ហ៊ីចរ៉ោះហើយត្រូវបានបញ្ចុះសពនៅទីក្រុងដាម៉ាស (Damascus) សូមអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ មេត្តាប្រោសប្រណីដល់រូបលោក។

ជីវប្រវត្តិសង្ខេបនៃអ្នកនិពន្ធសៀវភៅអាល់-Rawd អាល់-Murbi' គឺលោកអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អាល់ពូហ៊ូទី ﵀។

ឈ្មោះនិងពូជពង្សវង្សត្រកូលរបស់លោកអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អាល់ពូហ៊ូទី ﵀។

លោកគឺម៉ាន់ស៊ូរពិនយូណូសពិនស្វាឡាហុឌឌីនពិនហាសានពិនអាហម៉ាត់ពិនអាលីពិនអ៊ីឌ្រីសអាល់ពូហ៊ូទីអាល់ហាន់ព៉ាលីជាប្រមុខនៃបណ្តាអ្នកប្រាជ្ញហាន់ព៉ាលីនៅប្រទេសអេហ្ស៊ីបនិងជាអ្នកប្រាជ្ញចុងក្រោយដ៏ឆ្នើមបំផុតរបស់ពួកគេ។ ឈ្មោះអាល់ពូហ៊ូទីគឺសំដៅលើភូមិពូហ៊ូត (Buhut) នៅតំបន់អាល់ហ្កាប៊ីយ៉ះនៃប្រទេសអេហ្ស៊ីប។ លោកអាល់សាហ្វ្វារីនី ﵀ បានពណ៌នាថា៖ «លោកគឺជាអ្នកដែលឧស្សាហ៍គោរពសក្ការ៖ចំពោះអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ ផ្តល់ផលប្រយោជន៍និងចំណេះដឹងយ៉ាងបរិបូរណ៍។ បណ្តាសិស្សានុសិស្សមកពីតំបន់ស្ហាមណាច់ដ៏ប៉ាឡេស្ទីននិងតំបន់ជុំវិញបានធ្វើដំណើរយ៉ាងឆ្ងាយមករៀនសូត្រពីលោក។ លោកជាមនុស្សមានចិត្តសប្បុរសមានសីលធម៌ខ្ពង់ខ្ពស់និងមានស្នាមញញឹមគួរឱ្យស្រឡាញ់ជានិច្ច»។ លោកអាល់មូហ៊ីពពី ﵀ ក៏បានបញ្ជាក់ថាលោកគឺជាទីបញ្ចប់នៃការចេញហ្វាត់វ៉ានិងការបង្រៀន។

លោកអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អាល់ពូហ៊ូទី ﵀ តែងតែរៀបចំពិធីទទួលទានអាហារជារៀងរាល់យប់ថ្ងៃសុក្រដោយអញ្ជើញសិស្សានុសិស្សមកពីតំបន់ប៉ាឡេស្ទីនមកជួបជុំគ្នាហើយនៅពេលសិស្សណាម្នាក់ឈឺលោកតែងតែនាំយកមកមើលថែនៅផ្ទះរបស់លោកផ្ទាល់រហូតដល់ជាសះស្បើយ។ នៅពេលដែលមានគេយកទាន (ស្វដាក៉ោះ) មកជូនលោកបានចែករំលែកវាទាំងអស់ដល់សិស្សក្រីក្រដោយមិនយកមួយកាក់មួយសេនឡើយ! ក្នុងចំណោមគ្រូឆ្នើមរបស់លោកមាន៖ លោកស្ហៃយ៉ះយ៉ាពិនមូសាអាល់ហាជ្ជ៉ាវី (កូនប្រុសរបស់ម្ចាស់ Zad អាល់-Mustaqni'), លោកស្ហៃអាប់ឌុលឡោះអាល់ដានូស្ហារី, លោកស្ហៃមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ពិនអាហម៉ាត់អាល់ម៉ារដាវី (ប្រមុខហាន់ព៉ាលីនៅអេហ្ស៊ីបដែលលោកបានរៀនច្រើនជាងគេ) និងលោកស្ហៃអាប់ឌុលរ៉ោះម៉ានពិនយូស៊ុហ្វអាល់ពូហ៊ូទី។

ប្រជាជននិងសិស្សានុសិស្សបានធ្វើដំណើរពីគ្រប់ទិសទីមករៀនសូត្រពីលោកពីព្រោះលោកគឺជាអ្នកឯកទេសផ្តាច់មុខលើវិជ្ជាហ្វិកហ៍ (កាតព្វកិច្ចសាសនា)ហ៍ក្នុងសម័យកាលរបស់លោក។ ក្នុងចំណោមសិស្សឆ្នើមរបស់លោកមាន៖ លោកស្ហៃអាប់ឌុលកាឌៀរអាល់ដានូស្ហារី, លោកស្ហៃយូស៊ុហ្វអាល់កោរមី, លោកស្ហៃជ៉ាម៉ាលុឌឌីនយូស៊ុហ្វអាល់ហ្វូតូហ៊ី, លោកចៅក្រមអាប់ឌុលឡោះពិនអាប់ឌុលវ៉ាហាបពិនមូស្ហរ៉ (ចៅក្រមប្រចាំក្រុងអាល់-Uyaynah), លោកស្ហៃយ៉ាស៊ីនអាល់ឡាប៉ាឌីនិងលោកស្ហៃមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) អាល់ខាលវ៉ាទី (ក្មួយប្រុសរបស់លោកដែលបានរៀនជាមួយលោកយ៉ាងយូរ)។

ស្នាដៃនិពន្ធរបស់លោកស្ហៃម៉ាន់ស៊ូរអាល់ពូហ៊ូទី ﵀ ត្រូវបានចាត់ទុកជាប្រភពបង្អែកដ៏ចម្បងបំផុតសម្រាប់បណ្តាអ្នកប្រាជ្ញហាន់ព៉ាលីជំនាន់ក្រោយហើយសុទ្ធតែទទួលបានការបោះពុម្ពនិងការថែរក្សាជាច្រើនលើក។ ស្នាដៃសំខាន់ៗរបស់លោកមានដូចជា៖ ១. Kashshaf អាល់-Qina' 'an Matn អាល់-Iqna' (ការពន្យល់ដ៏លម្អិតនិងពេញលេញបំផុតលើសៀវភៅអាល់-Iqna') ២. Hashiyah 'ala អាល់-Iqna' ៣. Daqa'iq Uli អាល់-Nuha li-Sharh អាល់-Muntaha (ការពន្យល់លើសៀវភៅ Muntaha អាល់-Iradat) ៤. Irshad Uli អាល់-Nuha li-Daqa'iq អាល់-Muntaha។

ស្នាដៃនិពន្ធដទៃទៀតរបស់លោកមាន៖ ៥. Minah អាល់-Shifa អាល់-Shafiyat fi Sharh អាល់-Mufradat, ៦. Umdat អាល់-Talib li-Nayl អាល់-Ma'arib, ៧. I'lam អាល់-A'lam, ៨. Manasik Mukhtasar និង ៩. អាល់-Rawd អាល់-Murbi' Sharh Zad អាល់-Mustaqni' (ដែលជាសៀវភៅនេះឯង)។ លោកអាល់ហ្កាហ្ស៊ី ﵀ បានកោតសរសើរថាលោកជាស្ហៃឃុលឥស្លាមជាភ្នំនៃចំណេះដឹងនិងជាមហាសមុទ្រនៃគុណធម៌ដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម។ លោកអាល់មូហ៊ីពពី ﵀ ក៏បានកោតសរសើរថាលោកជាអ្នកប្រាជ្ញដែលអនុវត្តតាមចំណេះដឹងប្រកបដោយភាពកោតខ្លាចចំពោះអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ និងចំណាយពេលវេលាពេញមួយជីវិតក្នុងការស្រាវជ្រាវនិងកត់ត្រាច្បាប់ឥស្លាម។

លោកអាល់ខាលវ៉ាទីនិងលោកអ៊ីប៊ិនហូម៉ៃដ៍បានបញ្ជាក់ថាលោកគឺជាអ្នកពង្រឹងគ្រឹះនៃមជ្ឈដ្ឋានហាន់ព៉ាលីនិងជាអ្នកបំភ្លឺរាល់បញ្ហាកំបាំងទាំងឡាយ។ លោកអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អាល់ពូហ៊ូទី ﵀ បានទទួលមរណភាពនៅព្រឹកថ្ងៃសុក្រទី ១០ ខែរ៉UpSync អាល់ޘានីឆ្នាំ ១០៥១ ហ៊ីចរ៉ោះនៅទីក្រុងគែរ (Cairo) ប្រទេសអេហ្ស៊ីបហើយត្រូវបានបញ្ចុះសពនៅទីបញ្ចុះសព Turbat អាល់-Mujawirin ក្នុងអាយុ ៥១ ឆ្នាំសូមអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ មេត្តាប្រោសប្រណីនិងលើកតម្កើងឋាន៖របស់លោកក្នុងឋានសួគ៌ហ្វៀរដាវស៍។

ការផ្ទៀងផ្ទាត់ចំណងជើងសៀវភៅ៖ អ្នកនិពន្ធមិនបានបញ្ជាក់ឈ្មោះសៀវភៅក្នុងអារម្ភកថារបស់លោកទេដូច្នេះច្បាប់ចម្លងដៃមានឈ្មោះខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចប៉ុន្តែឈ្មោះដែលត្រឹមត្រូវនិងពេញលេញបំផុតតាមការផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយច្បាប់ចម្លងដែលបានអាននៅចំពោះមុខអ្នកនិពន្ធគឺ «អាល់-Rawd អាល់-Murbi' bi-Sharh Zad អាល់-Mustaqni' Mukhtasar អាល់-Muqni'»។

ការពណ៌នាអំពីច្បាប់ចម្លងសរសេរដោយដៃ (ម៉ានុយស្គ្រីប្ត) នៃសៀវភៅអាល់-Rawd អាល់-Murbi'។

សៀវភៅអាល់-Rawd អាល់-Murbi' មានច្បាប់ចម្លងដៃរាប់សិបនៅក្នុងបណ្ណាល័យនានា។ មានច្បាប់ចម្លងមួយនៅបណ្ណាល័យអាប្បាស៊ីយ៉ះក្នុងក្រុងបាសរ៉ា (Basra) ប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ដែលគេអះអាងថាជាស្នាដៃសរសេរផ្ទាល់ដៃរបស់អ្នកនិពន្ធអាល់ពូហ៊ូទី។ ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីក្រុមការងារបានពិនិត្យនិងប្រៀបធៀបតួអក្សរយ៉ាងល្អិតល្អន់យើងបានរកឃើញថាវាមិនមែនជាស្នាដៃផ្ទាល់ដៃរបស់អ្នកនិពន្ធឡើយពីព្រោះវាមានកំហុសចម្លងជាច្រើនដូចជាការចម្លងឃ្លាដដែលៗពីរដងនិងការធ្លាក់បាត់បន្ទាត់ទាំងមូលនៅក្នុងជំពូកសឡាត (ការថ្វាយបង្គំព្រះ)ថ្ងៃបុណ្យអ៊ីដ! ដូច្នេះហើយយើងបានច្រានចោលច្បាប់ចម្លងនេះហើយបានជ្រើសរើសច្បាប់ចម្លងដើមដែលបានអានផ្ទៀងផ្ទាត់ផ្ទាល់នៅចំពោះមុខលោកអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អាល់ពូហ៊ូទី ﵀ វិញ។