អាល់-រ៉ាវឌុល មួរពៀក (ពន្យល់ហ្ស៉ាត អាល់-មុស្តាកនិក)

(វគ្គស្តីពីការលក់ដើមល្មើដំណាក់កាលទុំនៃផ្លែឈើនិងគ្រោះធម្មជាតិលើផលដំណាំ) ច្បាប់ស្តីពីការលក់ដើមល្មើដំណាំកសិកម្មនិងការធានាលើគ្រោះធម្មជាតិ៖ «ការលក់ដើមល្មើនិងផ្លែឈើលើដើម»៖ • ប្រសិនបើគេលក់ដើមល្មើបន្ទាប់ពីកួរផ្កាអ៍បះនរីកឬបានបង្កាត់លម្អងរួច៖ ផ្លែល្មើដែលមាននៅលើដើមនោះនៅតែជាកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកលក់រហូតដល់ពេលប្រមូលផលលើកលែងតែអ្នកទិញបានដាក់លក្ខខណ្ឌទិញទាំងផ្លែស្របតាមប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ៖ «ជនណាដែលលក់ដើមល្មើដែលបានបង្កាត់រួចនោះផលរបស់វាជារបស់អ្នកលក់លើកលែងតែអ្នកទិញបានដាក់លក្ខខណ្ឌទិញវា»។ • ប៉ុន្តែប្រសិនបើលក់មុនពេលកួរផ្ការីកឬមុនពេលបង្កាត់លម្អងនោះផ្លែទាំងអស់ក្លាយជាកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកទិញដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ «ការហាមឃាត់ការលក់ផ្លែឈើមុនពេលទុំឬសក្តិសមនឹងបរិភោគ»៖ • ត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យលក់ផ្លែឈើនៅលើដើមរហូតដល់វាបង្ហាញសញ្ញានៃភាពទុំឬសក្តិសមនឹងបរិភោគជាមុនសិន (ពូឌូវ្វុលស្វ៉ាឡាហ៍ - Buduww អាល់-សឡាត (ការថ្វាយបង្គំព្រះ))៖ ដូចជាការប្រែពណ៌ទៅជាក្រហមឬលឿងចំពោះផ្លែល្មើការផ្អែមនិងទន់ចំពោះផ្លែទំពាំងបាយជូរឬការពេញទំហំនិងអាចបរិភោគបានចំពោះផ្លែឈើដទៃទៀត។ ការលក់មុនពេលនេះគឺមោឃ៖ លើកលែងតែលក់ក្រោមលក្ខខណ្ឌបេះយកភ្លាមៗ។ «គ្រោះធម្មជាតិលើផលដំណាំ (ចាវ៉ាអ៊ីហ៍ - Jawa'ih)»៖ • ប្រសិនបើផ្លែឈើដែលបានលក់នៅលើដើមត្រូវបានបំផ្លាញដោយគ្រោះធម្មជាតិ (ដូចជាខ្យល់ព្យុះសត្វកណ្តូបបំផ្លាញទឹកជំនន់ឬរលកត្រជាក់ខ្លាំង) មុនពេលអ្នកទិញបានបេះប្រមូលផល៖ ការខាតបង់នោះត្រូវធ្លាក់លើអ្នកលក់ហើយអ្នកលក់ត្រូវកាត់បន្ថយតម្លៃទៅតាមទំហំនៃការខូចខាតនោះស្របតាមប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ ដែលបានបង្គាប់ឱ្យលើកលែងសំណងចំពោះគ្រោះធម្មជាតិ។

(ជំពូកស្តីពីកិច្ចសន្យាទិញលក់ទូទាត់មុន - បាប់អាល់សាល៉ាម / សាឡាហ្វ) និយមន័យភាពស្របច្បាប់និងលក្ខខណ្ឌទាំង ៧ នៃកិច្ចសន្យាសាល៉ាម (Salam)៖ «និយមន័យនិងភាពស្របច្បាប់»៖ • «សាល៉ាម (អាល់-Salam)» ឬ «សាឡាហ្វ (អាល់-Salaf)» គឺជាកិច្ចសន្យាទិញលក់ទំនិញដែលបានកំណត់គុណលក្ខណ៖យ៉ាងច្បាស់លាស់ជាកាតព្វកិច្ចបំណុលដោយប្រគល់ប្រាក់ថ្លៃទំនិញពេញចំនួនជាមុននៅក្នុងអង្គប្រជុំចុះកិច្ចសន្យាហើយទំនិញត្រូវប្រគល់ជូននៅកាលបរិច្ឆេទកំណត់មួយនាពេលអនាគត។ • ភាពស្របច្បាប់៖ ត្រូវបានអនុញ្ញាតដោយឯកច្ឆន្ទផ្អែកលើប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ៖ «ជនណាដែលធ្វើកិច្ចសន្យាសាឡាហ្វចូរឱ្យគេធ្វើកិច្ចសន្យាក្នុងខ្នាតរង្វាស់រង្វាល់ជាក់លាក់ក្នុងទម្ងន់ជាក់លាក់និងរហូតដល់កាលបរិច្ឆេទកំណត់ជាក់លាក់មួយ» (កត់ត្រាដោយប៊ូខរីនិងមូស្លីម)។ «លក្ខខណ្ឌទាំង ៧ យ៉ាងសម្រាប់សុពលភាពនៃកិច្ចសន្យាសាល៉ាម»៖ ១. ទំនិញត្រូវតែជាវត្ថុដែលអាចកំណត់គុណលក្ខណ៖បានយ៉ាងច្បាស់លាស់ (ដូចជាធញ្ញជាតិក្រណាត់សត្វពាហន៖ និងលោហធាតុ)។ ២. ត្រូវបញ្ជាក់គុណលក្ខណ៖សំខាន់ៗឱ្យបានលម្អិត (ប្រភេទប្រភពដើមគុណភាពទំហំ) ដែលមិននាំឱ្យមានជម្លោះ។ ៣. ត្រូវកំណត់បរិមាណឱ្យបានច្បាស់លាស់តាមខ្នាតរង្វាស់រង្វាល់ដូចជាការវាល់មាឌឬថ្លឹងទម្ងន់។ ៤. ត្រូវកំណត់កាលបរិច្ឆេទប្រគល់ទំនិញឱ្យបានច្បាស់លាស់ (ថ្ងៃខែឆ្នាំ)។ ៥. ទំនិញត្រូវតែជាវត្ថុដែលមានលក់ជាទូទៅនៅលើទីផ្សារនៅពេលដល់កាលកំណត់ប្រគល់ (មិនអនុញ្ញាតលើទំនិញកម្រដែលមិនដឹងថារកបានឬអត់ឡើយ)។ ៦. ត្រូវប្រគល់ប្រាក់ថ្លៃទំនិញ (ដើមទុន - រ៉ាក់ស៊ុលម៉ាល់) ពេញចំនួន ១០០% ភ្លាមៗនៅក្នុងអង្គប្រជុំចុះកិច្ចសន្យាមុនពេលបែកចេញពីគ្នា។ ៧. ត្រូវកំណត់ទីកន្លែងប្រគល់ទំនិញឱ្យបានច្បាស់លាស់ប្រសិនបើការដឹកជញ្ជូនទំនិញនោះត្រូវចំណាយថ្លៃសោហ៊ុយ។

(ជំពូកស្តីពីការខ្ចីបុលគ្មានការប្រាក់ - បាប់អាល់ក័រឌ៍) និយមន័យគុណសម្បត្តិនិងច្បាប់វិន័យស្តីពីការឱ្យខ្ចីបុលក្នុងសាសនាឥស្លាម៖ «និយមន័យនិងគុណសម្បត្តិ»៖ • «ក័រឌ៍ (អាល់-Qard)» ក្នុងន័យភាសាគឺការកាត់។ ក្នុងន័យច្បាប់សំដៅលើការប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិទៅឱ្យមនុស្សម្នាក់ដើម្បីឱ្យគេយកទៅប្រើប្រាស់ជាប្រយោជន៍ហើយគេត្រូវសងវត្ថុដែលមានតម្លៃឬលក្ខណ៖ស្មើគ្នានោះត្រឡប់មកវិញ។ • ការឱ្យខ្ចីបុលគឺជាទង្វើស៊ុនន៉ះដ៏ថ្លៃថ្នូរនិងមានកុសលផលបុណ្យយ៉ាងធំធេងស្របតាមប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ៖ «គ្មានមូស្លីមណាម្នាក់ដែលឱ្យមូស្លីមម្នាក់ទៀតខ្ចីប្រាក់ចំនួនពីរដងឡើយលើកលែងតែវាស្មើនឹងការបរិច្ចាគទាន (ស្វ៉ាដាកក់) មួយដង»។ «វិធានគ្រឹះ៖ រាល់ការឱ្យខ្ចីដែលទាមទារផលប្រយោជន៍គឺជាការប្រាក់ (រីបា)»៖ • វិធានច្បាប់ឯកច្ឆន្ទបានចែងថា៖ «រាល់ការឱ្យខ្ចីដែលទាញយកផលប្រយោជន៍សម្រាប់អ្នកឱ្យខ្ចីនោះវាគឺជាការប្រាក់»។ • ត្រូវបានហាមឃាត់ដាច់ខាតមិនឱ្យអ្នកឱ្យខ្ចីដាក់លក្ខខណ្ឌទាមទារការសងលើសពីចំនួនដើមទាមទារកាដូឬទាមទារឱ្យអ្នកខ្ចីផ្តល់សេវាកម្ម/កម្លាំងពលកម្មដោយឥតគិតថ្លៃឡើយ។ «ការសងបំណុលលើសដោយស្ម័គ្រចិត្ត (ហូស្នុលកាឌ៉ា)»៖ • ប្រសិនបើអ្នកខ្ចីបានសងបំណុលលើសពីចំនួនដើមឬផ្តល់កាដូជូនអ្នកឱ្យខ្ចីដោយទឹកចិត្តស្ម័គ្រចិត្តផ្ទាល់ខ្លួនសុទ្ធសាធដោយគ្មានការដាក់លក្ខខណ្ឌជាមុននិងគ្មានការទាមទារជាទម្លាប់នោះត្រូវបានអនុញ្ញាតនិងចាត់ទុកជាការល្អប្រពៃស្របតាមប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ៖ «ពិតប្រាកដណាស់មនុស្សដែលល្អបំផុតក្នុងចំណោមពួកអ្នកគឺអ្នកដែលសងបំណុលបានល្អបំផុត»។

(ជំពូកស្តីពីការដាក់ទ្រព្យបញ្ចាំធានាបំណុល - បាប់អាល់រ៉ោះន) និយមន័យភាពស្របច្បាប់និងលក្ខខណ្ឌនៃទ្រព្យបញ្ចាំ (រ៉ោះន - Rahn)៖ «និយមន័យនិងភាពស្របច្បាប់»៖ • «រ៉ោះន (អាល់-Rahn)» ក្នុងន័យភាសាគឺភាពស្ថិតស្ថេរអចិន្ត្រៃយ៍។ ក្នុងន័យច្បាប់សំដៅលើការយកទ្រព្យសម្បត្តិជាក់ស្តែងមួយមកធ្វើជាវត្ថុធានាលើបំណុលដែលអាចទូទាត់បំណុលចេញពីទ្រព្យនោះឬពីតម្លៃលក់របស់វាបាននៅពេលដែលកូនបំណុលមិនអាចសងបំណុល។ • ភាពស្របច្បាប់៖ ត្រូវបានអនុញ្ញាតដោយគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គម្ពីរគួរអានស៊ុនន៉ះនិងឯកច្ឆន្ទស្របតាមបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ៖ {ហើយប្រសិនបើពួកអ្នកស្ថិតក្នុងការធ្វើដំណើរហើយរកអ្នកកត់ត្រាមិនបានទេចូរឱ្យមានទ្រព្យបញ្ចាំដែលត្រូវកាន់កាប់} [អាល់-បាក្វារ៉ោះ: ២៨៣]។ «លក្ខខណ្ឌនៃទ្រព្យបញ្ចាំ»៖ ១. ទ្រព្យដែលយកមកបញ្ចាំត្រូវតែជាទ្រព្យដែលអាចលក់ដូរស្របច្បាប់បាន (មិនអនុញ្ញាតយកស្រាឬទ្រព្យខុសច្បាប់មកបញ្ចាំឡើយ)។ ២. បំណុលដែលត្រូវធានាត្រូវតែជាបំណុលជាក់ស្តែងដែលបានកត់ត្រានិងមានកាតព្វកិច្ចសងស្របច្បាប់។ ៣. កិច្ចសន្យាបញ្ចាំក្លាយជាកាតព្វកិច្ចចងភ្ជាប់ផ្លូវច្បាប់នៅពេលដែលអ្នកទទួលបញ្ចាំ (មួរតាហ៊ីន) បានទទួលកាន់កាប់ទ្រព្យបញ្ចាំនោះជាក់ស្តែង។

(វគ្គស្តីពីការថែរក្សាការចំណាយនិងការជិះឬបំបៅដោះសត្វបញ្ចាំ) ច្បាប់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងការចំណាយនិងការទូទាត់ទ្រព្យបញ្ចាំ៖ «ការគ្រប់គ្រងនិងការចំណាយលើទ្រព្យបញ្ចាំ»៖ • ទ្រព្យបញ្ចាំត្រូវរក្សាទុកនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អ្នកទទួលបញ្ចាំឬតតីយជនដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត (អាដល) តាមការព្រមព្រៀងគ្នារវាងភាគីទាំងពីរ។ • កម្មសិទ្ធិនៃទ្រព្យបញ្ចាំនៅតែជារបស់កូនបំណុល (រ៉ាហ៊ីន) ដដែល។ ដូច្នេះរាល់ការចំណាយលើការថែទាំជួសជុលផ្តល់ចំណីនិងព្យាបាលគឺជាបន្ទុកទទួលខុសត្រូវរបស់ម្ចាស់ទ្រព្យ (កូនបំណុល)។ • រាល់ផលកើនឡើងនៃទ្រព្យបញ្ចាំ (ដូចជាកូនសត្វផ្លែឈើរោមចៀម) គឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់ម្ចាស់ទ្រព្យហើយត្រូវបានរាប់បញ្ចូលជាទ្រព្យបញ្ចាំបន្ថែម។ «ការជិះនិងការបំបៅដោះសត្វបញ្ចាំ»៖ • ប្រសិនបើទ្រព្យបញ្ចាំជាសត្វពាហន៖ដែលត្រូវចំណាយថ្លៃចំណីហើយអ្នកទទួលបញ្ចាំជាអ្នកចេញថ្លៃចំណីនោះនោះអ្នកទទួលបញ្ចាំមានសិទ្ធិជិះឬច្របាច់ទឹកដោះយកទៅប្រើប្រាស់បានក្នុងកម្រិតសមាមាត្រទៅនឹងតម្លៃចំណីដែលខ្លួនបានចំណាយស្របតាមប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ៖ «សត្វពាហន៖អាចជិះបានដោយសារថ្លៃចំណីរបស់វានៅពេលវាជាទ្រព្យបញ្ចាំហើយទឹកដោះអាចផឹកបានដោយសារថ្លៃចំណីរបស់វានៅពេលវាជាទ្រព្យបញ្ចាំហើយអ្នកដែលជិះនិងផឹកទឹកដោះត្រូវរ៉ាប់រងថ្លៃចំណីរបស់វា» (កត់ត្រាដោយប៊ូខរី)។ «ការទូទាត់បំណុលនៅពេលដល់កាលកំណត់»៖ • នៅពេលដែលដល់កាលបរិច្ឆេទសងបំណុលប្រសិនបើកូនបំណុលសងបំណុលរួចរាល់នោះទ្រព្យបញ្ចាំត្រូវប្រគល់ត្រឡប់ទៅឱ្យម្ចាស់វិញ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើកូនបំណុលមិនព្រមសងឬគ្មានលទ្ធភាពសងចៅក្រមនឹងបង្គាប់ឱ្យលក់ទ្រព្យបញ្ចាំនោះដើម្បីយកប្រាក់មកទូទាត់បំណុលជូនម្ចាស់បំណុលហើយប្រសិនបើមានប្រាក់នៅសល់ត្រូវប្រគល់ជូនម្ចាស់ទ្រព្យវិញ។

(វគ្គស្តីពីវិវាទនិងការសារភាពក្នុងកិច្ចសន្យាបញ្ចាំទ្រព្យ) ច្បាប់ស្តីពីការដោះស្រាយវិវាទនិងការសារភាពលើកម្មសិទ្ធិនៃទ្រព្យបញ្ចាំ៖ «ការសារភាពរបស់ម្ចាស់ទ្រព្យបញ្ចាំ (រ៉ាហ៊ីន)»៖ • ប្រសិនបើម្ចាស់ទ្រព្យបញ្ចាំបានសារភាពថាទ្រព្យដែលខ្លួនបានយកទៅបញ្ចាំនោះតាមពិតជាកម្មសិទ្ធិរបស់តតីយជនម្នាក់ផ្សេងទៀត៖ ការសារភាពនេះមិនធ្វើឱ្យខូចកិច្ចសន្យាបញ្ចាំចំពោះអ្នកទទួលបញ្ចាំ (មួរតាហ៊ីន) ឡើយដរាបណាអ្នកទទួលបញ្ចាំបានបដិសេធមិនជឿ។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលកូនបំណុលបានសងបំណុលរួចរាល់ហើយទ្រព្យបញ្ចាំត្រូវបានដោះលែងនោះទ្រព្យនោះត្រូវប្រគល់ទៅឱ្យតតីយជនដែលគេបានសារភាពជូន។ «ការខូចខាតទ្រព្យបញ្ចាំដោយគ្មានការធ្វេសប្រហែស»៖ • អ្នកទទួលបញ្ចាំគឺជាអ្នកកាន់កាប់ដោយភាពស្មោះត្រង់ (អាមីន)។ ដូច្នេះប្រសិនបើទ្រព្យបញ្ចាំបានខូចខាតឬវិនាសដោយសារគ្រោះធម្មជាតិដោយគ្មានការរំលោភបំពានឬការធ្វេសប្រហែសពីសំណាក់អ្នកទទួលបញ្ចាំឡើយនោះអ្នកទទួលបញ្ចាំមិនត្រូវទទួលខុសត្រូវសងការខាតបង់ឡើយហើយបំណុលដើមនៅតែមានសុពលភាពដដែល។ «វិវាទរវាងម្ចាស់ទ្រព្យនិងអ្នកទទួលបញ្ចាំ»៖ • ប្រសិនបើភាគីទាំងពីរមានវិវាទលើទំហំនៃបំណុល (ឧទាហរណ៍ម្ចាស់បំណុលអះអាងថាជំពាក់ ១០០០ ដុល្លារតែម្ចាស់ទ្រព្យអះអាងថាត្រឹមតែ ៥០០ ដុល្លារ) នោះពាក្យសម្តីរបស់ម្ចាស់ទ្រព្យ (កូនបំណុល) អមដោយការស្បថត្រូវបានទទួលយកពីព្រោះដើមឡើយមនុស្សគ្មានបំណុលជាប់ខ្លួនឡើយ។

(ជំពូកស្តីពីការធានាហិរញ្ញវត្ថុលើបំណុល - បាប់អាល់ឌ័រម៉ាន) និយមន័យភាពស្របច្បាប់និងច្បាប់ស្តីពីការធានាហិរញ្ញវត្ថុ (ឌ័រម៉ាន - Daman)៖ «និយមន័យនិងភាពស្របច្បាប់»៖ • «ឌ័រម៉ាន (អាល់-Daman)» ក្នុងន័យភាសាគឺការបញ្ចូលឬការធានា។ ក្នុងន័យច្បាប់សំដៅលើការដែលបុគ្គលម្នាក់ (អ្នកធានា) ស្ម័គ្រចិត្តទទួលខុសត្រូវលើបំណុលឬកាតព្វកិច្ចហិរញ្ញវត្ថុរបស់អ្នកដទៃ (កូនបំណុលដើម) ដោយបំណុលនោះនៅតែមានសុពលភាពចងភ្ជាប់លើកូនបំណុលដដែល។ • ភាពស្របច្បាប់៖ ត្រូវបានអនុញ្ញាតដោយគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គម្ពីរគួរអានស៊ុនន៉ះនិងឯកច្ឆន្ទស្របតាមបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ ក្នុងរឿងព្យាការីយូសុហ្វ៖ {ហើយអ្នកណាដែលនាំវាមកនឹងទទួលបានស្បៀងអាហារមួយបន្ទុកអូដ្ឋហើយខ្ញុំជាអ្នកធានាលើរឿងនេះ} [យូសុហ្វ: ៧២] និងប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ៖ «អ្នកធានាគឺជាអ្នកដែលត្រូវសងបំណុល» (កត់ត្រាដោយអាប៊ូដាវូដនិងតិរមីហ្ស៊ី)។ «សិទ្ធិរបស់ម្ចាស់បំណុល»៖ • នៅពេលដែលមានកិច្ចសន្យាធានាត្រឹមត្រូវម្ចាស់បំណុលមានសិទ្ធិស្របច្បាប់ក្នុងការទាមទារប្រាក់ពីកូនបំណុលដើមក៏បានឬពីអ្នកធានាក៏បាន (ឬទាមទារពីអ្នកទាំងពីរក្នុងពេលតែមួយ)។ • ប្រសិនបើអ្នកធានាបានសងបំណុលជំនួសកូនបំណុលដើមរួចរាល់នោះអ្នកធានាមានសិទ្ធិទាមទារប្រាក់នោះត្រឡប់មកវិញពីកូនបំណុលដើមប្រសិនបើការធានានិងការសងនោះធ្វើឡើងដោយមានការអនុញ្ញាតពីកូនបំណុល។

(វគ្គស្តីពីការធានារូបកាយនិងការធានាលើទ្រព្យទុកចិត្ត) ច្បាប់ស្តីពីការធានារូបកាយ (កាហ្វាឡះ - Kafalah) និងទ្រព្យដែលអនុញ្ញាតឱ្យធានា៖ «ការធានារូបកាយ (កាហ្វាឡះ - Kafalah)»៖ • «កាហ្វាឡះ» គឺជាការធានានាំយករូបកាយរបស់បុគ្គលដែលមានកាតព្វកិច្ចហិរញ្ញវត្ថុមកបង្ហាញខ្លួននៅចំពោះមុខម្ចាស់បំណុលឬចៅក្រមនៅកាលបរិច្ឆេទកំណត់ជាក់លាក់មួយ។ • ប្រសិនបើអ្នកធានារូបកាយមិនអាចនាំកូនបំណុលមកបង្ហាញខ្លួនតាមការសន្យាបានទេនោះអ្នកធានារូបកាយត្រូវតែទទួលខុសត្រូវសងបំណុលហិរញ្ញវត្ថុជំនួសកូនបំណុលនោះ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើកូនបំណុលបានទទួលមរណភាពនោះកាតព្វកិច្ចកាហ្វាឡះលើរូបកាយត្រូវរលាយផុតដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ «ការធានាលើទ្រព្យទុកចិត្ត (អ៉ាម៉ាណាត - Amanat)»៖ • ទ្រព្យទុកចិត្តសុទ្ធសាធ (ដូចជាទ្រព្យផ្ញើទុក-វ៉ាឌីអះទ្រព្យចូលហ៊ុនឬផ្ទះជួល) មិនអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើការធានាលើការខូចខាតធម្មតាឡើយពីព្រោះអ្នកកាន់កាប់ទ្រព្យទាំងនេះមិនត្រូវទទួលខុសត្រូវសងឡើយដរាបណាគ្មានការធ្វេសប្រហែស។ • ប៉ុន្តែការធានាលើ «ការរំលោភបំពានឬការធ្វេសប្រហែស (តាក់អាប់ឌី)» លើទ្រព្យទុកចិត្តគឺត្រឹមត្រូវស្របច្បាប់ពីព្រោះនៅពេលមានការរំលោភបំពានទ្រព្យនោះនឹងក្លាយជាបន្ទុកបំណុលដែលត្រូវសង។

(ជំពូកស្តីពីការផ្ទេរបំណុល - បាប់អាល់ហាវ៉ាឡះ) និយមន័យភាពស្របច្បាប់និងលក្ខខណ្ឌនៃការផ្ទេរបំណុល (ហាវ៉ាឡះ - Hawalah)៖ «និយមន័យនិងភាពស្របច្បាប់»៖ • «ហាវ៉ាឡះ (អាល់-Hawalah)» ក្នុងន័យភាសាគឺការផ្លាស់ប្តូរទីតាំង។ ក្នុងន័យច្បាប់សំដៅលើការផ្ទេរសិទ្ធិទាមទារបំណុលពីលើបន្ទុកកូនបំណុលដើមទៅឱ្យស្ថិតនៅលើបន្ទុករបស់កូនបំណុលថ្មីម្នាក់ទៀត។ • ភាពស្របច្បាប់៖ ត្រូវបានអនុញ្ញាតដោយឯកច្ឆន្ទផ្អែកលើប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ៖ «ការពន្យារពេលសងបំណុលរបស់អ្នកមានគឺជាអំពើអយុត្តិធម៌ហើយនៅពេលដែលអ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកអ្នកត្រូវបានផ្ទេរបំណុលទៅលើអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិធូរធារចូរឱ្យគេទទួលយកចុះ» (កត់ត្រាដោយប៊ូខរីនិងមូស្លីម)។ «លក្ខខណ្ឌនៃសុពលភាពនៃការផ្ទេរបំណុល»៖ ១. ការព្រមព្រៀងពីសំណាក់អ្នកផ្ទេរបំណុល (កូនបំណុលដើម)។ ២. បំណុលទាំងពីរត្រូវតែជាបំណុលជាក់ស្តែងនិងមានសុពលភាពច្បាស់លាស់។ ៣. បំណុលទាំងពីរត្រូវតែមានលក្ខណ៖ដូចគ្នាទាំងស្រុងទាំងប្រភេទ (ដូចជាប្រាក់ដុល្លារដូចគ្នា) បរិមាណគុណភាពនិងកាលបរិច្ឆេទសង (បំណុលទាន់ចិត្តឬពន្យារពេលដូចគ្នា)។ ៤. អ្នកទទួលបន្ទុកបំណុលថ្មីត្រូវតែជាបុគ្គលដែលមានលទ្ធភាពសងជាក់ស្តែង (ម៉ាលីយ) និងមិនមែនជាមនុស្សកេងបន្លំ។ «ផលវិបាកផ្លូវច្បាប់នៃការផ្ទេរបំណុល»៖ នៅពេលដែលកិច្ចសន្យាផ្ទេរបំណុលបានសម្រេចកូនបំណុលដើមត្រូវរួចផុតពីបន្ទុកបំណុលទាំងស្រុងហើយម្ចាស់បំណុលគ្មានសិទ្ធិត្រឡប់មកទាមទារពីកូនបំណុលដើមវិញឡើយបើទោះបីជាអ្នកទទួលបំណុលថ្មីក្រោយមកធ្លាក់ខ្លួនក្ស័យធនក៏ដោយ (លើកលែងតែមានការបោកប្រាស់ពីដំបូង)។

(ជំពូកស្តីពីការផ្សះផ្សានិងការសម្រុះសម្រួលវិវាទ - បាប់អាល់ស៊ុលហ៍) និយមន័យគុណតម្លៃនិងប្រភេទនៃការផ្សះផ្សាវិវាទក្នុងសាសនាឥស្លាម៖ «និយមន័យនិងគុណតម្លៃ»៖ • «ស៊ុលហ៍ (អាល់-Sulh)» ក្នុងន័យភាសាគឺការបញ្ចប់វិវាទ។ ក្នុងន័យច្បាប់សំដៅលើកិច្ចព្រមព្រៀងរវាងភាគីវិវាទទាំងសងខាងដើម្បីបញ្ចប់ទំនាស់និងកសាងសន្តិភាពឡើងវិញ។ • គុណតម្លៃ៖ ត្រូវបានលើកទឹកចិត្តយ៉ាងខ្លាំងក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គម្ពីរគួរអាននិងស៊ុនន៉ះស្របតាមបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ៖ {ហើយការផ្សះផ្សាគឺល្អប្រសើរបំផុត} [អាន់-នីសា: ១២៨] និងប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ៖ «ការផ្សះផ្សាត្រូវបានអនុញ្ញាតរវាងប្រជាមូស្លីមលើកលែងតែការផ្សះផ្សាណាដែលអនុញ្ញាតរបស់ហារ៉ាម (ហាមឃាត់សាសនា) ឬហាមឃាត់របស់ហាឡាល់»។ «ការផ្សះផ្សាលើទ្រព្យសម្បត្តិដែលបានសារភាព (ស៊ុលហ៍អាឡាអ៊ីក្ររ)»៖ ចែកចេញជា ២ យ៉ាង៖ ១. «ការផ្សះផ្សាបែបលើកលែង (អ៊ីប្រាអ៍ - Ibra')»៖ កូនបំណុលសារភាពថាពិតជាជំពាក់បំណុលហើយម្ចាស់បំណុលយល់ព្រមលើកលែងបំណុលមួយចំណែកដោយទាមទារយកតែចំណែកដែលនៅសល់ជាថ្នូរនឹងការសងភ្លាមៗ។ ការផ្សះផ្សាបែបនេះគឺត្រឹមត្រូវស្របច្បាប់និងមានកុសលផលបុណ្យ។ ២. «ការផ្សះផ្សាបែបដោះដូរ (មូអាវ៉ាដោះ - Mu'awadah)»៖ កូនបំណុលសារភាពថាពិតជាជំពាក់បំណុលប្រាក់ហើយភាគីទាំងពីរព្រមព្រៀងគ្នាសងជាទំនិញឬអចលនទ្រព្យវិញជំនួសប្រាក់។ ការផ្សះផ្សាបែបនេះស្ថិតនៅក្រោមវិធាននៃការទិញលក់ទំនិញ។

(វគ្គស្តីពីការផ្សះផ្សាលើការបដិសេធសិទ្ធិអ្នកជិតខាងនិងការឆ្លងកាត់) ច្បាប់ស្តីពីការផ្សះផ្សាលើការបដិសេធនិងសិទ្ធិរវាងអ្នកជិតខាង៖ «ការផ្សះផ្សាលើការបដិសេធ (ស៊ុលហ៍អាឡាអ៊ីនការ)»៖ • នៅពេលដែលមានគេប្តឹងទាមទារទ្រព្យឬបំណុលពីមនុស្សម្នាក់ហើយជននោះបដិសេធថាមិនបានជំពាក់ឬនៅស្ងៀមប៉ុន្តែសុខចិត្តបង់ប្រាក់មួយចំនួនដើម្បីបញ្ចប់រឿងក្តីនិងកុំឱ្យមានការអាក់អន់ចិត្តរវាងគ្នា៖ ការផ្សះផ្សានេះមានសុពលភាពច្បាប់ដោយចាត់ទុកជាការលោះសេចក្តីស្ងប់សម្រាប់ចុងចោទនិងជាការសម្រុះសម្រួលស្របច្បាប់។ «ច្បាប់ស្តីពីសិទ្ធិអ្នកជិតខាងនិងការប្រើប្រាស់អចលនទ្រព្យ»៖ • «ការដាក់ធ្នឹមលើជញ្ជាំងអ្នកជិតខាង»៖ ម្ចាស់ផ្ទះមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យហាមឃាត់អ្នកជិតខាងរបស់ខ្លួនមិនឱ្យដាក់ធ្នឹមឈើលើជញ្ជាំងផ្ទះរបស់ខ្លួនឡើយប្រសិនបើការដាក់នោះមិនបង្កគ្រោះថ្នាក់ឬខូចខាតដល់ជញ្ជាំងស្របតាមប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ៖ «អ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកអ្នកកុំហាមឃាត់អ្នកជិតខាងរបស់ខ្លួនពីការដាក់ធ្នឹមឈើលើជញ្ជាំងរបស់ខ្លួនឡើយ» (កត់ត្រាដោយប៊ូខរីនិងមូស្លីម)។ • «មែកធាងឈើដែលលយចូលដីអ្នកជិតខាង»៖ ប្រសិនបើមែកឈើឬឫសឈើរបស់បុគ្គលម្នាក់បានលយចូលទៅក្នុងទីធ្លាផ្ទះរបស់អ្នកជិតខាងនោះអ្នកជិតខាងមានសិទ្ធិតម្រូវឱ្យម្ចាស់ដើមឈើកាត់វាចេញ។ ប្រសិនបើម្ចាស់ដើមឈើបដិសេធអ្នកជិតខាងមានសិទ្ធិកាត់មែកឈើដែលលយចូលនោះដោយខ្លួនឯងបាន។ • ត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យបើកបង្អួចឬធ្វើរានហាលដែលឆ្លុះមើលឃើញភាពកំបាំងនិងជីវិតឯកជនក្នុងផ្ទះរបស់អ្នកជិតខាងឡើយ។

(ជំពូកស្តីពីការឃាត់ឃាំងសិទ្ធិចាត់ចែងទ្រព្យ - បាប់អាល់ហាហ្ជើរ) និយមន័យប្រភេទនិងច្បាប់ស្តីពីការឃាត់ឃាំងសិទ្ធិចាត់ចែងទ្រព្យរបស់ជនក្ស័យធន៖ «និយមន័យនិងប្រភេទនៃការឃាត់ឃាំង (ហាហ្ជើរ - Hajr)»៖ • «ហាហ្ជើរ (អាល់-Hajr)» ក្នុងន័យភាសាគឺការរារាំងឬការរឹតត្បិត។ ក្នុងន័យច្បាប់សំដៅលើការរារាំងបុគ្គលណាម្នាក់មិនឱ្យចាត់ចែងលើទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួនដោយសេចក្តីសម្រេចរបស់តុលាការ។ • ចែកចេញជាពីរប្រភេទធំៗ៖ ១. ការឃាត់ឃាំងដើម្បីការពារសិទ្ធិរបស់អ្នកដទៃ៖ ដូចជាការឃាត់ឃាំងលើជនក្ស័យធន (មូហ្វ្លីស) ដើម្បីការពារសិទ្ធិរបស់ម្ចាស់បំណុល។ ២. ការឃាត់ឃាំងដើម្បីការពារផលប្រយោជន៍របស់សាមីខ្លួនផ្ទាល់៖ ដូចជាការឃាត់ឃាំងលើកុមារតូចមនុស្សឆ្កួតនិងមនុស្សខ្ជះខ្ជាយ (សាហ្វីហ៍)។ «ច្បាប់ស្តីពីជនក្ស័យធន (អាល់មូហ្វ្លីស - អាល់-Muflis)»៖ • ជនក្ស័យធនគឺជាបុគ្គលណាដែលបំណុលទាន់ចិត្តរបស់ខ្លួនមានទំហំធំជាងទ្រព្យសម្បត្តិជាក់ស្តែងដែលខ្លួនមាន។ • នៅពេលដែលម្ចាស់បំណុលស្នើសុំចៅក្រមនឹងប្រកាសឃាត់ឃាំងសិទ្ធិចាត់ចែងទ្រព្យរបស់ជនក្ស័យធននោះដោយហាមមិនឱ្យលក់ផ្ទេរឬធ្វើអំណោយទ្រព្យសម្បត្តិឡើយ។ • ចៅក្រមត្រូវទុកផ្ទះស្នាក់នៅសមរម្យសម្លៀកបំពាក់ចាំបាច់និងប្រាក់ឧបត្ថម្ភអាហារសម្រាប់រូបគេនិងអ្នកដែលស្ថិតក្រោមបន្ទុក។ បន្ទាប់មកចៅក្រមនឹងលក់ទ្រព្យសម្បត្តិដែលនៅសេសសល់ទាំងអស់ដើម្បីយកប្រាក់មកបែងចែកសងជូនម្ចាស់បំណុលតាមសមាមាត្រនៃបំណុលនីមួយៗ (ហ្គូរ៉ាម៉ា)។ • «សិទ្ធិដកយកទំនិញដើមវិញ (អ៊ីស្ទៀរដាដ)»៖ ប្រសិនបើអ្នកលក់បានរកឃើញទំនិញដើមរបស់ខ្លួននៅដដែលក្នុងចំណោមទ្រព្យរបស់ជនក្ស័យធនដោយមិនទាន់ទទួលបានប្រាក់ថ្លៃទំនិញនោះអ្នកលក់មានសិទ្ធិអាទិភាពដកយកទំនិញរបស់ខ្លួនត្រឡប់មកវិញភ្លាមៗ ស្របតាមប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ។

(វគ្គស្តីពីការឃាត់ឃាំងសិទ្ធិដើម្បីផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួននិងភាពពេញវ័យចេះដឹង) ច្បាប់ស្តីពីកុមារមនុស្សឆ្កួតមនុស្សខ្ជះខ្ជាយនិងលក្ខខណ្ឌនៃការរួចផុតពីការឃាត់ឃាំង៖ «ការឃាត់ឃាំងដើម្បីការពារសាមីខ្លួន»៖ • ជន ៣ ប្រភេទដែលត្រូវបានឃាត់ឃាំងសិទ្ធិចាត់ចែងទ្រព្យដោយស្វ័យប្រវត្តិ៖ ១. កុមារដែលមិនទាន់ពេញវ័យ (ស្វ៉ាប៊ីយ)។ ២. មនុស្សវិបល្លាសស្មារតីឬមនុស្សឆ្កួត (ម៉ាជ្នូន)។ ៣. មនុស្សខ្ជះខ្ជាយឥតប្រយោជន៍ (សាហ្វីហ៍ - Safih)៖ គឺជនដែលចាយវាយទ្រព្យសម្បត្តិលើអំពើបាបឬអំពើឥតប្រយោជន៍ដែលខុសពីទម្លាប់សមរម្យរបស់មនុស្សទូទៅ។ • រាល់កិច្ចសន្យាហិរញ្ញវត្ថុដែលធ្វើឡើងដោយជនទាំង ៣ នេះដោយគ្មានការអនុញ្ញាតពីអាណាព្យាបាលគឺត្រូវចាត់ទុកជាមោឃ៖។ «លក្ខខណ្ឌនៃការដោះលែងសិទ្ធិចាត់ចែងទ្រព្យ (ការសម្រេចភាពពេញវ័យ - រូស្វដ៍)»៖ សិទ្ធិចាត់ចែងទ្រព្យនឹងត្រូវបានប្រគល់ជូនសាមីខ្លួនវិញលុះត្រាតែសម្រេចបានលក្ខខណ្ឌ ២ យ៉ាងរួមគ្នា៖ ១. «ការឈានដល់វ័យគ្រប់ការ (ប៊ូលូហ្គ - Bulugh)»៖ តាមរយ៖ការយល់សប្តិបញ្ចេញទឹកកាមការដុះរោមក្រាស់លើកំប៉េះគូទការឈានដល់អាយុ ១៥ ឆ្នាំពេញឬការមានរដូវ/មានផ្ទៃពោះចំពោះស្ត្រី។ ២. «ភាពចេះដឹងក្នុងការចាត់ចែងទ្រព្យ (រូស្វដ៍ - Rushd)»៖ គឺភាពវៃឆ្លាតនិងសមត្ថភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិនិងការធ្វើជំនួញដោយមិនខ្ជះខ្ជាយស្របតាមបន្ទូលរបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ៖ {ហើយចូរពួកអ្នកសាកល្បងក្មេងកំព្រារហូតដល់ពួកគេឈានដល់វ័យរៀបការ។ ប្រសិនបើពួកអ្នកឃើញថាពួកគេមានការយល់ដឹងច្បាស់លាស់ (រូស្វដ៍) ហើយចូរពួកអ្នកប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពួកគេទៅឱ្យពួកគេវិញចុះ} [អាន់-នីសា: ៦]។

(ជំពូកស្តីពីតំណាងស្របច្បាប់និងអំណាចអាណត្តិ - បាប់អាល់វ៉ាកាឡះ) និយមន័យភាពស្របច្បាប់និងវិសាលភាពនៃកិច្ចសន្យាតំណាង (វ៉ាកាឡះ - Wakalah)៖ «និយមន័យនិងភាពស្របច្បាប់»៖ • «វ៉ាកាឡះ (អាល់-Wakalah)» ក្នុងន័យភាសាគឺការប្រគល់សិទ្ធិឬការផ្ទេរការទុកចិត្ត។ ក្នុងន័យច្បាប់សំដៅលើការដែលបុគ្គលម្នាក់ដែលមានសិទ្ធិចាត់ចែងស្របច្បាប់បានចាត់តាំងបុគ្គលម្នាក់ទៀតដែលមានសមត្ថភាពដូចគ្នាឱ្យបំពេញកិច្ចការជំនួសខ្លួនក្នុងកិច្ចការណាដែលអាចផ្ទេរសិទ្ធិតំណាងបាន។ • ភាពស្របច្បាប់៖ ត្រូវបានអនុញ្ញាតដោយឯកច្ឆន្ទនិងអនុវត្តដោយព្យាការី ﷺ និងសហការីទាំងអស់។ កិច្ចសន្យានេះមានសុពលភាពតាមរយ៖ពាក្យសម្តីឬទង្វើណាដែលបង្ហាញពីការអនុញ្ញាត (ដូចជា «ខ្ញុំប្រគល់សិទ្ធិឱ្យអ្នកធ្វើកិច្ចការនេះ» ឬ «ខ្ញុំអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកទិញរបស់នេះជំនួសខ្ញុំ»)។ «វិសាលភាពនៃកិច្ចការដែលអាចផ្ទេរសិទ្ធិតំណាងបាន»៖ • កិច្ចការដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានតំណាង៖ រាល់កិច្ចសន្យាហិរញ្ញវត្ថុទាំងអស់ (ការទិញលក់ការជួលការបញ្ចាំការចូលហ៊ុនការចែកទ្រព្យកេរមរតកការរៀបនរកការលែងលះការទាមទារបំណុលនិងការតវ៉ាក្តីនៅតុលាការ) និងកិច្ចសាសនាមួយចំនួន (ដូចជាការកាប់សត្វពលីការបែងចែកហ្សាកាត់ (សប្បុរសធម៌កាតព្វកិច្ច) និងការបំពេញហាជជីជំនួសអ្នកគ្មានសមត្ថភាព)។ • កិច្ចការដែលមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានតំណាង៖ រាល់កាតព្វកិច្ចសាសនាផ្ទាល់ខ្លួនសុទ្ធសាធ (ដូចជាការថ្វាយបង្គំការកាន់បួសការសម្អាតកាយ) ការស្បថនិងទណ្ឌកម្មព្រហ្មទណ្ឌ។

(វគ្គស្តីពីវិសាលភាពនៃសិទ្ធិអំណាចនិងការទិញទំនិញមានគុណវិបត្តិ) ដែនកំណត់នៃសិទ្ធិអំណាចរបស់អ្នកតំណាងនិងការទទួលខុសត្រូវ៖ «កាតព្វកិច្ចរបស់អ្នកតំណាង»៖ • អ្នកតំណាងត្រូវតែបំពេញភារកិច្ចឱ្យស្របតាមការបង្គាប់បញ្ជារបស់ម្ចាស់អាណត្តិនិងស្របតាមទំនៀមទម្លាប់ទីផ្សារសមរម្យ។ • ប្រសិនបើម្ចាស់អាណត្តិប្រគល់សិទ្ធិទូទៅឱ្យលក់ទំនិញអ្នកតំណាងអាចលក់បានតែតាមតម្លៃទីផ្សារធម្មតាឬថ្លៃជាងនិងជាប្រាក់សុទ្ធដែលគេប្រើប្រាស់ជាទូទៅក្នុងស្រុកប៉ុណ្ណោះដោយមិនអនុញ្ញាតឱ្យលក់ក្រោមតម្លៃទីផ្សារឬលក់ជំពាក់ឡើយ (លើកលែងតែមានការអនុញ្ញាតច្បាស់លាស់)។ «ការទិញទំនិញដែលមានគុណវិបត្តិ»៖ • ប្រសិនបើអ្នកតំណាងបានដឹងថាទំនិញនោះមានគុណវិបត្តិឬពិការភាពហើយនៅតែទិញនោះការទិញនោះនឹងត្រូវចងភ្ជាប់លើអ្នកតំណាងផ្ទាល់ខ្លួន (មិនមែនជាបន្ទុករបស់ម្ចាស់អាណត្តិឡើយ) លើកលែងតែម្ចាស់អាណត្តិយល់ព្រមទទួលយកទំនិញនោះ។ • ប៉ុន្តែប្រសិនបើអ្នកតំណាងទិញដោយមិនបានដឹងពីគុណវិបត្តិជាមុននោះអ្នកតំណាងមានសិទ្ធិប្រគល់ទំនិញនោះត្រឡប់ទៅអ្នកលក់ដើមវិញយកប្រាក់មកវិញបាន។ «ការទប់ស្កាត់ទំនាស់ផលប្រយោជន៍»៖ • អ្នកតំណាងមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យលក់ទ្រព្យរបស់ម្ចាស់អាណត្តិមកឱ្យខ្លួនឯងឬលក់ឱ្យកូនតូចៗរបស់ខ្លួនឡើយហើយក៏មិនអនុញ្ញាតឱ្យទិញទ្រព្យរបស់ខ្លួនឯងយកទៅឱ្យម្ចាស់អាណត្តិឡើយដើម្បីការពារពីការលំអៀងនិងទំនាស់ផលប្រយោជន៍ (លើកលែងតែមានការអនុញ្ញាតជាក់លាក់)។

(វគ្គស្តីពីការបញ្ចប់កិច្ចសន្យាតំណាងនិងវិវាទរវាងភាគី) កត្តាដែលនាំឱ្យរលាយកិច្ចសន្យាតំណាងនិងការដោះស្រាយវិវាទ៖ «ការបញ្ចប់កិច្ចសន្យាតំណាង (វ៉ាកាឡះ)»៖ • កិច្ចសន្យាតំណាងគឺជាកិច្ចសន្យាមិនចងភ្ជាប់ដាច់ខាត (ចាអ៊ីហ៊្ស / ហ្គាយរ៉ូឡាហ្ស៊ីម) ដែលភាគីនីមួយៗមានសិទ្ធិលុបចោលឬដកខ្លួនបានគ្រប់ពេលវេលា។ • កិច្ចសន្យានេះនឹងត្រូវបញ្ចប់ជាស្វ័យប្រវត្តិដោយកត្តាដូចខាងក្រោម៖ ១. ការដកសិទ្ធិតំណាងពីសំណាក់ម្ចាស់អាណត្តិឬការលាលែងពីសំណាក់អ្នកតំណាង។ ២. ការទទួលមរណភាពរបស់ភាគីម្ខាងឬការបាត់បង់ស្មារតី (ឆ្កួតរ៉ាំរ៉ៃ)។ ៣. ការធ្លាក់ខ្លួនក្ស័យធនឬការត្រូវឃាត់ឃាំងសិទ្ធិចាត់ចែងទ្រព្យក្នុងកិច្ចការដែលពាក់ព័ន្ធ។ ៤. ការបំពេញកិច្ចការដែលបានចាត់តាំងនោះចប់សព្វគ្រប់។ «ការដោះស្រាយវិវាទរវាងម្ចាស់អាណត្តិនិងអ្នកតំណាង»៖ • អ្នកតំណាងគឺជាអ្នកកាន់កាប់ដោយភាពស្មោះត្រង់ (អាមីន)។ ដូច្នេះប្រសិនបើទំនិញឬប្រាក់បានបាត់បង់ឬខូចខាតហើយអ្នកតំណាងអះអាងថាបាត់បង់ដោយគ្មានការធ្វេសប្រហែសនោះពាក្យសម្តីរបស់អ្នកតំណាងអមដោយការស្បថត្រូវបានទទួលយកតាមផ្លូវច្បាប់។ • ប្រសិនបើមានវិវាទលើការប្រគល់ទ្រព្យត្រឡប់ទៅឱ្យម្ចាស់អាណត្តិវិញ៖ ប្រសិនបើអ្នកតំណាងបំពេញការងារដោយស្ម័គ្រចិត្តឥតគិតថ្លៃពាក្យសម្តីរបស់គេអមដោយការស្បថត្រូវបានទទួលយកប៉ុន្តែប្រសិនបើគេបំពេញការងារដោយយកថ្លៃឈ្នួលគេត្រូវតែបង្ហាញភស្តុតាងបញ្ជាក់។

(ជំពូកស្តីពីការចូលហ៊ុននិងសហគ្រាសរួម - បាប់អាល់សារីកះ) និយមន័យភាពស្របច្បាប់និងប្រភេទទាំង ៥ នៃការចូលហ៊ុនពាណិជ្ជកម្មក្នុងឥស្លាម៖ «និយមន័យនិងភាពស្របច្បាប់»៖ • «សារីកះ (អាល់-Sharikah)» ក្នុងន័យភាសាគឺការលាយបញ្ចូលគ្នា។ ក្នុងន័យច្បាប់សំដៅលើការរួមបញ្ចូលគ្នាក្នុងសិទ្ធិកាន់កាប់ទ្រព្យឬការរួមគ្នាក្នុងកិច្ចសន្យាដើម្បីធ្វើអាជីវកម្មនិងបែងចែកប្រាក់ចំណេញ។ • ភាពស្របច្បាប់៖ ត្រូវបានអនុញ្ញាតដោយគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គម្ពីរគួរអានស៊ុនន៉ះនិងឯកច្ឆន្ទស្របតាមហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)កូដស៊ីដែលអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ បានមានបន្ទូលថា៖ «យើងគឺជាដៃគូទីបីនៃដៃគូទាំងពីរដរាបណាដៃគូម្នាក់មិនក្បត់ដៃគូម្នាក់ទៀត។ ប្រសិនបើគេក្បត់គ្នាយើងនឹងដកខ្លួនចេញពីពួកគេទាំងពីរ» (កត់ត្រាដោយអាប៊ូដាវូដ)។ «ប្រភេទទាំង ៥ នៃការចូលហ៊ុនពាណិជ្ជកម្មក្នុងម័ទហាប់ហាន់បាលី»៖ ១. «សារីកាត់អាល់អ៊ីណាន (Sharikat អាល់-'Inan)»៖ ដៃគូទាំងពីរចូលរួមទាំងដើមទុននិងទាំងកម្លាំងពលកម្ម។ ប្រាក់ចំណេញត្រូវបែងចែកតាមការព្រមព្រៀងគ្នារីឯការខាតបង់ត្រូវទទួលរ៉ាប់រងទៅតាមសមាមាត្រនៃដើមទុនរៀងៗខ្លួន។ ២. «សារីកាត់អាល់មូដារ៉ូបះ (Sharikat អាល់-Mudarabah)»៖ ភាគីម្ខាងចេញដើមទុនសុទ្ធសាធហើយភាគីម្ខាងទៀតចេញកម្លាំងពលកម្មនិងជំនាញសុទ្ធសាធ។ ៣. «សារីកាត់អាល់វូជូហ៍ (Sharikat អាល់-Wujuh - ចូលហ៊ុនដោយកិត្តិយស)»៖ ដៃគូទាំងពីរគ្មានដើមទុនឡើយប៉ុន្តែប្រើប្រាស់កេរ្តិ៍ឈ្មោះនិងកិត្តិយសរបស់ខ្លួនដើម្បីទិញទំនិញជំពាក់មកលក់រួចសងប្រាក់ដើមវិញនិងបែងចែកប្រាក់ចំណេញ។ ៤. «សារីកាត់អាល់អាប់ដាន (Sharikat អាល់-Abdan - ចូលហ៊ុនដោយកម្លាំងកាយ/ជំនាញ)»៖ ដៃគូទាំងពីររួមគ្នាចេញកម្លាំងពលកម្មឬវិជ្ជាជីវ៖ (ដូចជាជាងកាត់ដេរជាងសំណង់ជាងដែក) ដើម្បីទទួលការងារធ្វើនិងចែកប្រាក់ចំណូលគ្នា។ ៥. «សារីកាត់អាល់មូហ្វាវ៉ាឌោះ (Sharikat អាល់-Mufawadah)»៖ ការចូលហ៊ុនទូទៅគ្រប់ជ្រុងជ្រោយដែលរួមបញ្ចូលគ្រប់ប្រភេទនៃការចូលហ៊ុនខាងលើ។

(វគ្គស្តីពីការចូលហ៊ុនបែបមូដារ៉ូបះ - អាល់មូដារ៉ូបះ / គីរ៉ាដ) ច្បាប់ស្តីពីការចូលហ៊ុនរវាងម្ចាស់ដើមទុននិងអ្នកគ្រប់គ្រងពាណិជ្ជកម្ម (Mudarabah)៖ «និយមន័យនិងលក្ខខណ្ឌនៃមូដារ៉ូបះ»៖ • «មូដារ៉ូបះ (អាល់-Mudarabah)» ឬ «គីរ៉ាដ (អាល់-Qirad)» គឺជាការដែលម្ចាស់ទ្រព្យ (រ៉ាប់ពុលម៉ាល់) ប្រគល់ដើមទុនប្រាក់សុទ្ធជាក់លាក់មួយទៅឱ្យពាណិជ្ជករម្នាក់ (មូដារ៉ិប) ដើម្បីយកទៅធ្វើអាជីវកម្មដោយប្រាក់ចំណេញត្រូវបែងចែកគ្នាតាមភាគរយជាក់លាក់ណាមួយដែលបានព្រមព្រៀងគ្នា (ដូចជា ៥០% ម្នាក់ឬ ៦០% និង ៤០%)។ • «លក្ខខណ្ឌនៃប្រាក់ចំណេញ»៖ ត្រូវតែកំណត់ជាភាគរយសមាមាត្រនៃប្រាក់ចំណេញជាក់ស្តែង (ដូចជាពាក់កណ្តាលឬមួយភាគបី)។ ត្រូវបានហាមឃាត់ដាច់ខាតមិនឱ្យកំណត់ប្រាក់ចំណេញជាចំនួនទឹកប្រាក់ថេរជាក់លាក់ណាមួយឡើយ (ដូចជាកំណត់ឱ្យចំណេញ ១០០០ ដុល្លារក្នុងមួយខែ) ពីព្រោះការធ្វើបែបនេះនឹងធ្វើឱ្យកិច្ចសន្យាក្លាយជាមោឃ៖ និងធ្លាក់ចូលទៅក្នុងការប្រាក់ (រីបា)។ «វិធាននៃការទទួលខុសត្រូវលើការខាតបង់»៖ • ប្រសិនបើអាជីវកម្មទទួលការខាតបង់ដោយគ្មានការធ្វេសប្រហែសឬការរំលោភបំពានពីសំណាក់អ្នកគ្រប់គ្រង (មូដារ៉ិប)៖ ការខាតបង់ហិរញ្ញវត្ថុទាំងអស់ត្រូវធ្លាក់លើម្ចាស់ដើមទុនសុទ្ធសាធចេញពីទុនរបស់គាត់រីឯអ្នកគ្រប់គ្រងខាតបង់កម្លាំងពលកម្មនិងពេលវេលារបស់ខ្លួន។ • អ្នកគ្រប់គ្រងគឺជាអ្នកកាន់កាប់ដោយភាពស្មោះត្រង់ (អាមីន) ដូច្នេះគាត់មិនត្រូវរ៉ាប់រងសងការខាតបង់ឡើយលើកលែងតែគាត់បានបំពានលើលក្ខខណ្ឌកិច្ចសន្យាឬធ្វេសប្រហែសក្នុងការបំពេញការងារ។

(វគ្គស្តីពីការរំលាយកិច្ចសន្យាមូដារ៉ូបះការទូទាត់ប្រាក់ដើមនិងប្រាក់ចំណេញ) ច្បាប់ស្តីពីការបញ្ចប់កិច្ចសន្យាចូលហ៊ុនមូដារ៉ូបះនិងការទូទាត់ទ្រព្យសម្បត្តិ៖ «ការបញ្ចប់និងការរំលាយកិច្ចសន្យា»៖ • នៅពេលដែលកិច្ចសន្យាមូដារ៉ូបះត្រូវបានរំលាយចោលហើយទ្រព្យសម្បត្តិនៅតែជាទំនិញឬជាបំណុលដែលគេជំពាក់៖ ប្រសិនបើម្ចាស់ដើមទុន (រ៉ាប់ពុលម៉ាល់) ទាមទារឱ្យបង្វែរទំនិញទាំងនោះទៅជាប្រាក់សុទ្ធវិញ (តាន់ឌីឌ - Tandidh) នោះអ្នកគ្រប់គ្រងជំនួញ (មូដារ៉ិប) មានកាតព្វកិច្ចត្រូវតែលក់ទំនិញទាំងនោះដើម្បីប្រមូលជាប្រាក់សុទ្ធមកទូទាត់។ • កិច្ចសន្យាមូដារ៉ូបះនឹងត្រូវរលាយជាមោឃ៖ដោយស្វ័យប្រវត្តិនៅពេលដែលភាគីណាម្នាក់បានទទួលមរណភាពឬបាត់បង់ស្មារតី។ «ការទទួលមរណភាពរបស់អ្នកកាន់កាប់ទ្រព្យ»៖ • ប្រសិនបើអ្នកគ្រប់គ្រងជំនួញ (មូដារ៉ិប) ឬអ្នកទទួលផ្ញើទ្រព្យ (មូដាអ៍) ឬអ្នកទទួលបណ្តាំបានទទួលមរណភាពដោយមិនបានបញ្ជាក់ឱ្យច្បាស់ពីទីតាំងទ្រព្យសម្បត្តិដែលស្ថិតក្នុងដៃរបស់ខ្លួននោះទ្រព្យនោះនឹងត្រូវចាត់ទុកជាបំណុលអាទិភាពដែលត្រូវទូទាត់ចេញពីកេរមរតករបស់សពមុនពេលបែងចែកកេរមរតកជូនអ្នកស្នងមរតក។ «ការគណនាប្រាក់ចំណេញ»៖ • ប្រាក់ចំណេញមិនអាចត្រូវបានបែងចែកឡើយដរាបណាដើមទុនមិនទាន់ត្រូវបានសងគ្រប់ចំនួនដើមវិញនៅឡើយ។ ប្រសិនបើមានការខាតបង់កើតឡើងការខាតបង់នោះត្រូវយកប្រាក់ចំណេញមកប៉ះប៉ូវជាមុនសិនហើយប្រសិនបើប្រាក់ចំណេញមិនគ្រប់ទើបកាត់ចេញពីប្រាក់ដើមទុន។

(ជំពូកស្តីពីការចូលហ៊ុនថែទាំចម្ការឈើហូបផ្លែនិងការធ្វើកសិកម្មចែកផល - បាប់អាល់មូសាក្វ៉ាត) និយមន័យភាពស្របច្បាប់និងលក្ខខណ្ឌនៃកិច្ចសន្យាមូសាក្វ៉ាតនិងមូហ្សារ៉ាអះ៖ «កិច្ចសន្យាមូសាក្វ៉ាត (អាល់មូសាក្វ៉ាត - អាល់-Musaqah)»៖ • «មូសាក្វ៉ាត» ក្លាយមកពីពាក្យ «សាក់យី» (ការស្រោចស្រពទឹក)។ ក្នុងន័យច្បាប់សំដៅលើការដែលម្ចាស់ចម្ការប្រគល់ដើមឈើដែលមានផ្លែអាចបរិភោគបាន (ដូចជាដើមល្មើទំពាំងបាយជូរក្រូចទទឹមអូលីវ) ទៅឱ្យកម្មករកសិកម្មម្នាក់ដើម្បីឱ្យគេមើលថែទាំស្រោចទឹកនិងកាត់តាក់តែងដោយទទួលបានប្រាក់កម្រៃជាភាគរយជាក់លាក់ណាមួយនៃផលផ្លែឈើដែលប្រមូលបាន (ដូចជាពាក់កណ្តាលឬមួយភាគបី)។ • ភាពស្របច្បាប់៖ ត្រូវបានអនុញ្ញាតដោយឯកច្ឆន្ទផ្អែកលើទង្វើជាក់ស្តែងរបស់ព្យាការី ﷺ ដែលបានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយប្រជាជនខៃបារ (Khaybar) ក្នុងការមើលថែទាំចម្ការល្មើនិងដីកសិកម្មជាថ្នូរនឹងពាក់កណ្តាលនៃផលដែលប្រមូលបាន (កត់ត្រាដោយប៊ូខរីនិងមូស្លីម)។ «កិច្ចសន្យាមូហ្សារ៉ាអះ (អាល់មូហ្សារ៉ាអះ - អាល់-Muzara'ah)»៖ • «មូហ្សារ៉ាអះ» គឺជាការប្រគល់ដីស្រែចម្ការទៅឱ្យកសិករម្នាក់ដើម្បីភ្ជួររាស់សាបព្រោះនិងដាំដុះដំណាំជាថ្នូរនឹងចំណែកភាគរយជាក់លាក់នៃភោគផលកសិកម្មដែលទទួលបាន (ដូចជាស្រូវស្រូវសាលីពោត)។ • «លក្ខខណ្ឌនៃចំណែកផល»៖ ត្រូវតែកំណត់ជាភាគរយរួមនៃភោគផលសរុប (ដូចជាពាក់កណ្តាលឬមួយភាគបី)។ ត្រូវបានហាមឃាត់ដាច់ខាតមិនឱ្យកំណត់ថា «ផលដែលដុះនៅលើដីឡូត៍ខាងកើតជារបស់ម្ចាស់ដីហើយផលនៅដីឡូត៍ខាងលិចជារបស់កសិករ» ឬកំណត់ជាបរិមាណទម្ងន់ថេរឡើយពីព្រោះវាជាការប្រថុយប្រថាន (ហ្គារ៉រ) ដែលនាំឱ្យខូចកិច្ចសន្យា។