ការពន្យល់សីលធម៌ចៅក្រមឥស្លាម

ក្នុងនាមអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ មហាករុណាមហាអាណិតស្រឡាញ់។ ឱម្ចាស់របស់ខ្ញុំសូមទ្រង់មេត្តាសម្រួលនិងជួយសង្គ្រោះផងឱព្រះដ៏មហាសប្បុរស! ការសរសើរទាំងឡាយជារបស់អល់ឡោះ ﷻ ម្ចាស់នៃចក្រវាលទាំងមូលហើយសូមការប្រសិទ្ធពរនិងសេចក្តីសុខសាន្តកើតមានលើរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់ទ្រង់មូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ﷺ ក្រុមគ្រួសារនិងសាហាបីទាំងអស់របស់លោក។ លោកគ្រូឥម៉ាមដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមសាស្ត្រាចារ្យហ៊ូសាម៉ុដឌីន (Husam អាល់-Din) ពន្លឺនៃឥស្លាមនិងមូស្លីមភស្តុតាងនៃបណ្តាឥម៉ាមក្នុងចក្រវាលអាប៊ូលម៉ាអាលីអ៊ូម៉ើរប៊ីនឥម៉ាមប៊ុរហាន៉ុលអាអ៊ីមម៉ះអាប់ឌុលអាហ្ស៊ីហ្សប៊ីនអ៊ូម៉ើរប៊ីនអាប់ឌុលអាហ្ស៊ីហ្ស (សូមអល់ឡោះ ﷻ ផ្តល់ពន្លឺដល់ផ្នូររបស់ពួកលោកទាំងពីរ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ បន្ទាប់មកទៀត៖ ដៃគូសហការមួយចំនួនរបស់យើងបានស្នើសុំឱ្យខ្ញុំលើកឡើងនូវចំណុចសង្ខេបដ៏មានតម្លៃនិងខ្លឹមសារយ៉ាងក្បោះក្បាយសម្រាប់រាល់បញ្ហាទាំងអស់នៃសៀវភៅ «អាដាប៊ុលកាឌី» (សីលធម៌និងនីតិវិធីនៃចៅក្រមឥស្លាម) ដែលត្រូវបានចងក្រងដោយចៅក្រមឥម៉ាមអាប៊ូបាក្រអះម៉ាដប៊ីនអ៊ូម៉ើរអាល់-ខាសាហ្វ (សូមអល់ឡោះ ﷻ មេត្តាប្រោសប្រណីដល់លោក) នូវអ្វីដែលអ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវត្រូវការដើម្បីយល់ដឹង។ ខ្ញុំក៏បានយល់ព្រមតាមការស្នើសុំរបស់ពួកគេដោយពឹងផ្អែកលើជំនួយពីអល់ឡោះ ﷻ ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ហើយខ្ញុំបានរាប់ជំពូកទាំងអស់របស់វាដែលមានចំនួនមួយរយម្ភៃជំពូកដោយសារតែជំពូកខ្លះត្រូវបានបញ្ចូលគ្នាក្នុងជំពូកផ្សេងទៀត។ ខ្ញុំបានរៀបចំសេចក្តីលម្អិតនេះនៅដើមដំបូងដើម្បីកុំឱ្យមានការលំបាកសម្រាប់អ្នកដែលស្វែងរកបញ្ហាច្បាប់ណាមួយឡើយ។ ហើយការជោគជ័យគឺស្ថិតនៅលើអល់ឡោះ ﷻ។

បញ្ជីមាតិកានៃបណ្តាជំពូក៖ ជំពូកទី១៖ ស្ដីពីការទទួលកាន់កាប់តំណែងចៅក្រម (កាឌី)។ ជំពូកទី២៖ ស្ដីពីការបង្ខិតបង្ខំឱ្យទទួលតំណែងចៅក្រម។ ជំពូកទី៣៖ ស្ដីពីការអនុញ្ញាត (រុកសោះ) ក្នុងការធ្វើជាចៅក្រម។ ជំពូកទី៤៖ ស្ដីពីការខិតខំស្រាវជ្រាវវិនិច្ឆ័យ (អ៊ិចទីហាត) ក្នុងការកាត់ក្តី។ ជំពូកទី៥៖ ស្ដីពីអ្វីដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យចៅក្រមធ្វើអ៊ិចទីហាតនិងអ្វីដែលគប្បីត្រូវអនុវត្តតាម។ ជំពូកទី៦៖ ស្ដីពីការទទួលយកកំណត់ត្រាសំណុំរឿងពីការិយាល័យរបស់ចៅក្រមដែលត្រូវបានដកតំណែង។ ជំពូកទី៧៖ ស្ដីពីការកាត់ក្តីរបស់ចៅក្រមនៅក្នុងវិហារម៉ាស្ជិទ។ ជំពូកទី៨៖ ស្ដីពីការឱ្យអ្នកដទៃអង្គុយជាមួយចៅក្រមក្នុងសវនាការ។ ជំពូកទី៩៖ ស្ដីពីការពិគ្រោះយោបល់របស់ចៅក្រម (មុសាវ៉ារ៉ោះ)។ ជំពូកទី១០៖ ស្ដីពីការកាត់សេចក្តីនិងពាក្យសម្រេចដាច់ស្រេច។ ជំពូកទី១១៖ ស្ដីពីការកាត់ក្តីខណ៖ពេលកំពុងខឹងសម្បារ។ ជំពូកទី១២៖ ស្ដីពីចៅក្រមនៅពេលមានការស្រេកឃ្លានខ្លាំង។ ជំពូកទី១៣៖ ស្ដីពីការទទួលប្រាក់ឧបត្ថម្ភជីវភាពរបស់ចៅក្រមពីឃ្លាំងរដ្ឋ (បៃតុលម៉ាល់)។ ជំពូកទី១៤៖ ស្ដីពីសំណូកក្នុងការកាត់ក្តី (រីស្វ៉ះ)។ ជំពូកទី១៥៖ ស្ដីពីការផ្ញើសាឡាមរបស់ចៅក្រមទៅកាន់គូភាគីវិវាទ។ ជំពូកទី១៦៖ ស្ដីពីចៅក្រមដែលត្រូវបានតែងតាំងហើយមានអ្នកមកប្តឹងទាមទារសិទ្ធិមុនពេលលោកទៅដល់កន្លែងបំពេញការងារ។ ជំពូកទី១៧៖ ស្ដីពីការពិនិត្យពាក្យបណ្តឹងរបស់ចៅក្រម។ ជំពូកទី១៨៖ ស្ដីពីការឱ្យឆ្មាំយាមឈរការពារចៅក្រម។ ជំពូកទី១៩៖ ស្ដីពីសមភាពរវាងគូភាគីវិវាទទាំងសងខាង។ ជំពូកទី២០៖ ស្ដីពីការមកជួបចៅក្រមនៅគេហដ្ឋានផ្ទាល់ខ្លួន។ ជំពូកទី២១៖ ស្ដីពីការស្បថ (អាល់យ៉ាមីន)។ ជំពូកទី២២៖ ស្ដីពីការឱ្យពលរដ្ឋហ្សិមមី (មិនមែនមូស្លីម) ស្បថ។ ជំពូកទី២៣៖ ស្ដីពីករណីដែលមិនតម្រូវឱ្យមានការស្បថ។ ជំពូកទី២៤៖ ស្ដីពីការបង្វែរការស្បថត្រឡប់ទៅវិញ (រ៉ាត់ដុលយ៉ាមីន)។ ជំពូកទី២៥៖ ស្ដីពីការស្បថលើចំណេះដឹងជាក់ស្តែង។ ជំពូកទី២៦៖ ស្ដីពីការទទួលយកភស្តុតាងបន្ទាប់ពីការស្បថ។ ជំពូកទី២៧៖ ស្ដីពីដើមចោទដែលអះអាងថាខ្លួនគ្មានសាក្សី។ ជំពូកទី២៨៖ ស្ដីពីការបដិសេធមិនព្រមស្បថ (នូគូល)។ ជំពូកទី២៩៖ ស្ដីពីការទាមទារអ្នកធានា (កាហ្វៀល)។ ជំពូកទី៣០៖ ស្ដីពីការកោះហៅចុងចោទមកតតាំងក្តី (អាល់អាទវ៉ា)។ ជំពូកទី៣១៖ ស្ដីពីការឃុំខ្លួនចំពោះបំណុលនិងករណីផ្សេងទៀត។ ជំពូកទី៣២៖ ស្ដីពីការបង្កកទ្រព្យសម្បត្តិ (ហាហ្សរ) ដោយសារបំណុល។ ជំពូកទី៣៣៖ ស្ដីពីការបង្កកទ្រព្យសម្បត្តិលើមនុស្សខ្ជះខ្ជាយខូចខាត។ ជំពូកទី៣៤៖ ស្ដីពីការស្រាវជ្រាវប្រវត្តិនិងភាពស្មោះត្រង់របស់សាក្សី (តាហ្សគីយ៉ះ)។ ជំពូកទី៣៥៖ ស្ដីពីបុគ្គលដែលសាកសួរអំពីសាក្សី។ ជំពូកទី៣៦៖ ស្ដីពីចុងចោទដែលទទួលស្គាល់ភាពស្មោះត្រង់របស់សាក្សីដើមចោទ។ ជំពូកទី៣៧៖ ស្ដីពីការតាមឃ្លាំមើលនិងឃាត់ខ្លួន (មុឡាហ្សាម៉ះ)។ ជំពូកទី៣៨៖ ស្ដីពីអ្វីដែលចៅក្រមគប្បីត្រូវអនុវត្តតាមក្នុងដំណើរការក្តី។ ជំពូកទី៣៩៖ ស្ដីពីការកាត់ក្តីរបស់ចៅក្រមដោយផ្អែកលើចំណេះដឹងផ្ទាល់ខ្លួន។ ជំពូកទី៤០៖ ស្ដីពីករណីដែលចៅក្រមប្រទះឃើញឯកសារក្នុងកំណត់ត្រាដែលលោកមិនចាំ។ ជំពូកទី៤១៖ ស្ដីពីសំណុំរឿងរបស់ចៅក្រមផ្សេងដែលត្រូវបានបញ្ជូនមកកាន់លោកប៉ុន្តែមិនអាចអនុវត្តបាន។ ជំពូកទី៤២៖ ស្ដីពីសាលក្រមទាំងឡាយដែលមិនអាចអនុវត្តបាន។ ជំពូកទី៤៣៖ ស្ដីពីចៅក្រមដែលកាត់ក្តីមួយរយ៖ហើយទើបដឹងថាខ្លួនគ្មានសិទ្ធិកាត់ក្តី។ ជំពូកទី៤៤៖ ស្ដីពីមរណភាពរបស់អ្នកដឹកនាំកំពូល (ខាលីហ្វះ)។ ជំពូកទី៤៥៖ ស្ដីពីពួកបះបោរ (ខ្វាវ៉ារិច) ដែលតែងតាំងចៅក្រម។ ជំពូកទី៤៦៖ ស្ដីពីចៅក្រមដែលតែងតាំងតំណាងជំនួសខ្លួន។ ជំពូកទី៤៧៖ ស្ដីពីចៅក្រមដែលត្រូវគេដកតំណែងហើយត្រូវគេប្តឹងទាមទារចំពោះទង្វើពីមុន។ ជំពូកទី៤៨៖ ស្ដីពីចៅក្រមដែលកាត់ក្តីរួចហើយបន្ទាប់មកទើបផ្លាស់ប្តូរទស្សន៖។ ជំពូកទី៤៩៖ ស្ដីពីអ្វីដែលសាលក្រមរបស់ចៅក្រមធ្វើឱ្យហាឡាល់ (អនុញ្ញាត) និងអ្វីដែលមិនហាឡាល់។ ជំពូកទី៥០៖ ស្ដីពីអ្វីដែលចៅក្រមគប្បីប្រគល់ឱ្យស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់មនុស្សស្មោះត្រង់ក្នុងពេលតតាំងក្តី។ ជំពូកទី៥១៖ ស្ដីពីអ្វីដែលចៅក្រមមិនត្រូវប្រគល់ឱ្យតម្កល់ទុក។ ជំពូកទី៥២៖ ស្ដីពីការទាមទារកម្មសិទ្ធិលើទាសករនិងទ្រព្យសម្បត្តិដែលស្ថិតក្នុងដៃអ្នកដទៃ។ ជំពូកទី៥៣៖ ស្ដីពីបុរសពីរនាក់ដែលទាមទារវត្ថុតែមួយដែលមិនស្ថិតក្នុងដៃអ្នកទាំងពីរ។ ជំពូកទី៥៤៖ ស្ដីពីបុរសពីរនាក់ដែលទាមទារវត្ថុដែលស្ថិតក្នុងដៃអ្នកទាំងពីរស្រាប់។ ជំពូកទី៥៥៖ ស្ដីពីបុរសម្នាក់ដែលមានទាសករក្នុងដៃហើយមានអ្នកផ្សេងមកទាមទារ។ ជំពូកទី៥៦៖ ស្ដីពីបុរសម្នាក់ដែលទាមទារទ្រព្យកេរមរតកពីឪពុកដែលបានស្លាប់។ ជំពូកទី៥៧៖ ស្ដីពីបុគ្គលទាំងឡាយណាដែលចៅក្រមមានសិទ្ធិកាត់ក្តីឱ្យ។ ជំពូកទី៥៨៖ ស្ដីពីបុគ្គលទាំងឡាយណាដែលអាចដើរតួជាគូភាគីវិវាទ។ ជំពូកទី៥៩៖ ស្ដីពីលិខិតផ្លូវការពីចៅក្រមម្នាក់ផ្ញើទៅកាន់ចៅក្រមម្នាក់ទៀត។ ជំពូកទី៦០៖ ស្ដីពីអ្វីដែលចៅក្រមមិនគប្បីសរសេរក្នុងលិខិតទៅកាន់ចៅក្រមផ្សេង។ ជំពូកទី៦១៖ ស្ដីពីចៅក្រមដែលទទួលបានលិខិតពីចៅក្រមម្នាក់ទៀត។ ជំពូកទី៦២៖ ស្ដីពីការសរសេរបណ្តាំមរតក (វ៉ាស៊ីយ៉ាត់) និងការធ្វើសាក្សីលើបណ្តាំ។ ជំពូកទី៦៣៖ ស្ដីពីអ្វីដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកទទួលបណ្តាំ (មូស៊ី) ធ្វើបាន។ ជំពូកទី៦៤៖ ស្ដីពីបុរសម្នាក់ដែលប្រគល់បណ្តាំឱ្យមនុស្សពីរនាក់អនុវត្ត។ ជំពូកទី៦៥៖ ស្ដីពីការប្រគល់បណ្តាំទៅឱ្យអ្នកដែលគ្មានសិទ្ធិទទួលបណ្តាំ។ ជំពូកទី៦៦៖ ស្ដីពីអ្វីដែលអ្នកទទួលបណ្តាំមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើលើទ្រព្យសម្បត្តិកូនកំព្រា។ ជំពូកទី៦៧៖ ស្ដីពីការយល់ព្រមទទួលយកបណ្តាំនិងការបដិសេធបណ្តាំ។ ជំពូកទី៦៨៖ ស្ដីពីការបញ្ជាក់បង្កើតសិទ្ធិតំណាង (វ៉ាកាឡះ)។ ជំពូកទី៦៩៖ ស្ដីពីការធ្វើសាក្សីលើសិទ្ធិតំណាង។ ជំពូកទី៧០៖ ស្ដីពីកិច្ចការទាំងឡាយដែលមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានសិទ្ធិតំណាង។ ជំពូកទី៧១៖ ស្ដីពីបុរសម្នាក់ដែលមានបំណងធ្វើដំណើរខណ៖ដែលជាប់បណ្តឹងទាមទារ។ ជំពូកទី៧២៖ ស្ដីពីការបញ្ជាក់ពូជពង្សវង្សត្រកូល (ណាស្សាប់)។ ជំពូកទី៧៣៖ ស្ដីពីការបញ្ជាក់បំណុលនិងកាតព្វកិច្ចលើសពដែលបានស្លាប់។ ជំពូកទី៧៤៖ ស្ដីពីការប្រគល់ទំនិញត្រឡប់វិញដោយសារមានកំហូចខូចខាត។ ជំពូកទី៧៥៖ ស្ដីពីសិទ្ធិទិញមុនរបស់ម្ចាស់ដីជាប់គ្នា (ស៊ូហ្វអាហ៍)។ ជំពូកទី៧៦៖ ស្ដីពីគូភាគីទាំងពីរកំណត់យកអាជ្ញាកណ្តាលម្នាក់ (ហាកាម) មកកាត់ក្តី។ ជំពូកទី៧៧៖ ស្ដីពីការសារភាពទទួលស្គាល់បំណុលឬទ្រព្យនៅចំពោះមុខចៅក្រម។ ជំពូកទី៧៨៖ ស្ដីពីការកាត់ក្តីលើអ្នកមិនមែនមូស្លីម (កាហ្វៀរ)។ ជំពូកទី៧៩៖ ស្ដីពីការបែងចែកទ្រព្យសម្បត្តិរួម (គីស្មះ)។ ជំពូកទី៨០៖ ស្ដីពីការទាមទាររបស់អ្នកស្នងមរតកខ្លះដោយសារមានការភ័ន្តច្រឡំក្នុងការបែងចែក។ ជំពូកទី៨១៖ ស្ដីពីនរកនៃក្មេងស្រីមិនទាន់ពេញវ័យ។ ជំពូកទី៨២៖ ស្ដីពីនរកនៃស្ត្រីពេញវ័យ។ ជំពូកទី៨៣៖ ស្ដីពីការទាមទារថ្លៃបណ្ណាការ (ម៉ាហារ) របស់ស្ត្រី។ ជំពូកទី៨៤៖ ស្ដីពីស្វាមីដែលអសមត្ថភាពផ្លូវភេទនិងស្វាមីដែលពិការអវយវ៖ភេទ។ ជំពូកទី៨៥៖ ស្ដីពីការផ្តល់សិទ្ធិជ្រើសរើសដល់ភរិយានៅពេលផុតកំណត់ពេលនៃស្វាមីអសមត្ថភាពផ្លូវភេទ។ ជំពូកទី៨៦៖ ស្ដីពីសិទ្ធិទទួលបានថ្លៃបណ្ណាការចំពោះភរិយានៃបុរសអសមត្ថភាពផ្លូវភេទ។ ជំពូកទី៨៧៖ ស្ដីពីការដែលភរិយាលែងមានសិទ្ធិជ្រើសរើសប្រសិនបើស្វាមីបានរួមដំណេកជាមួយនាងម្តងរួចហើយ។ ជំពូកទី៨៨៖ ស្ដីពីបុរសដែលដាច់អវយវ៖ភេទ (ម៉ាចប៊ូប)។ ជំពូកទី៨៩៖ ស្ដីពីបុរសដែលបាត់ខ្លួនពីភរិយាហើយភរិយាទាមទារប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់ជីវភាព (ណាHandle)។ ជំពូកទី៩០៖ ស្ដីពីប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពរបស់ភរិយា។ ជំពូកទី៩១៖ ស្ដីពីប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពសម្រាប់ស្ត្រីដែលត្រូវបានលែងលះ។ ជំពូកទី៩២៖ ស្ដីពីប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពកូនតូចៗ។ ជំពូកទី៩៣៖ ស្ដីពីប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពឪពុកម្តាយនិងសាច់ញាតិជិតស្និទ្ធ (ម៉ាហរ៉ាម)។ ជំពូកទី៩៤៖ ស្ដីពីបុរសម្នាក់ដែលទាមទារប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពពីឪពុករបស់ខ្លួន។ ជំពូកទី៩៥៖ ស្ដីពីទាសករដែលរៀបការនិងកាតព្វកិច្ចផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពរបស់គេ។ ជំពូកទី៩៦៖ ស្ដីពីភរិយានិងកូនៗនៃបុគ្គលដែលបាត់ខ្លួនមិនដឹងដំណឹង (ម៉ាហ្វគូដ)។ ជំពូកទី៩៧៖ ស្ដីពីប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពរបស់ភរិយាខណ៖ដែលមានសាក្សីធ្វើបន្ទាល់លើការលែងលះរបស់ស្វាមីនាង។ ជំពូកទី៩៨៖ ស្ដីពីសិទ្ធិបីបាច់ថែរក្សាកូនតូច (ហាសាណា) និងអ្នកដែលមានអាទិភាពជាងគេ។ ជំពូកទី៩៩៖ ស្ដីពីបុរសដែលលែងលះភរិយាដោយមានកូនជាមួយនាងហើយមានបំណងនាំកូនចេញទៅឆ្ងាយ។ ជំពូកទី១០០៖ ស្ដីពីការផ្តល់សិទ្ធិជ្រើសរើសដល់កុមារានិងកុមារីនៅពេលពួកគេពេញវ័យ។ ជំពូកទី១០១៖ ស្ដីពីការធ្វើបន្ទាល់លើពូជពង្សវង្សត្រកូល។ ជំពូកទី១០២៖ ស្ដីពីការអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើបន្ទាល់លើបុគ្គលដែលខ្លួនមិនទាន់បានជួបផ្ទាល់។ ជំពូកទី១០៣៖ ស្ដីពីការធ្វើបន្ទាល់លើនរក (នីកះ)។ ជំពូកទី១០៤៖ ស្ដីពីការធ្វើបន្ទាល់លើការរំដោះទាសករឱ្យមានសេរីភាព។ ជំពូកទី១០៥៖ ស្ដីពីការធ្វើបន្ទាល់លើកម្មសិទ្ធិនៃអ្នកដែលខ្លួនមិនបានជួបផ្ទាល់និងសាក្សីដែលជាប់ការសង្ស័យ។ ជំពូកទី១០៦៖ ស្ដីពីបុរសម្នាក់ដែលឃើញហត្ថលេខាផ្ទាល់ខ្លួនតែមិនចាំរឿងរ៉ាវនៃការធ្វើបន្ទាល់។ ជំពូកទី១០៧៖ ស្ដីពីការធ្វើបន្ទាល់របស់បងប្អូនកូនសាក្សីលាក់ខ្លួនអ្នកទទួលបណ្តាំនិងទាសករ។ ជំពូកទី១០៨៖ ស្ដីពីការធ្វើបន្ទាល់របស់មនុស្សក្រៀវមនុស្សមិនទាន់កាត់ស្បែកចុងនិងកូនឥតខាន់ស្លា។ ជំពូកទី១០៩៖ ស្ដីពីការធ្វើបន្ទាល់តាមការស្តាប់តៗគ្នា។ ជំពូកទី១១០៖ ស្ដីពីសាក្សីពីរនាក់ដែលចូលទៅក្នុងចំណោមក្រុមមនុស្ស។ ជំពូកទី១១១៖ ស្ដីពីការធ្វើបន្ទាល់របស់មនុស្សពិការភ្នែកចោរដែលត្រូវកាត់ដៃនិងអ្នកដែលធ្លាប់ត្រូវទណ្ឌកម្មចោទប្រកាន់គេពីបទផិតក្បត់ (កាហ្សាហ្វ)។ ជំពូកទី១១២៖ ស្ដីពីជនគ្រិស្តសាសនិកនិងទាសករដែលធ្លាប់ត្រូវទណ្ឌកម្មហាត់បន្ទាប់មកជនគ្រិស្តនោះបានចូលឥស្លាមឬទាសករត្រូវបានដោះលែង។ ជំពូកទី១១៣៖ ស្ដីពីការធ្វើបន្ទាល់របស់អ្នកមិនមែនមូស្លីមទាសករពលរដ្ឋហ្សិមមីនិងពួកអះលុលគីតាបលើបណ្តាំមរតករបស់មូស្លីមរួមទាំងការប្រើសាក្សីម្នាក់បូកនឹងការស្បថនិងការធ្វើបន្ទាល់លើបន្ទាល់សាក្សី។ ជំពូកទី១១៤៖ ស្ដីពីការធ្វើបន្ទាល់ក្នុងទណ្ឌកម្មកំណត់នៃច្បាប់ (ហ៊ូឌូដ)។ ជំពូកទី១១៥៖ ស្ដីពីការដកពាក្យបន្ទាល់សាក្សីមកវិញ។ ជំពូកទី១១៦៖ ស្ដីពីការធ្វើបន្ទាល់លើសិទ្ធិហិរញ្ញវត្ថុនិងការធ្វើបន្ទាល់លើបន្ទាល់សាក្សី។ ជំពូកទី១១៧៖ ស្ដីពីការរួចផុតពីការទទួលខុសត្រូវ (បារ៉ាអះ) និងការធ្វើបន្ទាល់លើវា។ ជំពូកទី១១៨៖ ស្ដីពីការទាមទារតតាំងរបស់បុរសពីរនាក់និងការធ្វើបន្ទាល់របស់ម្ចាស់បំណុលទាំងឡាយ។ ជំពូកទី១១៩៖ ស្ដីពីសាក្សីក្លែងក្លាយ (សាហាដាតុលហ្ស៊ូរ) និងវិធានការចំពោះរឿងនេះ។ ជំពូកទី១២០៖ ស្ដីពីស្ត្រីដែលតតាំងក្តីជាមួយស្វាមីរបស់នាងទាក់ទងនឹងកូនរបស់នាង។ [ចប់បញ្ជីមាតិកា]

អ្វីដែលចាំបាច់ត្រូវដឹងអំពីសីលធម៌និងនីតិវិធីនៃចៅក្រម (អាដាប៊ុលកាឌី)៖ លោកគ្រូឥម៉ាម ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ការយល់ដឹងអំពីសីលធម៌និងនីតិវិធីនៃចៅក្រមតម្រូវឱ្យស្គាល់នូវអត្ថន័យនៃស្ថាប័នតុលាការនិងការកាត់ក្តី (អាល់កាដា) តាមក្បួនភាសានិងតាមច្បាប់សាសនាឥស្លាម (សារីអាហ៍) ស្គាល់នូវលក្ខណ៖សម្បត្តិរបស់អ្នកមានសិទ្ធិកាត់ក្តីស្គាល់នូវបុគ្គលទាំងឡាយណាដែលអាចទទួលយកការតែងតាំងជាចៅក្រមពីគាត់បាននិងអ្នកណាដែលមិនអាចទទួលយកបាននិងស្គាល់នូវការអនុញ្ញាតក្នុងការទទួលកាន់កាប់តំណែងចៅក្រមដោយស្ម័គ្រចិត្ត។

អត្ថន័យនៃស្ថាប័នតុលាការនិងការកាត់ក្តី (អាល់កាដា)៖ រីឯអត្ថន័យនៃពាក្យថា 'កាដា' (ការកាត់ក្តី) តាមក្បួនភាសាអារ៉ាប់គឺបង្ហាញនូវអត្ថន័យជាច្រើនយ៉ាង៖ ១. បង្ហាញអំពីភាពចាំបាច់ដាច់ខាត (អាល-លូហ្ស៊ូម) ហេតុដូច្នេះហើយទើបគេហៅចៅក្រមថា 'កាឌី' ពីព្រោះលោកចងកាតព្វកិច្ចឱ្យមនុស្សគោរពតាមសាលក្រម។ ២. បង្ហាញអំពីការកំណត់និងការគណនា (អាត-តាក់ឌៀរ) ដូចដែលគេនិយាយថា៖ ចៅក្រមកាត់សេចក្តីកំណត់ប្រាក់ផ្គត់ផ្គង់លើបុគ្គលនោះមានន័យថាលោកបានគណនាកំណត់វាលើរូបគេ។ ៣. បង្ហាញអំពីបទបញ្ជា (អាល់-អាំរ) ដូចដែលអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ ទ្រង់បានមានបន្ទូលថា៖ «ហើយម្ចាស់របស់អ្នកបានបញ្ជាថាពួកអ្នកកុំគោរពសក្ការ៖អ្វីទាំងអស់ក្រៅពីទ្រង់ឡើយ» (១៧:២៣) ពោលគឺទ្រង់បានបញ្ជា។ ហើយនៅក្នុងពាក្យបច្ចេកទេសនៃច្បាប់សាសនាឥស្លាម (សារីអាហ៍) ពាក្យថា 'កាដា' មានន័យថា៖ ការដោះស្រាយវិវាទនិងការកាត់សេចក្តីបញ្ចប់ជម្លោះរវាងគូភាគីទាំងសងខាង។

លក្ខណ៖សម្បត្តិនិងសមត្ថភាពនៃការធ្វើជាចៅក្រម (អាហ៍លីយ៉ាតុលកាដា)៖ រីឯលក្ខណ៖សម្បត្តិសមរម្យក្នុងការធ្វើជាចៅក្រមវិញអ្នកដែលមានសមត្ថភាពធ្វើជាចៅក្រមគឺជាអ្នកដែលមានចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះលើគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអានរបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ ស៊ុនន៉ះនៃរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់ទ្រង់ ﷺ និងការខិតខំស្រាវជ្រាវវិនិច្ឆ័យ (អ៊ិចទីហាត)។ គេមិនគប្បីតែងតាំងបុគ្គលណាម្នាក់ឱ្យធ្វើជាចៅក្រមឡើយលុះត្រាតែគេជាអ្នកចេះដឹងលើគម្ពីរគួរអានស៊ុនន៉ះនិងអ៊ិចទីហាត។ ចំណុចនេះត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងរឹងមាំដោយអត្ថបទច្បាប់សាសនានិងដោយហេតុផលបញ្ញា៖ ១. ចំពោះអត្ថបទច្បាប់សាសនា៖ គឺអ្វីដែលត្រូវបានរាយការណ៍អំពីព្យាការី ﷺ ថានៅពេលដែលលោកបានចាត់តាំងលោកមុអាហ្សប៊ីនយ៉ាបាល់ ﵁ ឱ្យទៅកាន់ស្រុកយេម៉ែនធ្វើជាចៅក្រមលោកបានសួរទៅកាន់គាត់ថា៖ «តើអ្នកនឹងកាត់ក្តីដោយអ្វីឱមុអាហ្ស?» គាត់បានឆ្លើយថា៖ 'ខ្ញុំនឹងកាត់ក្តីដោយគម្ពីររបស់អល់ឡោះ ﷻ'។ លោកបានសួរទៀតថា៖ «ប្រសិនបើអ្នករកមិនឃើញនៅក្នុងគម្ពីររបស់អល់ឡោះ?» គាត់ឆ្លើយថា៖ 'ខ្ញុំនឹងកាត់ក្តីដោយស៊ុនន៉ះនៃរ៉សូលរបស់ទ្រង់'។ លោកបានសួរទៀតថា៖ «ប្រសិនបើអ្នករកមិនឃើញនៅក្នុងស៊ុនន៉ះនៃរ៉សូលរបស់ទ្រង់?» គាត់ឆ្លើយថា៖ 'ខ្ញុំនឹងខិតខំប្រើប្រាស់បញ្ញាស្រាវជ្រាវវិនិច្ឆ័យ (អ៊ិចទីហាត) របស់ខ្ញុំដោយមិនធ្វេសប្រហែសឡើយ'។ ពេលនោះរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ ក៏បានទះទ្រូងរបស់លោកហើយមានប្រសាសន៍ថា៖ «ការសរសើរទាំងឡាយជារបស់អល់ឡោះ ﷻ ដែលបានជួយសម្រួលដល់តំណាងនៃរ៉សូលរបស់ទ្រង់ឱ្យត្រូវគ្នានឹងអ្វីដែលរ៉សូលរបស់ទ្រង់ពេញចិត្ត!»។ ២. ចំពោះហេតុផលបញ្ញា៖ ចៅក្រមត្រូវបានបង្គាប់ឱ្យកាត់ក្តីដោយសច្ចធម៌ដូចដែលអល់ឡោះ ﷻ មានបន្ទូលថា៖ «ឱដាវូដអើយ! ពិតប្រាកដណាស់យើងបានតែងតាំងអ្នកជាអ្នកស្នងតំណែងនៅលើផែនដីដូច្នេះចូរអ្នកកាត់ក្តីរវាងមនុស្សលោកដោយសច្ចធម៌» (៣៨:២៦)។ ការកាត់ក្តីដោយសច្ចធម៌អាចធ្វើទៅបានលុះត្រាតែចៅក្រមនោះមានចំណេះដឹងលើគម្ពីរគួរអានស៊ុនន៉ះនិងការធ្វើអ៊ិចទីហាតពីព្រោះព្រឹត្តិការណ៍រឿងរ៉ាវក្នុងជីវិតតែងតែកើតឡើងឥតឈប់ឈរខណ៖ដែលអត្ថបទគម្ពីរមានចំនួនកំណត់។ ដូច្នេះចៅក្រមនឹងមិនអាចរកឃើញអត្ថបទច្បាប់ច្បាស់លាស់សម្រាប់គ្រប់រឿងរ៉ាវថ្មីៗដើម្បីដោះស្រាយវិវាទនោះឡើយដែលរឿងនេះទាមទារឱ្យមានការទាញស្រង់អត្ថន័យចេញពីអត្ថបទច្បាប់ហើយការទាញស្រង់នោះអាចធ្វើទៅបានតែតាមរយ៖អ៊ិចទីហាតប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀតអ៊ិចទីហាតអាចជាភស្តុតាងត្រឹមត្រូវលុះត្រាតែវាមិនផ្ទុយនឹងគម្ពីរគួរអាននិងស៊ុនន៉ះហើយគាត់អាចដឹងថាវាផ្ទុយឬមិនផ្ទុយលុះត្រាតែគាត់ចេះដឹងលើគម្ពីរគួរអាននិងស៊ុនន៉ះជាមុនសិន។ ដូច្នេះចំណេះដឹងលើកត្តាទាំងបីនេះគឺជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់។ ហើយលោកអាល់-ខាសាហ្វ (សូមអល់ឡោះ ﷻ មេត្តាប្រោសប្រណីដល់លោក) បានលើកឡើងនូវលក្ខខណ្ឌមួយទៀត៖ គឺចៅក្រមត្រូវតែជាមនុស្សស្មោះត្រង់ប្រកបដោយយុត្តិធម៌ (អាដាល់)។

ការបញ្ជាក់អំពីបុគ្គលទាំងឡាយណាដែលអាចទទួលយកការតែងតាំងជាចៅក្រមពីគាត់បាន៖ លក្ខខណ្ឌនៃភាពស្មោះត្រង់យុត្តិធម៌ (អាដាឡះ) គឺជាទស្សន៖របស់ឥម៉ាមអាល់-សាភីអ៊ី ﵁ ប៉ុន្តែលោកបានចាត់ទុកភាពស្មោះត្រង់ជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់ដាច់ខាតរហូតដល់ប្រសិនបើមនុស្សទុច្ចរិត (ហ្វាស៊ីក) ឡើងកាន់តំណែងចៅក្រមគេមិនក្លាយជាចៅក្រមស្របច្បាប់ឡើយហើយប្រសិនបើគេកាត់ក្តីសាលក្រមរបស់គេគឺមិនត្រឹមត្រូវឡើយ។ រីឯលោកអាល់-ខាសាហ្វ (សូមអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ មេត្តាប្រោសប្រណីដល់លោក) បានចាត់ទុកភាពស្មោះត្រង់ជាលក្ខខណ្ឌអាទិភាពដ៏ប្រសើរ (សើរតុលអ៊ូឡាវីយ៉ះ) ពោលគឺវាប្រសើរបំផុតដែលចៅក្រមជាមនុស្សស្មោះត្រង់ដូចគ្នានឹងការដែលប្រសើរបំផុតកុំឱ្យចៅក្រមកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់មនុស្សទុច្ចរិតប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់បានកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មនោះសាលក្រមរបស់គាត់នៅតែមានសុពលភាពអនុវត្តបាន។ ដូចគ្នានៅទីនេះដែរវាប្រសើរបំផុតកុំឱ្យមនុស្សទុច្ចរិតឡើងកាន់តំណែងចៅក្រមប៉ុន្តែប្រសិនបើគេត្រូវបានតែងតាំងគេក៏ក្លាយជាចៅក្រមហើយប្រសិនបើគេកាត់ក្តីសាលក្រមរបស់គេនៅតែមានសុពលភាពអនុវត្តបាន។ រីឯការបញ្ជាក់អំពីអ្នកដែលអាចទទួលយកការតែងតាំងជាចៅក្រមពីគាត់៖ គឺអនុញ្ញាតឱ្យទទួលយកការតែងតាំងជាចៅក្រមពីអ្នកដឹកនាំប្រកបដោយយុត្តិធម៌និងអ្នកដឹកនាំអយុត្តិធម៌ដូចគ្នា៖ ១. ចំពោះអ្នកដឹកនាំប្រកបដោយយុត្តិធម៌៖ គឺព្យាការី ﷺ បានចាត់តាំងលោកមុអាហ្ស ﵁ ឱ្យធ្វើជាចៅក្រមនៅស្រុកយេម៉ែននិងបានតែងតាំងលោកអាតតាបប៊ីនអាស៊ីដជាអភិបាលក្រុងម៉ាក្កះ។ ២. ចំពោះអ្នកដឹកនាំអយុត្តិធម៌៖ គឺបណ្តាសាហាបី ﵃ ធ្លាប់បានទទួលការតែងតាំងបំពេញការងារពីរដ្ឋបាលរបស់លោកមុអាវីយ៉ះបន្ទាប់ពីមានទំនាស់កើតឡើងជាមួយលោកអាលី ﵁ ខណ៖ដែលសច្ចធម៌គឺស្ថិតនៅជាមួយលោកអាលី ﵁។ ប៉ុន្តែការទទួលយកតំណែងចៅក្រមពីអ្នកដឹកនាំអយុត្តិធម៌គឺអនុញ្ញាតបានលុះត្រាតែអ្នកដឹកនាំនោះអនុញ្ញាតឱ្យចៅក្រមកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសច្ចធម៌។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគេមិនអនុញ្ញាតឱ្យកាត់ក្តីដោយសច្ចធម៌ទេនោះគឺមិនអនុញ្ញាតឱ្យទទួលយកឡើយដូចដែលត្រូវបានរាយការណ៍អំពីលោកអាល់-ហាកាមប៊ីនអាំរអាល់-ហ្គីហ្វារីនៅពេលដែលគាត់ទទួលបានលិខិតពីមុអាវីយ៉ះបង្គាប់ឱ្យគាត់ទុកមាសប្រាក់សម្រាប់មេដឹកនាំ។ លោកអាល់-ហាកាមបានពោលថា៖ 'គម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)របស់អល់ឡោះ ﷻ គឺកើតមុនលិខិតរបស់មុអាវីយ៉ះ!' ហើយគាត់បានសូត្រអាយ៉ាត់៖ «ហើយចូរពួកអ្នកដឹងចុះថាអ្វីដែលពួកអ្នកទទួលបានពីផលសង្គ្រាមគឺមួយភាគប្រាំជារបស់អល់ឡោះ...» (៨:៤១)។ បន្ទាប់មកគាត់បានឡើងលើមីនបារហើយប្រកាសថា៖ 'ឱមនុស្សលោកអើយ! គម្ពីររបស់អល់ឡោះគឺមកមុនលិខិតរបស់មុអាវីយ៉ះហើយខ្ញុំនឹងបែងចែកជូនពួកអ្នកនូវអ្វីដែលអល់ឡោះបានប្រទានជូនពួកអ្នក!' រួចគាត់បានបួងសួងថា៖ 'ឱអល់ឡោះសូមទ្រង់ដកយកវិញ្ញាណរបស់ខ្ញុំទៅកាន់ទ្រង់ផង!' ហើយគាត់រស់នៅបានតែបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះបន្ទាប់ពីនោះ។

ភាពស្របច្បាប់នៃការទទួលតំណែងចៅក្រមដោយស្ម័គ្រចិត្ត៖ បណ្តាអ្នកប្រាជ្ញមានទស្សន៖ខុសគ្នាលើការចូលកាន់តំណែងចៅក្រមដោយស្ម័គ្រចិត្ត៖ អ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនបានពោលថា៖ គឺអនុញ្ញាតឱ្យចូលកាន់តំណែងដោយស្ម័គ្រចិត្តពីព្រោះបណ្តាព្យាការីរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ) និងបណ្តាខាលីហ្វះដ៏ត្រឹមត្រូវ (ឃូឡាហ្វាអ៊ុរ៉ាស៊ីឌីន) ធ្លាប់បានបំពេញភារកិច្ចនេះដោយស្ម័គ្រចិត្តហើយពីព្រោះរឿងនេះគឺជាតំណាងឱ្យបណ្តាខាលីហ្វះដ៏ត្រឹមត្រូវនិងជាការអនុវត្តច្បាប់កំណត់របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ។ រីឯអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនទៀតបានពោលថា៖ គឺមិនអនុញ្ញាតឱ្យចូលកាន់តំណែងឡើយលើកលែងតែស្ថិតក្រោមការបង្ខិតបង្ខំប៉ុណ្ណោះ។ តើអ្នកមិនឃើញទេឬថាលោកអាប៊ូហាណីហ្វះ ﵁ ត្រូវបានគេកោះហៅឱ្យធ្វើជាចៅក្រមចំនួនបីដងហើយលោកបានបដិសេធរាល់លើករហូតដល់ត្រូវគេវាយរំពាត់ចំនួនសាមសិបខ្សែរាល់លើក? នៅលើកទីបីលោកបានពិគ្រោះជាមួយលោកអាប៊ូយូសុហ្វ ﵀ ហើយលោកអាប៊ូយូសុហ្វបានពោលថា៖ 'ប្រសិនបើលោកគ្រូទទួលយកលោកគ្រូនឹងផ្តល់ប្រយោជន៍ដល់មនុស្សលោក'។ ពេលនោះអាប៊ូហាណីហ្វះបានសម្លឹងមើលគាត់ដោយកំហឹងហើយពោលថា៖ 'ប្រសិនបើខ្ញុំត្រូវបានគេបង្គាប់ឱ្យហែលកាត់មហាសមុទ្រដ៏ធំធេងតើខ្ញុំអាចធ្វើបានឬទេ? ខ្ញុំហាក់ដូចជាមើលឃើញអ្នកនឹងក្លាយជាចៅក្រមកំពូល!'។ ដូចគ្នានេះដែរលោកមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីនអាល់-ហាសាន ﵀ ត្រូវបានគេកោះហៅឱ្យធ្វើជាចៅក្រមលោកបានបដិសេធរហូតដល់ត្រូវគេដាក់ច្រវាក់និងឃុំឃាំងទើបបង្ខំចិត្តទទួលយក។ ទស្សន៖ត្រឹមត្រូវពិតប្រាកដគឺថាការទទួលតំណែងចៅក្រមដោយស្ម័គ្រចិត្តគឺជាការបន្ធូរបន្ថយអនុញ្ញាត (រុកសោះ) រីឯការបដិសេធមិនទទួលយកគឺជាការតាំងចិត្តដ៏មុតមាំ ('អាហ្ស៊ីម៉ះ)៖ - ការទទួលយកជាការបន្ធូរបន្ថយដោយសារហេតុផលដែលយើងបានរៀបរាប់។ - រីឯការបដិសេធជាការតាំងចិត្តដ៏មុតមាំដោយសារហេតុផលពីរយ៉ាង៖ ទីមួយចៅក្រមត្រូវបានបង្គាប់ឱ្យកាត់ក្តីដោយសច្ចធម៌ហើយនៅពេលដំបូងគាត់អាចស្មានថាខ្លួនអាចកាត់ក្តីដោយសច្ចធម៌បានប៉ុន្តែនៅទីបញ្ចប់ប្រហែលជាមិនអាចធ្វើបានឡើយ។ ទីពីរគាត់មិនអាចកាត់ក្តីបានឡើយបើគ្មានជំនួយពីអ្នកដទៃហើយអ្នកដទៃនោះប្រហែលជាជួយគាត់ក្នុងផ្លូវត្រឹមត្រូវឬប្រហែលជាមិនជួយគាត់ឡើយ។ នៅពេលដែលយើងបានយល់ដឹងនូវអារម្ភកថាទាំងនេះហើយយើងនឹងឈានទៅកាន់អ្វីដែលម្ចាស់សៀវភៅបានចាប់ផ្តើមហើយអល់ឡោះ ﷻ ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់បំផុតនូវមាគ៌ាដ៏ត្រឹមត្រូវ។

ជំពូកទីមួយ៖ អ្វីដែលមានចែងស្ដីពីការទទួលកាន់កាប់តំណែងចៅក្រម៖ ម្ចាស់សៀវភៅបានចាប់ផ្តើមដោយហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)របស់លោកស្រីអាអ៊ីសាស់ ﵂ ថាលោកស្រីបានរៀបរាប់ថា៖ «ចៅក្រមប្រកបដោយយុត្តិធម៌នឹងត្រូវបាននាំមកនៅថ្ងៃកៀយ៉ាម៉ាត់ហើយគាត់នឹងត្រូវប្រឈមមុខនឹងការគិតគូរពិនិត្យបញ្ជីទង្វើយ៉ាងតឹងរ៉ឹងបំផុតរហូតដល់គាត់ប្រាថ្នាចង់ឱ្យខ្លួនគាត់មិនដែលធ្លាប់បានកាត់ក្តីរវាងមនុស្សពីរនាក់សូម្បីតែរឿងផ្លែជំពូមួយផ្លែក្តី!»។ អ្នកប្រាជ្ញហាឌីសបានលើកឡើងនូវហាឌីសនេះដើម្បីជាការដាស់តឿនកុំឱ្យស្វែងរកតំណែងចៅក្រមពីព្រោះប្រសិនបើចៅក្រមយុត្តិធម៌ត្រូវប្រឈមនឹងការគិតគូរពិនិត្យតឹងរ៉ឹងដល់ថ្នាក់នេះចុះទម្រាំចៅក្រមអយុត្តិធម៌តើត្រូវរងទុក្ខវេទនាខ្លាំងកម្រិតណា? ចៅក្រមយុត្តិធម៌ត្រូវបានអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ សង្គ្រោះដោយសារតែយុត្តិធម៌របស់គាត់រីឯចៅក្រមអយុត្តិធម៌នឹងត្រូវរងនូវផលវិបាកនៃទង្វើអាក្រក់របស់គាត់។ ត្រូវបានរាយការណ៍អំពីសាស្អាសប៊ីនស៊ូហានថាលោកអាលីប៊ីនអាប៊ីត្វាលីប ﵁ បានថ្លែងទេសនាទៅកាន់មនុស្សលោកនៅហ្ស៊ីក័រដោយលោកពាក់កន្សែងរុំក្បាលពណ៌ខ្មៅ — ធ្វើតាមគំរូនៃរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ ﷺ នៅថ្ងៃរំដោះទីក្រុងម៉ាក្កះ — ដោយមានប្រសាសន៍ថា៖ «ឱមនុស្សលោកអើយ! ខ្ញុំបានឮរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ គ្មានអ្នកដឹកនាំឬចៅក្រមណាម្នាក់លើកលែងតែត្រូវនាំមកនៅថ្ងៃកៀយ៉ាម៉ាត់ហើយត្រូវឱ្យឈរនៅចំពោះអល់ឡោះ ﷻ លើស្ពានស៊ីរ៉ាត់។ បន្ទាប់មកម៉ាឡាអ៊ីកាត់នឹងលាតត្រដាងកំណត់ត្រាទង្វើរបស់គាត់នៅចំពោះមុខសត្វលោកទាំងអស់៖ ប្រសិនបើគាត់ជាមនុស្សយុត្តិធម៌អល់ឡោះ ﷻ នឹងសង្គ្រោះគាត់ដោយសារយុត្តិធម៌របស់គាត់ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់ជាមនុស្សអយុត្តិធម៌ស្ពានស៊ីរ៉ាត់នឹងរលាក់អង្រួនគាត់យ៉ាងខ្លាំងរហូតដល់ចន្លោះសរីរាង្គនីមួយៗរបស់គាត់ត្រូវឃ្លាតឆ្ងាយពីគ្នាស្មើនឹងការធ្វើដំណើរមួយរយឆ្នាំ! បន្ទាប់មកស្ពានស៊ីរ៉ាត់នឹងបាក់ស្រុតចុះហើយគាត់នឹងធ្លាក់ចុះទៅបាតនរកដោយក្បាលនិងមុខរបស់គាត់មុនគេ»។ ហើយលោកម៉ាសរូកបានរាយការណ៍ថាចៅក្រមដែលកាត់ក្តីរវាងមនុស្សពីរនាក់នឹងត្រូវនាំមកនៅថ្ងៃកៀយ៉ាម៉ាត់ដោយមានម៉ាឡាអ៊ីកាត់ម្នាក់ចាប់កញ្ចឹងករបស់គាត់៖ ប្រសិនបើមានបញ្ជាម៉ាឡាអ៊ីកាត់នោះនឹងបោះទម្លាក់គាត់ទៅក្នុងជង្ហុកនរកដ៏ជ្រៅស្មើនឹងចម្ងាយធ្លាក់ចិតសិបឆ្នាំ! ទោះជាយ៉ាងនេះក្តីលោកម៉ាសរូក ﵀ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ការកាត់ក្តីមួយថ្ងៃដោយសច្ចធម៌និងយុត្តិធម៌គឺខ្ញុំស្រឡាញ់ជាងការចេញទៅធ្វើជីហាតនៅលើមាគ៌ារបស់អល់ឡោះ ﷻ ពេញមួយឆ្នាំទៅទៀត!»។ ពីព្រោះយុត្តិធម៌នៃតុលាការគឺជាការបង្គាប់ឱ្យធ្វើអំពើល្អជួយសង្គ្រោះជនរងគ្រោះហើយផលប្រយោជន៍របស់វាគ្របដណ្តប់លើមូស្លីមទាំងអស់។ អាប៊ូហ៊ូរ៉ាយរ៉ោះ ﵁ បានរាយការណ៍ថារ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលត្រូវបានគេតែងតាំងឱ្យធ្វើជាចៅក្រមគឺប្រៀបដូចជាគេត្រូវបានគេអារកសម្លាប់ដោយគ្មានកាំបិតដូច្នោះដែរ!»។ ពីព្រោះការអារកដោយគ្មានកាំបិតគឺជាការច្របាច់កឱ្យថប់ដង្ហើមនិងការឈឺចាប់ខាងក្នុងខណ៖ដែលខាងក្រៅហាក់ដូចជានៅរស់។ ហើយលោកស៊ូរ៉ាត់យហ៍បានពោលថា៖ «ការកាត់ក្តីគឺជាធ្យូងភ្លើងដ៏ក្តៅគគុកដូច្នេះចូរអ្នករុញច្រានធ្យូងភ្លើងចេញពីខ្លួនអ្នកដោយកំណាត់ឈើពីរ — ពោលគឺដោយសាក្សីស្មោះត្រង់ពីរនាក់!»។

ជំពូកទីពីរ៖ ស្ដីពីការបង្ខិតបង្ខំឱ្យទទួលតំណែងចៅក្រម៖ ត្រូវបានរាយការណ៍អំពីលោកអាន៉ាស់ប៊ីនម៉ាលីក ﵁ ថារ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកណាដែលសុំកាន់តំណែងចៅក្រមគេនឹងត្រូវបានប្រគល់ឱ្យពឹងលើសមត្ថភាពខ្លួនឯងប៉ុន្តែអ្នកណាដែលត្រូវបានគេបង្ខិតបង្ខំឱ្យទទួលវានោះនឹងមានម៉ាឡាអ៊ីកាត់មួយរូបចុះមកជួយតម្រង់ទិសនិងផ្តល់ភាពត្រឹមត្រូវដល់រូបគេ»។ ហើយនៅក្នុងពាក្យមួយទៀតពីលោកអាន៉ាស់ ﵁៖ «អ្នកណាដែលស្វែងរកតំណែងចៅក្រមហើយរកអ្នកជួយអន្តរាគមន៍ដើម្បីទទួលបានវាគេនឹងត្រូវបានគេទុកចោលឱ្យពឹងលើខ្លួនឯងប៉ុន្តែអ្នកណាដែលត្រូវបានគេបង្ខិតបង្ខំឱ្យទទួលវានោះនឹងមានម៉ាឡាអ៊ីកាត់មួយរូបត្រូវបានចាត់តាំងឱ្យជួយតម្រង់ទិសគេ»។ មូលហេតុគឺដោយសារតែអ្នកដែលសុំតំណែងចៅក្រមតែងតែពឹងផ្អែកលើការយល់ដឹងភាពកោតខ្លាចនិងបញ្ញារបស់ខ្លួនឯងរហូតដល់កើតមានអំនួតដូច្នេះគេត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ពីការបំភ្លឺនិងការជួយពីអល់ឡោះ ﷻ។ រីឯអ្នកដែលត្រូវបានគេបង្ខិតបង្ខំគេបានតោងយ៉ាងរឹងមាំនូវខ្សែពួររបស់អល់ឡោះ ﷻ និងបានផ្ញើការទុកចិត្តលើទ្រង់៖ «ហើយអ្នកណាដែលផ្ញើការទុកចិត្តលើអល់ឡោះនោះទ្រង់គឺគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់គេហើយ» (៦៥:៣) ដូច្នេះហើយទើបមានម៉ាឡាអ៊ីកាត់មួយរូបត្រូវបានចាត់តាំងឱ្យជួយបំផុសសតិបញ្ញានិងដឹកនាំគេឆ្ពោះទៅរកសច្ចធម៌ដ៏ត្រឹមត្រូវ។

ជំពូកទីបី៖ ស្ដីពីការអនុញ្ញាត (រុកសោះ) ក្នុងការធ្វើជាចៅក្រម៖ ត្រូវបានរាយការណ៍អំពីលោកអាល់-ហាសានអាល់-បាសរី ﵀ ថាលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «គេធ្លាប់បាននិយាយថា៖ ផលបុណ្យនៃការកាត់ក្តីប្រកបដោយយុត្តិធម៌ត្រឹមតែមួយថ្ងៃគឺប្រសើរជាងផលបុណ្យរបស់បុរសម្នាក់ដែលសឡាត (ការថ្វាយបង្គំព្រះ)នៅក្នុងផ្ទះរបស់ខ្លួនឯងអស់រយ៖ពេលចិតសិបឆ្នាំទៅទៀត!»។ ពីព្រោះតាមរយ៖យុត្តិធម៌របស់គាត់ទឹកភ្លៀងត្រូវបានបង្អុរចុះមកហើយសេចក្តីល្អបានចូលទៅដល់ផ្ទះនៃគ្រប់ក្រុមគ្រួសារមូស្លីមទាំងអស់។ ហើយលោកអាប៊ូឧបៃដះបានពោលថា៖ «ចៅក្រមយុត្តិធម៌ធ្វើឱ្យសម្លេងត្អូញត្អែរស្ងប់ស្ងាត់មិនប្តឹងឡើងទៅអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ រីឯចៅក្រមអយុត្តិធម៌ធ្វើឱ្យមានពាក្យបណ្តឹងតវ៉ាជាច្រើនឡើងទៅកាន់អល់ឡោះ ﷻ»។ ហើយលោកអាល់-ហាសានបានពោលថា៖ «អល់ឡោះ ﷻ បានយកកតិកាសញ្ញាពីបណ្តាចៅក្រមលើបីចំណុច៖ ១. «កុំធ្វើតាមចំណង់តណ្ហា» — មានន័យថាកុំធ្វើតាមទំនោរចិត្តពីព្រោះមនុស្សមិនអាចរារាំងអារម្មណ៍ដំបូងក្នុងចិត្តបានឡើយប៉ុន្តែត្រូវបានបង្គាប់កុំឱ្យធ្វើតាមវា។ ២. «ហើយចូរពួកអ្នកកោតខ្លាចយើងកុំកោតខ្លាចមនុស្សលោកឡើយ» — ពីព្រោះអ្នកណាដែលកោតខ្លាចអល់ឡោះអល់ឡោះនឹងធ្វើឱ្យអ្វីៗទាំងអស់កោតខ្លាចគេ។ ៣. «ហើយកុំដោះដូរអាយ៉ាត់ទាំងឡាយរបស់យើងនឹងតម្លៃដ៏តិចតួចឡើយ» — សំដៅលើការហាមឃាត់ដាច់ខាតចំពោះការទទួលសំណូក (រីស្វ៉ះ)។ ម្ចាស់សៀវភៅបានមានប្រសាសន៍ថា៖ អ្នកមានគុណធម៌មួយចំនួនបានចូលធ្វើជាចៅក្រមហើយអ្នកមានគុណធម៌មួយចំនួនទៀតបានជៀសវាងពីវា។ ប្រសិនបើនៅក្នុងទីក្រុងមានអ្នកដែលមានសមត្ថភាពនោះបុគ្គលម្នាក់មិនមានបាបឡើយក្នុងការបដិសេធប៉ុន្តែប្រសិនបើគ្មានអ្នកណាផ្សេងក្រៅពីគាត់ហើយគាត់បដិសេធដែលនាំឱ្យបាត់បង់ច្បាប់វិន័យរបស់អល់ឡោះ ﷻ នោះគាត់នឹងមានបាបជាក់ជាមិនខាន។

ជំពូកទីបួន៖ ស្ដីពីការខិតខំស្រាវជ្រាវវិនិច្ឆ័យ (អ៊ិចទីហាត) ក្នុងការកាត់ក្តី៖ ត្រូវបានរាយការណ៍អំពីអ៊ីប៊នប៊ូរ៉ៃដាស់ពីឪពុករបស់គាត់ថារ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «ចៅក្រមមានបីប្រភេទ៖ ពីរប្រភេទនៅក្នុងភ្លើងនរកនិងមួយប្រភេទនៅក្នុងឋានសួគ៌។ បុរសដែលដឹងនូវសច្ចធម៌ហើយបានកាត់ក្តីស្របតាមចំណេះដឹងនោះគេស្ថិតនៅក្នុងឋានសួគ៌។ បុរសដែលល្ងង់ខ្លៅហើយបានកាត់ក្តីឱ្យមនុស្សលោកដោយភាពល្ងង់ខ្លៅគេស្ថិតនៅក្នុងភ្លើងនរក។ និងបុរសដែលដឹងនូវសច្ចធម៌ប៉ុន្តែបានងាកចេញពីសច្ចធម៌ក្នុងការកាត់ក្តីគេស្ថិតនៅក្នុងភ្លើងនរក!»។ ហើយមានការបន្ថែមទៀតថា៖ «និងចៅក្រមដែលកាត់ក្តីដោយគ្មានចំណេះដឹងហើយមានការខ្មាសអៀនមិនហ៊ានសួរគេគេស្ថិតនៅក្នុងភ្លើងនរក!»។ ហេតុដូច្នេះហើយចៅក្រមមិនត្រូវមានការខ្មាសអៀនក្នុងការសួរនាំឡើយហើយក៏មិនត្រូវខ្មាសអៀនក្នុងការនិយាយថា 'ខ្ញុំមិនដឹង' នៅពេលដែលខ្លួនមិនដឹងនោះដែរ។ លោកអាលីប៊ីនអាប៊ីត្វាលីប ﵁ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ចៅក្រមមានបីប្រភេទ៖ ពីរប្រភេទក្នុងភ្លើងនរកនិងមួយប្រភេទក្នុងឋានសួគ៌៖ បុរសដែលបោះបង់សច្ចធម៌ទាំងដឹងខ្លួនគេស្ថិតក្នុងភ្លើងនរកបុរសដែលកាត់ក្តីដោយធ្វើអ៊ិចទីហាតហើយត្រូវគេស្ថិតក្នុងឋានសួគ៌និងបុរសដែលកាត់ក្តីដោយធ្វើអ៊ិចទីហាតហើយខុសគេស្ថិតក្នុងភ្លើងនរក»។ ការផ្សះផ្សារវាងពាក្យរបស់លោកអាលីនិងប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ ដែលថា៖ «នៅពេលចៅក្រមធ្វើអ៊ិចទីហាតហើយត្រូវគេទទួលបានផលបុណ្យពីរហើយប្រសិនបើគេធ្វើអ៊ិចទីហាតហើយខុសគេទទួលបានផលបុណ្យមួយ» គឺមានពីរទិដ្ឋភាព៖ ១. ហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)របស់ព្យាការី ﷺ គឺសំដៅលើអ្នកដែលមានលក្ខណ៖សម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការធ្វើអ៊ិចទីហាតរីឯពាក្យរបស់លោកអាលីគឺសំដៅលើអ្នកដែលគ្មានសមត្ថភាពធ្វើអ៊ិចទីហាតតែហ៊ានប្រថុយធ្វើ — ដូចជាពួកខ្វាវ៉ារិច (ហារ៉ូរីយ៉ះ)។ ២. ហាឌីសរបស់ព្យាការី ﷺ គឺសំដៅលើការធ្វើអ៊ិចទីហាតក្នុងកន្លែងដែលអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើអ៊ិចទីហាតរីឯពាក្យរបស់លោកអាលីគឺសំដៅលើការធ្វើអ៊ិចទីហាតក្នុងរឿងដែលមានអត្ថបទច្បាប់ច្បាស់លាស់ស្រាប់។ អាប់ឌុលឡោះប៊ីនអាំរ ﵁ បានរាយការណ៍ថារ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ មានប្រសាសន៍ថា៖ «នៅពេលដែលចៅក្រមកាត់សេចក្តីដោយបានខិតខំស្រាវជ្រាវ (អ៊ិចទីហាត) ហើយត្រូវនោះគេទទួលបានផលបុណ្យពីរហើយនៅពេលដែលគេកាត់សេចក្តីដោយបានធ្វើអ៊ិចទីហាតហើយខុសនោះគេទទួលបានផលបុណ្យមួយ»។ ហើយលោកអ៊ូម៉ើរ ﵁ បានមានប្រសាសន៍ទាក់ទងនឹងមរតករបស់ជីតាថា៖ «ខ្ញុំធ្លាប់បានកាត់ក្តីលើបញ្ហាជីតាដោយសេចក្តីសម្រេចផ្សេងៗគ្នាដែលក្នុងរឿងទាំងអស់នោះខ្ញុំមិនដែលធ្វេសប្រហែសក្នុងការស្វែងរកសេចក្តីល្អឡើយ» — ដែលនេះបញ្ជាក់ថាសាលក្រមដែលត្រូវបានអនុវត្តដោយអ៊ិចទីហាតស្របច្បាប់គឺមិនត្រូវរុះរើដោយសារអ៊ិចទីហាតស្រដៀងគ្នានៅពេលក្រោយឡើយ។

តើចៅក្រមត្រូវកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើអ្វីខ្លះ?៖ លោកអះម៉ាដប៊ីនអ៊ូម៉ើរអាល់-ខាសាហ្វ (សូមអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ មេត្តាប្រោសប្រណីដល់លោក) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ចៅក្រមគប្បីកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើ៖ ១. ផ្អែកលើអ្វីដែលមាននៅក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអានរបស់អល់ឡោះ ﷻ ក្នុងចំណោមច្បាប់វិន័យដែលមិនត្រូវបានលុបចោល (ណាសាខ) ពីព្រោះគម្ពីរគឺជាមគ្គុទ្ទេសក៍នៃអ្នកកោតខ្លាចនិងជាភស្តុតាងចម្បងបង្អស់។ ២. ប្រសិនបើមានរឿងរ៉ាវដែលរកមិនឃើញនៅក្នុងគម្ពីររបស់អល់ឡោះ ﷻ គាត់ត្រូវកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើអ្វីដែលមានចែងពីស៊ុនន៉ះនៃរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ ﷺ។ ៣. ប្រសិនបើគាត់រកមិនឃើញអត្ថបទច្បាប់ច្បាស់លាស់ពីរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ គាត់ត្រូវកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើការឯកភាពគ្នាជាឯកច្ឆន្ទ (អ៊ិចម៉ា) នៃបណ្តាសាហាបីរបស់រ៉សូល ﷺ។ ប្រសិនបើបណ្តាសាហាបីមានទស្សន៖ខុសគ្នាចៅក្រមដែលមានសមត្ថភាពត្រូវពិចារណាលើទស្សន៖ទាំងនោះហើយជ្រើសរើសយកទស្សន៖ណាដែលជិតបំផុតនឹងសច្ចធម៌និងសមហេតុផលបំផុត។ ៤. ប្រសិនបើគ្មានការលើកឡើងពីបណ្តាសាហាបីហើយមានការឯកភាពជាឯកច្ឆន្ទនៃបណ្តាតាពិអ៊ីន (អ្នកជំនាន់ក្រោយសាហាបី) គាត់ត្រូវកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើការឯកភាពនោះពីព្រោះអ៊ិចម៉ានៃអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់នីមួយៗគឺជាភស្តុតាងរឹងមាំ។ ប្រសិនបើពួកគេមានទស្សន៖ខុសគ្នាគាត់ត្រូវធ្វើការពិចារណាថ្លឹងថ្លែងទស្សន៖ទាំងនោះ។ ៥. ប្រសិនបើគ្មានការលើកឡើងពីបណ្តាតាពិអ៊ីនហើយគាត់ជាអ្នកមានលក្ខណ៖សម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការធ្វើអ៊ិចទីហាតគាត់ត្រូវធ្វើការប្រៀបធៀបធៀបច្បាប់ (គីយ៉ាស) ទៅនឹងច្បាប់ដែលមានចែងស្រដៀងគ្នាប្រើប្រាស់បញ្ញាស្រាវជ្រាវនិងស្វែងរកសេចក្តីសម្រេចដ៏ត្រឹមត្រូវបំផុត។ ៦. ប្រសិនបើគាត់មិនមែនជាអ្នកមានសមត្ថភាពធ្វើអ៊ិចទីហាតទេគាត់ត្រូវសុំសេចក្តីសម្រេចច្បាប់ (ហ្វាត់វ៉ា) ពីអ្នកប្រាជ្ញហើយមិនត្រូវកាត់ក្តីដោយភាពល្ងង់ខ្លៅឡើយហើយក៏មិនត្រូវខ្មាសអៀនក្នុងការសួរនាំដែរ។ ចំណេះដឹងនៃមជ្ឈដ្ឋានច្បាប់ (ម៉ាហ្សហាប់) ត្រូវបានបែងចែកជាបីផ្នែក៖ ការធ្វើតាមសាហាបីការធ្វើតាមតាពិអ៊ីននិងការធ្វើអ៊ិចទីហាត។

ផ្នែកទីមួយ៖ ស្ដីពីការធ្វើតាមបណ្តាសាហាបី ﵃៖ មានសេចក្តីរាយការណ៍បីយ៉ាងត្រូវបានបញ្ជាក់ពីលោកអាប៊ូហាណីហ្វះ ﵀ ទាក់ទងនឹងការធ្វើតាមបណ្តាសាហាបី៖ ១. សេចក្តីរាយការណ៍ទីមួយ៖ 'ខ្ញុំធ្វើតាមបណ្តាសាហាបីណាដែលធ្លាប់ធ្វើជាចៅក្រមនិងជាអ្នកចេញហ្វាត់វ៉ា' ដោយផ្អែកលើប្រសាសន៍របស់ព្យាការី ﷺ ថា៖ «ចូរពួកអ្នកធ្វើតាមបុគ្គលពីររូបបន្ទាប់ពីខ្ញុំគឺអាប៊ូបាក្រនិងអ៊ូម៉ើរ» ពីព្រោះបុគ្គលទាំងពីររូបនេះបានប្រមូលផ្តុំទាំងការកាត់ក្តីនិងការចេញហ្វាត់វ៉ាហើយដូចគ្នានេះដែរគឺលោកអូស្មានអាលីអាប់ឌុលឡោះទាំងបីរូប (អ៊ីប៊នម៉ាសអ៊ូដ, អ៊ីប៊នអ៊ូម៉ើរ, អ៊ីប៊នអាប់បាស) ហ្សៃដ៍ប៊ីនសាប៊ីតមុអាហ្សប៊ីនយ៉ាបាល់និងអ្នកដទៃទៀតដែលមានកម្រិតប្រហាក់ប្រហែលនឹងពួកលោក។ ២. សេចក្តីរាយការណ៍ទីពីរ៖ 'ខ្ញុំធ្វើតាមបណ្តាសាហាបីទាំងអស់ហើយមិនអនុញ្ញាតឱ្យប្រឆាំងនឹងពួកលោកដោយគំនិតផ្ទាល់ខ្លួនឡើយលើកលែងតែបីរូបប៉ុណ្ណោះគឺអាន៉ាស់ប៊ីនម៉ាលីកអាប៊ូហ៊ូរ៉ាយរ៉ោះនិងសាមុរ៉ោះប៊ីនជុនដុប'។ រីឯអ្វីដែលពួកលោកទាំងបីបានរាយការណ៍ជាហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)ផ្ទាល់ពីរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ គឺត្រូវបានទទួលយកដោយឥតសង្ស័យពីព្រោះពួកលោកសុទ្ធតែជាអ្នកគួរឱ្យទុកចិត្តបំផុតក្នុងការរាយការណ៍។ ៣. សេចក្តីរាយការណ៍ទីបី៖ 'រាល់អ្វីដែលបានមកដល់ខ្ញុំអំពីសាហាបីណាម្នាក់ដែលបានចេញហ្វាត់វ៉ាខ្ញុំធ្វើតាមគាត់ហើយមិនអនុញ្ញាតឱ្យប្រឆាំងនឹងគាត់ឡើយ'។ នេះគឺជាទស្សន៖ផ្លូវការច្បាស់លាស់នៃមជ្ឈដ្ឋានហាណាហ្វីពីព្រោះបណ្តាសាហាបីមិនដែលនិយាយដោយចិត្តឯងឡើយគឺពួកលោកនិយាយដោយសារការឮផ្ទាល់ពីរ៉សូល ﷺ ឬដោយសារអ៊ិចទីហាតដ៏ត្រឹមត្រូវបំផុតដែលអ៊ិចទីហាតរបស់ពួកលោកគឺប្រសើរជាងអ៊ិចទីហាតរបស់អ្នកដទៃទាំងអស់។

ផ្នែកទីពីរ៖ ស្ដីពីការធ្វើតាមបណ្តាតាពិអ៊ីន (អ្នកជំនាន់ក្រោយសាហាបី)៖ មានសេចក្តីរាយការណ៍ពីរយ៉ាងពីលោកអាប៊ូហាណីហ្វះ ﵀៖ ១. នៅក្នុងសេចក្តីរាយការណ៍មួយលោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ 'ខ្ញុំមិនធ្វើតាមពួកគាត់ដោយងងឹតងងល់ឡើយពួកគាត់ជាបុរសដែលបានធ្វើអ៊ិចទីហាតហើយពួកយើងក៏ជាបុរសដែលធ្វើអ៊ិចទីហាតដែរ'។ នេះគឺជាទស្សន៖ផ្លូវការចម្បងនៃមជ្ឈដ្ឋានច្បាប់ហាណាហ្វី។ ២. នៅក្នុងសេចក្តីរាយការណ៍ពិសេស (អាល់-ណាវ៉ាឌៀរ) លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ 'អ្នកណាដែលស្ថិតក្នុងចំណោមបណ្តាឥម៉ាមនៃពួកតាពិអ៊ីនដែលធ្លាប់បានចេញហ្វាត់វ៉ាក្នុងសម័យកាលរបស់បណ្តាសាហាបីធ្លាប់បានចូលរួមជាមួយពួកលោកក្នុងការកាត់សេចក្តីហើយបណ្តាសាហាបីបានអនុញ្ញាតឱ្យគាត់ធ្វើអ៊ិចទីហាតនោះខ្ញុំធ្វើតាមគាត់ដូចជាលោកស៊ូរ៉ាត់យហ៍អាល់-ហាសានអាល់-បាសរីម៉ាសរូកប៊ីនអាល់-អាជ្ញានិងអាល់កាម៉ះ'។ ពីព្រោះនៅពេលដែលពួកគាត់ឈានដល់កម្រិតចេញហ្វាត់វ៉ានៅចំពោះមុខបណ្តាសាហាបីហើយបណ្តាសាហាបីបានទទួលស្គាល់ការធ្វើអ៊ិចទីហាតរបស់ពួកគាត់នោះពាក្យសំដីរបស់ពួកគាត់ក៏មានតម្លៃប្រហាក់ប្រហែលនឹងពាក្យសំដីរបស់បណ្តាសាហាបី ﵃ ដែរ។

ផ្នែកទីបី៖ ស្ដីពីការខិតខំស្រាវជ្រាវវិនិច្ឆ័យ (អ៊ិចទីហាត) និងការពិចារណា៖ គេត្រូវតែយល់ដឹងនូវនិយមន័យនៃអ៊ិចទីហាតនិងលក្ខណ៖សម្បត្តិនៃអ្នកធ្វើអ៊ិចទីហាត៖ ១. និយមន័យ៖ អ៊ិចទីហាតគឺជាការបញ្ចេញអស់ពីសមត្ថភាពក្នុងការស្វែងរកគោលដៅនៃសេចក្តីសម្រេចច្បាប់។ ២. លក្ខណ៖សម្បត្តិនៃអ្នកធ្វើអ៊ិចទីហាត៖ បណ្តាអ្នកប្រាជ្ញបានលើកឡើងថា៖ - អ្នកប្រាជ្ញចាស់ទុំរបស់យើងខ្លះបានពោលថា៖ គេត្រូវតែជាអ្នកជំនាញខាងហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)ដែលមានការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅលើអត្ថន័យច្បាប់ឬជាអ្នកជំនាញខាងនីតិសាស្ត្រឥស្លាម (ហ្វិកហ៍ (កាតព្វកិច្ចសាសនា)ហ៍) ដែលមានចំណេះដឹងខាងហាឌីស។ - អ្នកប្រាជ្ញខ្លះទៀតបានបន្ថែមថា៖ គេត្រូវតែមានទេពកោសល្យបញ្ញាឈ្លាសវៃនិងស្គាល់ច្បាស់អំពីស្ថានភាពរបស់មនុស្សលោកទំនៀមទម្លាប់និងការអនុវត្តជាក់ស្តែង ('អ៊ុរស) ពីព្រោះទំនៀមទម្លាប់ជួនកាលអាចមានឥទ្ធិពលលើសការប្រៀបធៀបធៀបច្បាប់ (គីយ៉ាស) ដូចជាកិច្ចសន្យាបញ្ជាផលិតទំនិញ (ឥស្ទិស្នា) ត្រូវបានអនុញ្ញាតដោយទំនៀមទម្លាប់ផ្ទុយពីក្បួនគីយ៉ាសសុទ្ធសាធ។ - លោកគ្រូឥម៉ាមសាំសុលអាអ៊ីមម៉ះអាប៊ូបាក្រមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ប៊ីនអះម៉ាដប៊ីនអាប៊ីសាហ៍លអាល់-សារ៉ាក់ស៊ី ﵀ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ 'ប្រសិនបើគាត់ចងចាំគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម) អាល់-ម៉ាប់ស៊ូត (អាល់-Mabsut) និងចងចាំទស្សន៖នៃបណ្តាអ្នកប្រាជ្ញជំនាន់មុននោះគាត់មានសិទ្ធិធ្វើអ៊ិចទីហាតបាន'។

ការស្គាល់មជ្ឈដ្ឋានច្បាប់ក្នុងករណីឯកភាពនិងខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងចំណោមសិស្សរបស់អាប៊ូហាណីហ្វះ៖ គេត្រូវតែស្គាល់ច្បាស់នូវទស្សន៖នៃមជ្ឈដ្ឋានច្បាប់ក្នុងស្ថានភាពពីរយ៉ាង៖ ១. នៅពេលដែលបណ្តាសិស្សច្បងរបស់យើងឯកភាពគ្នា — គឺលោកអាប៊ូហាណីហ្វះអាប៊ូយូសុហ្វនិងមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ﵏៖ ចៅក្រមគ្មានសិទ្ធិប្រឆាំងនឹងពួកលោកដោយគំនិតផ្ទាល់ខ្លួនឡើយពីព្រោះសច្ចធម៌មិនឃ្លាតចេញពីពួកលោកឡើយ! លោកអាប៊ូយូសុហ្វគឺជាអ្នកឯកទេសខាងហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី) — លោកចងចាំហាឌីសដែលត្រូវបានលុបចោល (ម៉ាន់ស៊ូខ) រហូតដល់ពីរម៉ឺនហាឌីសចុះទម្រាំហាឌីសដែលជាច្បាប់អនុវត្ត (ណាស៊ីខ) និងជាអ្នកជំនាញខាងនីតិសាស្ត្រ។ លោកមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) មានទេពកោសល្យខ្ពស់ជំនាញខាងភាសាអារ៉ាប់និងស្គាល់ហាឌីសយ៉ាងទូលំទូលាយ។ រីឯលោកអាប៊ូហាណីហ្វះគឺជាមេដឹកនាំកំពូលលើវិស័យទាំងអស់នោះដោយគ្រាន់តែការរាយការណ៍របស់លោកមានចំនួនតិចជាងដោយសារលក្ខខណ្ឌដ៏តឹងរ៉ឹងរបស់លោកដែលថានឹងរាយការណ៍ហាឌីសបានលុះត្រាតែចងចាំជាប់ក្នុងចិត្តតាំងពីពេលឮរហូតដល់ពេលរាយការណ៍។ ២. នៅពេលដែលពួកលោកខ្វែងគំនិតគ្នា៖ លោកអាប់ឌុលឡោះប៊ីនអាល់-មូបារ៉ាក់បានពោលថា៖ ត្រូវយកតាមទស្សន៖របស់លោកអាប៊ូហាណីហ្វះ ﵀ ពីព្រោះលោកស្ថិតក្នុងជំនាន់តាពិអ៊ីននិងធ្លាប់ពិភាក្សាជាមួយពួកគាត់។ អ្នកប្រាជ្ញជំនាន់ក្រោយនៃមជ្ឈដ្ឋានរបស់យើងបានពោលថា៖ ប្រសិនបើពីររូបក្នុងចំណោមពួកលោកឯកភាពគ្នាលើរឿងណាមួយ — ហើយអាប៊ូហាណីហ្វះស្ថិតក្នុងចំណោមពីររូបនោះ — ត្រូវយកតាមទស្សន៖របស់ពួកលោកទាំងពីរ។ ហើយប្រសិនបើអាប៊ូហាណីហ្វះនៅម្ខាងរីឯអាប៊ូយូសុហ្វនិងមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) នៅម្ខាងទៀតប្រសិនបើចៅក្រមនោះមិនមែនជាអ្នកមានសមត្ថភាពធ្វើអ៊ិចទីហាតទេគាត់ត្រូវសុំហ្វាត់វ៉ាពីអ្នកដទៃហើយធ្វើតាមដូចជាមនុស្សទូទៅដែរ។

ការពិគ្រោះយោបល់រួមជាមួយនឹងការធ្វើអ៊ិចទីហាតនិងការស្គាល់មជ្ឈដ្ឋានច្បាប់៖ ប្រសិនបើនៅក្នុងទីក្រុងមានក្រុមអ្នកប្រាជ្ញនីតិសាស្ត្រឥស្លាម (ហ្វូកាហា) ចៅក្រមគួរតែពិគ្រោះយោបល់ជាមួយពួកគេដូចដែលអល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷻ បានបង្គាប់ដល់រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់ទ្រង់ថា៖ «ហើយចូរអ្នកពិគ្រោះយោបល់ជាមួយពួកគេនៅក្នុងកិច្ចការទាំងឡាយ» (៣:១៥៩) ហើយការពិគ្រោះយោបល់តែងតែបើកទូលាយនូវសតិបញ្ញា។ - ប្រសិនបើពួកគេឯកភាពគ្នាហើយគំនិតរបស់ចៅក្រមស្របនឹងគំនិតរបស់ពួកគេគាត់ត្រូវកាត់សេចក្តីសម្រេច។ - ប្រសិនបើពួកគេខ្វែងគំនិតគ្នាគាត់ត្រូវពិនិត្យមើលទស្សន៖ណាដែលជិតបំផុតនឹងសច្ចធម៌។ ទាំងវ័យចំណាស់និងចំនួនមនុស្សច្រើនមិនមែនជាលក្ខណ៖វិនិច្ឆ័យដាច់ខាតឡើយពីព្រោះអ្នកប្រាជ្ញវ័យក្មេងអាចនឹងត្រូវចំសច្ចធម៌ក្នុងរឿងណាមួយដែលចាស់ទុំខកខាន — ដូចដែលលោកអ៊ូម៉ើរ ﵁ ធ្លាប់ពិគ្រោះយោបល់ជាមួយលោកអ៊ីប៊នអាប់បាស ﵁ ដែលនៅក្មេងវស្សា — ហើយបុគ្គលម្នាក់អាចត្រូវចំសច្ចធម៌ខណ៖ដែលក្រុមមនុស្សច្រើនខកខាន។ - ប្រសិនបើអ្នកប្រាជ្ញក្នុងទីក្រុងឯកភាពគ្នាលើរឿងណាមួយដែលផ្ទុយនឹងទស្សន៖របស់គាត់គាត់មិនត្រូវប្រញាប់កាត់ក្តីឡើយគឺត្រូវសរសេរលិខិតពិគ្រោះយោបល់ជាមួយអ្នកប្រាជ្ញក្រៅទីក្រុងបន្ថែមទៀត។ - ប្រសិនបើរឿងរ៉ាវមានភាពស្រពិចស្រពិលហើយគាត់ពិគ្រោះជាមួយអ្នកប្រាជ្ញម្នាក់៖ ប្រសិនបើចៅក្រមនោះមិនមែនជាអ្នកចេះធ្វើអ៊ិចទីហាតគាត់អាចធ្វើតាមហ្វាត់វ៉ារបស់អ្នកប្រាជ្ញនោះបាន។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់ជាអ្នកចេះធ្វើអ៊ិចទីហាតហើយគំនិតរបស់គាត់ផ្ទុយពីអ្នកប្រាជ្ញនោះគាត់ត្រូវតែកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើគំនិតផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់។ ប្រសិនបើគាត់កាត់ក្តីដោយគំនិតខ្លួនឯងសាលក្រមនោះមានសុពលភាពហើយប្រសិនបើគាត់កាត់ក្តីដោយគំនិតអ្នកប្រាជ្ញនោះលោកអាប៊ូហាណីហ្វះយល់ថានៅតែមានសុពលភាពខណ៖ដែលអាប៊ូយូសុហ្វនិងមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) យល់ថាមិនមានសុពលភាពហើយត្រូវរុះរើឡើងវិញ។

ជំពូកទីប្រាំ៖ ស្ដីពីអ្វីដែលត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យចៅក្រមធ្វើអ៊ិចទីហាតនិងអ្វីដែលគប្បីត្រូវអនុវត្តតាម៖ ជំពូកនេះចាប់ផ្តើមឡើងដោយហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)របស់លោកមុអាហ្ស ﵁ ដែលរួមបញ្ចូលនូវអត្ថប្រយោជន៍ច្បាប់ជាច្រើន៖ ១. នៅពេលដែលអ្នកដឹកនាំតែងតាំងបុគ្គលណាម្នាក់ឱ្យបំពេញភារកិច្ចគេគួរតែសាកល្បងសមត្ថភាពរបស់គាត់លើកិច្ចការនោះដើម្បីដឹងថាតើគាត់ស័ក្តិសមនឹងការងារនោះឬទេដូចដែលរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ បានសាកល្បងលោកមុអាហ្សដោយសួរថា៖ «តើអ្នកនឹងកាត់ក្តីដោយអ្វីឱមុអាហ្ស?»។ ២. ជាភស្តុតាងដែលបង្ហាញថាមិនមែនគ្រប់រឿងរ៉ាវទាំងអស់សុទ្ធតែមានចែងយ៉ាងច្បាស់នៅក្នុងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)របស់អល់ឡោះ ﷻ នោះឡើយពីព្រោះលោកបានសួរថា៖ «ប្រសិនបើអ្នករកមិនឃើញនៅក្នុងគម្ពីររបស់អល់ឡោះ?» ហើយលោកមុអាហ្សបានឆ្លើយថា៖ «ដោយស៊ុនន៉ះនៃរ៉សូលរបស់ទ្រង់»។ ចំណុចនេះគឺជាការបដិសេធចំពោះពួកប្រកាន់អក្សរលំអៀង (ហ្សាហ៊ីរីយ៉ះ) ដែលអះអាងថាគម្ពីរគួរអានបានចែងលម្អិតគ្រប់រឿងរ៉ាវជាក់លាក់ទាំងអស់ដោយពួកគេយល់ខុសលើអាយ៉ាត់៖ «ហើយគ្មានរបស់ស្រស់ឬរបស់ស្ងួតណាមួយលើកលែងតែមាននៅក្នុងគម្ពីរដ៏ច្បាស់លាស់» (៦:៥៩) ដែលតាមពិតគម្ពីរដ៏ច្បាស់លាស់នៅទីនេះសំដៅលើផ្ទាំងរក្សាទុក (អាល់-ឡាវហុលម៉ះហ្វូហ្ស)។ ៣. ជាភស្តុតាងដែលបង្ហាញថាមិនមែនគ្រប់រឿងរ៉ាវទាំងអស់សុទ្ធតែមានចែងជាក់លាក់នៅក្នុងស៊ុនន៉ះនោះឡើយ។ ៤. ជាភស្តុតាងបញ្ជាក់អំពីកិត្តិយសដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់លោកមុអាហ្ស ﵁ ដែលបានពោលថា៖ «ខ្ញុំនឹងខិតខំស្រាវជ្រាវវិនិច្ឆ័យ (អ៊ិចទីហាត) ដោយបញ្ញារបស់ខ្ញុំ» ហើយរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានយល់ព្រមតាមការធ្វើអ៊ិចទីហាតនោះដោយមិនបានបង្គាប់ឱ្យគាត់ត្រូវតែរង់ចាំសួរលោកគ្រប់រឿងនោះឡើយ។

តើសាហាបីអាចធ្វើការខិតខំស្រាវជ្រាវ (អ៊ិចទីហាត) ក្នុងសម័យកាលរបស់រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ) ﷺ បានឬទេ?៖ បណ្តាអ្នកប្រាជ្ញមានទស្សន៖ខុសគ្នាលើបញ្ហាថាតើសាហាបីអាចធ្វើអ៊ិចទីហាតក្នុងសម័យកាលរបស់រ៉សូលរបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ បានឬទេជាបីទស្សន៖៖ ១. អ្នកប្រាជ្ញខ្លះពោលថា៖ មិនអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើអ៊ិចទីហាតឡើយពីព្រោះគាត់អាចវិលត្រឡប់មកសួរនាំរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានដូច្នេះការធ្វើអ៊ិចទីហាតនឹងក្លាយជាការធ្វើអ៊ិចទីហាតនៅចំពោះមុខអត្ថបទច្បាប់ដែលអាចទទួលបានដែលជារឿងមិនត្រឹមត្រូវ។ ២. អ្នកប្រាជ្ញខ្លះទៀតពោលថា៖ ប្រសិនបើគាត់នៅឆ្ងាយពីរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ (ដូចជាការចេញទៅធ្វើសង្គ្រាមឬបំពេញបេសកកម្មតុលាការ) គឺអនុញ្ញាតឱ្យគាត់ធ្វើអ៊ិចទីហាតបានប៉ុន្តែប្រសិនបើគាត់នៅជិតលោកគឺមិនអនុញ្ញាតឡើយ។ ៣. អ្នកប្រាជ្ញខ្លះទៀតពោលថា៖ គឺអនុញ្ញាតឱ្យគាត់ធ្វើអ៊ិចទីហាតបានទោះបីជានៅជិតក៏ដោយពីព្រោះលោកមុអាហ្ស ﵁ បានពោលថា៖ «ខ្ញុំនឹងខិតខំស្រាវជ្រាវវិនិច្ឆ័យ (អ៊ិចទីហាត) ដោយបញ្ញារបស់ខ្ញុំ» ហើយរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ បានយល់ព្រមលើចំណុចនោះ។ លើសពីនេះព្យាការី ﷺ បានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់លោកអាប៊ូបាក្រនិងលោកអ៊ូម៉ើរ ﵄ ថា៖ «ចូរអ្នកទាំងពីរនិយាយមកពីព្រោះនៅក្នុងរឿងណាដែលមិនទាន់មានវិវរណ៖ (វ៉ាហ៊ី) មកដល់ខ្ញុំខ្ញុំគឺដូចជាអ្នកទាំងពីរដែរ!»។

ការធ្វើអ៊ិចទីហាតរបស់រ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ) ﷺ៖ ចំណុចនេះត្រូវបានកសាងឡើងលើគោលការណ៍គ្រឹះមួយទៀតដែលបណ្តាអ្នកប្រាជ្ញមានទស្សន៖ខុសគ្នា៖ តើព្យាការី ﷺ នៅក្នុងកិច្ចការណាដែលមិនទាន់មានវិវរណ៖ (វ៉ាហ៊ី) ចុះមកតើលោកធ្លាប់ធ្វើអ៊ិចទីហាតដើម្បីកាត់សេចក្តីឬទេ? ១. អ្នកប្រាជ្ញខ្លះពោលថា៖ ទេលោកមិនបានធ្វើអ៊ិចទីហាតឡើយគឺលោកតែងតែរង់ចាំវិវរណ៖។ ២. អ្នកប្រាជ្ញខ្លះពោលថា៖ លោកបានយោងទៅលើច្បាប់សាសនានៃបណ្តាព្យាការីជំនាន់មុនពីព្រោះច្បាប់សាសនារបស់អ្នកជំនាន់មុនគឺជាច្បាប់សម្រាប់ពួកយើងដរាបណាមិនទាន់មានការបញ្ជាក់អំពីការលុបចោលរបស់វា។ ៣. អ្នកប្រាជ្ញខ្លះពោលថា៖ លោកមិនអនុវត្តតាមអ៊ិចទីហាតឡើយលុះត្រាតែក្តីសង្ឃឹមក្នុងការទទួលបានវិវរណ៖ភ្លាមៗត្រូវបានកាត់ផ្តាច់នៅពេលដែលគ្មានវិវរណ៖ចុះមកលោកក៏បានធ្វើអ៊ិចទីហាតហើយអ៊ិចទីហាតរបស់លោកបានក្លាយជាច្បាប់សាសនា (សារីអាហ៍) សម្រាប់ពួកយើង។ ប្រសិនបើបន្ទាប់ពីនោះមានវិវរណ៖ចុះមកផ្ទុយពីអ៊ិចទីហាតនោះវិវរណ៖នោះនឹងក្លាយជាការលុបចោល (ណាស៊ីខ) ហើយការលុបចោលស៊ុនន៉ះដោយគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអានគឺត្រូវបានអនុញ្ញាតតាមទស្សន៖របស់យើង។ សេចក្តីសម្រេចកន្លងមកដែលត្រូវបានអនុវត្តតាមអ៊ិចទីហាតគឺមិនត្រូវរុះរើឡើយប៉ុន្តែត្រូវអនុវត្តតាមច្បាប់ថ្មីសម្រាប់ពេលអនាគត។