ការពន្យល់សីលធម៌ចៅក្រមឥស្លាម
ការពន្យល់សីលធម៌ចៅក្រមឥស្លាម
"អត្ថបទច្បាប់ឥស្លាម (ហ្វិក) បុរាណពីប្រភព Turath/OpenITI ដែលមានអត្ថបទភាសាអារ៉ាប់ពេញលេញ និងការបកប្រែជាភាសាខ្មែរ ចំនួន 625 ជំពូក។"
ជំពូកទី ៣៧៖ ស្តីពីការតាមឃ្លាំមើលកូនបំណុល (អាល់-មូឡាហ្សាម៉ាស់) [៦០៦] លើកឡើងពីលោកអាប់ឌុលឡោះអ៊ីបនូកអាប់អ៊ីបនូម៉ាលិកពីឪពុករបស់គាត់ថាគាត់បានទារបំណុលពីអ៊ីបនូអាប៊ីហ័ឌរ៉ាត់ហើយរ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ បានយាងកាត់ពួកគេទាំងពីរខណ៖ដែលគាត់កំពុងតាមទារបំណុលក្នុងវិហារ។ ទ្រង់បានសួរថា៖ «តើមានរឿងអ្វីកអាប់?» គាត់ទូលថា៖ «ឱរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ! គាត់ជំពាក់បំណុលខ្ញុំ»។ ព្យាការី ﷺ បានធ្វើសញ្ញាប្រាប់ថា៖ «ចូរអ្នកបញ្ចុះពាក់កណ្តាល»។ គាត់ទូលថា៖ «ខ្ញុំបានធ្វើរួចហើយឱរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ»។ ទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ «ចូរក្រោកឡើងហើយសងបំណុលគេទៅ»។ [៦០៧] លើកឡើងពីលោកហ៊ូស័យល៍អ៊ីបនូខាងរីជះហ៍ថាពេលរ៉សូលរបស់អល់ឡោះ ﷺ រៀបចំចេញច្បាំងនៅខៃបារជនជាតិយូដាបានតាមទារបំណុលពីមូស្លីមហើយយូដាម្នាក់ឈ្មោះអាប៊ូស្ហះហាំបានប្តឹងរ៉សូល ﷺ រឿងបំណុលពីរឌៀរហាំ។ ព្យាការី ﷺ បានមានបន្ទូលទៅម្ចាស់បំណុលថា៖ «ចូរអ្នកតាមកៀកជាប់នឹងគេរហូតទាល់តែគេសងបំណុលអ្នក»។ ក្រោយមកគាត់បានលក់អាវធំបាន ៦ ឌៀរហាំរួចសងបំណុល ២ ឌៀរហាំទុកឱ្យគ្រួសារ ១ ឌៀរហាំធ្វើស្បៀង ១ ឌៀរហាំនិងទិញសម្លៀកបំពាក់ ២ ឌៀរហាំ។ [៦០៩] ម្ចាស់បំណុលមានសិទ្ធិជ្រើសរើសរវាងការសុំឱ្យឃុំខ្លួនឬការដើរតាមកៀកកូនបំណុល។ [៦១០] នៅពេលជ្រើសរើសការតាមកៀកម្ចាស់បំណុលមិនត្រូវបង្ខំឱ្យកូនបំណុលអង្គុយមួយកន្លែងទេគឺត្រូវដើរតាមគេ។ ប្រសិនបើកូនបំណុលចូលផ្ទះដើម្បីបរិភោគអាហារផឹកទឹកឬបំពេញការសម្អាតខ្លួនម្ចាស់បំណុលគ្មានសិទ្ធិចូលទៅតាមទេគឺត្រូវរង់ចាំនៅមាត់ទ្វារ។ [៦១៤-៦១៥] ប្រសិនបើកូនបំណុលក្ស័យធនពិតប្រាកដចៅក្រមត្រូវដោះលែងចេញពីពន្ធនាគារហើយអនុញ្ញាតឱ្យគេចេញប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិតដើម្បីសងបំណុល។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب السابع والثلاثون في الملازمة
ជំពូកទី ៣៨៖ ស្តីពីកាតព្វកិច្ចនិងការប្រព្រឹត្តដែលចៅក្រមគប្បីប្រតិបត្តិ [៦១៦] លោកអាហ៍ម៉ាដអ៊ីបនូអាំរូបានមានប្រសាសន៍ថា៖ ចៅក្រមគប្បីត្រួតពិនិត្យក្រឡាបញ្ជីអ្នកស៊ើបអង្កេតនិងអ្នកគ្រប់គ្រងទ្រព្យទុកចិត្តរបស់ខ្លួនដោយតាមដានស្ថានភាពរបស់ពួកគេធ្វើសវនកម្មគណនីរៀងរាល់ឆ្នាំនិងផ្តល់ប្រាក់ឧបត្ថម្ភសមរម្យពីបៃតុលម៉ាល (រតនាគាររដ្ឋ) ដោយមិនខ្ជះខ្ជាយ។ [៦១៧] ការគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ក្មេងកំព្រា៖ ប្រសិនបើឪពុកបានចាត់តាំងអ្នកតំណាង (វ៉ាស៊ីយ្យ) នោះត្រូវទុកឱ្យអ្នកតំណាងនោះគ្រប់គ្រង។ បើគ្មានទេចៅក្រមត្រូវជ្រើសរើសសាច់ញាតិឬអ្នកជិតខាងដែលគួរឱ្យទុកចិត្តបំផុត។ [៦១៩] ភាពខុសគ្នារវាងអ្នកតំណាង (វ៉ាស៊ីយ្យ) និងអ្នករក្សា (កៃយីម)៖ វ៉ាស៊ីយ្យមានសិទ្ធិចាត់ចែងទ្រព្យពេញលេញរីឯកៃយីមមានសិទ្ធិត្រឹមតែការពារនិងថែរក្សាទ្រព្យប៉ុណ្ណោះ។ [៦២០] ចៅក្រមគប្បីយកទ្រព្យក្មេងកំព្រាទៅឱ្យមនុស្សគួរឱ្យទុកចិត្តខ្ចីព្រោះវាមានសុវត្ថិភាពជាងការផ្ញើទុក (ដោយសារអ្នកខ្ចីត្រូវទទួលខុសត្រូវសងវិញដាច់ខាត) ហើយត្រូវកត់ត្រាជាប័ណ្ណបំណុលក្នុងបញ្ជីតុលាការ។ [៦២១] នៅពេលសិទ្ធិត្រូវបានបញ្ជាក់នៅចំពោះមុខចៅក្រមចៅក្រមត្រូវជូនដំណឹងទៅចុងចោទជាមុនសិនដើម្បីឱ្យឱកាសគេដោះសារឬបង្ហាញភស្តុតាងការពារខ្លួនមុននឹងប្រកាសសេចក្តីសម្រេច។ [៦២៥] ក្នុងទោសប្រហារជីវិតសងជីវិតឬទោសហ៊ូឌូដចៅក្រមត្រូវមានសាក្សីបញ្ជាក់លើសេចក្តីសម្រេចរបស់ខ្លួនដើម្បីការពារកុំឱ្យមានការចោទប្រកាន់នៅពេលក្រោយ។ [៦២៩] ការបកប្រែភាសា៖ ប្រសិនបើជនបរទេសមិនចេះភាសាអារ៉ាប់ចៅក្រមត្រូវប្រើអ្នកបកប្រែដែលគួរឱ្យទុកចិត្តម្នាក់ (តាមទស្សន៖ អាប៊ូហាណីហ្វាស់និងអាប៊ូយូសុហ្វ) ឬពីរនាក់ (តាមទស្សន៖ មូហាំម៉ាត់ (ﷺ))។ [៦៣០] សញ្ញារបស់មនុស្សគថ្លង់៖ ប្រសិនបើសញ្ញានោះត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងច្បាស់នោះអាចយកជាផ្លូវការបានក្នុងកិច្ចសន្យាលើកលែងតែក្នុងទោសហ៊ូឌូដ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب الثامن والثلاثون في ما ينبغي للقاضي ان يعمل به
ជំពូកទី ៣៩៖ ស្តីពីចៅក្រមកាត់សេចក្តីដោយផ្អែកលើចំណេះដឹងផ្ទាល់ខ្លួន [៦៣៣] លើកឡើងពីលោកចៅក្រមស្ហុរ៉យហ៍ថាមានបុរសម្នាក់មកប្តឹងនៅចំពោះមុខគាត់ហើយសុំឱ្យគាត់ធ្វើជាសាក្សីឱ្យខ្លួន។ ស្ហុរ៉យហ៍បានប្រាប់បុរសនោះថា៖ «ចូរអ្នកទៅប្តឹងចៅហ្វាយខេត្តចុះដើម្បីឱ្យខ្ញុំអាចទៅធ្វើសាក្សីឱ្យអ្នកនៅទីនោះបាន»។ នេះជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ថាចៅក្រមមិនអាចកាត់សេចក្តីលើរឿងក្តីដោយផ្អែកលើចំណេះដឹងដែលខ្លួនដឹងមុនពេលកាន់តំណែងជាចៅក្រមឡើយ។ [៦៣៥] ប្រសិនបើបុរសម្នាក់មកអះអាងថាចៅក្រមធ្លាប់បានកាត់ក្តីឱ្យខ្លួនឈ្នះលើរឿងនេះកាលពីមុនប៉ុន្តែចៅក្រមមិនចាំនោះលោកអាប៊ូយូសុហ្វយល់ថាមិនអាចអនុវត្តបានឡើយរីឯលោកមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) យល់ថាអាចអនុវត្តបានប្រសិនបើមានសាក្សីបញ្ជាក់។ ការបែងចែកចំណេះដឹងផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ចៅក្រមជាបីប្រភេទ៖ ១. ចំណេះដឹងដែលទទួលបានមុនពេលកាន់តំណែងចៅក្រម៖ លោកអាប៊ូហាណីហ្វាស់យល់ថាមិនអាចយកមកកាត់ក្តីបានឡើយចំណែកសិស្សទាំងពីរយល់ថាអាចយកមកកាត់ក្តីបាន។ ២. ចំណេះដឹងដែលទទួលបានក្រោយពេលកាន់តំណែងនៅក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចរបស់ខ្លួន៖ អាចយកមកកាត់ក្តីបានចំពោះសិទ្ធិរបស់មនុស្ស (ដូចជាទ្រព្យសម្បត្តិនិងគីសស) ប៉ុន្តែមិនអាចយកមកកាត់ក្តីលើទោសហ៊ូឌូដសុទ្ធសាធរបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ)ឡើយ (ដូចជាការផឹកស្រាហ្ស៊ីណា)។ ៣. ចំណេះដឹងដែលទទួលបាននៅក្រៅដែនសមត្ថកិច្ចរបស់ខ្លួន៖ ត្រូវបានចាត់ទុកដូចករណីទីមួយដែរ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب التاسع والثلاثون في القاضي يقضي بعلمه
ជំពូកទី ៤០៖ ស្តីពីចៅក្រមដែលរកឃើញកំណត់ត្រាក្នុងបញ្ជីតុលាការដែលខ្លួនមិនចាំ [៦៣៦] លោកអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អាប៊ូហាណីហ្វាស់ ﵀ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ប្រសិនបើចៅក្រមរកឃើញនៅក្នុងសៀវភៅបញ្ជីតុលាការរបស់ខ្លួននូវការសារភាពឬសក្ខីកម្មលើសិទ្ធិណាមួយប៉ុន្តែខ្លួនមិនចាំសោះនោះចៅក្រមមិនត្រូវកាត់សេចក្តីឬអនុវត្តតាមនោះឡើយរហូតទាល់តែខ្លួនចងចាំឡើងវិញ។ រីឯលោកអាប៊ូយូសុហ្វនិងលោកមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ចៅក្រមអាចកាត់ក្តីនិងអនុវត្តតាមកំណត់ត្រានោះបានប្រសិនបើវាស្ថិតនៅក្រោមត្រារបស់ខ្លួនយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។ [៦៣៧] បើកំណត់ហេតុសវនាការបាត់បង់ប៉ុន្តែក្រឡាបញ្ជីពីរនាក់បានធ្វើសាក្សីថាចៅក្រមបានសម្រេចកាត់ក្តីរួចហើយនោះចៅក្រមអាចទទួលយកបាន។ [៦៣៧-ខ] អ្វីដែលចៅក្រមរកឃើញនៅក្នុងសៀវភៅបញ្ជីរបស់ចៅក្រមជំនាន់មុនគឺមិនអាចយកមកអនុវត្តបានឡើយរហូតទាល់តែគូភាគីចាប់ផ្តើមប្តឹងផ្តល់ជាថ្មីនៅចំពោះមុខចៅក្រមថ្មីពីព្រោះចំណេះដឹងជាលក្ខខណ្ឌសំខាន់ក្នុងការកាត់សេចក្តី។ [៦៣៨] បើចៅក្រមត្រូវបានដកហូតតំណែងរួចត្រូវបានតែងតាំងឡើងវិញហើយមានរឿងក្តីចាស់ដែលខ្លួនមិនចាំគឺមិនអាចកាត់សេចក្តីបានឡើយ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب الأربعون في القاضي يجد في ديوانه شيئا لا يحفظه
ជំពូកទី ៤១៖ ស្តីពីសេចក្តីសម្រេចរបស់ចៅក្រមដទៃដែលត្រូវតែអនុវត្តតាម [៦៣៩] សេចក្តីសម្រេចរបស់ចៅក្រមដែលត្រូវបានបញ្ជូនមកកាន់ចៅក្រមម្នាក់ទៀតចែកចេញជាបីប្រភេទ៖ ១. សេចក្តីសម្រេចដែលអយុត្តិធម៌និងផ្ទុយនឹងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអានស៊ុនណះហ៍ឬការឯកភាពជាឯកច្ឆន្ទ (អ៊ីជ្ជម៉ា)៖ ចៅក្រមទីពីរត្រូវតែលុបចោល (បដិសេធ) ហើយមិនត្រូវអនុវត្តតាមឡើយ។ ២. សេចក្តីសម្រេចដែលស្ថិតក្នុងដែននៃអ៊ីជ៍ទីហាត (ការស្រាវជ្រាវវែកញែកតាមច្បាប់)៖ ចៅក្រមទីពីរត្រូវតែអនុវត្តតាមនិងមិនអាចលុបចោលបានឡើយទោះបីជាទស្សន៖ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់ខុសពីនោះក៏ដោយ។ ៣. សេចក្តីសម្រេចដែលផ្អែកលើទស្សន៖ដែលគេបោះបង់ចោល (ម៉ះជួរ)៖ ត្រូវតែលុបចោលពីព្រោះទស្សន៖ដែលគេបោះបង់ចោលមិនអាចយកជាការបាននៅចំពោះមុខអ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនឡើយ។ [៦៤១] បញ្ហាហាមឃាត់ដោយសារនរក (ការរួមរស់ជាមួយម្តាយក្មេក) ស្ថិតក្នុងដែនអ៊ីជ៍ទីហាតដូច្នេះបើចៅក្រមណាម្នាក់បានកាត់ក្តីហើយចៅក្រមម្នាក់ទៀតមិនអាចរំលាយសេចក្តីសម្រេចនោះបានឡើយ។ [៦៤៣] សេចក្តីសម្រេចណាដែលផ្អែកលើហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)ស្ហាហ្ស (ហាឌីសដាច់ដោយឡែកមិនច្បាស់លាស់) ដែលផ្ទុយនឹងគម្ពីរគួរអានគឺមិនអាចអនុវត្តបានឡើយហើយត្រូវតែលុបចោល។ ប៉ុន្តែបើផ្អែកលើស៊ុនណះហ៍មុត៖វ៉ាទីរឬស៊ុនណះហ៍ម៉ាស្ហហ៊ូរគឺអាចយកមកអនុវត្តបាន។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب الحادي والأربعون في القاضي ترفع إليه قضية قاض مما ينفذها
ជំពូកទី ៤២៖ ស្តីពីសេចក្តីសម្រេចរបស់ចៅក្រមដទៃដែលមិនត្រូវអនុវត្តតាមជាដាច់ខាត [៦៤៥] សេចក្តីសម្រេចដែលចៅក្រមទីពីរមិនត្រូវអនុវត្តតាមរួមមាន៖ - ការកាត់ក្តីដោយប្រើសាក្សីតែម្នាក់រួមជាមួយការស្បថ (ព្រោះផ្ទុយនឹងគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអានជំពូកអាល់-បាករ៉ោះអាយ៉ាត់ ២៨២)។ - ការកាត់ទោសប្រហារជីវិតដោយគ្រាន់តែប្រើការស្បថកាសាម៉ាស់ (កាសាម៉ាស់ក្នុងរឿងមនុស្សស្លាប់ក្នុងសង្កាត់)។ - ការកាត់ក្តីឱ្យលក់ទាសីជាម្តាយរបស់កូនចៅហ្វាយ (អ៊ុម្មុលវ៉ាឡាត់)។ - ការកាត់ក្តីឱ្យសងការខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិដោយផ្អែកលើការស្បថកាសាម៉ាស់ (ព្រោះផ្ទុយនឹងអាយ៉ាត់ «គ្មានអ្នកផ្ទុកបាបណាត្រូវរែកពន្ធបាបជំនួសអ្នកដទៃឡើយ»)។ - នរកមុតអាហ៍ (នរកមានកាលកំណត់) ពីព្រោះវាត្រូវបានមោឃភាពចោលទាំងស្រុងដោយការឯកភាពនៃសហការី (ស្វហាបះហ៍)។ - ការលក់ទាសករដែលត្រូវបានដោះលែងពាក់កណ្តាល។ - ការកាត់ក្តីឱ្យបាត់បង់សិទ្ធិលើផ្ទះសម្បែងដោយសារតែមិនបានប្តឹងផ្តល់ក្នុងរយ៖ពេល ៣ ឆ្នាំ។ - ការបដិសេធសិទ្ធិលើកលែងទោសរបស់ស្ត្រីក្នុងរឿងឃាតកម្មគិតទុកជាមុន។ - ការរឹតត្បិតសិទ្ធិរបស់ស្ត្រីពេញវ័យក្នុងការចាត់ចែងទ្រព្យសម្បត្តិផ្ទាល់ខ្លួនដោយមិនចាំបាច់មានការយល់ព្រមពីប្តី។ - ការកាត់ក្តីឱ្យប្តីទទួលបានពាក់កណ្តាលនៃគ្រឿងបណ្ណាការរបស់ប្រពន្ធនៅពេលលែងលះមុនពេលរួមដំណេក។ - ការកាត់ទោសរំពាត់លើពាក្យសម្តីឌឺដង (តាក់រីឌ) ដោយគ្មានការចោទប្រកាន់ចំៗ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب الثاني والأربعون في القاضي ترفع إليه قضية قاض آخر مما لا يجب عليه انفاذها
ជំពូកទី ៤៣៖ ស្តីពីបុគ្គលដែលកាត់ក្តីឱ្យមនុស្សមួយរយ៖ បន្ទាប់មកទើបដឹងថាខ្លួនគ្មានសិទ្ធិកាត់ក្តី [៦៥៩] ប្រសិនបើបុគ្គលម្នាក់បានកាត់ក្តីឱ្យមនុស្សមួយរយ៖ បន្ទាប់មកទើបគេដឹងថាគាត់ជាទាសករឬជាជនហ្ស៊ីមមីឬធ្លាប់រងទណ្ឌកម្មកាឌហ្វ (ចោទប្រកាន់គេរឿងហ្ស៊ីណា) ឬជាជនពិការភ្នែកនោះសេចក្តីសម្រេចទាំងអស់របស់គាត់ត្រូវចាត់ទុកជាមោឃ៖ ពីព្រោះគាត់គ្មានលក្ខណ៖សម្បត្តិធ្វើជាសាក្សីឡើយដូច្នេះរឹតតែគ្មានលក្ខណ៖សម្បត្តិធ្វើជាចៅក្រម។ ចំពោះជនហ្វាស៊ីក (អ្នកប្រព្រឹត្តអំពើបាប) និងអ្នកស៊ីសំណូក៖ យោងតាមទស្សន៖ត្រឹមត្រូវរបស់អ្នកប្រាជ្ញភាគច្រើនសេចក្តីសម្រេចរបស់គាត់នៅតែមានសុពលភាពដដែលលើកលែងតែករណីដែលគាត់បានទទួលសំណូកគឺត្រូវចាត់ទុកជាមោឃ៖ដាច់ខាត។ [៦៦០] ប្រសិនបើស្ត្រីត្រូវបានតែងតាំងជាចៅក្រមសេចក្តីសម្រេចរបស់នាងមានសុពលភាពក្នុងគ្រប់វិស័យទាំងអស់លើកលែងតែក្នុងរឿងទោសហ៊ូឌូដនិងទោសកាត់ក្បាលសងជីវិត (គីសស) ប៉ុណ្ណោះពីព្រោះស្ត្រីមិនអាចធ្វើជាសាក្សីក្នុងរឿងទោសហ៊ូឌូដនិងគីសសឡើយ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب الثالث والأربعون في من يقضي بين الناس زمانا ثم يعلم أنه ممن لا يجوز قضاؤه
ជំពូកទី ៤៤៖ ស្តីពីការសោយទិវង្គតរបស់ខាលីហ្វឬការដកហូតតំណែងចៅក្រម [៦៦១] ប្រសិនបើខាលីហ្វបានសោយទិវង្គតឬត្រូវបានទម្លាក់ពីតំណែងហើយមានខាលីហ្វថ្មីឡើងកាន់អំណាចចៅក្រមទាំងអស់ដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយខាលីហ្វមុននៅតែរក្សាតំណែងនិងមានសុពលភាពក្នុងការកាត់សេចក្តីដដែលពីព្រោះចៅក្រមត្រូវបានតែងតាំងឡើងដើម្បីផលប្រយោជន៍រួមរបស់ប្រជាមូស្លីមទាំងអស់មិនមែនដើម្បីផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ខាលីហ្វឡើយ។ [៦៦២] ប្រសិនបើខាលីហ្វបានដកហូតតំណែងចៅក្រមម្នាក់ប៉ុន្តែចៅក្រមនោះបានកាត់សេចក្តីលើរឿងក្តីនានាមុនពេលលិខិតដកហូតតំណែងមកដល់ដៃនោះសេចក្តីសម្រេចទាំងឡាយរបស់គាត់នៅតែមានសុពលភាពផ្លូវការដដែលរហូតទាល់តែលិខិតដកហូតតំណែងមកដល់ឬមានចៅក្រមថ្មីមកជំនួសពីព្រោះបទបញ្ជាមិនទាន់មានប្រសិទ្ធភាពចំពោះបុគ្គលឡើយដរាបណាព័ត៌មានមិនទាន់បានមកដល់បុគ្គលនោះ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب الرابع والأربعون في موت الخليفة وله قضاة أو عزل قاضيا
ជំពូកទី ៤៥៖ ស្តីពីពួកខ៖វ៉ារិចដែលតែងតាំងចៅក្រម [៦៦៣] ប្រសិនបើក្រុមពួកខ៖វ៉ារិចឬពួកបះបោរបានវាយដណ្តើមកាន់កាប់ទីក្រុងណាមួយរបស់មូស្លីមហើយបានតែងតាំងចៅក្រមនោះមានពីរករណី៖ ទីមួយ៖ ប្រសិនបើពួកគេតែងតាំងចៅក្រមដែលជាពួកខ៖វ៉ារិចដូចគ្នានោះរាល់សេចក្តីសម្រេចរបស់គាត់មិនមានសុពលភាពឡើយហើយចៅក្រមនៃអ្នកយុត្តិធម៌ (អះលុស-ស៊ុនណះហ៍) ត្រូវតែលុបចោលពីព្រោះពួកគេធ្វើសេចក្តីសម្រេចដោយការចាត់ទុកឈាមនិងទ្រព្យសម្បត្តិមូស្លីមជាការអនុញ្ញាត (ឥស្ទិះឡាល)។ ទីពីរ៖ ប្រសិនបើពួកគេតែងតាំងចៅក្រមដែលជាអ្នកយុត្តិធម៌ត្រឹមត្រូវនោះសេចក្តីសម្រេចរបស់គាត់មានសុពលភាពពីព្រោះគាត់កាត់សេចក្តីស្របតាមច្បាប់យុត្តិធម៌ពិតប្រាកដ។ [៦៦៤] ចៅក្រមនេះមិនត្រូវកាត់សេចក្តីឡើយលើកលែងតែផ្អែកលើសច្ចធម៌ត្រឹមត្រូវ។ [៦៦៥] មិនអនុញ្ញាតឱ្យកាត់ក្តីដោយផ្អែកលើសក្ខីកម្មរបស់ពួកខ៖វ៉ារិចឡើយពីព្រោះសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេមិនត្រូវបានទទួលយក។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب الخامس والاربعون في الخوارج يولون قاضيا
ជំពូកទី ៤៦៖ ស្តីពីចៅក្រមដែលចាត់តាំងតំណាងឱ្យខ្លួននិងអ្វីដែលអនុញ្ញាតក្នុងរឿងនោះ [៦៦៦] ប្រសិនបើចៅក្រមម្នាក់បានចាត់តាំងតំណាងឱ្យខ្លួនកាត់ក្តីជំនួសដោយគ្មានការអនុញ្ញាតពីខាលីហ្វនោះសេចក្តីសម្រេចរបស់តំណាងនោះមិនមានសុពលភាពឡើយពីព្រោះខាលីហ្វបានប្រគល់សិទ្ធិកាត់ក្តីផ្អែកលើការយល់ឃើញរបស់ចៅក្រមផ្ទាល់មិនមែនរបស់អ្នកដទៃឡើយ។ ប៉ុន្តែបើខាលីហ្វបានអនុញ្ញាតជាទូទៅឱ្យចៅក្រមចាត់តាំងតំណាងបាននោះទើបមានសុពលភាព។ [៦៦៧] ប្រសិនបើខាលីហ្វបង្គាប់ឱ្យចៅក្រមចាត់តាំងតំណាងម្នាក់ត្រឹមតែស្តាប់ការប្តឹងផ្តល់ពិនិត្យភស្តុតាងនិងកត់ត្រាការសារភាពដោយមិនឱ្យកាត់សេចក្តីផ្តាច់ព្រ័ត្រឡើយនោះតំណាងនោះត្រូវបញ្ជូនរបាយការណ៍មកចៅក្រមធំ។ ប៉ុន្តែនៅពេលបញ្ជូនមកចៅក្រមធំត្រូវកោះហៅដើមចោទចុងចោទនិងសាក្សីឱ្យមកធ្វើសក្ខីកម្មផ្ទាល់នៅចំពោះមុខខ្លួនឡើងវិញមុននឹងចេញសេចក្តីសម្រេច។ [៦៦៨] ប្រសិនបើសាក្សីបានធ្វើសក្ខីកម្មនៅចំពោះមុខតំណាងចៅក្រមរួចបានស្លាប់ឬបាត់ខ្លួនមុនពេលមកដល់ចៅក្រមធំនោះចៅក្រមធំមិនអាចយកសក្ខីកម្មនោះមកកាត់សេចក្តីបានឡើយ។ [៦៧០] ស្ត្រីដែលត្រូវបានតែងតាំងជាចៅក្រមសេចក្តីសម្រេចរបស់នាងមានសុពលភាពក្នុងគ្រប់វិស័យទាំងអស់លើកលែងតែក្នុងរឿងទោសហ៊ូឌូដនិងទោសកាត់ក្បាលសងជីវិត (គីសស) ស្របតាមគោលការណ៍នៃសក្ខីកម្ម។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب السادس والاربعون في القاضي يستخلف رجلا وما يجوز له من ذلك
ជំពូកទី ៤៧៖ ស្តីពីចៅក្រមដែលត្រូវបានដកហូតតំណែងហើយត្រូវបានគេទាមទារឱ្យទទួលខុសត្រូវលើទង្វើដែលខ្លួនធ្លាប់បានធ្វើ [៦៧១] ប្រសិនបើចៅក្រមម្នាក់ត្រូវបានដកហូតតំណែងហើយមានបុរសម្នាក់បាននាំគាត់ទៅចំពោះមុខចៅក្រមថ្មីដោយប្តឹងថា៖ «បុគ្គលនេះកាលនៅជាចៅក្រមបានកាត់ទោសសម្លាប់កូនប្រុសរបស់ខ្ញុំដោយអយុត្តិធម៌» ហើយអតីតចៅក្រមបានតបថា៖ «ខ្ញុំបានកាត់សេចក្តីផ្អែកលើភស្តុតាងសាក្សីច្បាស់លាស់ឬការសារភាពរបស់គូភាគី» នោះពាក្យសម្តីរបស់អតីតចៅក្រមត្រូវបានទទួលយកហើយគាត់មិនត្រូវទទួលខុសត្រូវសងការខូចខាត (ដាម៉ាន) និងមិនបាច់ស្បថឡើយពីព្រោះគាត់ជាអ្នកកាន់អាម៉ាណាស់ (សច្ចធម៌) របស់រដ្ឋ។ [៦៧៣] កំហុសឆ្គងរបស់ចៅក្រមដែលកើតឡើងដោយអចេតនា៖ ១. ប្រសិនបើជាកំហុសក្នុងសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) (ដូចជាការកាត់ទោសហ៊ូឌូដលើការផឹកស្រាហ្ស៊ីណាហើយក្រោយមកទើបដឹងថាសាក្សីជាទាសករ) នោះសំណងការខូចខាតត្រូវចេញពីបៃតុលម៉ាល (រតនាគាររដ្ឋ) ព្រោះចៅក្រមបំពេញការងារដើម្បីប្រយោជន៍រួមរបស់មូស្លីម។ ២. ប្រសិនបើជាកំហុសក្នុងសិទ្ធិរបស់មនុស្ស (ដូចជាទ្រព្យសម្បត្តិ) ត្រូវយកទ្រព្យនោះពីអ្នកឈ្នះក្តីប្រគល់ជូនម្ចាស់ដើមវិញ។ បើជាទោសកាត់ក្បាលសងជីវិត (គីសស) ដែលបានអនុវត្តរួចហើយនោះប្រាក់សំណងជីវិត (ឌីយ៉ាស់) ត្រូវធ្លាក់លើបន្ទុករបស់អ្នកឈ្នះក្តី។ ប៉ុន្តែបើចៅក្រមមានចេតនាធ្វើបាបឬស៊ីសំណូកនោះចៅក្រមត្រូវសងការខូចខាតដោយខ្លួនឯងក្លាយជាមនុស្សហ្វាស៊ីកនិងត្រូវដកហូតតំណែងភ្លាមៗ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب السابع والاربعون في القاضي يعزل فيطالب بشيء مما كانفعله
ជំពូកទី ៤៨៖ ស្តីពីចៅក្រមដែលកាត់សេចក្តីរួចហើយបន្ទាប់មកទើបយល់ឃើញផ្ទុយពីសេចក្តីសម្រេចនោះ [៦៧៤] លើកឡើងពីលោកអាស្ហ-ស្ហអ៍ប៊ីថារ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ ធ្លាប់បានកាត់សេចក្តីលើរឿងក្តីមួយបន្ទាប់មកគម្ពីរ (សៀវភៅធំរបស់មូស្លីម)គួរអានបានចុះមកផ្លាស់ប្តូរបទបញ្ជានោះប៉ុន្តែទ្រង់មិនបានលុបចោលសេចក្តីសម្រេចចាស់ដែលកន្លងផុតទៅហើយនោះឡើយគឺទ្រង់ចាប់ផ្តើមអនុវត្តតាមបទបញ្ជាថ្មីសម្រាប់ពេលអនាគត។ នេះជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ថាប្រសិនបើចៅក្រមបានកាត់ក្តីដោយការស្រាវជ្រាវវែកញែក (អ៊ីជ៍ទីហាត) ក្នុងបញ្ហាដែលគ្មានអត្ថបទច្បាប់ចែងចំៗ ហើយក្រោយមកគាត់បានផ្លាស់ប្តូរការយល់ឃើញនោះគាត់ត្រូវកាត់ក្តីតាមការយល់ឃើញថ្មីនៅពេលអនាគតប៉ុន្តែមិនត្រូវលុបចោលសេចក្តីសម្រេចចាស់ដែលខ្លួនធ្លាប់បានកាត់រួចហើយនោះឡើយ។ [៦៧៥] លោកចៅក្រមស្ហុរ៉យហ៍ក៏ធ្លាប់បានកាត់សេចក្តីហើយក្រោយមកបានផ្លាស់ប្តូរការយល់ឃើញដោយគាត់មិនបានលុបចោលសេចក្តីសម្រេចចាស់នោះដែរ។ [៦៧៦] ប្រសិនបើចៅក្រមកាត់ក្តីក្នុងបញ្ហាដែលអ្នកប្រាជ្ញមានទស្សន៖ខុសគ្នាដោយគាត់ភ្លេចទស្សន៖នៃមជ្ឈដ្ឋានរបស់ខ្លួនហើយទៅកាត់ក្តីតាមទស្សន៖អ្នកប្រាជ្ញដទៃនោះតាមលោកអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អាប៊ូហាណីហ្វាស់ ﵀ សេចក្តីសម្រេចនោះនៅតែមានសុពលភាពដដែលព្រោះវាបានសម្រេចក្នុងដែននៃអ៊ីជ៍ទីហាត។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب الثامن والاربعون في القاضي يقضي بالقضاء ثم يرى بعد ذلك خلافه
ជំពូកទី ៤៩៖ ស្តីពីអ្វីដែលសេចក្តីសម្រេចរបស់ចៅក្រមធ្វើឱ្យក្លាយជាហាឡាល់និងអ្វីដែលមិនធ្វើឱ្យក្លាយជាហាឡាល់ [៦៧៧] លើកឡើងពីលោកស្រីអ៊ុម្មុសាឡាម៉ាស់ ﵂ ថារ៉សូល (អ្នកនាំសារពីព្រះ)របស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) ﷺ បានមានបន្ទូលថា៖ «អ្នករាល់គ្នាតែងតែនាំរឿងក្តីមកប្តឹងផ្តល់នៅចំពោះមុខខ្ញុំហើយប្រហែលជាអ្នកខ្លះក្នុងចំណោមអ្នកចេះវោហាសាស្ត្រពូកែអះអាងជាងអ្នកដទៃដូច្នេះអ្នកណាដែលខ្ញុំបានកាត់សេចក្តីឱ្យទទួលបានទ្រព្យសម្បត្តិបងប្អូនរបស់គេដោយមិនត្រឹមត្រូវតាមពិតទៅខ្ញុំគ្រាន់តែបានកាត់ដុំភ្លើងនរកឱ្យគេប៉ុណ្ណោះ»។ [៦៧៨] ហាឌីស (ប្រសាសន៍របស់ព្យាការី)នេះបញ្ជាក់ថាសេចក្តីសម្រេចរបស់ចៅក្រមគ្រាន់តែជាការបង្ហាញអ្វីដែលជាការពិតខាងក្រៅ (ហ្សាហ៊ៀរ) ប៉ុន្តែមិនអាចផ្លាស់ប្តូរការពិតខាងក្នុង (បាទីន) ពីហារ៉ាម (ហាមឃាត់សាសនា)ឱ្យក្លាយជាហាឡាល់បានឡើយ។ [៦៧៩] ករណីសាក្សីភូតកុហកក្នុងរឿងលែងលះឬនរក៖ ប្រសិនបើសាក្សីពីរនាក់ធ្វើសក្ខីកម្មក្លែងក្លាយថាប្តីបានលែងលះប្រពន្ធ ៣ លើកហើយចៅក្រមបានសម្រេចឱ្យបែកគ្នានោះតាមលោកអ៊ីម៉ាម (មេដឹកនាំការថ្វាយបង្គំ) អាប៊ូហាណីហ្វាស់ការបែកគ្នាបានសម្រេចជាផ្លូវការទាំងខាងក្រៅនិងខាងក្នុងហើយប្តីដើមមិនអាចរួមរស់បានទៀតឡើយ។ ប៉ុន្តែតាមលោកអាប៊ូយូសុហ្វនិងលោកមូហាំម៉ាត់ (ﷺ) ការសម្រេចដោយសារសាក្សីភូតកុហកមិនមានសុពលភាពខាងក្នុងនៅចំពោះអល់ឡោះឡើយ។ [៦៩៤] ក្នុងរឿងទ្រព្យសម្បត្តិសុទ្ធសាធប្រសិនបើចៅក្រមកាត់ក្តីដោយសារសាក្សីក្លែងក្លាយនោះអ្នកឈ្នះក្តីដឹងច្បាស់ថាខ្លួនមិនមែនជាម្ចាស់គឺមិនអនុញ្ញាតឱ្យប្រើប្រាស់ទ្រព្យនោះឡើយព្រោះវាជាទ្រព្យហារ៉ាមដាច់ខាត។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب التاسع والاربعون في ما يحله قضاء القاضي وما لا يحله
ជំពូកទី ៥០៖ ស្តីពីអ្វីដែលចៅក្រមគប្បីប្រគល់ទៅក្នុងដៃរបស់ជនទៀងត្រង់យុត្តិធម៌នៅពេលមានវិវាទតវ៉ា [៦៩៩] គោលការណ៍គ្រឹះ៖ រាល់បញ្ហាដែលទាក់ទងនឹងសិទ្ធិរបស់អល់ឡោះ (ព្រះអល់ឡោះ) (ជាពិសេសរឿងកេរ្តិ៍ខ្មាសនិងទំនាក់ទំនងផ្លូវភេទ) ត្រូវតែមានការញែកចេញពីគ្នាជាចាំបាច់ (ហៃលូឡាស់) ដោយប្រគល់ទៅឱ្យជនទៀងត្រង់រក្សាទុកទោះបីជាដើមចោទសុំឬមិនសុំក៏ដោយ។ ប៉ុន្តែចំពោះសិទ្ធិរបស់មនុស្សការញែកប្រគល់ទៅជនទៀងត្រង់ធ្វើឡើងលុះត្រាតែមានការទាមទារពីដើមចោទ។ [៧០១] ប្រសិនបើបុរសម្នាក់មានទាសីម្នាក់ក្នុងដៃហើយមានបុរសម្នាក់ទៀតមកប្តឹងទាមទារកម្មសិទ្ធិដោយនាំសាក្សីពីរនាក់ដែលមិនទាន់ស្គាល់ភាពស្មោះត្រង់ច្បាស់លាស់នោះចៅក្រមត្រូវយកទាសីនោះទៅប្រគល់ឱ្យស្ត្រីទៀងត្រង់គួរឱ្យទុកចិត្តម្នាក់ថែរក្សាជាបណ្តោះអាសន្នរហូតដល់ស៊ើបសួរពីសាក្សីរួចដើម្បីការពារកុំឱ្យមានការរួមដំណេកខុសច្បាប់។ [៧០៣] ប្រសិនបើប្រពន្ធប្តឹងថាប្តីបានលែងលះ ៣ លើកហើយនាំសាក្សីមកបញ្ជាក់ចៅក្រមត្រូវហាមឃាត់ប្តីមិនឱ្យចូលជិតនាងឡើយដោយចាត់តាំងស្ត្រីគួរឱ្យទុកចិត្តម្នាក់ឱ្យទៅរស់នៅជាមួយនាងក្នុងផ្ទះដើម្បីការពារកុំឱ្យប្តីប៉ះពាល់នាងរហូតដល់ស៊ើបសួរពីសាក្សីចប់សព្វគ្រប់។ [៧០៧] ប្រសិនបើបុរសម្នាក់ប្តឹងថាស្ត្រីម្នាក់ជាប្រពន្ធរបស់ខ្លួនខណ៖នាងកំពុងរស់នៅជាមួយបុរសម្នាក់ទៀតដែលអះអាងថាជាប្តីចៅក្រមត្រូវញែកស្ត្រីនោះចេញជាបណ្តោះអាសន្ន។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب الخمسون في ما ينبغي للقاضي ان يضعه على يدي عدل إذا خوصم اليه
ជំពូកទី ៥១៖ ស្តីពីអ្វីដែលចៅក្រមមិនត្រូវប្រគល់ទៅក្នុងដៃរបស់ជនទៀងត្រង់យុត្តិធម៌នៅពេលមានវិវាទតវ៉ា [៧១០] ប្រសិនបើដើមចោទប្តឹងទាមទារកម្មសិទ្ធិលើទាសកប្រុសសត្វពាហន៖ សម្លៀកបំពាក់ឬទំនិញចលនវត្ថុនៅក្នុងដៃអ្នកដទៃដោយនាំសាក្សីដែលមិនទាន់ស្គាល់ភាពស្មោះត្រង់មកបញ្ជាក់ហើយសុំឱ្យចៅក្រមយកវត្ថុនោះទៅផ្ញើទុកនឹងជនទៀងត្រង់នោះចៅក្រមមិនត្រូវដកហូតវត្ថុនោះចេញពីដៃចុងចោទឡើយពីព្រោះការកាន់កាប់ជាក់ស្តែងជាភស្តុតាងនៃកម្មសិទ្ធិ។ ប៉ុន្តែចៅក្រមត្រូវទាមទារឱ្យចុងចោទផ្តល់អ្នកធានាខ្លួន (កាហ្វៀល) ដើម្បីកុំឱ្យគេគេចវេះឬយកវត្ថុនោះទៅលាក់។ លើកលែងតែចុងចោទជាជនល្បីខាងបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិទើបចៅក្រមអាចដកហូតយកទៅផ្ញើនឹងជនទៀងត្រង់បាន។ [៧១២] ប្រសិនបើដើមចោទប្តឹងទាមទារកម្មសិទ្ធិលើចំណែកពាក់កណ្តាលនៃទាសីនោះចៅក្រមមិនត្រូវដកហូតនាងចេញពីដៃចុងចោទឡើយព្រោះសូម្បីតែពេលឈ្នះក្តីក៏ពួកគេត្រូវចែកវេនគ្នាប្រើប្រាស់ដែរប៉ុន្តែត្រូវយកអ្នកធានាពីចុងចោទ។ [៧១៣] ប្រសិនបើមនុស្សពីរនាក់កំពុងកាន់កាប់ទាសីរួមគ្នាហើយម្នាក់ៗអះអាងថាជារបស់ខ្លួនទាំងស្រុងចៅក្រមត្រូវទុកនាងក្នុងដៃពួកគេទាំងពីរដដែលព្រោះពួកគេម្នាក់ៗនឹងរារាំងគ្នាទៅវិញទៅមកមិនឱ្យរួមដំណេក។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب الحادي والخمسون في ما لا يضعه القاضي على يدي عدل إذا خوصم اليه فيه
ជំពូកទី ៥២៖ ស្តីពីបុគ្គលដែលទាមទារកម្មសិទ្ធិលើរបស់នៅក្នុងដៃអ្នកដទៃដោយមានភស្តុតាងបញ្ជាក់នៅពេលដើមចោទអះអាងលើទ្រព្យសម្បត្តិ (ទាសករទំនិញអចលនទ្រព្យ) ដែលកំពុងស្ថិតនៅក្នុងដៃចុងចោទដោយដើមចោទបាននាំសាក្សីពេញលេញមកបញ្ជាក់នោះចៅក្រមត្រូវកាត់សេចក្តីឱ្យដើមចោទឈ្នះក្តី។ ប្រសិនបើចុងចោទការពារខ្លួនដោយអះអាងថាខ្លួនបានទិញពីដើមចោទឬទិញពីអ្នកដទៃហើយនាំសាក្សីមកបញ្ជាក់ទាំងសងខាង៖ ប្រសិនបើសាក្សីរបស់ដើមចោទបញ្ជាក់ថាកម្មសិទ្ធិជាកម្មសិទ្ធិដើមរបស់ខ្លួនហើយសាក្សីរបស់ចុងចោទបញ្ជាក់ពីការទិញលក់ត្រឹមត្រូវនោះភស្តុតាងនៃការទិញលក់របស់ចុងចោទត្រូវយកជាអាទិភាពពីព្រោះការទិញលក់ជាការបញ្ជាក់ពីការផ្ទេរកម្មសិទ្ធិថ្មី។ ប៉ុន្តែបើសាក្សីទាំងពីរក្រុមគ្រាន់តែបញ្ជាក់ពីកម្មសិទ្ធិដាច់ដោយឡែកដោយគ្មានមូលហេតុនោះភស្តុតាងរបស់ដើមចោទ (អ្នកដែលមិនបានកាន់កាប់) ត្រូវយកជាអាទិភាពតាមគោលការណ៍នៃច្បាប់ឥស្លាម «ភស្តុតាងសម្រាប់ដើមចោទហើយការស្បថសម្រាប់អ្នកកាន់កាប់»។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب الثاني والخمسون في الرجل الذي يدعي الشيء في يد رجل من الرقيق والمتاع والعقارات وله بينة على ذلك
ជំពូកទី ៥៣៖ ស្តីពីមនុស្សពីរនាក់ដែលទាមទារកម្មសិទ្ធិលើវត្ថុតែមួយខណ៖វត្ថុនោះមិនស្ថិតក្នុងដៃរបស់ភាគីណាម្នាក់ឡើយ [៧២០] ប្រសិនបើមនុស្សពីរនាក់បានទាមទារកម្មសិទ្ធិលើវត្ថុតែមួយ (ដូចជាផ្ទះទំនិញឬសត្វពាហន៖) ដែលកំពុងស្ថិតនៅក្នុងដៃជនទីបីដែលជាអ្នកផ្ញើទុកឬគ្មាននរណាកាន់កាប់ហើយម្នាក់ៗបាននាំសាក្សីមកបញ្ជាក់ថាជារបស់ខ្លួនទាំងស្រុង៖ ប្រសិនបើសាក្សីរបស់ភាគីទាំងពីរមានកាលបរិច្ឆេទបញ្ជាក់ដូចគ្នាឬមិនបានបញ្ជាក់កាលបរិច្ឆេទទេនោះចៅក្រមត្រូវកាត់សេចក្តីបែងចែកវត្ថុនោះជាពីរចំណែកស្មើគ្នា (ពាក់កណ្តាលម្នាក់) ពីព្រោះភស្តុតាងទាំងសងខាងមានទម្ងន់ស្មើគ្នា។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើភាគីម្ខាងមានសាក្សីបញ្ជាក់កាលបរិច្ឆេទមុនគេ (ចាស់ជាងគេ) នោះភាគីដែលមានកាលបរិច្ឆេទមុនត្រូវឈ្នះក្តីទាំងស្រុងពីព្រោះកម្មសិទ្ធិត្រូវបានបញ្ជាក់ថាបានកើតឡើងមុនគេ។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب الثالث والخمسون في الرجلين يدعيان الشيء كل وحد منهما يدعيه كله ويقيم البينة انه له وليس هو في يد واحد منهما
ជំពូកទី ៥៤៖ ស្តីពីមនុស្សពីរនាក់ដែលទាមទារកម្មសិទ្ធិលើវត្ថុតែមួយខណ៖វត្ថុនោះកំពុងស្ថិតនៅក្នុងដៃរបស់ពួកគេទាំងពីរប្រសិនបើវត្ថុវិវាទកំពុងស្ថិតនៅក្នុងការកាន់កាប់រួមគ្នារបស់មនុស្សពីរនាក់ហើយម្នាក់ៗអះអាងថាវត្ថុនោះជារបស់ខ្លួនផ្តាច់មុខទាំងស្រុងដោយគ្មានភាគីណានាំភស្តុតាងមកទេនោះចៅក្រមត្រូវបង្គាប់ឱ្យពួកគេស្បថទាំងពីរនាក់រួចកាត់សេចក្តីបែងចែកជាពាក់កណ្តាលម្នាក់។ ប្រសិនបើភាគីម្នាក់មានភស្តុតាងសាក្សីហើយម្នាក់ទៀតគ្មានភស្តុតាងនោះភាគីដែលមានភស្តុតាងត្រូវទទួលបានចំណែកពាក់កណ្តាលដែលនៅក្នុងដៃគូភាគីព្រមទាំងរក្សាចំណែកពាក់កណ្តាលរបស់ខ្លួនដូច្នេះគាត់ឈ្នះក្តីទាំងស្រុង។ ប្រសិនបើភាគីទាំងពីរសុទ្ធតែមានភស្តុតាងសាក្សីរៀងៗខ្លួននោះភស្តុតាងរបស់ម្នាក់ៗត្រូវបានអនុវត្តលើចំណែកដែលស្ថិតនៅក្នុងដៃរបស់ភាគីម្ខាងទៀតដូច្នេះវត្ថុនោះត្រូវបែងចែកពាក់កណ្តាលម្នាក់ដដែល។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب الرابع والخمسون في الرجلين يدعيان الشيء وهو في ايديهما
ជំពូកទី ៥៥៖ ស្តីពីបុគ្គលដែលមានទាសករដំណាំឬអូដ្ឋញីនៅក្នុងដៃរបស់ខ្លួនហើយមានអ្នកដទៃមកទាមទារកម្មសិទ្ធិនៅពេលមានវិវាទលើទាសករចម្ការដំណាំឬអូដ្ឋញី (ណាកកោះហ៍) ដែលកំពុងស្ថិតនៅក្នុងដៃចុងចោទហើយដើមចោទបាននាំភស្តុតាងសាក្សីមកបញ្ជាក់ថាជារបស់ខ្លួនខណ៖ចុងចោទក៏នាំភស្តុតាងមកបញ្ជាក់ថាជារបស់ខ្លួនដែរ៖ ប្រសិនបើដើមចោទបញ្ជាក់ថាអូដ្ឋញីនោះបានកើតចេញពីមេអូដ្ឋរបស់ខ្លួនឬកូនឈើនោះដុះក្នុងដីរបស់ខ្លួននោះភស្តុតាងនៃប្រភពកំណើត (ណាតាជ) ត្រូវយកជាអាទិភាពលើភស្តុតាងនៃកម្មសិទ្ធិទូទៅរបស់ចុងចោទពីព្រោះប្រភពកំណើតជាការបញ្ជាក់ពីប្រភពកម្មសិទ្ធិដើម។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب الخامس والخمسون في الرجل يكون في يده العبد او الغرس او الناقة فيدعي رجل ذلك ويقيم بينة انه له ويقيم الذي في يديه [بينة] انه له
ជំពូកទី ៥៦៖ ស្តីពីដើមចោទដែលទាមទារកម្មសិទ្ធិលើវត្ថុមួយដោយអះអាងថាឪពុករបស់ខ្លួនបានស្លាប់បន្សល់ទុកជាមរតកឱ្យខ្លួនប្រសិនបើដើមចោទបានប្តឹងទាមទារទ្រព្យសម្បត្តិមួយនៅក្នុងដៃអ្នកដទៃដោយអះអាងថា៖ «ទ្រព្យនេះជាកម្មសិទ្ធិរបស់ឪពុកខ្ញុំដែលគាត់បានស្លាប់ទៅហើយបន្សល់ទុកជាមរតកដល់ខ្ញុំ» នោះដើមចោទត្រូវតែនាំសាក្សីមកបញ្ជាក់លើចំណុចបីយ៉ាង៖ ១. បញ្ជាក់ថាកម្មសិទ្ធិនោះពិតជាជារបស់ឪពុកគាត់មែន។ ២. បញ្ជាក់ថាឪពុករបស់គាត់បានស្លាប់ពិតប្រាកដ។ ៣. បញ្ជាក់ថាគាត់ជាទាយាទ (អ្នកស្នងមរតក) របស់ឪពុកគាត់។ នៅពេលចំណុចទាំងបីនេះត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងពេញលេញចៅក្រមត្រូវកាត់សេចក្តីប្រគល់ទ្រព្យនោះឱ្យដើមចោទ។ ប្រសិនបើមានទាយាទដទៃទៀតដែលអវត្តមានចៅក្រមត្រូវកាត់ក្តីប្រគល់ចំណែករបស់ដើមចោទហើយរក្សាទុកចំណែករបស់អ្នកអវត្តមាន។
មើលអត្ថបទយោងជាភាសាអង់គ្លេស (English Reference)
الباب السادس والخمسون في المدعي يدعي شيئا وان أباه مات وتركه ميراثا له